phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận án gồm 4 chương, 11 tiết. 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.hoc Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Những nghiên cứu liên quan đến nâng cao năng lực tƣ duy lý luận của cán bộ, giảng viên Vấn đề tư duy, TDLL được nghiên cứu từ rất sớm, đặc biệt từ sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đến nay, đã có nhiều nhà lãnh đạo Đảng, Nhà nước, quân đội cũng như các nhà khoa học, các ngành khoa học khác nhau quan tâm nghiên cứu. Vấn đề này cũng đã có nhiều công trình khoa học được công bố, xuất bản thành sách, đăng tải trên các báo, tạp chí, luận văn, luận án, kỉ yếu hội thảo khoa học.
Tiêu biểu trong đó có cuốn sách "Đổi mới tư duy lý luận và công tác xây dựng Đảng" [115] đã tập hợp một số bài viết của tác giả Hoàng Tùng, đăng trên báo Nhân dân từ sau đại hội VI của Đảng đến tháng 5 năm 1987. Tác giả đi sâu luận giải làm sáng tỏ những nội dung chủ yếu như: theo con đường chủ nghĩa Mác - Lênin và cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mười; học tập đạo đức cách mạng và phong cách của Bác Hồ; đổi mới tư duy là tiền đề khắc phục sự chậm trễ về lý luận; đổi mới công tác xây dựng Đảng. Trên cơ sở phân tích để đưa tới một nhận định rằng: Đảng ta tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện và triệt để nền kinh tế - xã hội của đất nước. Để thực hiện thành công nhiệm vụ trọng đại đó, trước hết chúng ta cần phải đổi mới TDLL và đổi mới công tác xây dựng Đảng.
Nghiên cứu này chứng tỏ vai trò to lớn của TDLL trong sự nghiệp đổi mới đất nước nói chung và trong công tác xây dựng Đảng nói riêng, làm cho Đảng ta thực sự trong sạch vững mạnh, trở thành một Đảng trí tuệ, có đủ trình độ và năng lực lãnh đạo công cuộc đổi mới đất nước ở những năm tiếp theo. Trong cuốn sách "Tư duy lý luận với hoạt động của người cán bộ lãnh đạo, chỉ đạo thực tiễn" [97] do tập thể cán bộ nghiên cứu, giảng dạy triết 5 (LUAN.hoc TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.hoc học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí minh biên soạn đã xem TDLL là hình thức cao nhất của tư duy, đó chính là quá trình tiếp cận, nắm bắt, nhận thức và tái tạo hiện thực khách quan bằng lý luận, bằng hệ thống khái niệm, phạm trù, quy luật. Với tư cách là một hình thức cao nhất của tư duy, TDLL nắm bắt, tái tạo đối tượng nhận thức, hiện thực khách quan không phải bằng những khái niệm thông thường, mà bằng những khái niệm lý luận. "Những khái niệm này giúp tư duy con người có thể đi sâu vào bản chất sự vật, tìm và vạch ra quy luật, tính quy luật của sự vật hiện tượng, và dĩ nhiên, quá trình này không phải là hành động đơn giản, bất chợt, rời rạc mà là có quy trình, có hệ thống, mang tính chỉnh thể và tính nghệ thuật cao" [97, tr.
Bàn về vai trò của TDLL đối với người cán bộ lãnh đạo, chỉ đạo thực tiễn được xem như là "chìa khóa" cho hoạt động nhận thức và thực tiễn của họ; TDLL giúp người cán bộ nắm được thực chất quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, có khả năng phân tích, luận giải để nắm được tinh thần cốt lõi của đường lối; có TDLL, người cán bộ sẽ có đủ năng lực phân tích sự phong phú, tính đa dạng và phức tạp của thực tiễn cuộc sống kể cả cuộc sống đời thường để từ đó vận dụng lý luận một cách chủ động, thích hợp, sáng tạo và hiệu quả; cũng nhờ có TDLL mà người cán bộ biết tổng kết thực tiễn để bổ sung, phát triển lý luận. Tác giả Nguyễn Thanh Tân với cuốn sách "Lôgic vận động của khái niệm trong tư duy lý luận" [92] đã làm rõ sự khác biệt giữa TDLL với tư duy kinh nghiệm thông qua đối tượng phản ánh, phương thức tiếp cận, phương thức hoạt động, hình thức, nội dung và tính chất xuất hiện của tri thức do hai loại hình tư duy này mang lại. Đứng trên quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng và sự am hiểu về lôgíc học, tác giả đã nghiên cứu luận giải làm rõ tư duy, khái niệm, TDLL, các quy luật vận động cơ bản của khái niệm trong TDLL, các chiều hướng chính của sự vận động khái niệm trong TDLL. Theo tác giả, sự vận động của khái niệm theo chiều hướng làm sâu sắc thêm nội hàm và mở rộng ngoại diên; trong tương tác với nhau, các khái niệm vận 6 (LUAN.hoc TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.hoc động theo hướng sản sinh ra khái niệm mới; sự vận động của khái niệm theo hướng bổ sung, đổi mới tri thức và hiện thực hóa trong quan hệ với thực tiễn.
Từ nội dung và ý nghĩa của vấn đề nghiên cứu, tác giả rút ra kết luận: các quy luật và chiều hướng có tính quy luật của sự vận động khái niệm cũng hợp thành lôgíc đổi mới, phát triển TDLL nói chung. Do vậy, việc nghiên cứu lôgíc vận động của khái niệm cho ta căn cứ để xác định phương hướng và các giải pháp cơ bản nhằm đổi mới, phát triển TDLL, mà điều này đặc biệt quan trọng đối với nhận thức khoa học cũng như thực tiễn hiện nay [92, tr. Đây là một công trình nghiên cứu cơ bản có giá trị, "lôgíc vận động của khái niệm trong tư duy lý luận" không những đã làm rõ lý luận về sự phát triển của khái niệm trong tư duy ở trình độ cao mà còn cung cấp cho chúng ta một phương pháp, một cách thức xây dựng hệ thống khái niệm công cụ đến khái niệm trung tâm đối với mỗi công trình khoa học. Tác giả Bùi Thanh Quất cho rằng: Tư duy lý luận là hệ tri thức - hệ tri thức này gắn bó chặt chẽ với nhau về mặt lôgíc, tạo thành quan niệm hoàn chỉnh phản ánh bản chất, các quy luật hoạt động và phát triển của khách thể nghiên cứu - đang hoạt động sản sinh ra tri thức mới, có khả năng chỉ đạo hoạt động thực tiễn [Dẫn theo 90, tr.
Tư duy lý luận có những đặc trưng cơ bản như: tính khoa học; tính sáng tạo; biết sử dụng tự giác bộ công cụ của lý tính là những khái niệm, phạm trù, phán đoán, suy lý, các lý thuyết khoa học và vận hành dưới dạng các phương pháp, biện pháp cụ thể dựa trên các căn cứ khoa học; gắn với thực tiễn, chỉ đạo hoạt động thực tiễn. Quan niệm này giúp tác giả luận án hiểu rõ hơn bản chất của TDLL; đồng thời, thấy được những đặc trưng cơ bản của TDLL khác về chất so với tư duy kinh nghiệm ở đối tượng phản ánh, phương pháp tiến hành, nội dung cũng như trình độ thể hiện và đặc biệt là vai trò của TDLL đối với hoạt động thực tiễn - nét riêng so với các loại hình tư duy khác.hoc TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.hoc Trong sách chuyên khảo "Quá trình đổi mới tư duy lý luận của Đảng từ năm 1986 đến nay" [40] của tập thể các nhà khoa học thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã phân tích tác động của tình hình thế giới và trong nước tới công cuộc đổi mới, làm rõ thời cơ, thách thức và những đặc điểm chủ yếu của đổi mới ở Việt Nam, luận chứng đổi mới để phát triển là một quyết sách chiến lược của Đảng. Đề cập một cách hệ thống về vai trò của lý luận và TDLL đối với công cuộc đổi mới; phân tích TDLL của Đảng về chủ nghĩa xã hội và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam thời kỳ trước đổi mới, nhất là trong giai đoạn từ năm 1986 tới nay. Tập trung làm rõ đổi mới TDLL của Đảng trên các lĩnh vực, từ mô hình kinh tế, cơ cấu kinh tế và cơ chế quản lý kinh tế đến các lĩnh vực chính trị, văn hóa, xã hội, xây dựng con người, quốc phòng, an ninh và đối ngoại.
Đánh giá tổng quát ưu điểm, hạn chế và kinh nghiệm của quá trình đổi mới TDLL của Đảng từ 1986 tới nay; nêu lên phương hướng và những giải pháp chủ yếu nhằm phát triển và hoàn thiện lý luận trong giai đoạn hiện nay. Công trình khoa học này một lần nữa khẳng định vai trò to lớn của TDLL đối với hoạt động lãnh đạo của Đảng trong quá trình đổi mới đất nước. Nó sẽ được Đảng, Nhà nước, các cấp, các ngành, các lực lượng phát huy hơn nữa nhằm đem lại nhiều thành quả cách mạng trong giai đoạn mới. Nghiên cứu liên quan đến năng lực tư duy, năng lực tư duy lý luận của đội ngũ cán bộ, giảng viên.
Tác giả Nguyễn Ngọc Long chỉ ra rằng, năng lực tư duy là tổng hợp những phẩm chất trí tuệ đáp ứng yêu cầu nhận thức thế giới và bản thân con người, bảo đảm cho hành động sáng tạo của mình [52, tr. Với sự khu biệt yếu tố đặc trưng hình thành năng lực tư duy của chủ thể - phẩm chất trí tuệ chứ không bao hàm tất cả các phẩm chất nói chung đã giúp cho tác giả có điều kiện đi sâu nghiên cứu về bản chất của tư duy; đồng thời cũng chỉ rõ năng lực tư duy không chỉ giúp chủ thể khám phá thế giới và nhận thức về bản thân mình mà còn giúp họ hoạt động sáng tạo, giải quyết được những vấn đề thực tiễn đặt ra đem lại hiệu quả cao trong công việc.hoc TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.hoc Tác giả Hồ Bá Thâm trong cuốn sách "Nâng cao năng lực tư duy của đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp xã hiện nay" [96], từ góc độ tri thức luận cho rằng: "Năng lực tư duy là khả năng biến tri thức thành phương pháp và sử dụng thành thạo chúng để tiếp tục nhận thức, tìm ra bản chất, quy luật, xu hướng tất yếu của sự vật và vận dụng đúng đắn các quy luật đó trong cuộc sống" [96, tr. Khi xem xét từ các yếu tố hợp thành, tác giả lại quan niệm: "năng lực tư duy là tổng hợp những khả năng ghi nhớ, tái hiện, trừu tượng hóa, khái quát hóa, liên tưởng, luận - giải, và xử lý trong quá trình phản ánh, phát triển tri thức và vận dụng chúng vào thực tiễn trên cơ sở quy luật khách quan mang lại những kết quả nhất định" [96, tr.