Luận văn thạc sĩ về đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế để phát triển bền vững

Luận văn thạc sĩ phân tích đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển bền vững.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Đổi Mới Mô Hình Tăng Trưởng Và Cơ Cấu Lại Nền Kinh Tế Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý thuyết chung về doanh nghiệp, vốn và lao động
• 1.2. Vai trò của doanh nghiệp
• 1.3. Vốn trong doanh nghiệp
• 1.3.1. Khái niệm vốn của doanh nghiệp
• 1.3.2. Phân loại vốn trong doanh nghiệp
• 1.4. Lao động trong doanh nghiệp
• 1.5. Một số chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 1.6. Lựa chọn mô hình cho nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÁC DOANH NGHIỆP CÔNG NGHIỆP VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2006-2011
• 2.1. Tình hình hoạt động các doanh nghiệp Việt Nam giai đoạn 2006-2011
• 2.1.1. Số lượng doanh nghiệp công nghiệp
• 2.1.2. Phân tích tình hình lao động
• 2.1.3. Phân tích tình hình vốn sản xuất kinh doanh
• 2.1.4. Phân tích tình hình giá trị sản xuất
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH ƯỚC LƯỢNG VÀ PHÂN TÍCH ĐÓNG GÓP CỦA LAO ĐỘNG ĐẾN GIÁ TRỊ SẢN XUẤT CỦA CÁC DN CÔNG NGHIỆP VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2006-2011
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng quan về Đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế Việt Nam

Đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế Việt Nam là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011-2020. Mục tiêu chính là chuyển đổi từ mô hình tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên và lao động giá rẻ sang mô hình phát triển bền vững, dựa vào công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho nền kinh tế.

1.1. Định nghĩa và vai trò của Đổi mới mô hình tăng trưởng

Đổi mới mô hình tăng trưởng là quá trình chuyển đổi cách thức phát triển kinh tế, từ việc tập trung vào tăng trưởng số lượng sang tăng trưởng chất lượng. Điều này giúp nâng cao năng suất lao động và giá trị gia tăng trong sản xuất.

1.2. Tình hình hiện tại của nền kinh tế Việt Nam

Nền kinh tế Việt Nam hiện đang đối mặt với nhiều thách thức như cạnh tranh toàn cầu, biến đổi khí hậu và sự thay đổi trong nhu cầu tiêu dùng. Những yếu tố này đòi hỏi cần có sự đổi mới trong cách thức phát triển kinh tế.

II. Vấn đề và thách thức trong Đổi mới mô hình tăng trưởng

Việc Đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế Việt Nam gặp phải nhiều thách thức. Các doanh nghiệp cần phải đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng từ thị trường quốc tế. Bên cạnh đó, việc chuyển đổi từ mô hình cũ sang mô hình mới đòi hỏi đầu tư lớn vào công nghệ và nguồn nhân lực.

2.1. Áp lực từ thị trường quốc tế

Sự gia tăng cạnh tranh từ các nước trong khu vực và toàn cầu khiến cho các doanh nghiệp Việt Nam phải nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ để tồn tại và phát triển.

2.2. Khó khăn trong việc chuyển đổi công nghệ

Nhiều doanh nghiệp vẫn còn thiếu nguồn lực để đầu tư vào công nghệ mới, dẫn đến việc không thể nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

III. Phương pháp Đổi mới mô hình tăng trưởng hiệu quả

Để thực hiện Đổi mới mô hình tăng trưởng, cần áp dụng các phương pháp như cải cách chính sách, đầu tư vào công nghệ và phát triển nguồn nhân lực. Những phương pháp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và chất lượng sản phẩm.

3.1. Cải cách chính sách kinh tế

Cần có những chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp trong việc tiếp cận công nghệ mới và nâng cao năng lực cạnh tranh.

3.2. Đầu tư vào công nghệ và đổi mới sáng tạo

Đầu tư vào nghiên cứu và phát triển sẽ giúp doanh nghiệp tạo ra sản phẩm mới, nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh.

3.3. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao

Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là yếu tố then chốt để đảm bảo sự thành công trong Đổi mới mô hình tăng trưởng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng thành công các phương pháp Đổi mới mô hình tăng trưởng, từ đó đạt được những kết quả tích cực trong sản xuất và kinh doanh. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc đầu tư vào công nghệ và nguồn nhân lực đã giúp nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm.

4.1. Các doanh nghiệp điển hình trong Đổi mới mô hình tăng trưởng

Một số doanh nghiệp đã thành công trong việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất, từ đó tăng trưởng bền vững.

4.2. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng mô hình tăng trưởng mới đã giúp tăng trưởng GDP và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân.

V. Kết luận và tương lai của Đổi mới mô hình tăng trưởng

Đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế Việt Nam là một quá trình cần thiết và cấp bách. Tương lai của nền kinh tế phụ thuộc vào khả năng áp dụng các phương pháp mới và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

5.1. Tầm quan trọng của Đổi mới mô hình tăng trưởng

Đổi mới mô hình tăng trưởng không chỉ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho đất nước.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần tiếp tục đầu tư vào công nghệ và nguồn nhân lực để đảm bảo sự phát triển bền vững và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thống kê giai đoạn 2006-2011 từ Tổng cục Thống kê cho thấy số lượng doanh nghiệp công nghiệp Việt Nam tăng trưởng nhanh từ 30.095 doanh nghiệp lên 59.643 doanh nghiệp, chiếm 21,7% trong tổng số 247.203 doanh nghiệp đang hoạt động của toàn bộ nền kinh tế. Cùng với sự gia tăng về quy mô tổ chức, tổng số lao động trong khu vực công nghiệp mở rộng từ 3.527.580 người lên 5.259.521 người, duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân 8,3%/năm. Tuy nhiên, trước bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và định hướng từ Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011-2020 của Đảng về việc "Đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế", bài toán chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu đang đặt ra nhiều thách thức lớn. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là đánh giá định lượng mức độ đóng góp thực tế của yếu tố lao động so với yếu tố vốn đến giá trị sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp công nghiệp. Mục tiêu cụ thể là xác định hệ số co giãn sản lượng theo lao động và phân rã nguồn gốc tăng trưởng sản xuất trên 3 nhóm ngành cấp 1: Công nghiệp khai thác mỏ, Công nghiệp chế biến và Công nghiệp sản xuất, phân phối điện, khí, nước. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu toàn bộ các doanh nghiệp công nghiệp Việt Nam trong chuỗi thời gian 6 năm liên tục (2006-2011). Kết quả đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống chỉ số đo lường hiệu suất sử dụng nhân lực, giúp các nhà quản trị doanh nghiệp tối ưu hóa tỷ lệ phân bổ vốn - lao động và hỗ trợ các cơ quan quản lý nhà nước ban hành chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết hàm sản xuất tân cổ điển Cobb-Douglas và lý thuyết hạch toán tăng trưởng Solow. Mô hình hàm sản xuất Cobb-Douglas tổng quát có dạng Q = A * L^alpha * K^beta, trong đó giá trị sản xuất đầu ra (Q) chịu sự tác động đồng thời của hai yếu tố đầu vào then chốt là lao động (L) và vốn sản xuất kinh doanh (K), cùng với năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP ký hiệu là A). Trong điều kiện cân bằng thị trường, hệ số alpha và beta lần lượt phản ánh độ co giãn và tỷ lệ đóng góp của tốc độ tăng trưởng lao động và vốn vào tốc độ tăng trưởng của giá trị sản xuất. Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng các khái niệm kinh tế - pháp lý nền tảng từ Luật Doanh nghiệp 2005 và tiêu chí phân loại doanh nghiệp vừa và nhỏ theo Nghị định số 56/2009/NĐ-CP của Chính phủ, phân chia rõ quy mô lao động (doanh nghiệp siêu nhỏ dưới 10 người, doanh nghiệp lớn trên 200 đến 300 người). Chỉ tiêu giá trị sản xuất công nghiệp được đo lường theo giá thực tế và giá so sánh thông qua 4 thành tố: doanh thu thuần công nghiệp, trợ cấp nhà nước, chênh lệch tồn kho đầu - cuối kỳ và thuế tiêu thụ phát sinh nộp ngân sách.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ Điều tra toàn bộ doanh nghiệp hàng năm do Tổng cục Thống kê tiến hành từ năm 2006 đến năm 2011. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các doanh nghiệp công nghiệp hạch toán độc lập thuộc 3 phân ngành cấp 1, được xử lý thành bộ số liệu mảng cân xứng (balanced panel data) với số lượng đơn vị quan sát N lớn (trên 30.000 doanh nghiệp mỗi năm) và chuỗi thời gian T bằng 6 năm. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ giúp loại trừ sai số chọn mẫu và phản ánh toàn diện bức tranh ngành. Về mặt kinh tế lượng, luận văn thiết lập quy trình ước lượng qua 3 mô hình cơ bản: Mô hình bình phương nhỏ nhất gộp (Pooled OLS), Mô hình tác động cố định (FEM) và Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Kiểm định Hausman với mức ý nghĩa 5% (Prob > chi2 < 0,05) được thực hiện để kiểm tra sự tương quan giữa sai số đặc thù cá thể và các biến giải thích, từ đó đưa ra lựa chọn mô hình tác động cố định (FEM) là công cụ ước lượng tối ưu. Lý do lựa chọn số liệu mảng xuất phát từ khả năng kiểm soát dị biệt không quan sát được giữa các doanh nghiệp, gia tăng số bậc tự do lên hàng trăm nghìn quan sát và khắc phục triệt để hiện tượng chệch do bỏ sót biến.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô doanh nghiệp công nghiệp có sự gia tăng vượt bậc với tốc độ bình quân 14,6%/năm (từ 30.095 doanh nghiệp năm 2006 lên 59.643 doanh nghiệp năm 2011), song tốc độ tăng lực lượng lao động chỉ đạt 8,3%/năm (từ 3.527.580 người lên 5.259.521 người). Điều này khiến quy mô lao động bình quân trên một doanh nghiệp công nghiệp giảm từ 91 người năm 2006 xuống còn 85 người năm 2011.

Thứ hai, kết quả hồi quy hàm sản xuất chỉ ra sự chênh lệch rõ rệt về mức độ đóng góp của lao động giữa các phân ngành. Ngành công nghiệp khai thác mỏ có tỷ lệ đóng góp của lao động vào giá trị sản xuất cao nhất đạt 39,40% (alpha = 0,3940). Ngành công nghiệp chế biến có tỷ lệ đóng góp của lao động đạt mức trung bình 22,65% (alpha = 0,2265). Ngành sản xuất và phân phối điện, khí và nước ghi nhận mức đóng góp của lao động thấp nhất, chỉ đạt 10,62% (alpha = 0,1062).

Thứ ba, yếu tố vốn đóng vai trò áp đảo trong việc thúc đẩy giá trị sản xuất toàn ngành công nghiệp. Tỷ lệ đóng góp của vốn (beta) đạt 60,60% ở ngành khai thác mỏ, 77,35% ở ngành công nghiệp chế biến và lên tới 89,38% ở ngành sản xuất, phân phối điện, khí, nước.

Thứ tư, đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) đạt hệ số dương (chỉ số TFP toàn ngành đạt trên 1,5), trong đó ngành khai thác mỏ ghi nhận mức hiệu quả cao nhất (A = 3,2989), tiếp theo là ngành chế biến (A = 1,6534) và ngành điện nước (A = 1,5173).

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm chứng minh nền công nghiệp Việt Nam giai đoạn 2006-2011 vẫn mang đặc trưng tăng trưởng theo chiều rộng, phụ thuộc nặng nề vào thâm dụng vốn và tài sản cố định thay vì năng suất lao động. Sự vượt trội về mức đóng góp của lao động trong ngành khai thác mỏ (39,40%) phản ánh thực tế ngành này sử dụng lực lượng lao động thủ công lớn, quy mô lao động bình quân ở doanh nghiệp nhà nước lên tới 1.350 người/doanh nghiệp. Ngược lại, ngành điện nước đạt mức đóng góp của vốn tới 89,38% do đặc thù hạ tầng máy móc tự động hóa chiếm tỷ trọng chi phối, con người chỉ thực hiện chức năng vận hành và quản lý.

Phát hiện này hoàn toàn củng cố các nghiên cứu trước đây. Điển hình như nghiên cứu của PGS.TS Nguyễn Khắc Minh giai đoạn 1985-2004 cũng chỉ ra vốn đóng góp tới 52,5% - 64,8% vào tăng trưởng công nghiệp trong khi lao động chỉ đóng góp 12% - 18,3%. Nghiên cứu của GS. Nguyễn Kế Tuấn giai đoạn 2001-2010 cũng khẳng định yếu tố vốn đóng góp xấp xỉ 60% vào tăng trưởng GDP nhưng lao động chỉ đóng góp 19%. Nguyên nhân cốt lõi khiến đóng góp của lao động ở mức thấp là do chất lượng nguồn nhân lực hạn chế: tỷ lệ lao động qua đào tạo năm 2010 mới đạt 32% và cơ cấu đào tạo bị méo mó nghiêm trọng khi tỷ lệ đại học - trung cấp - công nhân là 1 - 0,98 - 3,02 (so với chuẩn thế giới là 1 - 4 - 10). Toàn bộ mối tương quan này có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ đường xu hướng tăng trưởng lao động - giá trị sản xuất và bảng ma trận hệ số co giãn giữa các khu vực kinh tế để làm rõ khoảng cách hiệu quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tái cấu trúc và chuẩn hóa chương trình đào tạo kỹ thuật công nghiệp: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì đổi mới mạng lưới dạy nghề, khắc phục tình trạng thừa thầy thiếu thợ bằng cách nâng tỷ lệ lao động có chứng chỉ đào tạo chuyên môn kỹ thuật lên trên 50% vào năm 2020; lộ trình thực hiện từ năm 2012 đến năm 2016.
2. Chuyển dịch chiến lược đầu tư từ mở rộng vốn sang nâng cao hàm lượng khoa học công nghệ: Ban giám đốc các doanh nghiệp công nghiệp chế biến và khai thác cần chủ động trích lập tối thiểu 5% đến 10% lợi nhuận sau thuế cho quỹ nghiên cứu và phát triển (R&D), hướng tới mục tiêu gia tăng tỷ trọng đóng góp của TFP vào giá trị sản xuất đạt mức trên 35% trong giai đoạn 2012-2020.
3. Đổi mới quy chế tiền lương và phân phối thu nhập gắn với năng suất lao động: Khối doanh nghiệp ngoài nhà nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) cần thiết lập hệ thống định mức lao động khoa học, đảm bảo mức tăng thu nhập bình quân của người lao động đạt từ 7% đến 9%/năm tương ứng với tốc độ tăng trưởng doanh thu thuần; tiến hành rà soát định kỳ hàng năm.
4. Đẩy mạnh hiện đại hóa công nghệ và tự động hóa trong các ngành công nghiệp chế biến: Bộ Công Thương ban hành chính sách ưu đãi tín dụng và thuế hỗ trợ các doanh nghiệp cơ khí, chế biến chuyển đổi máy móc thiết bị cũ, giảm dần tỷ trọng gia công thô xuống dưới 30% giá trị sản xuất công nghiệp vào năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Nhà hoạch định chính sách kinh tế và cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp bức tranh thực chứng về cơ cấu đóng góp của vốn và lao động, phục vụ việc xây dựng quy hoạch phát triển công nghiệp quốc gia và điều chỉnh chính sách đào tạo nghề theo nhu cầu thị trường.
• Lãnh đạo và nhà quản trị doanh nghiệp sản xuất công nghiệp: Giúp người điều hành xác định chính xác mức độ co giãn của sản lượng theo vốn và lao động tại từng phân ngành, từ đó tối ưu hóa chi phí tuyển dụng, tiền lương và cơ cấu đầu tư tài sản cố định.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế: Cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh, quy trình xử lý số liệu mảng cân xứng (Pooled OLS, FEM, REM), phương pháp kiểm định Hausman và ứng dụng hàm sản xuất Cobb-Douglas trên dữ liệu thực tế tại Việt Nam.
• Chuyên viên phân tích tài chính và tổ chức tư vấn đầu tư: Hỗ trợ đánh giá tiềm năng tăng trưởng nội tại và hiệu quả biên của các nhóm ngành công nghiệp cấp 1 để xây dựng danh mục phân bổ vốn đầu tư chuẩn xác.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao mô hình số liệu mảng lại phù hợp hơn mô hình hồi quy OLS thông thường trong đề tài này? Số liệu mảng kết hợp đồng thời chiều không gian giữa hơn 30.000 doanh nghiệp và chiều thời gian 6 năm liên tục (2006-2011). Cấu trúc này mở rộng cỡ mẫu lên hàng trăm nghìn quan sát, giúp kiểm soát các yếu tố đặc thù riêng biệt không quan sát được của từng doanh nghiệp và giảm thiểu hiện tượng nội sinh.

2. Ngành công nghiệp nào ghi nhận mức đóng góp của lao động vào giá trị sản xuất cao nhất? Ngành công nghiệp khai thác mỏ có mức đóng góp của lao động cao nhất với hệ số co giãn đạt 39,40%. Trong khi đó, ngành công nghiệp chế biến đạt 22,65% và ngành sản xuất, phân phối điện khí nước đạt mức thấp nhất là 10,62% do máy móc đảm nhiệm vai trò chính.

3. Nguyên nhân khiến mức đóng góp của lao động (10,62% - 39,40%) thấp hơn nhiều so với vốn (60,60% - 89,38%) là gì? Tình trạng này xuất phát từ việc công nghiệp giai đoạn 2006-2011 phát triển chủ yếu theo chiều rộng dựa vào tích lũy vốn. Mặt khác, chất lượng lao động còn hạn chế khi tỷ lệ qua đào tạo năm 2010 mới đạt 32%, dẫn đến năng suất lao động chưa tương xứng với quy mô sản xuất.

4. Kiểm định Hausman giữ vai trò như thế nào trong phân tích mô hình mảng? Kiểm định Hausman kiểm tra giả thiết xem sai số cá thể có tương quan với các biến giải thích hay không. Khi giá trị p-value nhỏ hơn 0,05, kiểm định bác bỏ mô hình REM và khẳng định mô hình tác động cố định FEM cho kết quả ước lượng vững và hiệu quả nhất.

5. Giá trị sản xuất công nghiệp được tính toán dựa trên các thành phần nào? Theo quy định thống kê quốc gia, giá trị sản xuất công nghiệp theo giá thực tế bao gồm: doanh thu thuần công nghiệp, các khoản trợ cấp sản phẩm từ Nhà nước, chênh lệch tồn kho đầu kỳ và cuối kỳ (sản phẩm dở dang, thành phẩm) và thuế tiêu thụ phát sinh phải nộp.

Kết luận

• Luận văn lượng hóa thành công mức độ đóng góp của lao động và vốn đến giá trị sản xuất của 59.643 doanh nghiệp công nghiệp Việt Nam giai đoạn 2006-2011 bằng mô hình hồi quy số liệu mảng.
• Khẳng định mô hình tăng trưởng công nghiệp mang tính thâm dụng vốn sâu sắc khi vốn đóng góp từ 60,60% đến 89,38%, trong khi lao động chỉ đóng góp từ 10,62% đến 39,40%.
• Chỉ ra nút thắt về cơ cấu nguồn nhân lực với tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ đạt 32% và cơ cấu trình độ đại học - trung cấp - công nhân bị lệch chuẩn (1 - 0,98 - 3,02).
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao tỷ lệ lao động kỹ thuật lên trên 50% và đưa mức đóng góp của TFP đạt trên 35% trong giai đoạn tới.
• Định hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng chuỗi dữ liệu sau năm 2011, ứng dụng mô hình hàm sản xuất biên ngẫu nhiên (SFA) và chỉ số Malmquist để phân rã chuyên sâu tiến bộ công nghệ phi trung tính.
• Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp hãy tải toàn văn luận văn và ứng dụng ngay phương pháp kinh tế lượng số liệu mảng để tối ưu hóa nguồn lực sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.Lý thuyết chung về doanh nghiệp, vốn và lao động 1. Khái niệm Điều 3 của Luật doanh nghiệp có định nghĩa rằng: "Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh. Theo định nghĩa pháp lý đó thì doanh nghiệp phải là những đơn vị tồn tại trước hết vì mục đích kinh doanh. Những thực thể pháp lý, không lấy kinh doanh làm mục tiêu chính cho hoạt động của mình thì không được coi là doanh nghiệp.

Cũng theo Luật doanh nghiệp 2005 giải thích, kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi. Như vậy doanh nghiệp là tổ chức kinh tế vị lợi, mặc dù thực tế một số tổ chức doanh nghiệp có các hoạt động không hoàn toàn nhằm mục tiêu lợi nhuận.Phân loại - Theo bản chất kinh tế của của chủ sở hữu: Theo bản chất kinh tế của của chủ sở hữu chia các tổ chức doanh nghiệp ra làm ba loại hình chính dựa trên hình thức và giới hạn trách nhiệm của chủ sở hữu:  Doanh nghiệp tư nhân  Doanh nghiệp hợp danh  Doanh nghiệp trách nhiệm hữu hạn Thông thường doanh nghiệp tư nhân chiếm tỷ trọng khá cao trong tổng số các doanh nghiệp, nhưng doanh nghiệp trách nhiệm hữu hạn lại chiếm tỷ trọng lớn nhất về doanh thu, đặc biệt trong các lĩnh vực đòi hỏi vốn lớn như sản xuất hàng hóa, tài chính,. 8 Số liệu thống kê ở Việt Nam từ năm 2006 đến 2012 cho thấy số lượng doanh nghiệp tăng nhanh từ khoảng 110.000, trong đó tỷ trọng doanh nghiệp tư nhân giảm dần từ khoảng hơn 30% xuống hơn 20%, trong khi tỷ trọng doanh nghiệp trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần tăng từ hơn 57% lên 67%. Tỷ trọng doanh nghiệp hợp danh không đáng kể.

- Căn cứ vào hình thức pháp lý doanh nghiệp: Căn cứ vào Luật Doanh nghiệp 2005 thì hình thức pháp lý của các loại hình doanh nghiệp ở Việt Nam bao gồm:  Công ty trách nhiệm hữu hạn (bao gồm công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên và công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên) là doanh nghiệp mà các thành viên trong công ty chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi số vốn điều lệ của công ty.  Công ty cổ phần là doanh nghiệp mà vốn điều lệ của công ty được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần. Cá nhân hay tổ chức sở hữu cổ phần của doanh nghiệp được gọi là cổ đông và chịu trách nhiệm về các khoản nợ và các nghĩa vụ tài sản khác trong phạm vi số vốn đã góp vào doanh nghiệp.  Công ty hợp danh là doanh nghiệp trong đó có ít nhất hai thành viên là chủ sở hữu của công ty, cùng kinh doanh dưới một cái tên chung (gọi là thành viên hợp danh).

Thành viên hợp danh phải là cá nhân và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về các nghĩa vụ của công ty. Ngoài ra trong công ty hợp danh còn có các thành viên góp vốn.  Doanh nghiệp tư nhân là doanh nghiệp do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của doanh nghiệp. Mỗi cá nhân chỉ được quyền thành lập một doanh nghiệp tư nhân.

 Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được thành lập theo Luật đầu tư nước ngoài 1996 chưa đăng kí lại hay chuyển đổi theo quy định. - Căn cứ theo loại hình kinh tế: Khu vực doanh nghiệp Nhà nước Gồm các loại hình doanh nghiệp sau: 9  Doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước do Trung ương hoặc địa phương quản lý.  Các công ty trách nhiệm hữu hạn 100% vốn Nhà nước do Trung ương hoặc địa phương quản lý.  Công ty cổ phần vốn trong nước mà Nhà nước chiếm giữ trên 50% vốn điều lệ.

Khu vực doanh nghiệp ngoài Nhà nước Là các doanh nghiệp vốn trong nước, mà nguồn vốn thuộc sở hữu tập thể, tư nhân một người hoặc nhóm người hoặc có sở hữu Nhà nước nhưng chiếm từ 50% vốn điều lệ trở xuống. Khu vực doanh nghiệp ngoài Nhà nước gồm:  Doanh nghiệp tư nhân;  Công ty hợp danh;  Công ty trách nhiệm hữu hạn tư nhân;  Công ty cổ phần tư nhân;  Công ty cổ phần có vốn Nhà nước từ 50% vốn điều lệ trở xuống. Khu vực có vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài Là các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài, không phân biệt tỷ lệ vốn của bên nước ngoài góp là bao nhiêu. Khu vực có vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài gồm:  Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài;  Doanh nghiệp liên doanh giữa nước ngoài với các đối tác trong nước.

Ngoài ra còn có thể phân loại các DN theo tiêu chí: theo ngành kinh tế, theo các vùng kinh tế trong cả nước. -Tiêu chí sắp xếp doanh nghiệp vừa và nhỏ Tiêu chí xếp loại doanh nghiệp vừa và nhỏ theo Nghị định số: 56/2009/NĐ-CP ngày 30/6/2009 của Chính phủ: 10 Bảng 1.1: Tiêu chí phân loại doanh nghiệp doanh nghiệp lớn, vừa và nhỏ Quy mô Khu DN siêu Doanh nghiệp Doanh nghiệp Doanh nghiệp vừa vực nhỏ nhỏ lớn Lao Lao Lao Lao động Vốn(tỷ) động Vốn(tỷ) động Vốn(tỷ) động (người) (người) (người) (người) I. Khu vực Trên nông, lâm Trên 10 Trên 20 Trên Trên <10 < 20 tỷ 200 đến nghiệp và đến 200 đến 100 100 300 300 thủy sản II. Khu vực Trên Trên 10 Trên 20 Trên Trên công nghiệp <10 < 20 tỷ 200 đến đến 200 đến 100 100 300 và Xây dựng 300 III.

Khu vực Trên 10 Trên 10 Trên 50 Trên thương mại, <10 < 10 tỷ Trên 50 đến 50 đến 50 đến 100 100 dịch vụ (Nguồn: Tổng cục thống kê Việt Nam) 1.Vai trò của doanh nghiệp Doanh nghiệp có vị trí đặc biệt quan trọng của nền kinh tế, là bộ phận chủ yếu tạo ra tổng sản phẩm trong nước (GDP). Những năm gần đây, hoạt động của doanh nghiệp đã có bước phát triển đột biến, góp phần giải phóng và phát triển sức sản xuất, huy động và phát huy nội lực vào phát triển kinh tế xã hội, góp phần quyết định vào phục hồi và tăng trưởng kinh tế, tăng kim ngạch xuất khẩu, tăng thu ngân sách và tham gia giải quyết có hiệu quả các vấn đề xã hội như: Tạo việc làm, xoá đói, giảm nghèo. Doanh nghiệp là yếu tố quan trọng, quyết định đến chuyển dịch các cơ cấu lớn của nền kinh tế quốc dân như: Cơ cấu nhiều thành phần kinh tế, cơ cấu ngành kinh tế, cơ cấu kinh tế giữa các vùng, địa phương. 11 Doanh nghiệp phát triển, đặc biệt là DN ngành công nghiệp tăng nhanh là nhân tố đảm bảo cho việc thực hiện các mục tiêu của công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, nâng cao hiệu quả kinh tế, giữ vững ổn định và tạo thế mạnh hơn về năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế.

Có thể nói vai trò của DN không chỉ quyết định sự phát triển bền vững về mặt kinh tế mà còn quyết định đến sự ổn định và nâng cao chất lượng đời sống xã hội.Vốn trong doanh nghiệp 1.Khái niệm vốn của doanh nghiệp Theo sự phát triển của lịch sử, các quan điểm về vốn xuất hiện và ngày càng hoàn thiện, có các cách hiểu về vốn như sau của một số nhà kinh tế học thuộc các trường phái kinh tế khác nhau. Các nhà kinh tế học cổ điển tiếp cận vốn với góc độ hiện vật. Họ cho rằng, vốn là một trong những yếu tố đầu vào trong quá trình sản xuất kinh doanh. Cách hiểu này phù hợp với trình độ quản lý kinh tế còn sơ khai – giai đoạn kinh tế học mới xuất hiện và bắt đầu phát triển.

Theo một số nhà tài chính thì vốn là tổng số tiền do những người có cổ phần trong công ty đóng góp và họ nhận được phần thu nhập chia cho các chứng khoán của công ty. Như vậy, các nhà tài chính đã chú ý đến mặt tài chính của vốn, làm rõ được nguồn vốn cơ bản của doanh nghiệp đồng thời cho các nhà đầu tư thấy được lợi ích của việc đầu tư, khuyến khích họ tăng cường đầu tư vào mở rộng và phát triển sản xuất. Theo David Begg, Standley Fischer, Rudige Darnbusch trong cuốn Kinh tế học: “Vốn là một loại hàng hoá nhưng được sử dụng tiếp tục vào quá trình sản xuất kinh doanh tiếp theo. Có hai loại vốn là vốn hiện vật và vốn tài chính.

Vốn hiện vật là dự trữ các loại hàng hoá đã sản xuất ra các hàng hoá và dịch vụ khác. Vốn tài chính là tiền mặt, tiền gửi ngân hàng. Đất đai không được coi là vốn.” Một số nhà kinh tế học khác cho rằng: 12 Vốn bao gồm toàn bộ các yếu tố kinh tế được bố trí để sản xuất hàng hoá, dịch vụ như tài sản tài chính mà còn cả các kiến thức về kinh tế kỹ thuật của doanh nghiệp đã tích luỹ được, trình độ quản lý và tác nghiệp của các cán bộ điều hành cùng chất lượng đội ngũ công nhân viên trong doanh nghiệp, uy tín, lợi thế của doanh nghiệp. Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, vốn được hiểu và quan niệm là toàn bộ những giá trị ứng ra ban đầu vào các quá trình tiếp theo của doanh nghiệp.

Khái niệm này không những chỉ ra vốn không chỉ là một yếu tố đầu vào quan trọng đối với các doanh nghiệp sản xuất mà còn đề cập tới sự tham gia của vốn trong doanh nghiệp, trong cả quá trình sản xuất kinh doanh liên tục trong suốt thời gian tồn tại của doanh nghiệp. Như vậy, vốn là một yếu tố số một của mọi hoạt động sản xuất kinh doanh. Có vốn các doanh nghiệp có thể mở rộng sản xuất kinh doanh, mua sắm các trang thiết bị hay triển khai các kế hoạch khác trong tương lai. Vậy yêu cầu đặt ra đối vớicác doanh nghiệp là họ cần phải có sự quản lý và sử dụng có hiệu quả vốn có hiệu quả nhằm bảo toàn và phát triển vốn, đảm bảo cho các doanh nghiệp ngày càng phát triển và vững mạnh.

Các đặc trưng cơ bản của vốn: - Vốn phải đại diện cho một lượng tài sản nhất định.