đặt vấn đề bỏ phiếu bất tín nhiệm đối với Chính phủ theo chế độ trách nhiệm tập thể, hoặc có thể đưa ra các khuyến nghị từ chức đối với các thành viên của Chính phủ (thông thường các thành viên này sẽ buộc phải từ chức để tránh sự sụp đổ tập thể của Chính phủ). Thứ ba, Nghị viện biểu quyết một cách trung dung, không bao hàm ý nghĩa tán thành hay không tán thành với câu trả lời. Trong trường hợp này, Nghị viện không thảo luận gì thêm và tiếp tục nghị trình. Về hình thức chất vấn, nhìn chung ở nhiều nước, nhất là các nước thuộc mô hình Anh đều có quy định về câu hỏi miệng và câu hỏi viết.
Những nước thuộc mô hình này không cho phép thảo luận những vấn đề chất vấn. Trong khi đó nhiều nước khác lại quy định nhiều loại: câu hỏi chất vấn miệng không thảo luận, câu hỏi chất vấn miệng thảo luận và câu hỏi viết. Một số nước có sự phân biệt giữa câu hỏi chất vấn "lớn" và "nhỏ" (như ở Đức). 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chất vấn ở Nghị viện Anh Nghị viện Vương quốc Anh có truyền thống lâu đời với bề dầy trên 500 năm lịch sử.
Hình thành từ khoảng thế kỷ XV-XVI, nhưng việc chất vấn thành viên Chính phủ tại Nghị viện Anh mới bắt đầu từ cuối thế kỷ XVII, đầu thế kỷ XVIII và phát triển khá chậm chạp, mãi tới thế kỷ XIX mới trở thành một hoạt động quan trọng trong sinh hoạt nghị viện. Theo thống kê lịch sử, trong những năm đầu thực hiện hình thức chất vấn, trung bình mỗi ngày Chính phủ nhận được chưa tới một câu hỏi chất vấn từ Nghị viện. Hiện nay, mỗi năm, tổng số các câu hỏi chất vấn đã lên tới khoảng 40. Có ba loại câu hỏi chất vấn đó là: Câu hỏi yêu cầu trả lời ngay tại phiên chất vấn (còn gọi là chất vấn miệng); các câu hỏi kín, và các câu hỏi được trả lời bằng văn bản.
Câu hỏi kín chỉ được hỏi và trả lời nếu Chủ tịch Hạ viện cho là quan trọng và cấp thiết, và loại câu hỏi này được dành vào cuối buổi chất vấn. Nội dung trả lời bằng văn bản đối với câu hỏi chất vấn phải in trong Kỷ yếu Hạ viện (Hansard). Chất vấn miệng là hình thức hỏi - trả lời theo cách tương tác trực tiếp, vì vậy phiên chất vấn miệng còn gọi là phiên Hỏi - Trả lời. Thủ tục đối với câu hỏi chất vấn miệng tại chỗ theo trình tự như sau: Nghị viện Anh hoạt động chuyên trách, vì vậy lịch bố trí dành cho phiên chất vấn miệng thường từ ba đến bốn buổi một tuần, mỗi buổi khoảng một giờ.
Tại phiên chất vấn, Chủ tịch Hạ viện nêu danh sách người chất vấn (hợp thức), nhưng không đọc các câu hỏi, vì câu hỏi đã được in sẵn và gửi tới từng nghị sĩ kèm chương trình nghị sự. Việc in câu hỏi chất vấn nhằm công khai và rõ ràng những câu hỏi yêu cầu trả lời miệng và để thành viên Chính phủ không thể né tránh trả lời nếu không có lý do xác đáng và hợp thức. Danh sách người trả lời chất vấn sẽ căn cứ vào bảng phân công do Chính phủ và đảng đối lập cùng thống nhất. Căn cứ vào danh sách các câu hỏi và theo sự phân công nói trên, thành viên Chính phủ bị chất vấn sẽ đứng 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lên trả lời tại bục dành cho thành viên nội các.
Nội dung trả lời có thể liên quan tới một hoặc một nhóm câu hỏi theo lĩnh vực trách nhiệm. Để nhận sự hỗ trợ của nội các đối với những nội dung cộng đồng trách nhiệm và thể hiện trách nhiệm tập thể của nội các, những thành viên nội các phụ trách những lĩnh vực quan trọng và liên quan như môi trường, giao thông, thương mại, công nghiệp, Ngoại trưởng và một số bộ trưởng không là thành viên nội các, theo sự phân công của Chính phủ, cũng có mặt để giúp trả lời chất vấn. Do thời gian phiên Hỏi - Đáp chỉ trong một giờ, nên thành viên chính phủ phải trả lời thẳng vào câu hỏi và dành thời gian nghe nghị sĩ đối chất theo thủ tục đối với câu hỏi phụ theo nguyên tắc cuốn chiếu từng vấn đề để bảo đảm sự tập trung. Khi Chủ tịch điều hành phiên chất vấn cho rằng các chất vấn và câu hỏi phụ đủ để giải đáp vấn đề, ông ta sẽ chuyển sang câu hỏi tiếp theo trong danh mục các câu chất vấn cho đến hết thời gian chất vấn.
Nếu hết thời gian chất vấn miệng mà vẫn còn câu hỏi chưa được trả lời, thì người bị chất vấn phải trả lời bằng văn bản. Những chất vấn trả lời bằng văn bản được in trong Kỷ yếu các phiên họp của nghị viện. Câu hỏi phụ: Thủ tục chất vấn miệng tại Nghị viện Anh cho phép nghị sĩ có quyền đưa ra các câu thêm về vấn đề nêu ra tại câu hỏi chính, sau khi người bị chất vấn đã trả lời. Đây là thủ tục đối với câu hỏi phụ.
Chủ tịch Hạ viện thường hỏi: "có ai hỏi thêm không" để mời các nghị sĩ đặt câu hỏi phụ ngay sau khi người bị chất vấn đã trả lời. Chủ tịch có quyền quyết định về thủ tục nếu câu hỏi phụ không liên quan hoặc là nội dung của một câu hỏi chất vấn khác. Xung quanh quyền đặt câu hỏi phụ có nhiều điều, kỹ xảo đáng nghiên cứu đối với cả hai phía: người chất vấn và người bị chất vấn. Thành viên Chính phủ đã có nhiều kinh nghiệm trong trả lời chất vấn miệng, do đó họ thường trông đợi vào các câu hỏi phụ để giết thời giờ hoặc làm loãng trọng 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Vì thế, vai trò điều hành của Chủ tịch Hạ viện rất quan trọng. Trong số các nghị sĩ giơ tay đăng ký câu hỏi phụ, Chủ tịch Hạ viện thường ưu tiên nghị sĩ đã đưa ra câu hỏi chất vấn chính để tránh việc hỏi lan man, trùng lặp dẫn đến hết thời gian chất vấn. Nhìn chung, Chủ tịch Hạ viện không cho phép quá nhiều câu hỏi phụ; riêng lãnh tụ đảng đối lập trong Hạ viện có thể được hỏi tới 4-5 câu chất vấn phụ. Cá nhân nghị sĩ thường chủ trương cốt yếu đưa ra câu hỏi chất vấn hợp thức để được ghi vào danh sách câu hỏi trong phiên Hỏi - Đáp, nhưng điều họ mong đợi hoặc điểm then chốt mà họ muốn gài vào lại chính là cơ hội thể hiện qua câu hỏi phụ.
Quy định nghị sự của nghị viện cũng cho phép các nghị sĩ có thời gian ít nhất hai tuần sau khi đã gửi câu hỏi chất vấn chính để cân nhắc về những câu hỏi phụ hóc hiểm và giữ kín những câu hỏi này tới phút chót. Nghị sĩ thuộc phe chính phủ lại sử dụng quy định về thủ tục để ngăn cản những câu hỏi phụ không hợp thức hoặc chủ động đặt câu hỏi phụ mở lối cho người bị chất vấn. Hình thức chất vấn do đó dần dần trở thành một công cụ chính trị của chính khách Anh quốc. Thông qua đó, họ bày tỏ quan điểm chính trị của mình đối với một vấn đề, lấy lòng cử tri, chỉ trích phe đối lập.
Câu hỏi chất vấn đối với cá nhân Thủ tướng lại có những thủ tục riêng. Thứ nhất, nghị sĩ được hỏi Thủ tướng bất cứ vấn đề gì mà không bị hạn chế bởi lĩnh vực trách nhiệm cụ thể; nhất là các câu chất vấn phụ thường mở rộng ra rất nhiều vấn đề. Thứ hai, Thủ tướng Anh có quyền chuyển các câu hỏi đó cho các bộ trả lời hoặc Thủ tướng trả lời bằng một tuyên bố chung về chính sách của Chính phủ. Có một vài lĩnh vực Thủ tướng Anh phải trực tiếp trả lời (ví dụ, vấn đề an ninh quốc gia).
Trong thời gian vướng vào cuộc chiến tranh I-rắc, Thủ tướng Anh Tony Blair thường phải trả lời các chất vấn tại Nghị viện về tình hình Irắc và các vấn đề liên quan. Đây là một điểm rất khác biệt so với Mỹ, khi Tổng thống Bush không phải trả lời các chất vấn thường kỳ, mà chỉ xuất hiện tại Quốc hội Mỹ vào các dịp đặc biệt nào đó để trình bày chính sách của mình. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vai trò của Chủ tịch Nghị viện Vai trò điều hành của Chủ tịch trong phiên chất vấn rất quan trọng. Thường có khoảng 15 đến 20 câu hỏi chất vấn cho mỗi phiên chất vấn trong một giờ.
Nếu Chủ tịch cho phép có quá nhiều câu hỏi phụ thì chỉ có ít câu hỏi chính được trả lời, và ngược lại, nếu quá ít câu hỏi phụ thì Bộ trưởng có thể vượt qua sự chất vấn rất dễ dàng. Vì thế, đối với câu hỏi phụ không có thủ tục thành văn mà thuộc quyền cân nhắc và quyết định của cá nhân Chủ tịch Hạ viện. Công cụ hỗ trợ Chủ tịch trong điều hành chính là quy định về thời gian phát biểu và các quy định thủ tục khác. Căn cứ vào các quy định này và quyền hạn điều hành tại chỗ, Chủ tịch không phát biểu về nội dung nhưng có quyền yêu cầu nghị sĩ và thành viên Chính phủ tuân thủ thời gian hoặc nếu thành viên Chính phủ muốn trả lời dài hơn và chi tiết hơn, thì Chủ tịch có thể hỏi nghị viện cho phép ông ta trình bày ngoài giờ hoặc trả lời bằng văn bản.
Lịch trả lời chất vấn của Chính phủ Anh Để chủ động thời gian cho Nghị viện và Chính phủ, lịch chất vấn được thiết kế và phân bổ cụ thể theo cách thức: Bộ trưởng 60 phút một tháng: Lịch thu xếp để mỗi bộ trưởng khoảng 3-4 tuần lại đến đến lượt trả lời chất vấn, tức là mỗi tháng một bộ trưởng phải thu xếp thời gian một giờ trả lời chất vấn. Thủ tướng tối đa 120 phút/tháng: Thủ tướng Anh trả lời chất vấn vào các ngày thứ 4, tối đa khoảng hai giờ chất vấn một tháng. Thống kê trong giai đoạn 1961-1997 cho thấy Thủ tướng Anh đã trả lời hai buổi một tuần, mỗi buổi 15 phút. Các Bộ trưởng không nắm giữ những lĩnh vực trọng yếu hoặc Chức vụ Tổng chưởng lý tư pháp (Attorney General), Chưởng ấn (Lord Privy Seal) thường chỉ trả lời khoảng 15-20 phút/1 buổi chất vấn trong một tháng.
19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thông báo câu hỏi chất vấn miệng Quá trình chuẩn bị chất vấn thường bắt đầu trước phiên chất vấn miệng ít nhất hai tuần. Luật nghị viện quy định một nghị sĩ gửi câu hỏi chất vấn không sớm hơn 10 ngày làm việc và không muộn quá ba ngày làm việc trước ngày trả lời chất vấn.