Luận văn thạc sĩ ussh quá trình đổi mới mô hình hợp tác trong nông nghiệp nông thôn thanh hóa 1986 2010

Luận văn thạc sĩ nông nghiệp nghiên cứu ussh quá trình đổi mới mô hình hợp tác trong nông nghiệp nông thôn thanh hóa 1986 2010, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Lê Thị Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Trương Thị Tiến
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Lịch Sử
• Đề tài: Quá trình đổi mới mô hình hợp tác trong nông nghiệp, nông thôn Thanh Hóa (1986 – 2010)
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: Mô hình hợp tác trong nông nghiệp, nông thôn Thanh Hóa trước 1986
• 1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội Thanh Hóa
• 1.2. Xây dựng và phát triển mô hình hợp tác trong nông nghiệp và nông thôn Thanh Hóa trước đổi mới
• 1.2.1. Trong những năm xây dựng mô hình TTH nông nghiệp (1958–1980)
• 1.2.2. Trong những năm bước đầu thực hiện chính sách khoán sản phẩm cuối cùng đến nhóm và người lao động (1981 – 1986)
• 2. CHƯƠNG 2: Bước đầu đổi mới mô hình hợp tác trong nông nghiệp, nông thôn Thanh Hóa (1986-1996)
• 2.1. Đường lối đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp của Đảng và Nhà nước, chủ trương của Đảng bộ và Chính quyền tỉnh Thanh Hóa (1986 – 1996)
• 2.2. Quá trình đổi mới mô hình hợp tác trong nông nghiệp, nông thôn Thanh Hóa (1986 – 1996)
• 2.2.1. Đổi mới mô hình HTXNN
• 2.2.2. Mô hình HTX phi nông nghiệp ở nông thôn Thanh Hóa
• 2.2.3. Sự hình thành và phát triển của những hình thức tổ chức kinh tế hợp tác mới
• 2.2.4. Kết quả đổi mới HTXNN, phát triển các hình thức hợp tác ở nông thôn Thanh Hóa (1986 – 1996)
• 2.2.4.1. Những mặt đạt được
• 3. CHƯƠNG 3: Đẩy mạnh đổi mới mô hình hợp tác trong nông nghiệp, nông thôn Thanh Hóa (1997 - 2010)
• 3.1. Sự ra đời của Luật Hợp tác xã
• 3.1.1. Sự ra đời của Luật Hợp tác xã năm 1996
• 3.1.2. Sự ra đời của Luật HTX năm 2003. Chuyển đổi Hợp tác xã nông nghiệp theo luật
• 3.2. Giải thể HTXNN yếu kém, chuyển đổi HTXNN kiểu cũ sang HTX dịch vụ, thành lập mới HTXNN
• 3.3. Nội dung đổi mới HTXNN
• 3.4. Hoạt động của các HTX phi nông nghiệp ở nông thôn Thanh Hóa và các hình thức hợp tác khác. Kết quả đổi mới mô hình hợp tác trong nông nghiệp, nông thôn Thanh Hóa
• 3.5. Những yếu kém và tồn tại
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đổi mới mô hình hợp tác nông nghiệp nông thôn Thanh Hóa 1986 2010

Đổi mới mô hình hợp tác nông nghiệp nông thôn tại Thanh Hóa từ năm 1986 đến 2010 là một quá trình quan trọng, phản ánh sự chuyển mình của nền kinh tế nông nghiệp trong bối cảnh đổi mới toàn diện đất nước. Mô hình hợp tác xã nông nghiệp (HTXNN) đã đóng vai trò chủ đạo trong việc tổ chức sản xuất, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Sự phát triển này không chỉ giúp cải thiện đời sống của người dân mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

1.1. Lịch sử hình thành mô hình hợp tác nông nghiệp tại Thanh Hóa

Mô hình hợp tác nông nghiệp tại Thanh Hóa đã có từ những năm 1958, nhưng chỉ thực sự phát triển mạnh mẽ sau năm 1986. Sự chuyển mình này bắt nguồn từ chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước, nhằm khôi phục và phát triển sản xuất nông nghiệp. Các HTXNN đã được thành lập với mục tiêu tập hợp nông dân, tạo điều kiện cho họ hợp tác trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

1.2. Vai trò của mô hình hợp tác trong phát triển nông thôn

Mô hình hợp tác không chỉ giúp tăng cường sức mạnh sản xuất mà còn tạo ra một mạng lưới hỗ trợ lẫn nhau giữa các hộ nông dân. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nông thôn Thanh Hóa, nơi mà kinh tế hộ gia đình vẫn chiếm ưu thế. Sự hợp tác giúp giảm thiểu rủi ro trong sản xuất và nâng cao khả năng cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp.

II. Những thách thức trong quá trình đổi mới mô hình hợp tác nông nghiệp

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng quá trình đổi mới mô hình hợp tác nông nghiệp tại Thanh Hóa cũng gặp không ít thách thức. Những vấn đề như quản lý yếu kém, thiếu nguồn lực và sự phân tán trong tổ chức sản xuất đã ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các HTXNN.

2.1. Vấn đề quản lý và tổ chức trong HTXNN

Nhiều HTXNN tại Thanh Hóa vẫn còn tồn tại những vấn đề trong quản lý, dẫn đến hiệu quả hoạt động không cao. Việc thiếu hụt cán bộ có chuyên môn và kinh nghiệm trong quản lý HTX đã làm giảm khả năng cạnh tranh của các mô hình hợp tác này.

2.2. Khó khăn trong việc huy động nguồn lực

Việc huy động vốn và nguồn lực cho các HTXNN gặp nhiều khó khăn do thiếu sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức tài chính. Điều này đã hạn chế khả năng đầu tư và phát triển của các HTX, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của nông nghiệp nông thôn.

III. Phương pháp đổi mới mô hình hợp tác nông nghiệp hiệu quả

Để khắc phục những thách thức hiện tại, cần có những phương pháp đổi mới mô hình hợp tác nông nghiệp phù hợp với thực tiễn. Việc áp dụng công nghệ mới, cải tiến quy trình sản xuất và nâng cao năng lực quản lý là những yếu tố quan trọng.

3.1. Ứng dụng công nghệ trong sản xuất nông nghiệp

Việc áp dụng công nghệ mới vào sản xuất nông nghiệp giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các HTXNN cần được hỗ trợ trong việc tiếp cận công nghệ hiện đại để cải thiện quy trình sản xuất và tăng cường khả năng cạnh tranh.

3.2. Nâng cao năng lực quản lý cho cán bộ HTX

Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý HTX là cần thiết để cải thiện hiệu quả hoạt động. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu thực tế của từng HTX, giúp họ có thể quản lý và điều hành hiệu quả hơn.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn mô hình hợp tác nông nghiệp

Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình hợp tác nông nghiệp tại Thanh Hóa đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể. Sự phát triển của các HTXNN không chỉ giúp nâng cao đời sống của người dân mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

4.1. Thành tựu trong sản xuất nông nghiệp

Các HTXNN đã góp phần quan trọng trong việc tăng cường sản xuất nông nghiệp, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Nhiều HTX đã thành công trong việc xây dựng thương hiệu cho sản phẩm nông sản của mình, tạo ra giá trị gia tăng cho nông sản địa phương.

4.2. Tác động đến đời sống người dân

Sự phát triển của mô hình hợp tác đã giúp cải thiện đời sống của người dân nông thôn. Nhiều hộ gia đình đã thoát nghèo nhờ vào việc tham gia vào các HTXNN, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống và tạo ra sự ổn định cho cộng đồng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của mô hình hợp tác nông nghiệp

Mô hình hợp tác nông nghiệp tại Thanh Hóa đã có những bước tiến quan trọng trong giai đoạn 1986-2010. Tuy nhiên, để phát triển bền vững trong tương lai, cần tiếp tục đổi mới và hoàn thiện các mô hình hợp tác, đồng thời khắc phục những hạn chế hiện tại.

5.1. Định hướng phát triển mô hình hợp tác trong tương lai

Định hướng phát triển mô hình hợp tác nông nghiệp trong tương lai cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ và tăng cường sự liên kết giữa các HTX. Điều này sẽ giúp tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của nông nghiệp nông thôn.

5.2. Vai trò của chính sách hỗ trợ từ Nhà nước

Chính sách hỗ trợ từ Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển mô hình hợp tác nông nghiệp. Cần có những chính sách cụ thể nhằm hỗ trợ tài chính, kỹ thuật và đào tạo cho các HTXNN, giúp họ vượt qua khó khăn và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thanh Hóa là tỉnh đất rộng người đông với quy mô dân số năm 2009 đạt 3,405 triệu người, trong đó dân số khu vực nông thôn chiếm tới 89,5% và lao động nông lâm thủy sản chiếm 71% tổng lực lượng lao động toàn tỉnh. Với tổng diện tích tự nhiên 1.111.341 ha trải dài trên 27 đơn vị hành chính cấp huyện cùng 584 xã, kinh tế nông nghiệp luôn giữ vị thế trụ cột trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Sau giai đoạn dài áp dụng mô hình tập thể hóa tập trung quan liêu bao cấp từ năm 1958 đến năm 1980 khiến sản lượng lương thực suy giảm nghiêm trọng từ 599.000 tấn năm 1975 xuống còn 435.000 tấn năm 1980, vấn đề cấp bách đặt ra là phải đổi mới toàn diện mô hình kinh tế hợp tác.

Luận văn tập trung nghiên cứu tiến trình đổi mới mô hình hợp tác trong nông nghiệp và nông thôn Thanh Hóa giai đoạn 1986 – 2010. Mục tiêu trọng tâm của đề tài là dựng lại bức tranh lịch sử chân thực, phân tích sự chuyển dịch từ hợp tác xã kiểu cũ sang mô hình hợp tác xã dịch vụ tự chủ gắn với kinh tế hộ gia đình, đồng thời đánh giá khách quan những chuyển biến tích cực cùng các hạn chế nảy sinh. Về phạm vi nghiên cứu, đề tài bao quát toàn bộ địa bàn tỉnh Thanh Hóa xuyên suốt 25 năm đổi mới, làm rõ hai giai đoạn bản lề: bước đầu đổi mới (1986 – 1996) và đẩy mạnh chuyển đổi theo luật định (1997 – 2010). Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp hệ thống luận cứ lịch sử kinh tế xác đáng, đóng góp cơ sở dữ liệu phục vụ hoạch định chính sách kinh tế tập thể và nâng cao hiệu quả hoạt động cho hơn 2.000 hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn tỉnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, đặc biệt là lý luận về các hình thức hợp tác sản xuất từ giản đơn đến phức tạp và Chính sách kinh tế mới của Lênin về nguyên tắc tự nguyện, cùng có lợi, phát triển từ thương mại dần đi vào sản xuất. Bên cạnh đó, tư tưởng Hồ Chí Minh về phong tràu hợp tác xã được thể hiện trong tác phẩm Đường cách mệnh năm 1927 và tác phẩm Về cách mạng xã hội chủ nghĩa năm 1976 giữ vai trò kim chỉ nam lý luận xuyên suốt. Đề tài cũng tiếp thu có chọn lọc lý thuyết kinh tế nông hộ của Alexander Chayanov và các mô hình tổ chức hợp tác nông nghiệp hiện đại. Bốn khái niệm trọng tâm được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm: hợp tác xã nông nghiệp kiểu cũ, mô hình tập thể hóa toàn diện, kinh tế hộ nông dân tự chủ và mô hình hợp tác xã dịch vụ kiểu mới.

Phương pháp nghiên cứu

Công trình sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng bao gồm hệ thống văn kiện Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa qua các thời kỳ, số liệu từ Cục Thống kê Thanh Hóa các năm 1965, 1997, 2009, cùng các báo cáo chuyên ngành của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Thanh Hóa. Phương pháp nghiên cứu chủ đạo là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp lịch sử và phương pháp logic nhằm tái hiện quá trình chuyển đổi một cách khách quan trong tiến trình thời gian 1986 – 2010.

Để lượng hóa hiệu quả chuyển đổi, tác giả tiến hành điều tra thực địa với cỡ mẫu khảo sát gồm 38 hợp tác xã được chia tách từ 15 hợp tác xã quy mô toàn xã trên địa bàn tỉnh. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu điển hình đại diện cho 3 tiểu vùng sinh thái đặc thù: vùng đồng bằng chiếm 14,61% diện tích, vùng ven biển chiếm 9,95% và vùng trung du miền núi chiếm 75,44% diện tích. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đảm bảo tính chân thực lịch sử, đồng thời cung cấp các kiểm định định lượng chính xác về sự biến động hiệu quả dịch vụ công ích trước và sau khi chia tách hợp tác xã.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, giai đoạn 1988 – 1995 ghi nhận xu hướng chia tách quy mô hợp tác xã từ cấp xã xuống cấp thôn diễn ra rầm rộ nhằm giảm bớt sự cồng kềnh. Toàn tỉnh tăng từ 1.798 hợp tác xã năm 1988 lên 2.047 hợp tác xã năm 1995, trong đó loại hình quy mô thôn chiếm tỷ trọng áp đảo 69,9% với 1.431 đơn vị, còn hợp tác xã toàn xã giảm xuống chỉ còn 287 đơn vị chiếm 14,0%.

Thứ hai, việc chuyển đổi cơ chế quản lý theo tinh thần Nghị quyết 10 năm 1988 và Chỉ thị 15-CT/TU đã xác lập vị thế tự chủ cho kinh tế hộ, tạo động lực sản xuất mạnh mẽ giúp tổng sản lượng lương thực toàn tỉnh từ mức trì trệ những năm 1980 bứt phá đạt 722.700 tấn năm 1982 và vượt mốc 800.000 tấn năm 1985.

Thứ ba, giai đoạn 1997 – 2010 đánh dấu bước chuyển mình theo Luật Hợp tác xã năm 1996 và năm 2003, thúc đẩy mạnh mẽ quá trình cơ giới hóa nông nghiệp. Số lượng máy kéo nhỏ nông thôn tăng vọt gấp 5,58 lần từ 1.067 chiếc năm 1996 lên 5.955 chiếc năm 2004; phương tiện tàu thuyền cơ giới đánh bắt hải sản tăng từ 3.700 chiếc lên 5.868 chiếc.

Thứ tư, khảo sát 38 hợp tác xã chia tách cho thấy mặt trái của sự phân tán nguồn lực khi chất lượng dịch vụ sụt giảm: diện tích được phục vụ phòng trừ sâu bệnh giảm mạnh từ 91,5% xuống còn 73,0%, diện tích được tưới tiêu chủ động giảm từ 98,0% xuống 94,0%, và lượng phân bón cung ứng giảm từ 172 kg/ha xuống 142 kg/ha.

Thảo luận kết quả

Sự thành công bước đầu của công cuộc đổi mới bắt nguồn từ việc thừa nhận quyền tự chủ kinh tế của hộ gia đình theo Luật Đất đai năm 1993 và Nghị định 64/CP, giúp nông dân trực tiếp làm chủ tư liệu sản xuất và hưởng trọn thành quả vượt khoán. Tuy nhiên, tình trạng suy giảm tỷ lệ cung ứng dịch vụ tại các hợp tác xã chia tách nhỏ lẻ phản ánh hạn chế cố hữu về vốn quỹ, trang thiết bị và năng lực quản trị của đội ngũ cán bộ cơ sở vốn có trình độ chuyên môn chưa qua đào tạo chiếm tỷ lệ cao.

Kết quả này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu kinh tế nông nghiệp của giáo sư Phạm Như Cương và giáo sư Đào Thế Tuấn, khẳng định việc chia tách hành chính đơn thuần không thể thay thế cho bản chất chuyển đổi mô hình dịch vụ theo cơ chế thị trường. Để biểu đạt trực quan và thuyết phục các phát hiện trên, dữ liệu có thể được mô tả tối ưu thông qua một biểu đồ cột kép biểu diễn tương quan giữa số lượng hợp tác xã và quy mô diện tích canh tác giai đoạn 1988 – 1995, song hành cùng bảng ma trận đối sánh tỷ lệ đáp ứng 8 khâu dịch vụ nông nghiệp của 38 hợp tác xã mẫu trước và sau thời điểm điều chỉnh cơ cấu.

Đề xuất và khuyến nghị

Một là, tái cơ cấu và hợp nhất các hợp tác xã quy mô thôn bản manh mún thành các hợp tác xã liên thôn, liên xã có quy mô vốn hoạt động tối thiểu đạt 500 triệu đến 1 tỷ đồng, phấn đấu giai đoạn 2011 – 2015 hoàn thành sáp nhập hoặc giải thể 100% các hợp tác xã chỉ tồn tại trên danh nghĩa, do Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa phối hợp Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chỉ đạo trực tiếp.

Hai là, chuẩn hóa và nâng cao năng lực đội ngũ quản lý bằng việc thực hiện đề án đào tạo 100% cán bộ chủ chốt gồm Chủ nhiệm, Phó Chủ nhiệm và Kế toán trưởng đạt trình độ chuyên môn từ trung cấp kinh tế hoặc nông nghiệp trở lên trong giai đoạn 2011 – 2015, do Liên minh Hợp tác xã tỉnh Thanh Hóa chủ trì liên kết với Trường Chính trị tỉnh triển khai.

Ba là, thúc đẩy mô hình liên kết bốn nhà gồm Nhà nước, Nhà khoa học, Doanh nghiệp và Nhà nông nhằm phát triển chuỗi giá trị hàng hóa nông sản, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ sản phẩm nông nghiệp chủ lực được bao tiêu qua hợp tác xã đạt trên 45% vào năm 2015 và đạt 65% vào năm 2020, do Sở Công thương phối hợp Hội Nông dân tỉnh điều phối.

Bốn là, kiện toàn chính sách tài chính tín dụng thông qua việc nâng quy mô Quỹ Hỗ trợ phát triển hợp tác xã tỉnh lên mức 50 tỷ đồng mỗi giai đoạn 3 năm, tạo điều kiện cho 100% hợp tác xã đủ tiêu chuẩn được tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi lãi suất dưới 5%/năm để đầu tư cơ giới hóa và công nghệ bảo quản sau thu hoạch giai đoạn 2011 – 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà nghiên cứu, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, Lịch sử Đảng và Kinh tế phát triển. Đối tượng này có thể sử dụng luận văn như một công trình tham chiếu học thuật giàu giá trị với chuỗi số liệu thực chứng độc quyền về nông thôn Thanh Hóa qua hơn 50 năm lịch sử từ 1955 đến 2010.

Thứ hai, cán bộ lãnh đạo, chuyên viên hoạch định chính sách tại các cơ quan quản lý nhà nước như Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Phát triển nông thôn và Liên minh Hợp tác xã. Luận văn cung cấp căn cứ thực tiễn sắc bén để xây dựng các đề án phát triển kinh tế tập thể, tái cơ cấu nông nghiệp cấp tỉnh và cấp huyện.

Thứ ba, Hội đồng quản trị và Ban giám đốc các hợp tác xã nông nghiệp trên toàn quốc. Thông qua các bài học lịch sử về quản trị điều hành, quản lý vốn quỹ và chuyển đổi dịch vụ trong luận văn, các nhà quản lý hợp tác xã sẽ nhận diện được những rủi ro khi tổ chức sản xuất phân tán và xây dựng phương án kinh doanh dịch vụ hiệu quả.

Thứ tư, giảng viên và sinh viên tại các trường đại học, viện nghiên cứu khoa học xã hội. Luận văn là nguồn tư liệu chuyên khảo chất lượng cao phục vụ trực tiếp công tác biên soạn giáo trình, giảng dạy các học phần lịch sử kinh tế Việt Nam, xã hội học nông thôn và phát triển cộng đồng địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Bối cảnh lịch sử nào thúc đẩy quá trình đổi mới mô hình hợp tác xã tại Thanh Hóa từ sau năm 1986? Mô hình hợp tác xã tập thể hóa giai đoạn 1958 – 1980 lâm vào khủng hoảng sâu sắc khiến sản lượng lương thực giảm từ 599.000 tấn năm 1975 xuống 435.000 tấn năm 1980, lương thực đầu người chỉ còn 227 kg. Thực tế này buộc Đại hội Đảng VI năm 1986 và Nghị quyết 10 năm 1988 phải đổi mới toàn diện, xóa bỏ bao cấp và trao quyền tự chủ cho hộ nông dân.

Chỉ thị 100 năm 1981 và Nghị quyết 10 năm 1988 tạo đột phá gì cho nông nghiệp địa phương? Chỉ thị 100 trao quyền chủ động 3 khâu cho xã viên, giúp sản lượng lương thực năm 1982 đạt kỷ lục 722.700 tấn. Nghị quyết 10 năm 1988 tiếp tục đột phá khi giao khoán đất ổn định 10 đến 15 năm, khẳng định kinh tế hộ là đơn vị tự chủ, nâng sản lượng lương thực toàn tỉnh vượt 800.000 tấn vào năm 1985.

Vì sao số lượng hợp tác xã tại Thanh Hóa lại tăng mạnh trong giai đoạn 1988 – 1995? Giai đoạn này diễn ra quá trình chia tách hợp tác xã quy mô lớn cấp xã thành quy mô thôn nhỏ gọn để khắc phục tình trạng cồng kềnh, khiến tổng số hợp tác xã tăng từ 1.798 năm 1988 lên 2.047 năm 1995, trong đó hợp tác xã thôn chiếm 1.431 đơn vị tương đương 69,9% tổng số.

Luật Hợp tác xã năm 1996 và 2003 đã thay đổi căn bản điều gì ở các cơ sở nông thôn? Luật xác lập tư cách pháp nhân bình đẳng, chuyển hẳn từ mô hình quản lý tập trung sang mô hình dịch vụ hỗ trợ kinh tế hộ. Quá trình này thúc đẩy đầu tư cơ giới hóa, nâng số lượng máy kéo nhỏ từ 1.067 chiếc năm 1996 lên 5.955 chiếc năm 2004 và nâng tỷ lệ hộ dùng điện lưới đạt 91% năm 2009.

Những hạn chế cốt lõi của hợp tác xã nông nghiệp Thanh Hóa giai đoạn 1986 – 2010 là gì? Hạn chế nổi bật là việc chia tách manh mún làm giảm tỷ lệ dịch vụ phòng trừ sâu bệnh từ 91,5% xuống 73,0% tại 38 hợp tác xã khảo sát, cơ sở vật chất nghèo nàn, thiếu vốn quỹ và tỷ lệ cán bộ quản trị có trình độ chuyên môn cao đẳng hoặc đại học chỉ đạt dưới 6%.

Kết luận

• Luận văn đã phục dựng một cách toàn diện và khoa học tiến trình đổi mới mô hình hợp tác nông nghiệp Thanh Hóa giai đoạn 1986 – 2010 từ cơ chế bao cấp sang cơ chế thị trường.
• Công trình làm sáng tỏ bước chuyển mang tính quy luật từ mô hình tập thể hóa chỉ huy sang mô hình hợp tác xã dịch vụ hỗ trợ kinh tế hộ tự chủ.
• Đề tài cung cấp hệ thống chứng cứ lịch sử và định lượng xác đáng qua 25 năm, chứng minh năng lực bứt phá sản lượng lương thực từ 435.000 tấn lên trên 800.000 tấn.
• Phân tích sâu sắc những mặt tồn tại về quy mô phân tán, chất lượng dịch vụ sụt giảm tại 38 hợp tác xã cơ sở và sự thiếu hụt cán bộ chuyên môn.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi nhằm phát triển kinh tế tập thể trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là bổ sung khoảng trống nghiên cứu lịch sử địa phương bằng một công trình chuyên khảo hệ thống, giàu hàm lượng tư liệu thực chứng. Bước tiếp theo cho các nghiên cứu tương lai là mở rộng đánh giá giai đoạn sau năm 2010 gắn liền với Luật Hợp tác xã năm 2012 và chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng Nông thôn mới. Độc giả quan tâm và các nhà nghiên cứu hãy cùng tham khảo toàn văn công trình để khai thác sâu hơn kho tàng dữ liệu lịch sử kinh tế nông nghiệp quý giá này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Mô hình hợp tác trong nông nghiệp, nông thôn Thanh Hóa trước 1986 Chương 2: Bước đầu đổi mới mô hình hợp tác trong nông nghiệp, nông thôn Thanh Hóa (1986 – 1996) Chương 3: Đẩy mạnh đổi mới mô hình hợp tác trong nông nghiệp, nông thôn Thanh Hóa (1997 – 2010) 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 MÔ HÌNH HỢP TÁC TRONG NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN THANH HÓA TRƢỚC 1986 1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội Thanh Hóa 1. Điều kiện tự nhiên Thanh Hóa là vùng đất có lịch sử lâu đời. Đây là nơi đã phát hiện được các di chỉ khảo cổ học thuộc hầu hết các thời đại khảo cổ học lớn của nước ta thời tiền sử và sơ sử.

Từ thời kỳ dựng nước cho tới hiện đại, Thanh Hóa luôn là đơn vị hành chính hoàn chỉnh, đồng thời cũng được chọn làm kinh đô của đất nước dưới thời Hồ. Thanh Hóa hiện nay có 27 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm 1 thành phố trực thuộc tỉnh, 2 thị xã và 24 huyện; 634 xã, phường, thị trấn trong đó có 584 xã. Thanh Hóa có vị trí địa lý đặc biệt quan trọng. Phía Bắc giáp với ba tỉnh Sơn La, Hòa Bình, Ninh Bình; phía Nam và Tây Nam giáp Nghệ An; phía Tây giáp tin ̉ h Hủa Phăn (Cô ̣ng hòa Dân chủ Nhân dân Lào ); phía Đông giáp biể n Đông với đường bờ biể n c ủa dải đất liền dài hơn 100km và mô ̣t thề m lu ̣c điạ khá rô ̣ng.

Như vậy, Thanh Hoá là tỉnh nằm trong vùng ảnh hưởng của những tác động từ vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, các tỉnh Bắc Lào và vùng trọng điểm kinh tế Trung bộ, ở vị trí cửa ngõ nối liền Bắc Bộ với Trung Bộ nên có một vị trí rất thuận lợi trong giao lưu với các tỉnh, thành phố trong cả nước và giao lưu quốc tế. Với diện tích khá lớn, Thanh Hóa có địa hình đa dạng, thấp dần từ Tây sang Đông, chia làm 3 vùng rõ rệt: - Vùng núi và trung du có diện tích đất tự nhiên 839.037 ha, chiếm 75,44% diện tích toàn tỉnh gắn liền với hệ núi cao phía Tây Bắc và hệ núi Trường Sơn phía nam. Rừng Thanh Hoá chủ yếu là rừng cây lá rộng, có hệ thực vật phong phú, có các loại gỗ quý hiếm như: lát, pơ-mu, sa mu, lim xanh, táu, sến, vàng tâm, dổi, de, chò chỉ. Đặc biệt, Thanh Hoá là tỉnh có diện tích luồng lớn nhất trong cả nước với diện tích năm 2006 trên 50.

Vùng đồi 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] núi thấp có đất đai màu mỡ, có hệ thống sông ngòi phong phú, tạo điều kiện tốt để phát triển cây công nghiệp, cây ăn quả và chăn nuôi gia súc. - Vùng đồng bằng có diện tích đất tự nhiên là 162.341 ha, chiếm 14,61% diện tích toàn tỉnh, được bồi tụ bởi các hệ thống Sông Mã, Sông Bạng, Sông Yên và Sông Hoạt, xen kẽ có các đồi thấp và núi đá vôi độc lập. Đồng bằng Sông Mã có diện tích lớn thứ ba sau đồng bằng Sông Cửu Long và đồng bằng Sông Hồng. Bên cạnh ưu thế phát triển cây lương thực, cây ăn quả, trồng cói ở vùng ven biển và chăn nuôi gia súc, gia cầm, đồng bằng còn có lợi thế để phát triển công nghiệp, TTCN, dịch vụ.

- Vùng ven biển có diện tích 110.655 ha, chiếm 9,95% diện tích toàn tỉnh, từ Nga Sơn, Hậu Lộc, Hoằng Hóa, Sầm Sơn, Quảng Xương đến Tĩnh Gia. Đường bờ biển dài 102km có dạng cánh cung, địa hình tương đối bằng phẳng. Dọc bờ biển có 5 cửa lạch lớn thuận tiện cho tàu bè ra vào. Biển Thanh Hóa có bãi tắm Sầm Sơn nổi tiếng và các khu nghỉ mát khác như Hải Tiến (Hoằng Hoá) và Hải Hoà (Tĩnh Gia) .; có những vùng đất đai rộng lớn thuận lợi cho việc nuôi trồng thuỷ sản và phát triển các khu công nghiệp, dịch vụ kinh tế biển.

Khí hậu Thanh Hóa mang tính chất trung hòa giữa khí hậu Bắc kỳ và Trung kỳ. Đó là khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm, nhiệt độ bình quân năm 24,30C, số giờ nắng trong năm là 1.573 giờ, lượng mưa các các tháng trong năm là 1679mm, rất thuận lợi cho cây trồng, vật nuôi sinh trưởng và phát triển. Mặt khác, do địa hình đa dạng, phức tạp nên Thanh Hóa có những vùng tiểu khí hậu riêng biệt. Đặc thù về khí hậu đó là yếu tố thuận lợi để phát triển ở Thanh Hóa một nền nông nghiệp đa dạng, có các sản phẩm nông nghiệp nhiệt đới là chính, nhưng do có mùa đông lạnh, kéo dài 3 đến 4 tháng với nhiệt độ xuống dưới 200C nên còn có thể sản xuất nhiều nông sản của vùng cận nhiệt, ôn đới.

Thanh Hoá có diện tích tự nhiên 1.341 ha, trong đó đất sản xuất nông nghiệp 824. Trong diện tích đất nông nghiệp, đất sản xuất nông nghiệp 245.726 ha chiếm 29,8%, đất lâm nghiệp có rừng là 566.040 ha chiếm 68,7%; đất nuôi trồng thủy sản là 11.275 ha chiếm 1,3 %; đất nông 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nghiệp khác chiếm 1,5%. Có nhiều nhóm đất thích hợp cho phát triển cây lương thực, cây lâm nghiệp, cây công nghiệp và cây ăn quả. Thanh Hóa có 4 hệ thống sông chính là sông Hoạt, sông Mã, sông Bạng, sông Yên với tổng chiều dài 881km, tổng diện tích lưu vực là 39.

Ngoài ra còn có một hệ thống ao hồ phong phú: Hồ Yên Mỹ, hồ sông Mực, đập Bái Thượng… và hàng trăm hồ đập nhỏ nằm rải rác ở các vùng. Đây là nguồn cung cấp nước dồi dào cho sản xuất nông nghiệp. Với tất cả các đặc điểm về điều kiện tự nhiên như trên sẽ tạo ra điều kiện để Thanh Hóa phát triển ngành kinh tế đa dạng, trong đó nông nghiệp là ngành chủ đạo. Điều kiện kinh tế, xã hội 1.

Dân số và lao động Theo Niên giám thống kê Thanh Hóa năm 2009, Thanh Hoá có số dân khá đông 3,405 triệu người (đứng thứ 2 sau thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội); có 7 dân tộc sinh sống là: Kinh, Mường, Thái, H'Mông, Dao, Thổ, Khơ- mú. Mật độ dân số là 306 người/km2. Số dân từ năm 2001 đến nay tương đối ổn định (năm 2001 là 3,463 triệu người, năm 2009 là 3,406 triệu người). Số dân sinh sống ở khu vực nông thôn năm 2009 là 3,049 triệu người, chiếm 89,5% dân số toàn tỉnh.

Lao động đang làm việc trong khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm tỷ lệ cao (71% lao động toàn tỉnh) [33; 3]. Nguồn lao động của Thanh Hóa tương đối trẻ, có trình độ học vấn khá, lao động dưới 30 tuổi chiếm tỷ trọng cao. Lực lượng lao động đã qua đào tạo chiếm 27%, trong đó có trình độ cao đẳng, đại học trở lên chiếm 5,4%, trung học 4,0%, công nhân kỹ thuật 12,9% [33; 4] 1. Cơ sở vật chất – kĩ thuật Thanh Hóa có một hệ thống giao thông khá thuận lợi cả về đường sắt, đường bộ và đường thuỷ.

Tuyến đường sắt Bắc Nam chạy qua địa bàn Thanh Hoá dài 92km với 9 nhà ga. Đường bộ có tổng chiều dài trên 8.000km, bao gồm hệ thống quốc lộ quan trọng như: quốc lộ 1A, quốc lộ 10 chạy qua vùng 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đồng bằng và ven biển, đường chiến lược 15A, đường Hồ Chí Minh xuyên suốt vùng trung du và miền núi; Quốc lộ 45, 47 nối liền các huyện đồng bằng ven biển với vùng miền núi, trung du của tỉnh, quốc lộ 217 nối liền Thanh Hoá với tỉnh Hủa Phăn của nước bạn Lào.600km đường sông, trong đó có 487km đã được khai thác cho các loại phương tiện có sức chở từ 20 đến 1. Cảng Lễ Môn với năng lực thông qua 300.000 tấn/ năm, các tàu trọng tải 600 tấn cập cảng an toàn. Cảng biển nước sâu Nghi Sơn có khả năng tiếp nhận tàu trên 5 vạn tấn, hiện nay đang được tập trung xây dựng thành đầu mối về kho vận và vận chuyển quốc tế.

Hiện tại, Thanh Hóa có sân bay Sao Vàng và đang dự kiến mở thêm sân bay quốc tế sát biển phục vụ cho Khu kinh tế Nghi Sơn và khách du lịch [85; 986] Thanh Hóa có hệ thống công trình thủy lợi tương đối hoàn chỉnh và không ngừng được củng cố: Đập Bái Thượng, hệ thống thủy lợi sông Chu, sông Mã, hệ thống tiêu sông Hoành, sông Lý, Trường Lệ… Công trình thủy điện, hồ chứa nước Cửa Đạt đang được xây dựng ở huyện Thường Xuân là một trong những công trình có quy mô lớn nhất miền Bắc. Mạng lưới cung cấp điện của Thanh Hoá ngày càng được tăng cường cả về số lượng và chất lượng, đảm bảo cung cấp điện ổn định cho sản xuất và sinh hoạt. Năm 2009, điện lưới quốc gia đã có 508km đường dây điện cao thế; 3.908km đường dây điện trung thế, 4.229km đường dây điện hạ thế; 9 trạm biến áp 110/35/6-10 KV; 38 trạm trung gian; 2.410 trạm phân phối. 27/27 huyện, thị, thành phố với 94% số xã phường và 91% số hộ được dùng điện lưới quốc gia [85; 985].

Cơ sở vật chất - kỹ thuật phục vụ cho sản xuất nông nghiệp được trang bị ngày càng nhiều, đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn. Nếu năm 1996, khu vực nông thôn có 244 đầu máy kéo lớn, 1067 máy kéo nhỏ, 3700 tàu thuyền đánh bắt cá cơ giới, đến năm 2004 đa tăng lên lần lượt là: 875, 5955, 5868 [27; 12]. Ở trong dân, phong trào mua sắm các công cụ phát triển mạnh mẽ ở các huyện trong tỉnh. Ở hầu hết các xã, dân đều tự mua các máy công suất nhỏ như máy làm đất, bơm nước, vận 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chuyển và tuốt lúa để phục vụ cho nhu cầu sản xuất của gia đình và làm dịch vụ cho các hộ xung quanh.

Nhiều gia đình còn đầu tư mua các loại máy gặt đập liên hợp để nâng cao năng suất lao động. Tuy còn ít và tự phát nhưng nó đã phần nào giải quyết được những nhu cầu về máy móc trong tỉnh. Xây dựng và phát triển mô hình hợp tác trong nông nghiệp và nông thôn Thanh Hóa trƣớc đổi mới 1. Trong những năm 1955 - 1957 Từ xa xưa ở nước ta đã có những hình thức hợp tác, tương trợ giữa các hộ nông dân: hội hiếu hỷ, hội làm nhà, hội chơi họ, đổi công sản xuất.

Đây là những hình thức hợp tác giản đơn, theo quy ước không thành văn nhưng được các thành viên thực hiện nghiêm túc và có hiệu quả cao, trong đó có những hình thức trở thành cơ sở của những hình thức hợp tác trong nông nghiệp sau năm 1945.