Đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng người chăm ở ninh thuận trong quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa hiện nay

Chuyên khảo phân tích Đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng người chăm ở ninh thuận trong quá trình công nghiệp hóa, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Tác giả: Trần Thu Hương
• Người hướng dẫn: TS. Trần Chí Mỹ
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học
• Đề tài: Đời Sống Văn Hóa Tinh Thần Của Cộng Đồng Người Chăm Ở Ninh Thuận Trong Thời Kỳ Công Nghiệp Hóa
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đời Sống Văn Hóa Tinh Thần Người Chăm Ninh Thuận

Đời sống văn hóa tinh thần là một phần không thể thiếu trong xã hội, là mục tiêu cao đẹp và hạnh phúc của con người. Trong bối cảnh hiện nay, các quốc gia muốn phát triển bền vững cần chú trọng yếu tố tinh thần và văn hóa. Phát triển văn hóa tạo ra nguồn lực con người, nội lực cho sự phát triển, và động lực cho các chính sách kinh tế - xã hội. Việt Nam là quốc gia đa dân tộc, mỗi dân tộc có bản sắc văn hóa riêng, góp phần làm phong phú nền văn hóa Việt Nam thống nhất và đa dạng. Dân tộc Chăm, với nền văn hóa phát triển và bản sắc riêng, đóng góp không nhỏ vào sự đa dạng này. Ninh Thuận là nơi người Chăm sinh sống lâu đời và đông nhất, nơi đời sống văn hóa tinh thần của họ phát triển đa dạng. Trong thời kỳ đổi mới, cộng đồng người Chăm ở Ninh Thuận tích cực xây dựng kinh tế và ổn định xã hội, nhạy bén với sự phát triển của kinh tế thị trường và có vai trò quan trọng trong sự phát triển của tỉnh. Nghiên cứu đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng người Chăm ở Ninh Thuận trong quá trình công nghiệp hóa là một nhiệm vụ cấp bách.

1.1. Khái niệm văn hóa tinh thần và vai trò của nó

Văn hóa tinh thần là hệ thống các giá trị, tư tưởng, tín ngưỡng, phong tục, tập quán, nghệ thuật, và tri thức được hình thành và phát triển trong quá trình lịch sử của một cộng đồng. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc định hình bản sắc, lối sống, và cách ứng xử của các thành viên trong cộng đồng. Theo Hồ Chí Minh, xây dựng đời sống văn hóa tinh thần là cuộc chiến đấu chống lại những gì cũ kỹ, hư hỏng, để tạo ra những cái mạnh mẽ, tốt tươi. Nghiên cứu đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng người Chăm ở Ninh Thuận trong quá trình công nghiệp hóa là một trong những nhiệm vụ cấp bách hiện nay.

1.2. Đặc điểm đời sống văn hóa tinh thần người Chăm Ninh Thuận

Đời sống văn hóa tinh thần của người Chăm ở Ninh Thuận mang đậm bản sắc văn hóa Chăm, thể hiện qua các yếu tố như tôn giáo, tín ngưỡng, lễ hội, nghệ thuật, kiến trúc, ngôn ngữ, và phong tục tập quán. Tín ngưỡng Bà La Môn và Hồi giáo có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống tinh thần của người Chăm. Các lễ hội như Ramưwan, Katê, và Rija Nagar là những dịp quan trọng để cộng đồng người Chăm thể hiện bản sắc văn hóa và gắn kết cộng đồng. Kiến trúc Chăm, với các đền tháp cổ kính, là di sản văn hóa vô giá, phản ánh trình độ văn minh cao của người Chăm cổ. Ngôn ngữ Chăm, thuộc nhóm ngôn ngữ Mã Lai-Đa Đảo, là phương tiện giao tiếp và lưu giữ văn hóa truyền thống.

II. Tác Động Của Công Nghiệp Hóa Đến Văn Hóa Chăm Ninh Thuận

Quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa tác động mạnh mẽ đến đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng người Chăm ở Ninh Thuận. Một mặt, nó mang lại những cơ hội phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Mặt khác, nó cũng đặt ra những thách thức đối với việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của người Chăm. Sự du nhập của các giá trị văn hóa ngoại lai, sự thay đổi lối sống và phong tục tập quán, sự mai một của các nghề thủ công truyền thống, và sự suy giảm của việc sử dụng ngôn ngữ Chăm là những vấn đề đáng quan ngại. Cần có những giải pháp phù hợp để giảm thiểu những tác động tiêu cực và bảo tồn những giá trị văn hóa tốt đẹp của người Chăm.

2.1. Cơ hội và thách thức từ công nghiệp hóa cho văn hóa Chăm

Công nghiệp hóa mang đến cơ hội tiếp cận giáo dục, y tế, và thông tin, giúp nâng cao trình độ dân trí và nhận thức về văn hóa. Tuy nhiên, nó cũng tạo ra nguy cơ xói mòn bản sắc văn hóa do sự du nhập của các giá trị văn hóa ngoại lai và sự thay đổi lối sống. Sự phát triển của du lịch có thể tạo ra nguồn thu nhập, nhưng cũng có thể dẫn đến thương mại hóa văn hóa và làm mất đi tính thiêng liêng của các di sản văn hóa. Cần có sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn văn hóa để đảm bảo sự phát triển bền vững của cộng đồng người Chăm.

2.2. Biến đổi trong phong tục tập quán và tín ngưỡng người Chăm

Quá trình công nghiệp hóa dẫn đến sự thay đổi trong phong tục tập quán và tín ngưỡng của người Chăm. Các lễ hội truyền thống có thể bị giản lược hoặc biến tướng để phù hợp với nhịp sống hiện đại. Việc sử dụng các phương tiện truyền thông và internet có thể làm giảm sự gắn kết cộng đồng và làm mai một các giá trị văn hóa truyền thống. Tuy nhiên, cũng có những nỗ lực bảo tồn và phát huy văn hóa thông qua các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, và giáo dục. Cần khuyến khích và hỗ trợ những nỗ lực này để duy trì và phát triển bản sắc văn hóa của người Chăm.

2.3. Ảnh hưởng đến ngôn ngữ và nghệ thuật truyền thống Chăm

Ngôn ngữ Chăm đang dần bị mai một do sự phổ biến của tiếng Việt và các ngôn ngữ khác. Các nghề thủ công truyền thống như dệt thổ cẩm, gốm Chăm, và làm nhạc cụ truyền thống đang gặp khó khăn trong việc cạnh tranh với các sản phẩm công nghiệp. Cần có các biện pháp bảo tồn và phát huy ngôn ngữ và nghệ thuật truyền thống Chăm thông qua việc dạy tiếng Chăm trong trường học, hỗ trợ các nghệ nhân, và quảng bá các sản phẩm thủ công truyền thống.

III. Giải Pháp Bảo Tồn Văn Hóa Chăm Ninh Thuận Trong Công Nghiệp Hóa

Để bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa Chăm Ninh Thuận trong quá trình công nghiệp hóa, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Cần nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa Chăm trong cộng đồng và xã hội, tăng cường giáo dục văn hóa Chăm trong trường học, hỗ trợ các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, và du lịch văn hóa. Cần có chính sách bảo tồn và phục hồi các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, hỗ trợ các nghệ nhân và các cộng đồng bảo tồn văn hóa. Cần tăng cường hợp tác quốc tế trong việc bảo tồn và phát huy văn hóa Chăm.

3.1. Nâng cao nhận thức và giáo dục về văn hóa Chăm

Tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giáo dục về giá trị văn hóa Chăm cho cộng đồng và xã hội. Đưa văn hóa Chăm vào chương trình giáo dục ở các cấp học. Khuyến khích các hoạt động nghiên cứu, sưu tầm, và bảo tồn văn hóa Chăm. Hỗ trợ các phương tiện truyền thông quảng bá văn hóa Chăm.

3.2. Hỗ trợ các hoạt động văn hóa nghệ thuật và du lịch

Tổ chức các lễ hội, hội thi, và các sự kiện văn hóa nghệ thuật Chăm. Hỗ trợ các nghệ nhân và các nhóm văn hóa nghệ thuật Chăm. Phát triển du lịch văn hóa Chăm gắn với các di sản văn hóa và các làng nghề truyền thống. Xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa Chăm độc đáo và hấp dẫn.

3.3. Chính sách bảo tồn và phục hồi di sản văn hóa Chăm

Xây dựng và thực hiện các chính sách bảo tồn và phục hồi các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của người Chăm. Đầu tư nguồn lực cho việc bảo tồn và phục hồi các di tích lịch sử, kiến trúc Chăm. Hỗ trợ các cộng đồng bảo tồn văn hóa truyền thống. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào việc bảo tồn và phát huy văn hóa.

IV. Ứng Dụng Du Lịch Văn Hóa Để Phát Triển Cộng Đồng Chăm Ninh Thuận

Du lịch văn hóa có thể là một công cụ hiệu quả để phát triển kinh tế - xã hội và bảo tồn văn hóa của cộng đồng người Chăm ở Ninh Thuận. Phát triển du lịch văn hóa cần dựa trên việc khai thác các giá trị văn hóa độc đáo của người Chăm, đồng thời đảm bảo tính bền vững và tôn trọng văn hóa. Cần có sự tham gia của cộng đồng vào quá trình phát triển du lịch, đảm bảo lợi ích kinh tế được chia sẻ công bằng và văn hóa được bảo tồn và phát huy.

4.1. Khai thác các giá trị văn hóa Chăm cho du lịch

Phát triển các sản phẩm du lịch dựa trên các di sản văn hóa vật thể như đền tháp, bảo tàng, và các làng nghề truyền thống. Khai thác các giá trị văn hóa phi vật thể như lễ hội, âm nhạc, múa, và ẩm thực Chăm. Xây dựng các tour du lịch khám phá văn hóa Chăm, kết hợp với các hoạt động trải nghiệm văn hóa.

4.2. Đảm bảo tính bền vững và tôn trọng văn hóa trong du lịch

Phát triển du lịch có trách nhiệm, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và văn hóa. Tôn trọng các giá trị văn hóa truyền thống của người Chăm. Đảm bảo lợi ích kinh tế từ du lịch được chia sẻ công bằng cho cộng đồng. Nâng cao nhận thức của du khách về văn hóa Chăm.

4.3. Sự tham gia của cộng đồng vào phát triển du lịch

Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào việc lập kế hoạch và quản lý du lịch. Hỗ trợ cộng đồng phát triển các dịch vụ du lịch như homestay, nhà hàng, và bán hàng thủ công. Đào tạo nguồn nhân lực du lịch từ cộng đồng. Tạo cơ hội việc làm cho người dân địa phương trong ngành du lịch.

V. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Văn Hóa Tinh Thần Chăm Ở Ninh Thuận

Để đảm bảo sự phát triển bền vững của văn hóa Chăm Ninh Thuận, cần có sự hỗ trợ từ các chính sách của nhà nước và địa phương. Các chính sách này cần tập trung vào việc bảo tồn di sản văn hóa, hỗ trợ các hoạt động văn hóa nghệ thuật, khuyến khích giáo dục văn hóa, và tạo điều kiện cho cộng đồng tham gia vào việc bảo tồn và phát huy văn hóa. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội, và cộng đồng trong việc thực hiện các chính sách này.

5.1. Chính sách bảo tồn di sản văn hóa vật thể và phi vật thể

Đầu tư nguồn lực cho việc bảo tồn và phục hồi các di tích lịch sử, kiến trúc Chăm. Hỗ trợ các hoạt động sưu tầm, nghiên cứu, và bảo tồn các giá trị văn hóa phi vật thể như lễ hội, âm nhạc, múa, và ngôn ngữ. Xây dựng các bảo tàng và trung tâm văn hóa Chăm.

5.2. Hỗ trợ các hoạt động văn hóa nghệ thuật Chăm

Cấp kinh phí cho các hoạt động biểu diễn, sáng tác, và triển lãm văn hóa nghệ thuật Chăm. Hỗ trợ các nghệ nhân và các nhóm văn hóa nghệ thuật Chăm. Tổ chức các liên hoan, hội thi văn hóa nghệ thuật Chăm.

5.3. Khuyến khích giáo dục văn hóa Chăm trong trường học

Đưa văn hóa Chăm vào chương trình giáo dục ở các cấp học. Đào tạo giáo viên dạy tiếng Chăm và văn hóa Chăm. Cung cấp tài liệu học tập về văn hóa Chăm. Tổ chức các hoạt động ngoại khóa về văn hóa Chăm.

VI. Kết Luận Tương Lai Văn Hóa Chăm Trong Thời Kỳ Hội Nhập

Đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng người Chăm ở Ninh Thuận đang trải qua những biến đổi sâu sắc trong quá trình công nghiệp hóa và hội nhập. Việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa Chăm là một nhiệm vụ quan trọng, đòi hỏi sự nỗ lực của cả cộng đồng và xã hội. Với những giải pháp phù hợp và sự quan tâm đúng mức, văn hóa Chăm có thể tiếp tục phát triển và đóng góp vào sự đa dạng văn hóa của Việt Nam.

6.1. Tổng kết các thách thức và cơ hội cho văn hóa Chăm

Tóm tắt các thách thức từ quá trình công nghiệp hóa và hội nhập, đồng thời nhấn mạnh các cơ hội để phát triển văn hóa Chăm thông qua du lịch, giáo dục, và sự hỗ trợ của chính sách.

6.2. Triển vọng phát triển văn hóa Chăm trong tương lai

Dự đoán về sự phát triển của văn hóa Chăm trong bối cảnh hội nhập, nhấn mạnh vai trò của cộng đồng và các chính sách hỗ trợ trong việc duy trì và phát huy bản sắc văn hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 ĐỜI SỐNG VĂN HÓA TINH THẦN TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA Ở VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM ĐỜI SỐNG VĂN HÓA TINH THẦN 1. Khái niệm văn hóa tinh thần Khái niệm văn hóa Văn hóa là bộ phận quan trọng không thể tách rời trong đời sống của con người và của xã hội. Vậy văn hóa là gì?, nội dung ra sao, nó biểu hiện thế nào, là mối quan tâm của rất nhiều học giả trên thế giới.

Chỉ riêng việc định nghĩa thế nào là văn hóa cũng khó đi đến thống nhất. Đến nay, qua các công trình của các học giả, các tuyên bố của các tổ chức trong và ngoài nước đã có tới trên 400 định nghĩa về văn hóa. Khái niệm văn hóa xuất hiện ở Đông Á rất sớm. Theo Từ Hồng Hưng – nhà nghiên cứu của Trung Quốc trong bài “ Tổng luận về văn hóa” thì từ “ văn hóa” là do người Nhật Bản vào cuối thế kỷ XIX đã chuyển dịch từ chữ “ cultura” của Phương Tây mà dẫn vào Nhật, sau đó mới truyền qua Trung Quốc.

Lưu Hướng (Thời Tây Hán, 206 TCN), là người đầu tiên đưa ra định nghĩa về văn hóa. Trong sách Thuyết Uyển bài Chi Vũ, Ông viết: “ Bậc thánh nhân trị thiên hạ, trước dùng văn đức sau mới dùng vũ lực. Phàm dùng vũ lực đối phó kẻ bất phục tùng, dùng văn hóa không thay đổi thì sau đó chinh phạ ” [12, 49]. Ở đây, văn hóa hiểu như cách thức điều hành xã hội bằng “ Văn trị” để “giáo hóa” con người, đối lập với việc dùng vũ lực.

“Văn trị” là dùng chế độ lễ nhạc điển chương, tức cái hay cái đẹp để giáo dục và cảm hóa con người. Chung quy lại tại Á Đông, trong đó có Việt Nam, quan điểm trên tồn tại cho đến cuối thế kỉ XX. 9 Ở phương Tây, khái niệm văn hóa ra đời tương đối muộn, khoảng thế kỷ XVII, bắt nguồn từ tiếng Latinh “ cultura ” có ý nghĩa là vun trồng, cày xới, chăm bón đất đai để trồng trọt tạo ra sản phẩm phục vụ cho nhu cầu cần thiết của con người. Về sau, từ “ cultura ” chuyển thành nuôi dưỡng, vun trồng tinh thần, trí tuệ.

Đó Là quá trình giáo dục, bồi dưỡng tinh thần, trí tuệ cho con người. Giữa thế kỷ XIX, các ngành khoa học như: nhân loại học, xã hội học, dân tộc học,….phát triển mạnh ở Châu Âu, khái niệm văn hóa cũng do đó mà có biến đổi, dần dần có hàm nghĩa hiện đại, hơn thế, ngày càng trở thành thuật ngữ thường dùng của ngành khoa học xã hội. Khái niệm hiện đại về văn hóa lần tiên được Edward Burnet Taylor, nhà nhân chủng học người Anh định nghĩa trong cuốn “ Văn hóa nguyên thủy” xuất bản tại London năm 1871. Theo đó, “ Văn hóa theo nghĩa rộng nhất của nó, là toàn bộ phức thể, bao gồm hiểu biết, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, luật pháp, phong tục và những khả năng tập quán khác nhau mà con người có được với tư cách là một thành viên xã hội” [68, 13].

Về sau các học giả phương Tây đã định nghĩa văn hóa trên nhiều góc độ khác nhau. Tại hội nghị Venise năm 1970 về các chính sách văn hóa do Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO) đề xướng, người ta đã đưa ra một khái niệm văn hóa theo nghĩa rộng được nhiều người trong giới khoa học thừa nhận : “ Văn hóa không tự giới hạn trong các hoạt động nghệ thuật mà bao gồm toàn bộ các hoạt động của con người, cho phép con người tự định vị mình trong không gian và thời gian, tạo ra chìa khóa để giải thích thế giới, khả năng giao lưu và sáng tạo” [62, 22]. Tại Lễ phát động Thập kỷ thế giới phát triển văn hóa tổ chức tại Pari ngày 21/1/1998, Tổng giám đốc UNESCO - Federieo Mayor đã đưa định nghĩa văn hóa rằng: “ Văn hóa là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo 10 trong quá khứ và hiện tại. Qua các thế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên một hệ thống các giá trị, các truyền thống và các thị hiếu – những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dân tộc ”[68,23].

Với ý nghĩa đó, văn hóa có mặt trong bất cứ hoạt động hoạt động nào của con người, dù đó là hoạt động sản xuất vật chất sản xuất tinh thần, hay trong quan hệ giao tiếp ứng xử xã hội, trong thái độ đối với tự nhiên. Trong quan niệm của C.Mác và Ăngghen thì bản thân con người luôn chứa đựng và sáng tạo văn hóa, văn hóa là sản phẩm hoạt động của con người trong mối quan hệ tương tác với tự nhiên và xã hội. Ngày nay, đã có rất nhiều định nghĩa về văn hóa. Trong đó, khái niệm văn hóa của UNESCO hướng vào cái cơ bản nhất và cũng là cái chung tốt đẹp của mọi nền văn hóa là xu hướng hoàn thiện và tôn vinh con người.

Ở Việt Nam, nhận thức nội dung khái niệm văn hóa là một quá trình. Căn cứ vào nghĩa gốc của từ “ Culture” trong tiếng la – tinh, G.S Vũ Khiêu, nhà văn hóa học Việt Nam, cho rằng: “ Văn hóa thể hiện trình độ được vun trồng của con người, của xã hội. Văn hóa là trạng thái con người ngày càng tách khỏi thế giới động vật, ngày càng xóa bỏ những đặc tính của động vật, để khẳng định những đặc tính của con người”[48,8]. Chủ tịch Hồ Chí Minh, trên cơ sở kế thừa sâu sắc truyền thống của dân tộc và sự chắt lọc tinh hoa văn hóa của nhân loại đã đưa ra một định nghĩa rằng: “ Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn hóa nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn , ở và các phương thức sử dụng.

Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa. Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn” [58,431]. 11 Từ khi Việt Nam hưởng ứng Thập kỷ thế giới phát triển văn hóa do UNESCO phát động, khái niệm văn hóa thực sự được nhận thức lại với đầy đủ nội dung ngữ nghĩa của nó. Nhiều học giả đi sâu nghiên cứu nội dung cơ bản của khái niệm văn hóa.

Trần Ngọc Thêm trong cuốn "Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam" ( năm 1997), đưa ra một định nghĩa như sau: “ Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất- tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên- xã hội của mình” [79]. Theo đó, văn hóa được tác giả tiếp cận theo nghĩa rộng nhất bao gồm cả giá trị vật chất – tinh thần được hình thành từ khi con người biết sáng tạo nghĩa là hình thành cùng với sự hình thành loài người. Qua một số định nghĩa vừa dẫn, nhận thấy cốt lõi của văn hóa là hệ thống các giá trị vật chất – tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình con người làm nên lịch sử của mình, là cái mà dựa vào đó từng dân tộc khẳng định bản sắc của mình. Tuy tiếp cận văn hóa ở những góc độ khác nhau, nhưng nhìn chung, những nội dung căn cốt nhất của khái niệm văn hóa được nhiều tác giả đề cập bao gồm những đặc trưng cơ bản sau: Thứ nhất, văn hóa là cái đặc hữu của con người, do con người và vì con người.

Con người sáng tạo ra những giá trị văn hóa đồng thời con người lớn lên với những giá trị văn hóa của mình. Thứ hai, văn hóa phải là cái mang giá trị. Gía trị nói ở đây là căn cứ vào “ Ý nghĩa con người, ý nghĩa xã hội và văn hóa” của những sự vật hiện tượng nhất định trong hiện thực. Điều đó, cũng có nghĩa là chất lượng sự vật và hiện tượng, tức là tính chất và mức độ hữu ích của chúng để đáp ứng nhu cầu phát triển nhất của con người và xã hội trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể.S Vũ Khiêu viết: “ Chúng ta quan niệm giá trị là những thành tựu của con người góp vào sự đi lên của lịch sử xã hội, phục vụ cho lợi ích và hạnh 12 phúc của con người” [48,8].

Những gì trái với lợi ích và tiến bộ xã hội, gây thiệt hại cho lợi ích và hạnh phúc của con người thì không được coi là giá trị, là văn hóa. Xét về bản chất, văn hóa chỉ có bổ dưỡng đối với con người, làm tăng trưởng cái đúng, cái tốt, cái đẹp nơi con người. Cái độc hại đối với con người, cái hạ thấp và làm xấu con người không phải là văn hóa mà là phản văn hóa. Thứ ba, cái chốt nhất của văn hóa là nó phải được kết tinh nơi con người, ở tính cách, ở phẩm chất thể hiện trong hoạt động và quan hệ con người.

Cái đúng, cái tốt, cái đẹp trong hoạt động sản xuất, thể thao, giao tiếp,. Cái đúng, cái tốt, cái đẹp trong quan hệ cha con, vợ chồng, thầy trò,…là văn hóa. Thứ tư, văn hóa là hệ thống các biểu trưng do một cộng đồng xây dựng nên: ngôn ngữ, chữ viết, phong tục, tập quán, lối sống, tôn giáo, đạo đức, thẩm mỹ, pháp luật ( biểu trưng hóa tình cảm, khát vọng, mục đích, lý tưởng…) Văn hóa là sự phát huy các năng lực bản chất người của con người, được thể hiện ra trong các hoạt động và quan hệ con người. Với góc độ tiếp cận của đề tài, tôi tán thành và sử dụng định nghĩa về văn hóa sau đây: Văn hóa là toàn bộ những giá trị do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử bằng lao động của mình trên cả hai lĩnh vực sản xuất vật chất và sản xuất tinh thần.

Khái niệm văn hóa tinh thần C.Mác và Ăngghen trong khi nghiên cứu sự vận động và phát triển của xã hội loài người đã khái quát toàn bộ các hình thức hoạt động của xã hội thành hai lĩnh vực hoạt động cơ bản là sản xuất vật chất – sản xuất tinh thần. Theo đó, có thể quan niệm rằng văn hóa vật chất gắn liền với sản xuất vật chất, chủ yếu được hình thành phát triển từ sản xuất vật chất. Còn văn 13 hóa tinh thần gắn với sản xuất tinh thần, chủ yếu được hình thành và phát triển từ sản xuất tinh thần.