Luận án tiến sĩ phát triển liên kết giữa doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp ở tỉnh thái bình

Luận án tiến sĩ nghiên cứu phát triển liên kết doanh nghiệp - hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp tại tỉnh Thái Bình, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Trần Thị Thanh Bình
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Cúc
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Doanh & Công Nghệ Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Phát Triển Liên Kết Giữa Doanh Nghiệp Với Hộ Nông Dân Trong Sản Xuất Nông Nghiệp Ở Tỉnh Thái Bình
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM KẾT
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Những đóng góp mới của Luận án
• 0.7. Kết cấu của Luận án
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LIÊN KẾT VÀ PHÁT TRIỂN LIÊN KẾT GIỮA DOANH NGHIỆP VỚI HỘ NÔNG DÂN TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Các vấn đề cơ bản về liên kết và phát triển liên kết giữa doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp
• 1.2. Khái niệm doanh nghiệp và hộ nông dân
• 1.3. Khái niệm liên kết kinh tế và phát triển liên kết kinh tế
• 1.4. Khái niệm liên kết và phát triển liên kết giữa doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp
• 1.5. Phân loại, nguyên tắc của liên kết giữa doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp
• 1.5.1. Phân loại liên kết giữa doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp
• 1.5.2. Nguyên tắc cơ bản của liên kết giữa doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp
• 1.6. Nội dung về phát triển liên kết giữa doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp
• 1.6.1. Lĩnh vực liên kết
• 1.6.2. Hình thức liên kết
• 1.6.3. Các quy tắc ràng buộc trong liên kết giữa doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp
• 1.7. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển liên kết giữa doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp
• 1.7.1. Nhân tố khách quan
• 1.7.2. Nhân tố chủ quan
• 1.8. Tiêu chí đánh giá phát triển liên kết giữa doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp
• 1.8.1. Nhóm chỉ tiêu đánh giá sự gia tăng số lượng liên kết
• 1.8.2. Nhóm chỉ tiêu phản ánh chất lượng liên kết
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN LIÊN KẾT GIỮA DOANH NGHIỆP VỚI HỘ NÔNG DÂN TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP Ở TỈNH THÁI BÌNH
• 2.1. Khái quát về nông nghiệp ở Tỉnh Thái Bình
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội
• 2.1.2. Về phát triển nông nghiệp ở Tỉnh Thái Bình
• 2.2. Thực trạng phát triển liên kết giữa doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp ở Tỉnh Thái Bình
• 2.2.1. Thực trạng về liên kết giữa doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp
• 2.2.2. Thực trạng phát triển liên kết giữa doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp ở Tỉnh Thái Bình
• 2.2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển (quyết định) liên kết giữa doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp
• 2.2.4. Đánh giá thực trạng phát triển liên kết giữa doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp ở Tỉnh Thái Bình
• 2.2.4.1. Những kết quả đạt được
• 2.2.4.2. Những hạn chế
• 2.2.4.3. Nguyên nhân hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN LIÊN KẾT GIỮA DOANH NGHIỆP VỚI HỘ NÔNG DÂN TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP Ở TỈNH THÁI BÌNH
• 3.1. Định hướng phát triển liên kết sản xuất nông nghiệp ở Tỉnh Thái Bình giai đoạn 2020 - 2025 và tầm nhìn đến năm 2030
• 3.2. Quan điểm và định hướng phát triển nông nghiệp của Tỉnh Thái Bình
• 3.3. Định hướng phát triển liên kết sản xuất nông nghiệp ở Tỉnh Thái Bình
• 3.4. Giải pháp phát triển liên kết giữa doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp ở Tỉnh Thái Bình
• 3.4.1. Nhóm giải pháp chung về phát triển liên kết giữa doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp
• 3.4.2. Nhóm các giải pháp phát triển liên kết giữa doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp
• 3.4.2.1. Đối với doanh nghiệp
• 3.4.2.2. Đối với hộ nông dân
• 3.4.3. Kiến nghị với Chính phủ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA NGHIÊN CỨU SINH LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về phát triển liên kết doanh nghiệp nông dân

Phát triển liên kết doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp tại Thái Bình là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Liên kết này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp. Theo nghiên cứu, việc liên kết sản xuất giữa doanh nghiệp và nông dân đã chứng minh được vai trò quan trọng trong việc cải thiện thu nhập cho nông dân và tăng cường khả năng cạnh tranh của sản phẩm nông sản trên thị trường. Tuy nhiên, thực trạng hiện nay cho thấy, số lượng liên kết còn hạn chế và chưa phát huy hết tiềm năng. Các mô hình liên kết thành công như Hiệp hội mía đường Lam Sơn hay Tổng công ty sữa Vinamilk cần được nhân rộng và phát triển hơn nữa.

1.1. Tầm quan trọng của liên kết trong sản xuất nông nghiệp

Liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân không chỉ là một xu hướng mà còn là một yêu cầu tất yếu trong nền kinh tế thị trường hiện đại. Việc hợp tác xã và doanh nghiệp cùng tham gia vào chuỗi giá trị sản xuất nông nghiệp giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm thiểu chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm. Theo một nghiên cứu, các mô hình liên kết hiệu quả đã giúp nông dân tiếp cận công nghệ mới, cải thiện quy trình sản xuất và tăng cường khả năng tiêu thụ sản phẩm. Điều này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho nông dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp tại Thái Bình.

II. Thực trạng phát triển liên kết doanh nghiệp nông dân tại Thái Bình

Thái Bình, với điều kiện tự nhiên thuận lợi và truyền thống nông nghiệp lâu đời, có tiềm năng lớn trong việc phát triển liên kết sản xuất. Tuy nhiên, thực trạng hiện nay cho thấy, việc liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân vẫn còn nhiều hạn chế. Số lượng cánh đồng lớn và diện tích liên kết sản xuất còn khiêm tốn so với tiềm năng. Nhiều nông dân vẫn sản xuất theo phương thức nhỏ lẻ, manh mún, dẫn đến khó khăn trong việc đáp ứng yêu cầu của thị trường. Các doanh nghiệp cũng gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn cung ổn định và chất lượng. Điều này cho thấy cần có những giải pháp cụ thể để thúc đẩy phát triển liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến liên kết

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của liên kết doanh nghiệp với hộ nông dân. Trong đó, các yếu tố khách quan như chính sách hỗ trợ từ nhà nước, điều kiện thị trường và nhu cầu tiêu thụ sản phẩm đóng vai trò quan trọng. Bên cạnh đó, các yếu tố chủ quan như năng lực sản xuất của nông dân, khả năng tiếp cận công nghệ và thông tin cũng ảnh hưởng lớn đến khả năng liên kết. Việc đánh giá đúng các yếu tố này sẽ giúp các bên liên quan có những chiến lược phù hợp để phát triển mối quan hệ liên kết bền vững.

III. Giải pháp phát triển liên kết doanh nghiệp nông dân

Để phát triển liên kết doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp tại Thái Bình, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần tăng cường các chính sách hỗ trợ từ nhà nước nhằm khuyến khích doanh nghiệp tham gia vào chuỗi sản xuất nông nghiệp. Đồng thời, cần xây dựng các mô hình hợp tác xã hiệu quả, tạo điều kiện cho nông dân tham gia vào các hoạt động sản xuất tập trung. Việc đào tạo, nâng cao năng lực cho nông dân về kỹ thuật sản xuất và quản lý cũng là một yếu tố quan trọng giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

3.1. Đề xuất chính sách hỗ trợ

Chính phủ cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể cho việc phát triển liên kết sản xuất giữa doanh nghiệp và nông dân. Các chính sách này có thể bao gồm việc hỗ trợ tài chính cho các mô hình liên kết, cung cấp thông tin thị trường và kỹ thuật sản xuất cho nông dân. Ngoài ra, cần có các chương trình đào tạo, tập huấn cho nông dân về quy trình sản xuất hiện đại, giúp họ nâng cao năng lực và chất lượng sản phẩm. Việc này không chỉ giúp nông dân tăng thu nhập mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp tại Thái Bình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu, Kết luận, kết cấu của Luận án gồm 4 Chƣơng: Chƣơng 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu, lý thuyết nền tảng và mô hình nghiên cứu Chƣơng 2. Cở sở lý luận về phát triển liên kết giữa doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp Chƣơng 3. Thực trạng phát triển liên kết giữa doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp ở Tỉnh Thái Bình Chƣơng 4.

Giải pháp phát triển liên kết giữa doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp ở Tỉnh Thái Bình 19 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU, LÝ THUYẾT NỀN TẢNG VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án Về liên kết giữa doanh nghiệp với hộ nông dân trong sản xuất nông nghiệp đã có một số nghiên cứu xung quanh vấn đề này dƣới nhiều khía cạnh nhƣ tăng cƣờng sự hợp tác, phát triển liên kết, các yếu tố ảnh hƣởng đến liên kết doanh nghiệp và hộ nông dân…các nghiên cứu dƣới dạng các công trình nghiên cứu khoa học đã công bố đăng trên tạp chí, bài báo, Luận án… Cụ thể: 1. Các nghiên cứu có liên quan đến vấn đề liên kết kinh tế nói chung Nghiên cứu về liên kết kinh tế có các nghiên cứu trong và ngoài nƣớc nghiên cứu về vấn đề này với những quan điểm:  Tình hình nghiên cứu ở nƣớc ngoài Ở nƣớc ngoài, có một số nhà nghiên cứu xung quanh nội dung vấn đề liên kết kinh tế nhƣ Bella Balassa (1961); Michael E. Nghiên cứu cho rằng quan niệm liên kết kinh tế, khác hẳn với hợp tác kinh tế về mặt hình thức cũng nhƣ bản chất, là những ràng buộc khiến các nền kinh tế độc lập trở thành một chỉnh thể thống nhất.

Liên kết kinh tế ở đây, đƣợc hiểu nhƣ một thể chế kinh tế nhằm xóa bỏ sự phân biệt giữa các nền kinh tế, gắn kết các nền kinh tế với nhau.Porter (2009), liên kết kinh tế là khâu trung gian để đi đến sáp nhập, hợp nhất hình thành một doanh nghiệp mới với quy mô lớn hơn. Liên kết kinh tế chính là quá trình xã hội hóa sản xuất. Liên kết là một hợp đồng dài hạn giữa các doanh nghiệp vƣợt qua những giao dịch thông thƣờng trên thị trƣờng nhƣng không có sự sáp nhập công khai, liên kết nhằm mục tiêu lợi nhuận, nhằm đạt đƣợc lợi thế chi phí hoặc lợi thế khác biệt hóa từ các liên kết dọc. Adam Smith (1776), (1997) trong cuốn “Của cải của các dân tộc” cho rằng bằng cách tăng năng suất, sự phân công lao động, chuyên môn hóa cũng làm tăng sự giàu có của một xã hội, làm tăng mức sống thậm chí của những ngƣời ngh o nhất.

Sự liên kết kinh tế thúc đẩy sự phân công lao động và chuyên môn hóa để tăng năng suất lao động. Sự liên kết kinh tế càng phát triển thì càng thúc đẩy sự 20 chuyên môn hóa, tăng năng suất lao động, tăng của cải cho xã hội. Thị trƣờng càng lớn, việc giao thông đi lại thuận tiện giữa các vùng thì liên kết kinh tế càng cao từ đó tăng năng suất lao động với sự chuyên môn hóa càng cao, càng đƣợc phân chia một cách hiệu quả, từ đó gia tăng của cải cho xã hội. Liên kết kinh tế là cần thiết để phát triển kinh tế của mỗi quốc gia.

Nghiên cứu của Albert Hirschman Otto (1958) về “Chiến lƣợc phát triển kinh tế”, cho rằng bằng cách liên kết trong các ngành công nghiệp là rất cần thiết để phát triển kinh tế, từ đó sẽ tạo ra sự tăng trƣởng kinh tế. Theo Hirschman Otto, với sự liên kết kinh tế sẽ tạo ra sự thay đổi, tăng trƣởng kinh tế và tạo ra hiệu ứng lan toả từ khu vực này sang khu vực khác từ ngành này sang ngành khác và từ đó tăng trƣởng phát triển kinh tế của đất nƣớc. Liên kết là “mở rộng phạm vi mà không cần mở rộng doanh nghiệp, thông qua hợp đồng với một doanh nghiệp độc lập khác để thực hiện các hoạt động giá trị”. Liên kết kinh tế trong chuỗi giá trị có thể đƣa tới những lợi thế cạnh tranh theo hai hƣớng là tối ƣu hóa hoặc sự điều phối do đó cần thiết phải thúc đẩy liên kết theo chuỗi giá trị từ khâu sản xuất, chế biến đến phân phối, bán hàng (Michael E.

Điều này cũng đƣợc khẳng định trong các nghiên cứu của Johann Kirten và Kurs Sartorius (2002); Pratap S.Birthal (2007); Parvin and Akteruzzaman (2012); …cho rằng liên kết kinh tế là cần thiết đem lại lợi ích kinh tế cho các bên tham gia, gia tăng giá trị, tăng lợi thế cạnh tranh và nâng cao hiệu quả kinh tế trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Liên kết kinh tế được thực hiện dưới nhiều hình thức. Các hình thức liên kết kinh tế theo các nghiên cứu cho rằng có hình thức liên kết kinh tế xuôi, liên kết ngƣợc. Theo Albert Hirschman Otto (1958) liên kết gồm có liên kết xuôi và liên kết ngƣợc.

Liên kết xuôi, liên kết ngƣợc để phản ánh mối quan hệ đầu vào và đầu ra của liên kết. Các hiệu ứng liên kết ngƣợc đƣợc sinh ra từ nhu cầu cung ứng đầu vào của một ngành vừa đƣợc thành lập; các hiệu ứng liên kết xuôi sinh ra từ nhu cầu sử dụng đầu ra của ngành đó nhƣ là đầu vào của các ngành khác k o theo. Điều này cũng đƣợc khẳng định bởi Michael E.Porter (2009) cho rằng các liên minh kinh tế với hai hình thức liên kết cơ bản là liên kết theo chiều dọc và liên kết theo chiều ngang.  Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam Ở Việt Nam, có một số nghiên cứu xung quanh vấn đề này, phải kể đến nhƣ Dƣơng Bá Phƣợng (1995); Vũ Trọng Khải (2009); Bùi Đức Hùng (2016)… Liên kết kinh tế: Dƣơng Bá Phƣợng (1995) cho rằng Liên kết kinh tế là biểu hiện của sự phối hợp hoạt động giữa các chủ thể kinh tế; liên kết kinh tế không chỉ thực hiện một quan hệ kinh tế mà ngày càng xích lại gần nhau để gắn bó chặt chẽ, ổn định, 21 lâu dài với nhau thông qua các thỏa thuận hợp đồng từ trƣớc giữa các chủ thể.

Từ điển Bách khoa Việt Nam (2002), tập 2 cho rằng: Liên kết kinh tế là hình thức hợp tác, phối hợp thƣờng xuyên các hoạt động do các đơn vị kinh tế tự nguyện cùng đề ra và thực hiện các chủ trƣơng, biện pháp có liên quan đến công việc sản xuất kinh doanh, phát triển theo hƣớng có lợi nhất thông qua các hợp đồng kinh tế hoặc quy chế hoạt động để tiến hành phân công sản xuất chuyên môn hóa và hợp tác hóa nhằm khai thác tốt nhất tiềm năng của từng đơn vị tham gia liên kết, hoặc cùng nhau tạo thị trƣờng chung, phân định hạn mức sản lƣợng cho từng đơn vị thành viên, giá cả cho từng loại sản phẩm nhằm bảo vệ lợi ích, chia sẻ rủi ro cùng phát triển. Liên kết kinh tế là cần thiết cho phát triển kinh tế đất nước. Liên kết kinh tế là cần thiết và có lợi cho các bên tham gia, điều này cũng đƣợc khẳng định của tác giả Vũ Trọng Khải (2009) cho rằng liên kết kinh tế là cần thiết đem lại lợi ích kinh tế cho các bên tham gia, gia tăng giá trị, tăng lợi thế cạnh tranh và nâng cao hiệu quả kinh tế trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Nguyễn Minh Phƣơng (2013) cho rằng liên kết kinh tế trong sản xuất là cần thiết, luôn đƣợc khuyến khích phát triển ở nhiều nền kinh tế trên thế giới.

Nghiên cứu chỉ ra rằng cần thiết phải liên kết trong điều kiện nền nông nghiệp nhỏ, manh mún ở Việt Nam là bởi vì nhằm phân bổ lợi ích cũng nhƣ rủi ro giữa các bên tham gia; Phát huy lợi thế của các bên tham gia liên kết. Nghiên cứu của Bùi Đức Hùng (2016) với nghiên cứu “Mô hình tăng trưởng hướng tới tăng trưởng xanh ở vùng Nam Trung Bộ hiện nay” cũng khẳng định Việt Nam cần đổi mới mô hình tăng trƣởng kinh tế theo hƣớng tăng trƣởng xanh, và để thực hiện điều này thì yêu cầu quan trọng là liên kết vùng, tăng cƣờng liên kết theo chuỗi giá trị sản phẩm chủ lực với phƣơng châm liên kết dựa trên sự bình đẳng cùng có lợi. Theo Phùng Giang Hải (2015) với nghiên cứu về liên kết trong sản xuất và chế biến tôm của Tỉnh Cà Mau cho rằng liên kết là cần thiết, bởi hiệu quả của liên kết sẽ không những đem lại lợi ích nhiều hơn cho doanh nghiệp và hộ nông dân mà còn có lợi cả về phƣơng diện xã hội và môi trƣờng hơn so với hoạt động đơn lẻ. Liên kết kinh tế được thực hiện dưới nhiều hình thức.

Nghiên cứu thực nghiệm của Phan Thị Dung (2008) cũng cho rằng liên kết kinh tế nhằm nâng cao hiệu quả trong hoạt động khai thác hải sản ở khu vực Nam Trung Bộ áp dụng phát triển mô hình liên kết theo hình thức chiều dọc, theo chiều ngang nhằm góp phần gia tăng giá trị sản phẩm mà không cần gia tăng sản lƣợng khai thác. Hay tác giả Trần Hữu Cƣờng (2009) trong một nghiên cứu thực nghiệm về liên kết thị trƣờng nông sản ở Việt Nam cho rằng liên kết thị trƣờng nông sản ở Việt Nam hiện nay đã xuất hiện liên kết ngang, liên kết dọc trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Tuy nhiên việc liên kết về tài chính, 22 tổ chức chƣa đƣợc chặt chẽ. Theo Nguyễn Cúc (2018), liên kết kinh tế có nhiều hình thức và quy mô tƣơng ứng với nhu cầu sản xuất kinh doanh của các đơn vị thành viên tham gia liên kết.

Các hình thức liên kết phổ biến là: Liên kết giữa các hộ nông dân với nhau, hình thành tổ hợp tác và hợp tác xã (liên kết ngang); Liên kết giữa các tác nhân cùng tham gia hoạt động tƣơng tự để gia tăng số lƣợng, chất lƣợng, cùng sử dụng dịch vụ hỗ trợ, theo quy trình sản xuất chung trên cánh đồng lớn. Trong mô hình này, các đơn vị kinh doanh đảm nhận cung cấp các dịch vụ đầu vào và đầu ra cho hộ nông dân. Đồng thời đóng vai trò cầu nối giữa hộ xã viên với các doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ (xuất khẩu). Liên kết giữa hộ nông dân với doanh nghiệp (liên kết dọc) là liên kết giữa các công đoạn của toàn bộ quá trình sản xuất từ cung ứng các yếu tố đầu vào đến sản xuất, thu hoạch, bảo quản, chế biến, tiêu thụ.

Về thực chất là liên kết theo chuỗi giá trị, loại bỏ các tác nhân trung gian, rút ngắn chu kỳ sản xuất. Trong các tác nhân tham gia, doanh nghiệp đóng vai trò nòng cốt, tổ chức, điều phối các hoạt động liên kết.