Đo Lường Mức Độ Công Bố Thông Tin Phi Tài Chính Của Các Doanh Nghiệp Niêm Yết Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đo lường mức độ công bố thông tin phi tài chính và các nhân tố tác động đến mức độ công bố thông, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Dương Hoàng Ngọc Khuê
• Người hướng dẫn: PGS. TS Hà Xuân Thạch
• Trường học: Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Đo Lường Mức Độ Công Bố Thông Tin Phi Tài Chính Của Doanh Nghiệp Niêm Yết Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan Đo lường Công bố Thông tin Phi Tài chính DN

Thông tin kế toán bao gồm cả thông tin tài chính và thông tin phi tài chính. Thông tin tài chính phục vụ việc ra quyết định của nhà đầu tư. Tuy nhiên, sự phát triển của hoạt động sản xuất kinh doanh có thể tác động tiêu cực đến môi trường, xã hội, gây tổn hại đến sự phát triển kinh tế bền vững. Từ những thập niên 1990, khái niệm phát triển bền vững ra đời, nhận thức của doanh nghiệp và các bên liên quan ngày càng tiến bộ, không chỉ dừng ở thông tin tài chính mà còn mở rộng sang góc độ thông tin phi tài chính. Đây là khái niệm rộng bao hàm các thông tin về môi trường, xã hội, quản trị công ty, và các vấn đề thông tin phi tài chính khác. Hình thức khuyến khích tự nguyện công bố dần chuyển sang bắt buộc công bố một số thông tin, đặc biệt là thông tin môi trường và xã hội.

1.1. Tầm quan trọng của Thông tin Phi Tài chính

Thông tin phi tài chính ngày càng quan trọng trong hệ thống thông tin kế toán. Nó có tiềm năng tăng giá trị đáng kể (Fraser, 2012), hướng các doanh nghiệp phát triển bền vững hơn, giá trị doanh nghiệp được xã hội công nhận về tăng trưởng và tăng tính cạnh tranh trên toàn cầu. Nhà đầu tư quan tâm nhiều hơn đến các thông tin phi tài chính để hiểu rõ hơn về giá trị, hiệu quả, uy tín và tính bền vững của các doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp không nỗ lực giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, xã hội, sẽ không thể có và giữ được nhà đầu tư chuyên nghiệp.

1.2. Các hình thức Công bố Thông tin Phi Tài chính phổ biến

Việc công bố thông tin phi tài chính đã được thực hiện từ lâu ở các nước phát triển trên thế giới. Việc công bố được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, thông qua hướng dẫn của nhiều tổ chức như Global Reporting Initiative (GRI), Carbon Disclosure Project (CDP), hay hướng dẫn của các hiệp hội ngành nghề khác. Minh bạch thông tin ngày càng được chú trọng và thể hiện qua các báo cáo thường niên, báo cáo phát triển bền vững.

II. Thách thức Đo lường Mức độ CBTT Phi Tài chính DN

Mặc dù có tầm quan trọng, việc đo lường mức độ công bố thông tin phi tài chính (CBTT) gặp nhiều thách thức. Các tiêu chuẩn và hướng dẫn báo cáo còn khác nhau, gây khó khăn cho việc so sánh giữa các doanh nghiệp. Thêm vào đó, tính chủ quan trong việc đánh giá và lựa chọn thông tin để công bố có thể ảnh hưởng đến độ tin cậy của thông tin. Sự thiếu hụt các quy định pháp lý cụ thể và chế tài đủ mạnh cũng là một rào cản lớn đối với việc nâng cao chất lượng CBTT phi tài chính của các doanh nghiệp niêm yết.

2.1. Thiếu Tiêu chuẩn Chung cho CBTT Bền vững

Sự khác biệt giữa các tiêu chuẩn báo cáo như GRI, SASB, TCFD gây khó khăn trong việc so sánh hiệu quả hoạt động bền vững giữa các công ty. Các tiêu chuẩn này có phạm vi, trọng tâm và phương pháp đo lường khác nhau. Điều này tạo ra sự không nhất quán và gây khó khăn cho nhà đầu tư trong việc đánh giá và so sánh hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp.

2.2. Đảm bảo Tính Tin cậy và Chính xác của Thông tin

Tính chủ quan trong việc lựa chọn thông tin và phương pháp đánh giá tác động môi trường, xã hội có thể ảnh hưởng đến độ tin cậy của thông tin. Doanh nghiệp có thể chỉ tập trung vào những thông tin tích cực và bỏ qua những thông tin tiêu cực. Điều này làm giảm giá trị của thông tin và gây khó khăn cho các bên liên quan trong việc đánh giá rủi ro và cơ hội của doanh nghiệp.

2.3. Áp lực Tuân thủ Quy định và Chính sách Công bố

Sự thiếu hụt các quy định pháp lý cụ thể và chế tài đủ mạnh là một rào cản lớn đối với việc nâng cao chất lượng CBTT phi tài chính của các doanh nghiệp niêm yết. Nhiều doanh nghiệp vẫn coi CBTT phi tài chính là một hoạt động tự nguyện và không coi trọng việc cung cấp thông tin đầy đủ và chính xác. Chính sách công bố thông tin cần rõ ràng và có tính ràng buộc cao.

III. Phương pháp Đo lường Mức độ CBTT Phi Tài chính DN

Để đánh giá mức độ công bố thông tin phi tài chính một cách khách quan, cần sử dụng các phương pháp đo lường định lượng và định tính. Phân tích báo cáo thường niên và báo cáo phát triển bền vững là một phương pháp phổ biến. Đồng thời, có thể sử dụng các chỉ số và khung đánh giá như khung đánh giá ESG để lượng hóa mức độ CBTT. Các phương pháp định tính như phỏng vấn chuyên gia và khảo sát ý kiến các bên liên quan cũng cung cấp thông tin hữu ích.

3.1. Phân tích Báo cáo Thường niên và Báo cáo Bền vững

Phân tích báo cáo phát triển bền vững (nếu có) và báo cáo thường niên để xác định mức độ chi tiết và phạm vi thông tin được công bố. Phương pháp này đòi hỏi sự tỉ mỉ và hiểu biết sâu sắc về các tiêu chuẩn và hướng dẫn báo cáo.

3.2. Sử dụng các Chỉ số và Khung Đánh giá ESG

Sử dụng các chỉ số và khung đánh giá ESG để lượng hóa mức độ CBTT phi tài chính. Các chỉ số này bao gồm các tiêu chí về môi trường, xã hội và quản trị công ty. Việc sử dụng các chỉ số này giúp cho việc so sánh giữa các doanh nghiệp trở nên dễ dàng hơn.

3.3. Khảo sát ý kiến Chuyên gia và Các Bên Liên quan

Thực hiện phỏng vấn chuyên gia và khảo sát ý kiến các bên liên quan để thu thập thông tin về chất lượng và độ tin cậy của thông tin được công bố. Phương pháp này giúp hiểu rõ hơn về nhu cầu thông tin của các bên liên quan và đánh giá hiệu quả của việc CBTT phi tài chính.

IV. Ứng dụng Kết quả Nghiên cứu CBTT Phi Tài chính DN

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để đánh giá hiệu quả của các chính sách thúc đẩy công bố thông tin bền vững. Các doanh nghiệp có thể sử dụng kết quả để cải thiện mức độ tuân thủ và nâng cao chất lượng báo cáo. Nhà đầu tư có thể sử dụng kết quả để đưa ra các quyết định đầu tư sáng suốt hơn, dựa trên thông tin đầy đủ và tin cậy về các yếu tố phi tài chính. Nghiên cứu cũng cung cấp cơ sở để xây dựng các chỉ số đánh giá và xếp hạng doanh nghiệp theo tiêu chí bền vững.

4.1. Cải thiện Chính sách CBTT Bền vững hiện hành

Đánh giá hiệu quả của các chính sách thúc đẩy CBTT phi tài chính và đề xuất các giải pháp cải thiện. Việc này giúp tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi hơn cho việc CBTT phi tài chính, khuyến khích các doanh nghiệp cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác và kịp thời.

4.2. Nâng cao Chất lượng Báo cáo từ Doanh nghiệp

Doanh nghiệp sử dụng kết quả nghiên cứu để xác định các điểm yếu trong hoạt động CBTT phi tài chính và thực hiện các biện pháp khắc phục. Nâng cao tính đầy đủ của thông tin, tính chính xác của thông tin và tính kịp thời của thông tin.

4.3. Hỗ trợ Quyết định Đầu tư của Nhà đầu tư

Nhà đầu tư sử dụng kết quả nghiên cứu để đánh giá rủi ro và cơ hội liên quan đến các yếu tố phi tài chính và đưa ra các quyết định đầu tư sáng suốt hơn. Ảnh hưởng đến giá cổ phiếu và nhà đầu tư được phân tích để hiểu rõ hơn về vai trò của thông tin phi tài chính.

V. Kết luận và Triển vọng CBTT Phi Tài chính DN

Việc đo lường mức độ công bố thông tin phi tài chính là một bước quan trọng để thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Nghiên cứu này cung cấp một cái nhìn tổng quan về thực trạng CBTT phi tài chính tại Việt Nam, đồng thời chỉ ra những thách thức và cơ hội để cải thiện. Trong tương lai, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà đầu tư để xây dựng một hệ thống CBTT phi tài chính minh bạch, tin cậy và hiệu quả.

5.1. Tăng cường Hợp tác giữa Các Bên Liên quan

Tăng cường hợp tác giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà đầu tư để xây dựng một hệ thống CBTT phi tài chính minh bạch, tin cậy và hiệu quả. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên để đảm bảo rằng thông tin được cung cấp đáp ứng nhu cầu của tất cả các bên liên quan.

5.2. Phát triển Hệ thống Chỉ số Đánh giá Bền vững

Phát triển hệ thống chỉ số đánh giá doanh nghiệp theo tiêu chí bền vững, giúp nhà đầu tư dễ dàng so sánh và lựa chọn các doanh nghiệp có hiệu quả hoạt động tốt về cả mặt tài chính và phi tài chính. Các chỉ số này cần được xây dựng dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế và phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, kết cấu của luận án gồm có 5 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan các nghiên cứu đã công bố. Nội dung chƣơng này trình bày các nghiên cứu trƣớc trên thế giới và ở Việt Nam có liên quan đến mức độ CBTT phi tài chính và các nhân tố tác động đến mức độ CBTT phi tài chính theo dòng nghiên cứu. Trên cơ sở đó, tác giả xác định khe trống nghiên cứu cho Luận án. Chƣơng 2: Cơ sở lý thuyết.

Nội dung chƣơng này trình bày các khái niệm, hình thức CBTT phi tài chính, các hƣớng dẫn về CBTT phi tài chính trên thế giới và ở Việt Nam, và hệ thống lý thuyết nền về công bố thông tin nói chung, và công bố thông tin phi tài chính nói riêng. Chƣơng 3: Phƣơng pháp nghiên cứu. Nội dung chƣơng này trình bày phƣơng pháp nghiên cứu, sự phù hợp lựa chọn phƣơng pháp nghiên cứu, và trình bày từng bƣớc trong quy trình nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lƣợng. Chƣơng 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận.

Nội dung chƣơng trình bày kết quả nghiên cứu định tính và định lƣợng, bao gồm thống kê mô tả dữ liệu, kết quả chấm điểm CBTT phi tài chính, kiểm tra khiếm khuyết mô hình, kiểm định các giả thuyết nghiên cứu, và bàn luận kết quả đo lƣờng mức độ CBTT phi tài chính và sự tác động của các nhân tố đến mức độ CBTT phi tài chính của các DNNY tại Việt Nam theo quy định Việt Nam, và theo GRI4. Chƣơng 5: Kết luận và hàm ý chính sách. Chƣơng trình bày những nhận xét chung, và hàm ý các chính sách cho cơ quan quản lý nhà nƣớc và hàm ý quản trị công ty nhằm tăng cƣờng mức độ CBTT phi tài chính của các DNNY tại Việt Nam.nam TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 1 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ Nội dung chƣơng 1 trình bày tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến CBTT phi tài chính, các mô hình nghiên cứu về nhân tố tác động đến mức độ CBTT phi tài chính, với mục đích giúp cho tác giả tìm hiểu đƣợc các hƣớng nghiên cứu, từ đó xác định đƣợc khe trống trong nghiên cứu về CBTT phi tài chính cho nghiên cứu của tác giả. Việc CBTT đƣợc chia thành CBTT tài chính và CBTT phi tài chính.

Luận án chỉ tập trung trình bày nhánh nghiên cứu liên quan đến thông tin phi tài chính, theo hình 1.1 nhƣ sau: CÔNG BỐ THÔNG TIN Nghiên cứu Nghiên cứu CBTT Tài chính CBTT Phi Tài chính Nghiên Nghiên Nhân cứu về cứu về tố tác công công bố động bố bắt tự đến buộc nguyện CBTT thông thông phi tài tin phi tin phi chính tài tài chính chính Xác định khe trống nghiên cứu Hình 1.1: Tổng quan về nghiên cứu liên quan đến CBTT phi tài chính TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 Nghiên cứu về CBTT phi tài chính đƣợc luận án thực hiện theo ba dòng nghiên cứu: (1) Nghiên cứu về công bố bắt buộc thông tin phi tài chính, (2) Nghiên cứu về công bố tự nguyện thông tin phi tài chính, và dòng nghiên cứu (3) về nhân tố tác động đến công bố thông tin phi tài chính, không phân biệt công bố bắt buộc hay công bố tự nguyện.1 Các nghiên cứu về công bố bắt buộc thông tin phi tài chính Với hƣớng nghiên cứu về công bố bắt buộc thông tin phi tài chính, có một số nghiên cứu nhƣ Mobus (2005), Levine và Smith (2011), BaBaLoo (2012), Ioannou và Serafeim (2014), Grewal và cộng sự (2015), Christensen và cộng sự (2015), Kaya (2016), Manes-Rossi và cộng sự (2018), Gulin và cộng sự (2018), Sierra-Garcia và cộng sự (2018), và nghiên cứu của Szadziewska và cộng sự (2018). Đặc trƣng của dòng nghiên cứu này là đo lƣờng mức độ công bố bắt buộc thông tin phi tài chính, phƣơng pháp sử dụng để đo lƣờng mức độ công bố bắt buộc đƣợc các tác giả thực hiện bằng cách thiết lập các chỉ mục CBTT phi tài chính theo một hệ thống văn bản do quốc gia, nghiên cứu đang thực hiện, quy định. Theo dòng nghiên cứu này, các tác giả sử dụng phƣơng pháp thống kê để mô tả kết quả mức độ công bố bắt buộc thông tin phi tài chính so với quy định, từ đó đánh giá sự tuân thủ về CBTT phi tài chính của các doanh nghiệp trong mẫu nghiên cứu. Điển hình một số nghiên cứu của dòng nghiên cứu công bố bắt buộc thông tin phi tài chính nhƣ sau: 1.1 Các nghiên cứu về công bố bắt buộc thông tin phi tài chính trên thế giới Nghiên cứu của Mobus (2005) về công bố bắt buộc thông tin phi tài chính là thông tin môi trƣờng, nghiên cứu đƣợc thực hiện tại Mỹ, với mẫu nghiên cứu gồm 17 công ty với 44 nhà máy lọc dầu.

Mức độ CBTT phi tài chính môi trƣờng đƣợc đo lƣờng bằng việc tuân thủ pháp luật về môi trƣờng của công ty, nghiên cứu cho rằng việc quy định bắt buộc công bố thông tin môi trƣờng đã tạo áp lực để các công ty tuân thủ các quy định về sử dụng định mức môi trƣờng. Nghiên cứu sử dụng phân tích hồi quy, dựa trên số liệu thống kê thử nghiệm Hausman, các hệ số hồi quy đƣợc ƣớc tính bằng phƣơng pháp OLS để đo lƣờng mức độ công bố bắt buộc thông tin môi trƣờng của các công ty dầu mỏ. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 3 Kết quả nghiên cứu cho thấy, trung bình mức độ CBTT phi tài chính của các công ty trong mẫu nghiên cứu là 32,58%. Nghiên cứu của Levine và Smith (2011) về công bố bắt buộc thông tin phi tài chính là các chính sách kế toán quan trọng, với 25 chính sách kế toán gồm: Khoản phải thu, sửa chữa tài sản, khấu hao tài sản, ghi nhận doanh thu, ghi nhận hàng bán bị trả lại, chính sách thuế, chính sách dự phòng, phần mềm, chính sách bảo hành,… Mẫu nghiên cứu là các báo cáo tài chính của các DNNY tại sở GDCK Mỹ.

Nghiên cứu sử dụng phƣơng pháp thống kê mô tả mức độ công bố từng chính sách kế toán. Kết quả nghiên cứu cho thấy, mức độ CBTT cao nhất là chính sách đầu tƣ chứng khoán, tỷ lệ công bố 67,1%, thấp nhất là chính sách công bố liên quan đến công ty phục vụ cho mục đích đặc biệt với tỷ lệ 0,85%, từ kết quả nghiên cứu tác giả đƣa ra các định hƣớng cho việc tăng cƣờng mức độ công bố các chính sách kế toán quan trọng. Nghiên cứu của BaBaLoo (2012) về công bố chính sách kế toán ở Ấn Độ. Mục tiêu của nghiên cứu này là sự tuân thủ các chính sách kế toán trong việc trình bày báo cáo tài chính theo CMKT số 01 của Ấn Độ (Ind AS 01) và so sánh với CMKT số 01 đƣợc ban hành trƣớc đó và so sánh với CMKT quốc tế 01 (IAS/IFRS 01).

Nghiên cứu đƣợc thực hiện bằng cách thu thập dữ liệu từ các nguồn thứ cấp nhƣ sách, trang web internet và tài liệu nghiên cứu khác. Phƣơng pháp nghiên cứu là so sánh sự tuân thủ các chính sách kế toán giữa Ind AS 01 hiện hành với trƣớc đây, và so sánh với chuẩn mực kế toán quốc tế IAS/IFRS 01. Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt giữa Ind AS 01 và IAS/IFRS 01, từ kết quả nghiên cứu, tác giả đƣa ra kiến nghị trong việc hội tụ của CMKT Ấn Độ với chuẩn mực lập BCTC quốc tế, tuy nhiên việc hội tụ theo CMKT quốc tế đƣợc thực hiện dần, từng phần. Nghiên cứu của Ioannou và Serafeim (2014) xem xét các quy định bắt buộc CBTT phi tài chính về môi trƣờng, xã hội và quản trị công ty ở bốn nƣớc gồm Trung Quốc, Đan Mạch, Malaysia và Nam Phi bằng cách ƣớc tính sự khác biệt trong CBTT phi tài chính của các công ty thuộc các quốc gia trong mẫu.

Nhóm tác giả thu thập dữ liệu CBTT môi trƣờng, xã hội và quản trị công ty do Bloomberg công bố. Thông tin môi TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 trƣờng liên quan đến phát thải, nƣớc, chất thải, năng lƣợng và các chính sách hoạt động xung quanh tác động môi trƣờng. Dữ liệu xã hội liên quan chủ yếu đến nhân viên, sản phẩm và tác động đến cộng đồng. Quản trị dữ liệu liên quan đến cơ cấu hội đồng quản trị, các khoản lƣơng thƣởng của ban điều hành.

Nghiên cứu sử dụng phƣơng pháp chỉ số công bố không trọng số để chấm điểm CBTT. Mẫu nghiên cứu gồm 144 công ty Trung Quốc, 29 Đan Mạch, 43 công ty Malaysia, và 101 công ty Nam Phi, đơn vị tiền tệ thống nhất là USD. Kết quả nghiên cứu cho thấy mức độ CBTT phi tài chính khác nhau giữa các quốc gia. Các công ty ở Trung Quốc, Nam Phi có mức độ CBTT môi trƣờng, xã hội, quản trị công ty tăng lên đáng kể sau khi ban hành quy định về việc công bố bắt buộc các thông tin phi tài chính này, bên cạnh CBTT theo các quy định bắt buộc, các công ty trong mẫu nghiên cứu ở Trung Quốc, Nam Phi còn tăng cƣờng CBTT phi tài chính theo các hƣớng dẫn GRI4.

Nhƣ vậy các công ty ở các nƣớc này không chỉ tăng cƣờng báo cáo thông tin phi tài chính theo những quy định mà còn thực hiện CBTT theo hƣớng dẫn của GRI để có thể nâng cao độ tin cậy và tính so sánh của thông tin phi tài chính. Các công ty Đan Mạch đã ký cam kết thực hiện theo Hiệp ƣớc Toàn cầu Liên hợp quốc (UNGC), đáp ứng yêu cầu CBTT theo tiêu chuẩn UNGC. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy các công ty Đan Mạch công bố kết hợp các tiêu chí xã hội và môi trƣờng trong quản lý chuỗi cung ứng. Kết quả nghiên cứu các công ty Malaysia cho thấy, báo cáo trách nhiệm xã hội của công ty bao gồm các hoạt động thiện nguyện, hoạt động cộng đồng, và kết quả nghiên cứu phù hợp với thực tế nhƣng mức độ không đáng kể.

Ngoài việc CBTT phi tài chính theo các quy định của nhà nƣớc, các công ty Malaysia có khuynh hƣớng áp dụng CBTT theo hƣớng dẫn của GRI. Nghiên cứu của Grewal và cộng sự (2015) về phản ứng của thị trƣờng vốn khi Liên minh Châu Âu (EU) thông qua chỉ thị về tăng cƣờng công bố bắt buộc phi tài chính về môi trƣờng, xã hội, quản trị công ty (ESG). Mẫu nghiên cứu gồm 1.249 công ty thuộc các quốc gia trong EU. Nghiên cứu sử dụng phƣơng pháp chỉ số công bố không trọng số để chấm điểm công bố các thông tin phi tài chính, sử dụng phƣơng pháp thống kê mô tả TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 dữ liệu, phƣơng pháp hồi quy đơn biến, phân tích dữ liệu chéo.