Lý Luận Về Nhà Nước Pháp Quyền Xã Hội Chủ Nghĩa Và Đổi Mới Chính Quyền Cơ Sở Ở Đà Nẵng

Luận văn thạc sĩ phân tích lý luận về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa với việc đổi mới chính quyền cơ sở ở đà nẵng hiện, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Văn Chung
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Hữu Ái
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Đổi Mới Chính Quyền Cơ Sở Ở Đà Nẵng: Lý Luận Và Thực Tiễn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
• 0.6. Kết cấu của luận văn
• 0.7. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
• 1.1. NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN
• 1.1.1. Lược sử hình thành
• 1.2. NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
• 1.2.1. Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam
• 1.2.2. Đặc trưng cơ bản của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 1.3. CÁC NGUYÊN TẮC XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
• 1.3.1. Nguyên tắc mọi quyền lực nhà nước đều thuộc về nhân dân
• 1.3.2. Hệ thống pháp luật minh bạch, chặt chẽ và phù hợp
• 1.3.3. Nguyên tắc quyền lực nhà nước thống nhất dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam
• 1.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG VÀ THỰC TRẠNG TỔ CHỨC, HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN CƠ SỞ Ở THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG HIỆN NAY
• 2.1. CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG
• 2.1.1. Tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền cơ sở theo luật định
• 2.2. TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN CƠ SỞ Ở THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG HIỆN NAY
• 2.2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội
• 2.2.2. Tổ chức và hoạt động của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp cơ sở ở thành phố Đà Nẵng
• 2.2.3. Đội ngũ cán bộ chính quyền cơ sở ở Đà Nẵng
• 2.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN CƠ SỞ Ở THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG HIỆN NAY
• 3.1. CƠ SỞ KHÁCH QUAN VÀ CÁC QUAN ĐIỂM CHỈ ĐẠO
• 3.1.1. Cơ sở khách quan
• 3.1.2. Một số quan điểm chủ yếu
• 3.2. CÁC GIẢI PHÁP CƠ BẢN
• 3.2.1. Một số giải pháp về đường lối, chủ trương chính sách của Đảng đối với chính quyền và đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở
• 3.2.2. Về tổ chức cơ quan hành chính cấp cơ sở
• 3.2.3. Thực hiện nhất thể hóa chức danh Bí thư Đảng uỷ kiêm Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp cơ sở
• 3.2.4. Thực hiện thí điểm: Nhân dân trực tiếp bầu Chủ tịch ủy ban nhân dân cấp cơ sở
• 3.3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT
• 3.3.1. Đối với Quốc hội và Hội đồng nhân dân thành phố Đà Nẵng
• 3.3.2. Đối với Bộ Nội vụ
• 3.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đổi Mới Chính Quyền Cơ Sở Ở Đà Nẵng

Đổi mới chính quyền cơ sở ở Đà Nẵng là một trong những vấn đề quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của thành phố. Việc cải cách hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước tại địa phương không chỉ giúp tăng cường sự lãnh đạo của Đảng mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong việc tiếp cận dịch vụ công. Đà Nẵng, với vị trí địa lý và kinh tế đặc biệt, đang đứng trước nhiều thách thức và cơ hội trong việc thực hiện các chính sách đổi mới này.

1.1. Đặc Điểm Chính Quyền Cơ Sở Tại Đà Nẵng

Chính quyền cơ sở tại Đà Nẵng bao gồm các cấp Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân, có vai trò quan trọng trong việc thực hiện các chính sách của nhà nước. Cơ cấu tổ chức và hoạt động của chính quyền cơ sở cần được cải cách để đáp ứng yêu cầu phát triển của thành phố.

1.2. Tính Cấp Thiết Của Đổi Mới Chính Quyền Cơ Sở

Việc đổi mới chính quyền cơ sở là cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đáp ứng nhu cầu của người dân và phát triển bền vững. Đà Nẵng cần có những giải pháp cụ thể để cải cách hành chính, tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình.

II. Thách Thức Trong Đổi Mới Chính Quyền Cơ Sở Ở Đà Nẵng

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc đổi mới chính quyền cơ sở, Đà Nẵng vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như cơ cấu tổ chức chưa hợp lý, sự thiếu minh bạch trong hoạt động của chính quyền, và sự chậm trễ trong việc thực hiện các chính sách cải cách là những rào cản lớn. Những thách thức này cần được nhận diện và giải quyết kịp thời để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Cơ Cấu Tổ Chức Chưa Hợp Lý

Cơ cấu tổ chức của chính quyền cơ sở tại Đà Nẵng còn mang tính hình thức, chưa thực sự phát huy được vai trò của các cấp chính quyền trong việc giải quyết các vấn đề của người dân. Cần có sự điều chỉnh để tăng cường hiệu quả hoạt động.

2.2. Thiếu Minh Bạch Trong Hoạt Động

Sự thiếu minh bạch trong hoạt động của chính quyền cơ sở dẫn đến sự nghi ngờ và thiếu niềm tin từ phía người dân. Cần có các biện pháp cụ thể để công khai thông tin và tạo điều kiện cho người dân tham gia vào quá trình ra quyết định.

III. Phương Pháp Đổi Mới Chính Quyền Cơ Sở Ở Đà Nẵng

Để thực hiện hiệu quả việc đổi mới chính quyền cơ sở, Đà Nẵng cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc cải cách tổ chức, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, và tăng cường sự tham gia của người dân là những yếu tố quan trọng trong quá trình này. Các phương pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo ra sự đồng thuận trong cộng đồng.

3.1. Cải Cách Tổ Chức Chính Quyền Cơ Sở

Cải cách tổ chức chính quyền cơ sở cần được thực hiện theo hướng tinh gọn, hiệu quả, và phù hợp với thực tiễn địa phương. Việc này sẽ giúp nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu của người dân và cải thiện chất lượng dịch vụ công.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Đội Ngũ Cán Bộ

Đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ chính quyền cơ sở là rất cần thiết. Cán bộ cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để thực hiện tốt nhiệm vụ của mình, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Đổi Mới Chính Quyền Cơ Sở Ở Đà Nẵng

Việc áp dụng các giải pháp đổi mới chính quyền cơ sở đã mang lại nhiều kết quả tích cực tại Đà Nẵng. Các mô hình thí điểm trong quản lý hành chính đã được triển khai, giúp cải thiện chất lượng dịch vụ công và tăng cường sự hài lòng của người dân. Những kết quả này cần được nhân rộng và phát triển hơn nữa.

4.1. Mô Hình Thí Điểm Trong Quản Lý Hành Chính

Các mô hình thí điểm trong quản lý hành chính đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc cải thiện chất lượng dịch vụ công. Đà Nẵng cần tiếp tục phát triển và hoàn thiện các mô hình này để đáp ứng nhu cầu của người dân.

4.2. Tăng Cường Sự Hài Lòng Của Người Dân

Sự hài lòng của người dân là một trong những chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở. Đà Nẵng cần có các biện pháp cụ thể để lắng nghe ý kiến của người dân và cải thiện dịch vụ công.

V. Kết Luận Về Đổi Mới Chính Quyền Cơ Sở Ở Đà Nẵng

Đổi mới chính quyền cơ sở ở Đà Nẵng là một quá trình cần thiết và cấp bách. Việc thực hiện các giải pháp đổi mới không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn tạo ra sự đồng thuận trong cộng đồng. Tương lai của chính quyền cơ sở tại Đà Nẵng phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của nó trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay.

5.1. Tương Lai Của Chính Quyền Cơ Sở

Tương lai của chính quyền cơ sở ở Đà Nẵng sẽ phụ thuộc vào khả năng thực hiện các giải pháp đổi mới và cải cách. Cần có sự quyết tâm từ cả hệ thống chính trị để đạt được mục tiêu này.

5.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Định hướng phát triển bền vững cho chính quyền cơ sở cần được xác định rõ ràng. Các chính sách cần phải linh hoạt và phù hợp với thực tiễn để đáp ứng nhu cầu của người dân và phát triển kinh tế - xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh đổi mới toàn diện đất nước. Tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định Nhà nước là công cụ chủ yếu để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, quản lý xã hội bằng pháp luật, với quyền lực nhà nước thống nhất và có sự phân công rõ ràng giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp. Tuy nhiên, thực tiễn tổ chức và hoạt động của chính quyền cơ sở (CQCS) ở nhiều địa phương, trong đó có thành phố Đà Nẵng, còn nhiều hạn chế như cơ cấu mang tính hình thức, hoạt động kém hiệu quả, và có những quy định chưa phù hợp với Hiến pháp và pháp luật hiện hành.

Thành phố Đà Nẵng, với vị trí trọng yếu về kinh tế - xã hội và quốc phòng - an ninh, đã có nhiều đột phá trong đổi mới hệ thống chính trị từ địa phương đến cơ sở. Tuy nhiên, yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và cải cách hành chính đặt ra nhiệm vụ cấp bách trong việc đổi mới tổ chức và hoạt động của CQCS để nâng cao năng lực quản lý, điều hành. Luận văn tập trung nghiên cứu lý luận về Nhà nước pháp quyền XHCN và thực trạng tổ chức, hoạt động của CQCS ở Đà Nẵng từ năm 2009 đến nay, nhằm đề xuất các giải pháp đổi mới phù hợp với đặc thù phát triển của thành phố.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho công cuộc cải cách hành chính, xây dựng bộ máy CQCS hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân và phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong quản lý nhà nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp với các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về Nhà nước pháp quyền XHCN. Hai lý thuyết trọng tâm được vận dụng là:

1. Lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa: Khẳng định Nhà nước là công cụ quản lý xã hội bằng pháp luật, quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, với nguyên tắc tập trung dân chủ và sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Lý thuyết này nhấn mạnh vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân và sự kiểm soát quyền lực nhà nước.

2. Lý thuyết tổ chức và hoạt động chính quyền địa phương: Tập trung vào cơ cấu tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn và hoạt động của chính quyền cơ sở, đặc biệt là Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp xã, phường. Lý thuyết này làm rõ mối quan hệ giữa chính quyền cơ sở với nhân dân và các cơ quan nhà nước cấp trên.

Các khái niệm chính bao gồm: Nhà nước pháp quyền, quyền lực nhà nước, dân chủ xã hội chủ nghĩa, chính quyền cơ sở, nguyên tắc tập trung dân chủ, và sự lãnh đạo của Đảng.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Phân tích và tổng hợp: Đánh giá các quan điểm lý luận, chính sách pháp luật liên quan đến Nhà nước pháp quyền và chính quyền cơ sở.
• So sánh và quy nạp - diễn dịch: So sánh thực trạng tổ chức, hoạt động CQCS ở Đà Nẵng qua các giai đoạn từ năm 2009 đến nay với các giai đoạn trước đó, từ đó rút ra các kết luận và đề xuất.
• Phương pháp trừu tượng: Khái quát hóa các nguyên tắc, mô hình tổ chức phù hợp với điều kiện thực tiễn của Đà Nẵng.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thống kê từ CQCS Đà Nẵng (11 Hội đồng nhân dân xã, 56 Ủy ban nhân dân phường), các văn bản pháp luật hiện hành, báo cáo của ngành và các tài liệu nghiên cứu khoa học liên quan. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào toàn bộ CQCS tại Đà Nẵng, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy cao. Thời gian nghiên cứu chủ yếu từ năm 2009 đến năm 2013, có so sánh với các giai đoạn trước đó để đánh giá sự thay đổi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng tổ chức CQCS còn nhiều hạn chế: Cơ cấu tổ chức CQCS ở Đà Nẵng mang tính hình thức, hoạt động chưa hiệu quả, chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới. Ví dụ, đội ngũ cán bộ công chức cơ sở năm 2011 chỉ đạt khoảng 70% so với yêu cầu về năng lực và trình độ so với năm 2002, theo số liệu so sánh chất lượng cán bộ công chức cơ sở.

2. Pháp luật và quy định chưa đồng bộ, minh bạch: Một số quy định của CQCS còn trái với Hiến pháp và các văn bản pháp luật hiện hành, gây khó khăn trong việc thực hiện quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Điều này làm giảm hiệu quả quản lý và sự tin tưởng của nhân dân vào chính quyền cơ sở.

3. Vai trò lãnh đạo của Đảng được khẳng định nhưng cần đổi mới phương thức: Sự lãnh đạo của Đảng đối với CQCS là nguyên tắc cơ bản, tuy nhiên phương thức lãnh đạo cần đổi mới để phù hợp với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền, tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

4. Dân chủ trực tiếp chưa được phát huy đầy đủ: Hình thức dân chủ trực tiếp trong việc bầu cử và giám sát hoạt động của CQCS còn hạn chế, dẫn đến việc chính sách chưa phản ánh đúng nguyện vọng của nhân dân. Việc thực hiện quyền lực nhà nước chủ yếu qua hình thức dân chủ gián tiếp thông qua các cơ quan đại diện.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ việc chưa hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, chưa có cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả và sự thiếu đồng bộ trong tổ chức bộ máy CQCS. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với nhận định về sự cần thiết đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền cơ sở để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Việc minh bạch pháp luật và tăng cường dân chủ trực tiếp sẽ giúp nâng cao sự tham gia của nhân dân, từ đó củng cố quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân theo nguyên tắc của Nhà nước pháp quyền XHCN. Biểu đồ so sánh chất lượng cán bộ công chức cơ sở qua các năm có thể minh họa rõ sự thay đổi và xu hướng phát triển đội ngũ cán bộ.

Ngoài ra, sự lãnh đạo của Đảng cần được đổi mới phương thức để vừa giữ vững định hướng chính trị, vừa phát huy tính tự chủ, sáng tạo của CQCS trong thực hiện nhiệm vụ. Điều này góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tăng cường sự giám sát và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước với nhân dân.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Cải cách tổ chức bộ máy CQCS theo hướng tinh gọn, hiệu quả: Thực hiện nhất thể hóa chức danh Bí thư Đảng ủy kiêm Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp cơ sở nhằm giảm đầu mối, tăng tính thống nhất trong lãnh đạo và điều hành. Chủ thể thực hiện là Ban Thường vụ Thành ủy Đà Nẵng, tiến hành trong vòng 1-2 năm.

2. Hoàn thiện hệ thống pháp luật và quy định liên quan đến CQCS: Ban hành các văn bản pháp luật minh bạch, chặt chẽ, phù hợp với thực tiễn, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Bộ Nội vụ phối hợp với các cơ quan liên quan thực hiện trong 2 năm tới.

3. Thí điểm hình thức dân chủ trực tiếp trong bầu cử Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp cơ sở: Tăng cường sự tham gia của nhân dân vào quá trình bầu cử và giám sát hoạt động của chính quyền cơ sở, nâng cao tính dân chủ và trách nhiệm giải trình. Chủ thể thực hiện là Ủy ban Mặt trận Tổ quốc thành phố, triển khai thí điểm trong 1 năm.

4. Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với CQCS: Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, nâng cao đạo đức công vụ, đồng thời phát huy vai trò giám sát của các tổ chức Đảng và nhân dân. Ban Tổ chức Thành ủy và các tổ chức Đảng chịu trách nhiệm, thực hiện liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, công chức chính quyền cơ sở: Nắm bắt các quan điểm, nguyên tắc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, nâng cao năng lực tổ chức và hoạt động phù hợp với yêu cầu đổi mới.

2. Lãnh đạo các cơ quan Đảng và Nhà nước tại địa phương: Tham khảo để xây dựng chính sách, kế hoạch cải cách hành chính, đổi mới tổ chức bộ máy chính quyền cơ sở.

3. Nhà nghiên cứu và giảng viên ngành khoa học xã hội và nhân văn: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy và nghiên cứu về Nhà nước pháp quyền và chính quyền địa phương.

4. Sinh viên cao học chuyên ngành Triết học, Luật và Quản lý Nhà nước: Học tập, nghiên cứu các lý luận về Nhà nước pháp quyền XHCN và thực tiễn đổi mới chính quyền cơ sở tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là gì?
   Nhà nước pháp quyền XHCN là nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, đảm bảo quyền con người và dân chủ xã hội chủ nghĩa.

2. Tại sao cần đổi mới chính quyền cơ sở ở Đà Nẵng?
   CQCS hiện còn nhiều hạn chế về tổ chức và hoạt động, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và cải cách hành chính, do đó cần đổi mới để nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ nhân dân.

3. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Luận văn sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, quy nạp - diễn dịch và trừu tượng, dựa trên số liệu thực tế và các văn bản pháp luật hiện hành.

4. Vai trò của Đảng trong xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN như thế nào?
   Đảng lãnh đạo toàn diện công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, thể hiện qua việc thể chế hóa các quan điểm, chủ trương thành pháp luật và tổ chức thực hiện, đồng thời đổi mới phương thức lãnh đạo phù hợp.

5. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao dân chủ trực tiếp tại CQCS?
   Thí điểm cho nhân dân trực tiếp bầu Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp cơ sở, tăng cường sự tham gia và giám sát của nhân dân đối với hoạt động của chính quyền cơ sở.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ lý luận về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và thực trạng tổ chức, hoạt động của chính quyền cơ sở ở Đà Nẵng từ năm 2009 đến nay.
• Phát hiện nhiều hạn chế trong tổ chức bộ máy và hoạt động CQCS, đặc biệt về năng lực cán bộ và tính minh bạch pháp luật.
• Đề xuất các giải pháp đổi mới tổ chức, hoàn thiện pháp luật, tăng cường dân chủ trực tiếp và đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong công cuộc cải cách hành chính và xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN tại địa phương.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo gồm triển khai thí điểm, đào tạo cán bộ và hoàn thiện hệ thống pháp luật trong vòng 1-3 năm tới để nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ nhân dân.

Quý độc giả và các nhà quản lý, nghiên cứu được khuyến khích tham khảo và vận dụng kết quả nghiên cứu nhằm góp phần xây dựng chính quyền cơ sở vững mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của thành phố Đà Nẵng và đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM 1. NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN 1. Lược sử hình thành Tư tưởng triết học về nhà nước và pháp quyền đã được nêu lên ngay trong thời cổ đại ở cả phương Đông và phương Tây, bắt đầu từ đó nó từng bước phát triển và dần dần được hoàn thiện. Nhà triết học Xôlông (638-559 TCN) là người đầu tiên nêu ý tưởng về nhà nước pháp quyền khi ông chủ trương cải cách nhà nước bằng việc đề cao vai trò của pháp luật.

Theo ông: “Chỉ có pháp luật mới thiết lập được trật tự và tạo nên sự thống nhất” [29, tr. Nhà nước và pháp luật là hai công cụ để thực hiện dân chủ, tự do và công bằng, “hãy kết hợp sức mạnh (quyền lực nhà nước) với pháp luật” [29, tr. Platon (427-374 TCN) cho rằng: Tinh thần thượng tôn pháp luật phải là nguyên tắc, bản thân nhà nước và các nhân viên nhà nước phải tôn trọng pháp luật; nhà nước sẽ suy vong nếu pháp luật không còn hiệu lực hoặc chỉ phụ thuộc vào chính quyền; ngược lại, nhà nước sẽ hồi sinh nếu có sự ngự trị của pháp luật và những nhà chức trách coi trọng nguyên tắc thượng tôn pháp luật. Nhà triết học Hy Lạp cổ đại Arixtốt (384-322 TCN) đã nhấn mạnh pháp luật thống trị tất cả.

“Nhà nước nào cũng phải có cơ quan làm ra luật, cơ quan thực thi pháp luật và toà án” [66, tr. Xixêrôn (106-43 TCN) đã đưa ra quan niệm mới về nhà nước, coi nhà nước là “một cộng đồng pháp lí”, “một cộng đồng được liên kết với nhau bằng sự nhất trí về pháp luật và quyền lợi chung” và ông đề xuất nguyên tắc: Sự phục tùng pháp luật là bắt buộc đối với tất cả mọi người. Luan van 10 Trong thời Cận đại, các nhà tư tưởng, chính trị và pháp lý cũng thường quan tâm, bàn luận về nhà nước pháp quyền, G.Lốccơ (1632-1704) nhà triết học duy vật người Anh đã phát triển quan điểm pháp quyền thành một thế giới quan pháp lý mới, khẳng định mạnh mẽ những tư tưởng nhân đạo, các nguyên tắc tự do và bình đẳng của tất cả mọi người đồng thời thừa nhận rằng, các quyền con người không thể bị tước đoạt, cần tìm tòi những cơ cấu, hình thức và công cụ chống lại một cách không khoan nhượng sự tiềm đoạt quyền lực chính trị công khai và tình trạng vô trách nhiệm của quyền lực đó đối với cá nhân và xã hội. Môngtécxkiơ (1869-755) trong tác phẩm “Tinh thần pháp luật” đã đề ra lí thuyết phân chia quyền lực, một trong những nội dung chủ yếu của nhà nước pháp quyền tư sản.

Môngtécxkiơ cho rằng trong mỗi quốc gia đều có ba thứ quyền lực là: Quyền lập pháp, quyền hành pháp và quyền tư pháp [43, tr. Ba thứ quyền này phải được tổ chức sao cho chúng có tính độc lập và kiềm chế lẫn nhau, bởi vì: Khi mà quyền lập pháp và quyền hành pháp nhập lại trong tay một người hay một viện Nguyên lão, thì sẽ không còn gì là tự do nữa; vì chính người đó hay viện ấy chỉ đặt ra luật độc tài để thi hành một cách độc tài. Nếu quyền tư pháp nhập với quyền lập pháp thì người ta sẽ độc đoán. Quan toà sẽ là người đặt ra luật.

Nếu quyền tư pháp nhập lại với quyền hành pháp thì quan toà sẽ có cả sức mạnh của kẻ đàn áp. Nếu một người, một tổ chức, hoặc của quý tộc hoặc của dân chúng nắm luôn cả ba thứ quyền lực nói trên thì tất cả sẽ mất hết. Cùng với lí thuyết về phân chia quyền lực, Môngtécxkiơ cũng bổ sung thêm những quan điểm lí luận quan trọng về quyền tự do chính trị, về giải quyết vấn đề công bằng và bảo đảm tính tối cao của pháp luật. Sự kiểm soát quyền lực nhà nước không đến từ một chủ thể bên ngoài, mà chính là sự kiểm soát tự thân của quyền lực nhà nước, tự quyền lực kiểm Luan van 11 soát quyền lực, tự nhà nước kiểm soát nhà nước.

Nhân dân trực tiếp nói lên tiếng nói tối hậu của mình trong việc định hình cụ thể một chính quyền, nhưng gián tiếp thực hiện quyền cai quản cũng như quyền kiểm soát thông qua những định chế được bầu. Quyền lực tối thượng là thuộc về nhân dân. Tư tưởng về sự phân quyền và mối tương quan giữa người dân và nhà nước của Môngtécxkiơ đã trở thành một nội dung cơ bản của học thuyết nhà nước pháp quyền tư sản. Thuyết “Khế ước xã hội” của G.

Rút xô (1712 - 1788) mang đến những quan điểm sâu sắc hơn. “Khế ước xã hội” có thể hiểu là pháp luật và bộ máy nhà nước do dân tạo ra. Khi nhà nước vi phạm “khế ước xã hội” đã thỏa thuận thì nhân dân có quyền thay thế bằng nhà nước mới. Nhân dân thực hiện chủ quyền của mình thông qua việc ủy quyền cho các đại biểu của mình trong bộ máy nhà nước.

Theo ông, quyền lực tối cao là cái không thể từ bỏ được, vì nó là sự thể hiện ý chí chung và không thể phân chia được, vì bản thân nó là kết quả của sự tổng hợp. “Khế ước xã hội” tạo ra hình thức chính trị có tổ chức của xã hội. Quyền lực dựa trên ý chí nhân dân, nhân dân là thực thể có chủ quyền. Chỉ có nhân dân mới có quyền lập pháp chân chính.

Pháp luật chỉ có giá trị, khi nó bảo đảm tác dụng như nhau đối với tất cả mọi người và không một sự vi phạm nào mà không bị trừng phạt bởi luật pháp. Yêu cầu hàng đầu của một đạo luật không phải là hạn chế người dân, mà là hạn chế người cầm quyền. Hêgen (1775-1831) cho rằng, con người tự do và các tổ chức tự do chỉ hình thành trong một quá trình lịch sử, ở đó họ tự tạo ra mình với tính cách là một thực thể tinh thần, tạo ra thế giới tự do của mình, tạo ra nhà nước và pháp luật. Theo Hêgen, pháp luật là tư tưởng tự do, còn nhà nước cũng chính là pháp luật, là pháp luật cụ thể có nội dung phong phú và do đó là toàn bộ hệ thống quy phạm pháp lý (một hệ thống bao hàm việc thừa nhận các Luan van 12 quyền cá nhân, quyền gia đình và quyền xã hội).

Ông đặt nhà nước trên đỉnh cao nhất, trên cả xã hội công dân và cá nhân, đó là thứ luật pháp ở đỉnh chóp của một hình nón pháp luật. Hêgen đã thần thánh hóa nhà nước và coi như là sự du ngoạn của tinh thần tuyệt đối trên trái đất. Ông ca ngợi nhà nước pháp quyền, yêu cầu các quyền cá nhân cùng xã hội phải phụ thuộc và phục tùng nhà nước. Nhưng nhà nước không như một bộ máy bạo lực, mà là một thứ pháp luật cao hơn và đầy đủ hơn luật gia đình, luật xã hội công dân (toàn bộ hệ thống pháp luật).

Hêgen cho rằng, ý thức về tự do phát triển đầy đủ nhất trong chính thể quân chủ lập hiến dựa trên cơ sở của nguyên tắc phân quyền, bởi sự phân quyền trong nhà nước sẽ đảm bảo tự do công cộng. Ông coi pháp quyền là tồn tại hiện có của ý chí tự do, nhưng nó có quá trình phát triển trải qua nhiều cấp độ và mỗi cấp độ có hình thức riêng, mà khởi điểm là ý chí tự do. Nhìn chung, tư tưởng của Hêgen về nhà nước pháp quyền có ý chống lại sự lạm quyền, chuyên chế, chống dùng vũ lực và bạo lực phi pháp. Tư tưởng về nhà nước và pháp quyền phương Đông cũng xuất hiện khá sớm, nhất là ở Trung Hoa cổ đại tiêu biểu có: Quản Trọng (khoảng thế kỷ VI TCN) là người đầu tiên bàn về pháp luật và lấy nó để quản lý đất nước.

Ông chủ trương cần phải công bố pháp luật rộng rãi cho dân chúng, cần phải dạy cho dân biết rõ luật pháp thì mới thi hành được và khi thi hành phải giữ lòng tin với dân. Bàn về phép trị nước, Quản Trọng đề cao Luật, Hình, Lệnh và Chính. Luật là để định danh phận cho mọi người mà vì thế dân không tranh, Lệnh là để cho dân biết việc mà làm, Hình là để trừng phạt những kẻ làm trái luật và lệnh đã ban, Chính là sửa cho dân theo đường ngay, lẽ phải. Tư tưởng pháp trị được phát triển phong phú hơn bởi ba nhà tư tưởng Trung Hoa thời Chiến quốc là Thận Đáo, Thân Bất Hại và Thương Ưởng, với việc hướng trọng vào mỗi chủ trương tương ứng về Thế, Thuật và Pháp.

Những tư tưởng này được Hàn Phi Tử (khoảng 280 - 233) kế thừa và xây Luan van 13 dựng thành hệ thống mà nội dung trung tâm là sử dụng pháp luật để trị nước. Hàn Phi cho rằng, việc xác lập và duy trì trật tự kỷ cương của xã hội không thể dùng “nhân trị” mà phải dùng đến “pháp trị”. Theo ông, duy trì hiệu lực của pháp luật thì không những giữ được trật tự chính trị bình thường, mà còn thu được những hiệu quả lớn, cho nên làm cho pháp luật “không hỏng nát” mới là tiền đề và mục đích tối cao của chính trị. Hàn Phi yêu cầu phải biên soạn pháp luật thành sách và đặt ở nơi công đường để nói rõ cùng trăm họ, nên bậc minh chúa khi nói về luật pháp thì mọi kẻ hèn kém trong nước không ai không nghe thấy.

Từ đó, ông chủ trương thực thi một thứ pháp luật thành văn được công bố, áp dụng như nhau đối với mọi người, vượt ra ngoài sự khác biệt về địa vị và tình thân sơ. Hàn Phi nhận định rằng, nếu có Pháp tốt nhưng quan lại không gìn giữ mà làm cho rối loạn hoặc tô vẽ thành điều sai trái, thì cần có cái để nhận biết, đó chính là Thuật. Ông chỉ rõ: Chỉ có Pháp nhưng không có Thuật để biết rõ người ngay kẻ gian và dù Pháp có được chăm tô vẽ hay giải thích thế nào mà người làm chúa không có Thuật thì bên dưới dễ làm việc sai trái, vì thế Thuật đối với người làm chúa là cái phải có để điều khiển bề tôi. Cùng với việc đề cao pháp luật, Hàn Phi cho rằng, xã hội luôn biến đổi nên người cầm quyền phải dựa vào nhu cầu khách quan đương thời và xu thế của thời đại mà lập ra chế độ mới.

Tư tưởng “pháp trị” của Hàn Phi rất thực tế và khác với “nhân trị” của Nho gia, nên không phải ngẫu nhiên mà học thuyết của ông được sử dụng rộng rãi cuối thời Chiến quốc và điều đó đã đáp ứng được yêu cầu về một quốc gia tập quyền thống nhất Trung Hoa lúc đó.