Chương 1: Những vấn đề chung và kinh nghiệm về đấu thầu xây dựng. Chương 2: Phương pháp nghiên cứu. Chương 3: Thực trạng công tác đấu thầu ở huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ từ 2008 - 2012. Chương 4: Một số giải pháp đổi mới công tác đấu thầu ở huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ từ nay đến 2020.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 4 Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VÀ KINH NGHIỆM VỀ ĐẤU THẦU XÂY DỰNG 2. Khái niệm về đấu thầu Thuật ngữ “Đấu thầu” đã xuất hiện trong thực tế đời sống xã hội từ rất lâu và được vận dụng ở nhiều nước trên thế giới, nhưng ở Việt Nam gần đây mới được sử dụng rộng rãi, do vậy còn khá mới và chưa đi vào phổ biến. Nhận thức được vai trò của đấu thầu, ngay từ những năm 90 của thế kỷ 20, cùng với sự đổi mới nền kinh tế, Nhà nước chủ trương chuyển mạnh từ phương thức giao nhiệm vụ sang phương thức đấu thầu nhằm tăng cường cạnh tranh trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ và hàng hóa. Chính vì đó, quy chế đấu thầu năm 1994 lần đầu tiên được ban hành và đưa vào áp dụng cho đến nay.
Trong nền kinh tế thị trường, để thực hiện hoạt động mua sắm (hàng hoá, dịch vụ hay công trình) thì người mua có thể tiến hành theo hai cách khác nhau đó là người mua tự do trao đổi với người bán về nhu cầu mua sắm và cách thứ hai là người mua tiến hành lựa chọn người bán theo một trình tự nhất định. Cách mua sắm thứ hai này người ta gọi là đấu thầu. Khoản tiền dùng cho các hoạt động mua sắm (hay nói chung là đầu tư) được huy động từ hai nguồn, đó là nguồn tiền của tư nhân và nguồn tiền do nhà nước quản lý. Việc sử dụng khoản tiền từ nguồn thứ hai bắt buộc phải tuân thủ theo những quy định về mua sắm do Nhà nước đề ra nhằm đảm bảo mang lại hiệu quả cao.
Thuật ngữ “đấu thầu” đã xuất hiện từ xa xưa. Theo Từ điển tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ học, 1998) thì đấu thầu được giải thích là việc “đo công khai, ai nhận làm, nhận bán với điều kiện tốt nhất thì được giao cho làm hoặc được bán hàng (một phương thức giao làm công trình hoặc mua hàng)”. Như vậy bản chất của việc đấu thầu đã được xã hội thừa nhận như là một sự ganh đua (cạnh tranh) để được thực hiện một việc nào đó, một yêu cầu nào đó. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 5 Theo Luật đấu thầu thì đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu để thực hiện gói thầu thuộc các dự án theo quy định của Luật Đấu thầu trên cơ sở bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.
Đứng trên góc độ nhà thầu, đấu thầu là một phương thức canh tranh công khai giữa các nhà thầu(bên bán) trong việc cung cấp hàng hóa, dịch vụ, đáp ứng một cách tốt nhất yêu cầu về kinh tế, kỹ thuật, chất lượng và tiến độ mời thầu. Trên góc độ chủ đầu tư, đấu thầu là một quá trình chọn nhà thầu có khả năng đáp ứng một cách tốt nhất các yêu cầu về chất lượng, chi phí, tiến độ. Trên góc độ Nhà nước, đấu thầu là một cách thức quản lý các hoạt động kinh doanh, mua sắm hàng hóa, dịch vụ và thực hiện các hoạt động xây dựng thông qua cạnh tranh công khai tuyển chọn nhà thầu có đủ năng lực và khả năng thực hiện một cách tốt nhất các yêu cầu đã đặt ra cảu bên mời thầu. Mục đích của công tác đấu thầu đảm bảo sự cạnh tranh công khai, lành mạnh và bình đẳng giữa các nhà thầu nhằm tạo cơ hội nhận hợp đồng trên cơ sở đáp ứng yêu cầu của chủ đầu tư trong hồ sơ mời thầu.
Giữa ”đấu thầu” và ”đấu giá” có sự khác nhau mà đôi lúc người ta nhầm lẫn giữa hai khái niệm này. Xét trên giác độ quan hệ mua bán của chủ thể, đấu thầu là hoạt động mua, đấu giá là hoạt động bán. Trong đấu thầu bên chủ động tổ chức cuộc thầu là người mua hàng hóa dịch vụ, công trình từ các nhà thầu. Bên mời thầu chủ động tổ chức hoạt động đấu thầu nhằm mua được hàng hóa, dịch vụ có chất lượng tốt nhất, giá cả hợp lý nhất, đảm bảo yêu cầu kỹ thuật, chất lượng và tiến độ đề ra.
Trong đấu giá, bên chủ động tổ chức phiên đấu giá nhằm bán được hàng hóa, dịch vụ của mình với giá cao nhất có thể. Các khái niệm liên quan: - Dự án: Là tập hợp các đề xuất để thực hiện một phần hay toàn bộ công việc nhằm đạt được mục tiêu hay yêu cầu nào đó trong một thời gian Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 6 nhất định dựa trên nguồn vốn xác định. - Chủ đầu tư: Là người sở hữu vốn hoặc được giao trách nhiệm thay mặt chủ sở hữu, người vay vốn trực tiếp quản lý và thực hiện dự án. - Bên mời thầu: Là chủ đầu tư hoặc tổ chức chuyên môn có đủ năng lực và kinh nghiệm được chủ đầu tư sử dụng để tổ chức đấu thầu theo các quy định của pháp luật về đấu thầu.
- Nhà thầu: Là tổ chức, cá nhân có đủ tư cách hợp lệ theo quy định tại Điều 7, Điều 8 của Luật Đấu thầu số 61/2005/QH11 ngày 29 tháng 11 năm 2005. - Tư vấn đầu tư xây dựng: Là hoạt động đáp ứng yêu cầu về kiến thức, kinh nghiệm chuyên môn cho bên mời thầu trong việc xem xét quyết định kiểm tra quá trình chuẩn bị đầu tư và thực hiện đầu tư. - Gói thầu: Là một phần của dự án, trong một số trường hợp đặc biệt gói thầu là toàn bộ dự án; gói thầu có thể gồm những nội dung mua sắm giống nhau thuộc nhiều dự án hoặc là khối lượng mua sắm một lần đối với mua sắm thường xuyên. - Sơ tuyển: Là bước lựa chọn các nhà thầu có tư cách và năng lực để tham gia dự thầu.
- Danh sách ngắn: Là danh sách thu hẹp các nhà thầu được lựa chọn qua các bước đánh giá hồ sơ dự thầu. - Nộp hồ sơ thầu: Là thời gian nhận hồ sơ dự thầu được quy định trong hồ sơ mời thầu. - Mở thầu: Là thời điểm tổ chức mở các hồ sơ dự thầu được quy định trong hồ sơ mời thầu. - Xét thầu: Là quá trình phân tích, đánh giá các hồ sơ dự thầu để xét chọn bên trúng thầu.
Trong đời sống kinh tế xã hội nước ta nhiều năm trước đây, khi nói đến Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 7 đấu thầu, người ta chỉ nghĩ đến việc đấu thầu trong xây dựng. Do vậy, những quy định về đấu thầu ở nước ta, trước tiên đưa ra cho lĩnh vực xây dựng để sau đó hoàn thiện hơn, đi sâu vào các lĩnh vực kinh doanh khác của đời sống xã hội. Thực chất đầu thầu có phạm vi rộng hơn, bao trùm hơn. Để hoàn thiện khái niệm về đấu thầu, người ta đưa ra các khái niệm theo lĩnh vực mua sắm: “đấu thầu hàng hóa”; “đấu thầu xây dựng”; “đấu thầu tuyển chọn tư vấn”.
Tóm lại, qua phân tích ở trên, có thể đưa ra khái niệm về đấu thầu như sau: “Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu, đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu, có giá đặt thầu thấp hơn hoặc bằng giá trần của gói thầu và thấp hơn trong các nhà thầu tham dự thầu” 2. Vai trò của đấu thầu đối với phát triển kinh tế - xã hội Là một công cụ quan trọng giúp các Chính phủ quản lý chi tiêu, sử dụng các nguồn vốn của Nhà nước có hiệu quả và chống thất thoát, lãng phí. Đó là những khoản tiền được chi dùng cho đầu tư phát triển có sự tham gia của các tổ chức nhà nước, DNNN ở một mức độ nào đó, cũng như cho mục tiêu duy trì các hoạt động của bộ máy Nhà nước. Cùng với pháp luật về thực hành tiết kiệm chống lãng phí, pháp luật về tham phòng- chống tham nhũng tạo thành công cụ hữu hiệu để chống lại các hành vi gian lận, tham nhũng và lãng phí trong việc chi tiêu các nguồn tiền của Nhà nước, góp phần làm lành mạnh hóa các quan hệ xã hội nhờ thực hiện các hoạt động mua sắm công theo đúng luật pháp của Nhà nước.
Việc chi tiêu, sử dụng tiền của Nhà nước thông qua đấu thầu sẽ giúp các cơ quan quan lý có điều kiện xem xét, quản lý và đánh giá một cách minh bạch các khoản chi tiêu do quá trình đấu thầu phải tuân thủ các quy trình chặt chẽ với sự tham gia của nhiều bên. Là một công cụ quan trọng của kinh tế thị trường, giúp người mua (BMT) và người bán (nhà thầu) gặp nhau thông qua cạnh tranh. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 8 Thúc đẩy phát triển các ngành theo hướng chuyên môn hoá sâu và hợp tác hoá rộng đồng thời phát triển thị trường đấu thầu. Thông qua đấu thầu đã phát triển được thị trường người bán, nhiều doanh nghiệp nhà thầu lớn mạnh, nhiều doanh nghiệp được thành lập mới hoặc đặt chân vào thị trường đấu thầu, kích thích thị trường trong nước phát triển; chống độc quyền tự nhiên.
Các CĐT, BMT được tăng cường về năng lực; có thêm kiến thức, thông tin và trở thành những người mua ngày một chuyên nghiệp hơn. Bên cạnh đó, hoạt động đấu thầu góp phần tạo động lực cho sự phát triển nhờ tăng cường sự công khai, minh bach, công bằng, hiệu quả và thúc đẩy cạnh tranh các hoạt động mua sắm bằng nguồn vốn của Nhà nước cho các công trình công cộng. Thông qua đấu thầu, các hoạt động kinh tế đều được kích thích phát triển như các ngành sản xuất trực tiếp, các ngành công nghiệp phụ trợ, chế biến. Với việc nhiều nhà thầu đứng vai trò tổng thầu để kết hợp được các nhà chế tạo, nhà sản xuất, các chuyên gia tư vấn nhằm thực hiện các gói thầu quy mô lớn, tổng hợp nhiều lĩnh vực đã làm cho hoạt động kinh tế được diễn ra theo hướng chuyên môn hóa sâu và đa phương hóa rộng.
Các chủ đầu tư lựa chọn được những nhà thầu đủ năng lực, kinh nghiệm để thực hiện các dự án, gói thầu làm thay đổi diện mạo kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội của đất nước. Thúc đẩy chuyển giao công nghệ, chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm giữa các quốc gia, các tổ chức phát triển với các quốc gia đang phát triển. Hoạt động đấu thầu không chỉ diễn ra trong phạm vi hẹp mà được diễn ra trên toàn thế giới.
