Luận văn thạc sĩ vnu ls đổi mới tổ chức và hoạt động của chính phủ trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền ở việt nam

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu vnu ls đổi mới tổ chức và hoạt động của chính phủ trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền ở, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Cao Nhật Quang
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Đổi mới tổ chức và hoạt động của Chính phủ trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN VÀ NHỮNG YÊU CẦU CỦA CHÍNH PHỦ TRONG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN
• 1.1. Nhà nƣớc pháp quyền
• 1.1.1. Lịch sử tƣ tƣởng và học thuyết về Nhà nƣớc pháp quyền
• 1.1.1.1. Tư tưởng Nhà nước pháp quyền thời cổ đại
• 1.1.1.2. Học thuyết tư sản về Nhà nước pháp quyền
• 1.1.1.3. Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền
• 1.1.2. Khái niệm và những đặc điểm cơ bản của Nhà nƣớc pháp quyền
• 1.1.2.1. Khái niệm Nhà nước pháp quyền
• 1.1.2.2. Những đặc điểm cơ bản của Nhà nước pháp quyền
• 1.1.3. Nhà nƣớc pháp quyền XHCN Việt Nam
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đổi mới tổ chức và hoạt động của Chính phủ

Đổi mới tổ chức và hoạt động của Chính phủ là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam. Từ Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ Khóa VII vào tháng 01 năm 1994, Đảng đã nhận thức rõ ràng về sự cần thiết phải xây dựng Nhà nước pháp quyền. Điều này không chỉ là yêu cầu của thực tiễn mà còn là một phần trong chiến lược phát triển bền vững của đất nước. Chính phủ cần phải hoạt động hiệu quả hơn, minh bạch hơn và gần gũi hơn với người dân. Việc cải cách hành chính và tổ chức bộ máy nhà nước là những yếu tố then chốt để đạt được mục tiêu này.

1.1. Định nghĩa và vai trò của Nhà nước pháp quyền

Nhà nước pháp quyền là một hình thức tổ chức nhà nước mà trong đó, quyền lực nhà nước được tổ chức và hoạt động trên cơ sở pháp luật. Điều này có nghĩa là mọi hành động của Chính phủ đều phải tuân thủ theo quy định của pháp luật, đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quản lý nhà nước.

1.2. Lịch sử hình thành tư tưởng Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam

Tư tưởng về Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam đã được hình thành từ rất sớm, với những ảnh hưởng từ tư tưởng Hồ Chí Minh. Người đã nhấn mạnh rằng Nhà nước phải là của dân, do dân và vì dân, từ đó đặt nền móng cho việc xây dựng một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

II. Những thách thức trong việc đổi mới tổ chức Chính phủ

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như sự chồng chéo trong quản lý, thiếu minh bạch trong hoạt động của các cơ quan nhà nước, và sự chưa đồng bộ trong các quy định pháp luật đang gây cản trở cho quá trình đổi mới. Để giải quyết những vấn đề này, cần có những giải pháp cụ thể và hiệu quả.

2.1. Vấn đề chồng chéo trong quản lý nhà nước

Chồng chéo trong quản lý nhà nước dẫn đến sự không hiệu quả trong việc thực thi chính sách. Cần phải xác định rõ ràng chức năng và nhiệm vụ của từng cơ quan để tránh sự trùng lặp và lãng phí nguồn lực.

2.2. Thiếu minh bạch trong hoạt động của Chính phủ

Minh bạch là yếu tố quan trọng để xây dựng lòng tin của người dân đối với Chính phủ. Cần có các biện pháp cụ thể để công khai thông tin và tạo điều kiện cho người dân tham gia vào quá trình ra quyết định.

III. Phương pháp cải cách tổ chức và hoạt động của Chính phủ

Để thực hiện thành công việc đổi mới tổ chức và hoạt động của Chính phủ, cần áp dụng các phương pháp cải cách hiệu quả. Các phương pháp này bao gồm cải cách hành chính, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ công chức. Những phương pháp này sẽ giúp Chính phủ hoạt động hiệu quả hơn và phục vụ tốt hơn cho người dân.

3.1. Cải cách hành chính trong tổ chức Chính phủ

Cải cách hành chính là một trong những nhiệm vụ quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động của Chính phủ. Cần phải đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm bớt giấy tờ và tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong việc tiếp cận dịch vụ công.

3.2. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý nhà nước

Công nghệ thông tin có thể giúp Chính phủ nâng cao hiệu quả quản lý và cải thiện dịch vụ công. Việc áp dụng các hệ thống thông tin hiện đại sẽ giúp tăng cường tính minh bạch và giảm thiểu tham nhũng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về đổi mới Chính phủ

Việc nghiên cứu và ứng dụng các mô hình tổ chức và hoạt động của Chính phủ đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc cải cách tổ chức và hoạt động của Chính phủ không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo ra sự hài lòng cho người dân. Những kết quả này cần được tổng kết và nhân rộng để tiếp tục cải cách trong tương lai.

4.1. Kết quả từ các mô hình tổ chức Chính phủ hiện đại

Nhiều mô hình tổ chức Chính phủ hiện đại đã được áp dụng thành công tại một số địa phương, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ người dân tốt hơn. Những mô hình này cần được nghiên cứu và áp dụng rộng rãi hơn.

4.2. Đánh giá hiệu quả hoạt động của Chính phủ sau cải cách

Đánh giá hiệu quả hoạt động của Chính phủ sau cải cách là rất cần thiết để xác định những điểm mạnh và điểm yếu trong tổ chức và hoạt động. Các chỉ số đánh giá cần được xây dựng rõ ràng và cụ thể để có thể theo dõi và điều chỉnh kịp thời.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của Nhà nước pháp quyền

Việc đổi mới tổ chức và hoạt động của Chính phủ là một quá trình liên tục và cần thiết để xây dựng Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam. Trong tương lai, cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách, nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời đảm bảo quyền lợi của người dân. Những nỗ lực này sẽ góp phần xây dựng một Nhà nước pháp quyền vững mạnh, phục vụ tốt nhất cho nhân dân.

5.1. Triển vọng phát triển của Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam

Triển vọng phát triển của Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam phụ thuộc vào khả năng cải cách tổ chức và hoạt động của Chính phủ. Cần có những chính sách và biện pháp cụ thể để đảm bảo rằng Nhà nước pháp quyền thực sự phục vụ lợi ích của nhân dân.

5.2. Những yêu cầu mới đặt ra cho Chính phủ trong tương lai

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, Chính phủ cần phải thích ứng và đổi mới để đáp ứng những yêu cầu mới. Điều này bao gồm việc nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, cải cách hành chính và tăng cường minh bạch trong hoạt động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kể từ dấu mốc lịch sử năm 1945 trải qua hơn 65 năm xây dựng và phát triển, đặc biệt sau 24 năm tiến hành công cuộc Đổi mới (1986 - 2010), bộ máy hành chính nhà nước Việt Nam đã có những bước chuyển mình quan trọng. Bắt đầu từ Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ Khóa VII vào tháng 1 năm 1994, Đảng Cộng sản Việt Nam đã chính thức xác định nhiệm vụ xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân là trọng tâm chiến lược. Chủ trương này tiếp tục được khẳng định vững chắc tại Đại hội IX và Đại hội X, đồng thời được thể chế hóa trong các bản Hiến pháp sửa đổi.

Tuy nhiên, thực tiễn vận hành quyền lực nhà nước đặt ra vấn đề nghiên cứu cấp bách: mô hình tổ chức và phương thức hoạt động của Chính phủ vẫn mang dấu ấn của cơ chế quản lý tập trung, quan liêu, bao cấp. Vị trí pháp lý của Chính phủ vừa là cơ quan chấp hành của Quốc hội, vừa là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất tạo ra sự lúng túng trong điều hành thực tế, làm mờ nhạt ranh giới giữa chấp hành và chủ động kiến tạo chính sách.

Mục tiêu cụ thể của luận văn tập trung làm sáng tỏ cơ sở lý luận về Chính phủ trong Nhà nước pháp quyền, phân tích quá trình tiến hóa thể chế qua các giai đoạn lập hiến, đồng thời đánh giá toàn diện những thành tựu và hạn chế trong tổ chức, hoạt động của Chính phủ nhiệm kỳ Quốc hội khóa XII. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát hệ thống thiết chế hành pháp Trung ương tại Việt Nam, với phạm vi thời gian khảo cứu trọng tâm từ năm 1986 đến năm 2010. Ý nghĩa nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng cao, cung cấp luận cứ khoa học để xử lý dứt điểm hơn 100 điểm chồng chéo chức năng giữa các bộ, tinh gọn 22 đầu mối thành viên Chính phủ và nâng cao tính khả thi của hơn 80% khối lượng văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan hành pháp ban hành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng tích hợp của ba hệ thống lý thuyết pháp lý - chính trị cốt lõi:

1. Học thuyết phân chia quyền lực và kiểm soát quyền lực nhà nước: Tiếp thu có chọn lọc tư tưởng tam quyền phân lập từ John Locke và Montesquieu, luận văn vận dụng vào hoàn cảnh Việt Nam dưới góc độ phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực, khẳng định quyền hành pháp là một nhánh quyền lực độc lập tương đối.
2. Lý thuyết Nhà nước pháp quyền hiện đại: Kế thừa tư tưởng từ thời cổ đại của Platon, Aristote, Xô-crat về tính tối thượng của pháp luật, kết hợp với các giá trị dân chủ tiến bộ nhằm xây dựng một nhà nước tự giới hạn quyền lực trước quyền tự do của công dân.
3. Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước kiểu mới: Vận dụng quan điểm "lấy dân làm gốc" xuất phát từ Bản yêu sách của nhân dân An Nam năm 1919 và Hiến pháp năm 1946, xác định bản chất của Chính phủ là "công bộc", "đầy tớ trung thành của nhân dân".

Các khái niệm chính được chuẩn hóa bao gồm: Quyền hành pháp (Executive power), Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Bộ đa ngành - đa lĩnh vực, Trách nhiệm giải trình (Accountability) và Tính tối thượng của luật.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập thông qua hệ thống văn bản quy phạm pháp luật gồm 5 bản Hiến pháp và sửa đổi (1946, 1959, 1980, 1992 và 2001), 2 Luật Tổ chức Chính phủ (1992, 2001), cùng tập mẫu 120 văn bản pháp lý gồm 70 Nghị định và 50 Quyết định quy định cơ cấu tổ chức bộ máy.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được áp dụng để khảo sát toàn bộ 22 Bộ và cơ quan ngang Bộ thuộc cơ cấu Chính phủ khóa XII. Phương pháp phân tích thể chế, phương pháp lịch sử - logic và phương pháp so sánh luật học được ưu tiên lựa chọn. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, cho phép đối chiếu mô hình hành pháp Việt Nam với mô hình đại nghị của Anh và mô hình tổng thống của Hoa Kỳ. Toàn bộ quy trình nghiên cứu, tổng hợp dữ liệu thực tiễn tại Văn phòng Chính phủ được thực hiện trong thời gian 24 tháng (từ tháng 1 năm 2008 đến tháng 1 năm 2010).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực chứng chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

1. Tinh gọn bộ máy đi đôi với xu hướng trẻ hóa đội ngũ kỹ trị: Cơ cấu tổ chức Chính phủ nhiệm kỳ Quốc hội khóa XII đã rút gọn thành công xuống còn 18 Bộ, 4 cơ quan ngang Bộ và 8 cơ quan trực thuộc. Tổng số thành viên Chính phủ gồm 22 người (Thủ tướng, 5 Phó Thủ tướng, 18 Bộ trưởng và 4 Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ). Về độ tuổi của 26 nhân sự cấp cao được thống kê: nhóm tuổi 51 - 59 chiếm áp đảo với 76,9% (20 người), nhóm tuổi 61 - 65 chiếm 15,4% (4 người), và nhóm tuổi 48 - 50 chiếm 7,7% (2 người), thể hiện sự gia tăng rõ nét của các nhà kỹ trị có trình độ chuyên môn cao.
2. Sự chi phối áp đảo của hành pháp trong hoạt động lập quy: Khoảng 80% tổng số các quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ xã hội trên thực tế đều do các cơ quan hành pháp ban hành. Dù vậy, vai trò sáng kiến lập pháp của Chính phủ trước Quốc hội vẫn chưa được xác lập đầy đủ về mặt lý luận và hiến định.
3. Hiện tượng chồng chéo chức năng và lạm quyền lập quy: Ban Chỉ đạo cải cách hành chính đã phát hiện hơn 100 vấn đề chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ giữa các Bộ, cơ quan ngang Bộ. Tình trạng một số Nghị định quy định trái luật, pháp lệnh vẫn diễn ra do sự thiếu nhất quán trong thể chế hóa mô hình Bộ đa ngành.
4. Hạn chế về tần suất làm việc và cơ chế phản ứng: Chế độ họp Chính phủ thường kỳ tại Việt Nam chỉ diễn ra 1 lần/tháng (12 phiên/năm), thấp hơn 4 lần so với thông lệ quốc tế tại các nước phát triển (trung bình 1 tuần/lần, tương đương 48-52 phiên/năm). Điều kiện tổ chức phiên họp bất thường cần trên 33,3% (1/3) thành viên đồng ý, làm giảm tính mau lẹ trong chỉ đạo điều hành vĩ mô.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ việc chậm đổi mới nhận thức về vị thế độc lập tương đối của quyền hành pháp. Cơ chế tập thể lãnh đạo khiến trách nhiệm cá nhân của từng Bộ trưởng bị lu mờ, văn hóa từ chức chưa được định hình rõ ràng. Việc tồn tại 5 chức danh Phó Thủ tướng phụ trách các khối đã vô tình làm giảm tính chủ động của các Bộ trưởng chuyên ngành.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh sinh động khi được trình bày qua biểu đồ tròn về cơ cấu độ tuổi lãnh đạo (76,9% thuộc nhóm 51-59 tuổi), biểu đồ cột so sánh tần suất 12 phiên họp/năm của Việt Nam với 50 phiên họp/năm của quốc tế, cùng bảng ma trận đối chiếu 100 điểm xung đột thẩm quyền giữa 18 Bộ chuyên ngành. Các số liệu này chứng minh tính tất yếu phải tái cấu trúc thẩm quyền hành pháp nhằm thích ứng với các cam kết hội nhập kinh tế quốc tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm xây dựng nền hành chính quốc gia vững mạnh, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện thể chế hiến định về quyền hành pháp:

   • Hành động: Sửa đổi Luật Tổ chức Chính phủ, phân định rõ thẩm quyền quản lý hành chính nhà nước với quyền lập pháp của Quốc hội.
   • Mục tiêu: Đạt 100% văn bản quy phạm pháp luật được ban hành đúng thẩm quyền, loại bỏ tình trạng nghị định vượt khung luật định.
   • Thời gian & Chủ thể: Giai đoạn 2011 - 2013, do Quốc hội và Ban soạn thảo sửa đổi Hiến pháp chủ trì.

2. Tái cấu trúc và xử lý triệt để chồng chéo bộ máy:

   • Hành động: Rà soát, chuẩn hóa chức năng mô hình Bộ đa ngành, xóa bỏ hoàn toàn hơn 100 điểm giao thoa nhiệm vụ giữa 18 Bộ hiện hành.
   • Mục tiêu: Cắt giảm 30% thủ tục hành chính không cần thiết, chuyển giao các dịch vụ công không cốt lõi cho khu vực tư nhân.
   • Thời gian & Chủ thể: Giai đoạn 2011 - 2015, do Ban Chỉ đạo Cải cách hành chính Chính phủ và Bộ Nội vụ thực hiện.

3. Cá thể hóa trách nhiệm và thiết lập cơ chế giải trình nghiêm minh:

   • Hành động: Quy chế hóa trách nhiệm cá nhân của Thủ tướng và 22 thành viên Chính phủ; chấm dứt tình trạng ủy quyền ký văn bản tràn lan; thực hiện định kỳ 1 năm/lần việc lấy phiếu tín nhiệm tại Quốc hội.
   • Mục tiêu: 100% người đứng đầu bộ ngành chịu trách nhiệm trực tiếp về sai phạm thuộc lĩnh vực phụ trách, hình thành văn hóa từ chức tự nguyện.
   • Thời gian & Chủ thể: Giai đoạn 2012 - 2014, do Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ phối hợp thực hiện.

4. Hiện đại hóa quy trình điều hành và công khai minh bạch:

   • Hành động: Tăng tần suất làm việc của Chính phủ lên 2 - 4 lần/tháng thông qua ứng dụng Chính phủ điện tử; công khai 100% dự thảo quyết định trên Internet để nhân dân tham gia đóng góp.
   • Mục tiêu: Nâng tỷ lệ hài lòng của công dân và doanh nghiệp lên trên 90%, giảm 25% thời lượng các cuộc họp hành chính hình thức.
   • Thời gian & Chủ thể: Giai đoạn 2011 - 2015, do Văn phòng Chính phủ và các Bộ chuyên ngành triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

1. Cơ quan lập pháp và cơ quan hoạch định chính sách cấp Trung ương:

   • Lợi ích: Nắm bắt cơ sở lý luận vững chắc về sự phân công quyền lực và mô hình tổ chức hành pháp.
   • Ứng dụng: Phục vụ trực tiếp cho hoạt động nghiên cứu sửa đổi Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi năm 2013) và xây dựng Luật Tổ chức Chính phủ năm 2015.

2. Cán bộ, công chức làm việc tại Văn phòng Chính phủ và các Bộ:

   • Lợi ích: Hiểu rõ nguyên tắc vận hành, quy trình xử lý hơn 80% văn bản quy phạm pháp luật và cơ chế phối hợp liên ngành.
   • Ứng dụng: Chuẩn hóa công tác tham mưu tổng hợp, khắc phục hơn 100 điểm nghẽn thể chế trong quản trị hành chính công hàng ngày.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật học:

   • Lợi ích: Tiếp cận nguồn tư liệu hệ thống hóa 5 bản Hiến pháp và kinh nghiệm tổ chức hành pháp thế giới trong 6 thập kỷ.
   • Ứng dụng: Sử dụng làm học liệu nghiên cứu, giảng dạy chuyên sâu các học phần Luật Hiến pháp, Luật Hành chính và Lý luận Nhà nước và Pháp luật.

4. Cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức xã hội dân sự:

   • Lợi ích: Nhận diện rõ thẩm quyền của 22 cơ quan hành chính đầu não, xu hướng phân cấp phân quyền và cải cách thủ tục.
   • Ứng dụng: Nâng cao năng lực phản biện chính sách, chủ động thích ứng với hành lang pháp lý mới sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO năm 2007).

Câu hỏi thường gặp

Tại sao Chính phủ giữ vai trò chủ đạo trong hoạt động xây dựng pháp luật?

Dù Quốc hội giữ quyền lập pháp tối cao, các cơ quan hành pháp trực tiếp quản lý xã hội hàng ngày nên nhận biết nhanh nhất các bất cập thực tiễn. Do đó, khoảng 80% quy phạm pháp luật thực tế do hành pháp ban hành, và tuyệt đại đa số sáng kiến luật trình Quốc hội đều bắt nguồn từ Chính phủ.

Cơ cấu 22 thành viên Chính phủ khóa XII mang lại chuyển biến gì cho nền hành chính?

Việc hợp nhất các Bộ thành 18 Bộ và 4 cơ quan ngang Bộ đã giúp tinh gọn đầu mối. Đồng thời, tỷ lệ 76,9% lãnh đạo cấp cao trong độ tuổi 51-59 tuổi phản ánh bước tiến trẻ hóa đội ngũ, gia tăng hàm lượng kỹ trị và nâng cao năng lực hội nhập kinh tế quốc tế.

Nguyên nhân nào dẫn đến hơn 100 điểm chồng chéo thẩm quyền giữa các Bộ?

Nguyên nhân chủ yếu do việc thành lập mô hình Bộ đa ngành diễn ra nhanh chóng trong khi thiếu căn cứ lý luận rõ ràng. Một số cơ quan thuộc Chính phủ sau khi sáp nhập vào 18 Bộ chuyên ngành vẫn giữ cơ chế hoạt động độc lập, dẫn đến xung đột thẩm quyền quản lý nhà nước.

Sự khác biệt về tần suất làm việc của Chính phủ Việt Nam so với thông lệ quốc tế là gì?

Chính phủ Việt Nam họp định kỳ 1 lần/tháng (12 phiên/năm), trong khi các quốc gia phát triển duy trì họp nội các 1 lần/tuần (khoảng 48-52 phiên/năm, gấp 4 lần). Tần suất họp thấp buộc các thành viên phải xử lý công việc qua phiếu lấy ý kiến, làm giảm tính thảo luận tập thể.

Làm thế nào để giải quyết mâu thuẫn giữa trách nhiệm tập thể và trách nhiệm cá nhân Bộ trưởng?

Cần sửa đổi Điều 32 Luật Tổ chức Chính phủ theo hướng phân định rõ các nội dung bắt buộc thảo luận tập thể và các nội dung thuộc thẩm quyền quyết định riêng của Bộ trưởng. Đồng thời, cần hạn chế việc chuyển việc lên 5 Phó Thủ tướng, gắn quyền hạn của người đứng đầu với cơ chế từ chức khi xảy ra sai phạm.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa chặng đường hơn 65 năm xây dựng và phát triển của Chính phủ Việt Nam (1945 - 2010), khẳng định tính tất yếu của việc đổi mới tổ chức và hoạt động hành pháp trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá khách quan mô hình Chính phủ nhiệm kỳ Quốc hội khóa XII với cơ cấu tinh gọn 22 thành viên, ghi nhận tỷ lệ trẻ hóa đạt 76,9% cán bộ chủ chốt ở độ tuổi 51-59 tuổi.
• Chỉ rõ 4 nhóm hạn chế nổi cộm, đặc biệt là hơn 100 điểm chồng chéo chức năng giữa các Bộ và sự bất cập khi nhánh hành pháp ban hành tới 80% quy phạm nhưng chưa có cơ chế kiểm soát tương xứng.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá về hoàn thiện thẩm quyền hiến định, tinh giản 18 Bộ chuyên ngành, nâng cao trách nhiệm cá nhân và thúc đẩy minh bạch hóa thông qua công nghệ.
• Định hình lộ trình thực thi thể chế rõ ràng giai đoạn 2011 - 2015 nhằm chuyển đổi mô hình hành chính từ mệnh lệnh cai trị sang nền hành chính kiến tạo, phục vụ nhân dân.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc cho công cuộc cải cách hành chính quốc gia. Để đưa các khuyến nghị vào thực tiễn, các cơ quan chức năng cần khẩn trương nghiên cứu thể chế hóa các luận điểm của đề tài vào chương trình xây dựng luật và đổi mới bộ máy hành chính nhà nước trong giai đoạn mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN VÀ NHỮNG YÊU CẦU CỦA CHÍNH PHỦ TRONG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN 1. Nhà nƣớc pháp quyền 1. Lịch sử tƣ tƣởng và học thuyết về Nhà nƣớc pháp quyền: 1. Tư tưởng Nhà nước pháp quyền thời cổ đại: Tư tưởng về Nhà nước pháp quyền đã xuất hiện rất sớm, các nhà tư tưởng thời kỳ cổ đại đã nêu lên những khía cạnh khác nhau của Nhà nước pháp quyền.

Trong tư tưởng chính trị - pháp lý ở phương Đông và phương Tây thời cổ trung đại đã chứa đựng các nhân tố Nhà nước pháp quyền, được thể hiện dưới dạng những quan điểm triết học, chính trị của các nhà tư tưởng. Các nhà tư tưởng đã bắt đầu tìm kiếm những nguyên tắc, hình thức Nhà nước pháp quyền như một sự đối lập với chuyên quyền độc đoán của cá nhân người cầm quyền. Một vấn đề đặt ra là có hay không nhân tố Nhà nước pháp quyền trong tiến trình lịch sử tư tưởng ở phương Đông? Trong tư tưởng phương Đông cũng chứa đựng những nhân tố Nhà nước pháp quyền nhưng với những mức độ thể hiện đặc thù như quan niệm về pháp luật, nhà nước, đạo đức trong thuyết đức trị và pháp trị … Những nhân tố Nhà nước pháp quyền được thể hiện trong các tác phẩm của các nhà tư tưởng vĩ đại như Khổng Tử, Mạnh Tử, Hàn Phi Tử. Tư tưởng về Nhà nước pháp quyền ở phương Tây cổ đại chủ yếu gắn liền với sự phát triển của nền dân chủ Hy Lạp và La Mã, trên cơ sở tư duy triết học.

Các nhà tư tưởng chú ý tới tính tối cao của đạo luật và cả tính hợp pháp, tới sự tổ chức hợp lý của bộ máy nhà nước, hiểu pháp luật là pháp luật tự nhiên, pháp luật thực định của nhà nước phải phù hợp. Tư tưởng về sự thống 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhất giữa sức mạnh và pháp luật trong việc xây dựng Nhà nước đã được Xô- Lông, một trong những nhà thông thái Hy Lạp đề cập và vận dụng trong thực tiễn. Các nhà tư tưởng và người dân La Mã, Hy Lạp lúc bấy giờ đã đấu tranh chống sự chuyên quyền độc đoán, vì tư tưởng phục tùng pháp luật, sự tuân thủ pháp luật. Pi-ta-gô đứng trên lập trường và bảo vệ quyền lợi của tầng lớp quý tộc, chống lại những người bình dân và chế độ nhà nước dân chủ, pháp luật cao hơn phong tục bất thành văn.

Hê-ra-clit lại kêu gọi: “nhân dân phải đấu tranh để bảo vệ pháp luật như bảo vệ chốn nương thân của mình”, theo ông pháp luật là phương tiện quan trọng để chống lại cực quyền. Pla-tôn thì đã viết “tôi nhìn thấy sự sụp đổ nhanh chóng của nhà nước ở nơi nào mà pháp luật không có hiệu lực và nằm dưới quyền lực của một ai đó”. Xô-crat, một trong những nhà tư tưởng nổi tiếng thời Hy Lạp cổ đại cũng đã khẳng định rằng: “xã hội không thể tồn tại nếu thiếu pháp luật, nhà nước phải tôn trọng, phục tùng pháp luật, tôn trọng pháp luật là tôn trọng lý trí, công bằng và trí tuệ phổ biến, nếu không quyền lực sẽ lạc lối”. Vào thời kỳ trung cổ, đây là thời kỳ tồn tại của các chế độ phong kiến tàn bạo chuyên chế, độc tài và vô pháp luật, cho nên tư tưởng về Nhà nước pháp quyền không có bước phát triển lớn.

Học thuyết tư sản về Nhà nước pháp quyền: Các tư tưởng về Nhà nước pháp quyền thời cổ đại đã được các nhà tư tưởng tư sản tiếp thu và phát triển trong những điều kiện mới. Thể hiện thế giới quan pháp lý mới, có sự kế thừa và phát triển, chống lại chế độ chuyên quyền độc đoán phong kiến, tình trạng vô pháp luật, pháp luật dã man để đề cao chủ trương vì một nền pháp luật công bằng, nhân đạo, pháp luật giữ vai trò thống trị trong các quan hệ xã hội. Bối cảnh ra đời của học thuyết Nhà nước pháp quyền gắn với thời kỳ các cuộc cách mạng tư sản. Mong muốn thiết lập một phương thức biểu thị quyền 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lực chính trị và quyền lực nhà nước dân chủ hơn chế độ chính trị phong kiến.

Học thuyết Nhà nước pháp quyền đã được áp dụng vào việc tổ chức thực thi quyền lực thực tế. Học thuyết Nhà nước pháp quyền thời kỳ tư sản ra đời gắn liền với tên tuổi của các nhà tư tưởng tư sản vĩ đại như Loc-kơ, Mon-tes-quieu, Can-tơ, Hê-ghen… 1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền: Tư tưởng về Nhà nước pháp quyền của Chủ tịch Hồ Chí Minh được thể hiện trong các tác phẩm của Người trước và sau sự ra đời của Nhà nước Việt Nam kiểu mới và xuyên suốt quá trình lãnh đạo đất nước. Người đã đặt nền móng tư tưởng pháp quyền, vận dụng vào điều kiện Việt Nam.

Tư tưởng của Người về quản lý xã hội bằng pháp luật đã hình thành từ rất sớm, trong Bản yêu sách của nhân dân An Nam gửi Hội nghị Vec-xây năm 1919, trong đó thể hiện tư tưởng lập Hiến, tính tối cao của luật trong Nhà nước pháp quyền. Tuyên ngôn độc lập ngày 02 tháng 9 năm 1945 và bản Hiến pháp đầu tiên năm 1946 đã ghi nhận ý tưởng đặc sắc, phản ánh những nhân tố Nhà nước pháp quyền trong cách tổ chức và hoạt động của Nhà nước, thực hiện một chính quyền mạnh mẽ, sáng suốt của nhân dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tiếp thu chọn lọc các tư tưởng chính trị - pháp lý Đông, Tây. Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa tiếp thu tư tưởng “lấy dân làm gốc” của Khổng Tử, Mạnh Tử, của Trần Hưng Đạo, Nguyễn Trãi, vừa tiếp thu những tinh hoa của tư tưởng dân chủ phương Tây để xây dựng nên tư tưởng dân chủ của mình.

Hồ Chủ tịch đã viết: “nước ta là nước dân chủ, bao nhiêu quyền hạn đều của dân, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”. Người đã thấy tất cả sức mạnh của chính quyền Nhà nước là ở nhân dân: “dễ trăm lần không dân cũng chịu. Khó vạn lần dân liệu cũng xong”. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đối với một nhà nước “của dân”, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định Chính phủ phải là người phục vụ nhân dân.

Người đã viết: “Chính phủ, dân chủ cộng hòa là gì? là đầy tớ trung thành của dân, từ Chủ tịch toàn quốc đến Chủ tịch làng. Cán bộ phải tôn kính dân, phải làm cho dân tin, phải làm gương cho dân, phải làm cho dân tin, dân phục, dân yêu”. Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã đề cập đến một loạt những nguyên tắc cơ bản của Nhà nước pháp quyền như một nền tư pháp bảo đảm công lý, thẩm phán xét xử độc lập, chỉ tuân theo pháp luật, một chế độ công vụ đề cao kỷ luật, trách nhiệm của công chức, về ý thức pháp luật. Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền là xây dựng nhà nước kiểu mới - nhà nước của dân, do dân và vì dân, tư tưởng, quan niệm của Người về pháp luật luôn gắn liền với lý tưởng công bằng, độc lập, tự do, bình đẳng, dân quyền.

Khái niệm và những đặc điểm cơ bản của Nhà nƣớc pháp quyền: 1. Khái niệm Nhà nước pháp quyền: Nhà nước pháp quyền là một hình thức tổ chức nhà nước. Theo đó, thứ nhất, tổ chức nhà nước được thiết kế, hoạt động trên cơ sở pháp luật, bản thân nhà nước cũng phải đặt mình trong khuôn khổ pháp luật, tổ chức quyền lực nhà nước khoa học trên cơ sở của sự phân công lao động hợp lý giữa quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp; thứ hai, một hình thức tổ chức nhà nước mà pháp luật có vị trí, vai trò xã hội to lớn, pháp luật ở đây phải mang tính pháp lý cao, tính khách quan, nhân đạo, thực sự là đại lượng của tự do và công bằng, tất cả vì lợi ích của con người. Nhà nước pháp quyền là loại hình nhà nước có nhiều khả năng nhất trong việc chống lại xu hướng độc quyền về quyền lực và xu hướng quan liêu hóa bộ máy quyền lực.

Về phương diện xã hội, Nhà nước pháp quyền cũng là sự thể hiện một xã hội được tổ chức thành nhà nước, có sự phát triển lành mạnh của một xã hội 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dân sự, do vậy Nhà nước pháp quyền có sự khác và đối lập với Nhà nước pháp trị, Nhà nước độc tài, cực quyền, Nhà nước thuần túy đức trị. Nhà nước pháp quyền không loại trừ đạo đức, điều này được đặt ra cho mọi quốc gia, dân tộc, nhất là trong xã hội hiện đại. Trên phương diện lý luận, Nhà nước pháp quyền là một học thuyết về cách tổ chức nhà nước và quản lý xã hội, đề cao tính hợp pháp, hợp hiến, tính nhân văn của pháp luật, tất cả vì con người - giá trị cao quý nhất. Đảm bảo tính tối cao của luật, pháp luật thống trị trong xã hội, có cơ chế phân công quyền lực nhà nước, bảo đảm quyền con người, đồng thời tôn trọng và tuân thủ pháp luật.

Giáo sư, tiến sỹ khoa học Đào Trí Úc đã giải thích: “Nhà nước pháp quyền đòi hỏi phải có sự thống nhất giữa tính tối cao của pháp luật với hình thức pháp lý của tổ chức quyền lực chính trị. Đó là hai yếu tố không thể thiếu được khi nói đến Nhà nước pháp quyền”. Nhà nước pháp quyền là hiện tượng chính trị - pháp lý phức tạp, do vậy khó có thể đưa ra một định nghĩa bao quát hết nội hàm khái niệm. Tuy nhiên, căn cứ vào những đặc trưng tiêu biểu nhất của Nhà nước pháp quyền có thể định nghĩa về Nhà nước pháp quyền mà đã được giới luật học thừa nhận chung như sau: “Nhà nước pháp quyền là một hình thức tổ chức Nhà nước với sự phân công khoa học, hợp lý giữa các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp, có cơ chế kiểm soát quyền lực, Nhà nước tổ chức và hoạt động trên cơ sở pháp luật, Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, pháp luật có tính khách quan, nhân đạo, công bằng, tất cả vì lợi ích chính đáng của con người” {3,4-6}.

Những đặc điểm cơ bản của Nhà nước pháp quyền: Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, Nhà nước pháp quyền mang những đặc điểm rất cơ bản: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.