CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1. Tổng quan về nguyên liệu 1. Giới thiệu chung về thanh long Thanh long đã trở thành loại trái cây rất quen thuộc đối với người Việt Nam ta. Thanh long là loại quả thuộc chi Hylocerus, thuộc họ Xương rồng (Cactaceae).
Cây thanh long thường mọc thưa, chúng mọc bằng cách bò hoặc leo cao tới 2m. Thân cây và cành cây đều có màu xanh, có ba cạnh, mỗi đoạn thân có ba gân dẹt lượn sóng và có sự xuất hiện của các gai. Số lượng gai xuất hiện ở mỗi thùy không nhiều, chỉ từ 3-5 gai nhỏ. Trái thanh long thuộc loại quả mọng, thường có hình bầu dục, có các tai lá xanh trên thân quả.
Các tai lá xanh này là do các phiến hoa còn sót lại trên vỏ quả. Khi còn xanh vỏ thường có màu xanh sau đó sẽ dần chuyển sang hồng theo thời gian chín của quả. Ruột quả thường có màu đỏ hoặc màu trắng hoặc cũng có màu vàng tùy theo giống cây trồng. Ruột của trái thanh long có thể dễ dàng được tách ra khỏi vỏ.
Phần thịt quả được xen lẫn các hạt nhỏ màu đen tương tự như các hạt mè, hạt của trái thanh long có thể ăn được. Quả thanh long khi chín có thể đạt được chiều dài từ 12cm đến 16cm và có đường kính từ 10cm đến 13cm. cân nặng có thể đạt được từ 150g đến 500g một quả. Thanh long đạt tiêu chuẩn phải có kích thước vừa, các tai phải xanh và cứng, quả chín đều, vỏ quả phải bóng đẹp đều màu.
Trên thân vỏ không được xuất hiện các vết sâu bệnh, không bị côn trùng cắn phá (Merten, 2003) Hình 1. Cây thanh long GVHD: PGS. TS Nguyễn Tấn Dũng 4 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SVTH: Trần Thị Mai Lan Hình 1. Cành và quả thanh long Thanh long mang lại rất nhiều lợi ích đối với sức khỏe con người, do loại quả này có giá trị dinh dưỡng cao và tồn tại nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học.
Quả thanh long tồn tại chất chống oxy hóa tự nhiên rất mạnh mẽ. Nhiều hoạt tính sinh học đã được chiết suất từ các hầu hết các bộ phận của cây thanh long như thân cây, hoa, vỏ và cùi thanh long, chúng có thể chống lại các loại nấm, vi khuẩn,… Quả thanh long cũng có thể ngăn chặn được các loại bệnh như tiểu đường, tăng lipid máu, béo phì và chúng còn có tác dụng đối với các tế bào ung thư. Ngoài ra, các chất được chiết suất từ thanh long còn có các đặc tính bảo vệ được gan và hệ tim mạch,…. Đặc điểm và phân loại 1.
Đặc điểm Nguồn gốc chính xác của loại cây này vẫn chưa được tìm ra chính xác. Tuy nhiên, cây thanh long đươc tìm thấy nhiều ở các vùng sa mạc nhiệt đới thuộc lãnh thổ Châu Mỹ như: Mexico, Columbia,… Sau đó thanh long được đem về trồng tại nhiều nước nhiệt đới trong lãnh thổ Châu Phi và Châu Á như: Madagascar, Ecuador, Indonesia, Việt Nam,… Các năm gần đây, cây thanh long cũng bắt đầu xuất hiện tại các nước Trung Quốc, Thái Lan, Đài Loan, …(Oviedo và cộng sự, 2012) Ở đất nước ta, phía Nam Việt Nam loại cây này được trồng rất nhiều.Tính đến năm 2014, cả Việt Nam có khoảng 28.700 ha diện tích đất trồng thanh long, trong đó với diện tích 23.820 ha là diện tích thanh long cho thu hoạch. Sản lượng thanh long thu hoạch được lên đến 520. Tỉnh Bình Thuận là nơi trồng nhiều nhất với diện tích trồng lên đến gần 21.000 ha chiếm 71% diện tích đất trồng thanh long trên cả nước, GVHD: PGS.
TS Nguyễn Tấn Dũng 5 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SVTH: Trần Thị Mai Lan cung cấp cho nước ta 400.000 tấn thanh long mỗi năm. Sau đó là các tỉnh Tiền Giang, Long An, ít nơi ở Tp.Hồ Chí Minh, các nơi ở Khánh Hòa,… ( Theo Syngenta Việt Nam). Vườn thanh long Ngoài các loại trái cây như sầu riêng, mít, xoài, thanh long cũng trở thành mặt hàng xuất khẩu mang tính chủ lực của nước ta. Giá trị xuất khẩu thanh long nước ta liên tục tăng từ 57,15 triệu USD trong năm 2010 lên đến hơn 100 triệu USD.
Vào các năm 2011 và 2018, giá trị thanh long xuất khẩu đạt cao nhất lên đến 1. Tuy nhiên, việc xuất khẩu thanh long gặp nhiều khó khăn trong thời kì dịch Covid từ đầu năm 2019. Đến năm 2022, giá trị xuất khẩu thanh long của nước ta đã giảm xuống chỉ còn 663 triệu USD. Hết tháng 8/2023, giá trị xuất khẩu thanh long giảm chỉ còn 4,4% so với cùng kỳ năm trước và chỉ đạt gần 450 triệu USD Thanh long là loại cây phát triển rất nhanh, chúng thường được trồng tại các nước có khí hậu cận nhiệt đới và khí hậu nhiệt đới.
Thanh long khi được trồng ở nhưng nơi có nhiệt độ thấp, se lạnh thì rất khó phát triển, chúng là cây chịu nóng và chịu hạn rất tốt, chính vì thế những nơi có khí hậu nóng và có nhiệt độ môi trường để cây phát triển không vượt quá 38°C và nhiệt độ thích hợp nhất là trong khoảng 21°C đến 29°C. Thanh long khó sống sót trong điều kiện mưa nhiều và có độ ẩm cao, chúng chỉ thích hợp được trồng ở những nơi có lượng mưa ít hoặc trung bình và có mùa khô rõ rệt,. Ngoài ra, điều kiện về ánh sáng cũng ảnh hưởng tới sự sinh trưởng và phát triển của cây. Cường độ ánh sáng phải lớn, nếu không đủ nắng thì cây sẽ trở nên còi cọc, hoa ra rất chậm,…(Patil và cộng sự, 2021) GVHD: PGS.
TS Nguyễn Tấn Dũng 6 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SVTH: Trần Thị Mai Lan Hình 1. Bản đồ phân bố vùng trồng thanh long ở Việt Nam Cây thanh long có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau như đất xám bạc màu ở khu vực Bình Thuận hay đất phèn ở khu vực Tp.Hồ Chí Minh hay đất đỏ ở tỉnh Đồng Nai hoặc trồng trên đất thịt, đất thịt pha cát ở các tỉnh Long An, Tiền Giang, … Điều kiện về đất để trồng thanh long phải là đất có tầng đất canh tác dày, độ dày phải đạt từ 30cm đến 50cm. Trong quá trình trồng trọt nước tưới cho cây trồng phải được cung cấp đủ và đất phải có độ thoát nước tốt. Độ pH của đất phải từ 4-5.
Ở Việt Nam, sau trải qua các cuộc khảo sát thì Viện Nghiên cứu Cây ăn quả miền Nam tại các vườn trồng thanh long ở nhiều nơi như huyện Chợ Gạo (Tiền Giang). Đất trồng cây thanh long ở đây có tầng canh tác đạt độ sâu là 70 cm, các thành phần của đất có sét là chủ yếu, có hàm lượng N tổng số là 0,07%, hàm lượng P tổng số là 0,037%,, hàm lượng K tổng số phải ở mức trung bình và tỉ lệ mùn đạt từ 3-4%, và độ pH = 4,3. Các nơi ở tỉnh Bình Thuận, thanh long cũng được người dân trồng trên nhiều loại đất và có đặc điểm dinh dưỡng khác nhau, từ đất bạc màu, đất rửa trôi, đất ruộng lúa sau 1 vụ…Mặc dù vậy nếu được bón phân hữu cơ đầy đủ, tầng đất mặt được nâng cao và chú trọng việc thoát nước trong mùa mưa thì cây thanh long vẫn phát triển rất tốt và cho ra trái có chất lượng cao. Các tỉnh phía Bắc nước ta thường có mưa gió nhiều, mùa đông lạnh, những ngày ít nắng kéo dài thì ít trồng thanh long do các tiêu chuẩn về khí hậu thổ nhưỡng không phù hợp với GVHD: PGS.
TS Nguyễn Tấn Dũng 7 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SVTH: Trần Thị Mai Lan các điều kiện mà cây thanh long yêu cầu. Hoa của cây thanh long tương đối lớn, có chiều dài trung bình từ 25 -35 cm, hoa thanh long có cánh hoa dính nhau tạo thành ống và có nhiều lá đài. Hoa thanh long bao gồm nhiều nhị đực, vòi nhị đài và có một nhụy cái dài từ 18 cm đến 24 cm, nuốm nhụy hoa chia làm nhiều nhánh, đường kính hoa từ 5mm đến 8mm. Hoa thanh long thường ra từng bông xung quanh cành thanh long, chúng có mùi thơm.
Hoa thanh long có thể tự thụ phấn hoặc cũng có thể thụ phấn chéo nhờ ong và bướm, tuy nhiên hoa thanh long thường có xu hướng tự thụ phấn. Chúng thường nở từ 3-5 ngày, thời gian khi hoa bắt đầu nở đến khi quả chín thường trong khoảng từ 30 ngày đến 35 ngày. Ngoài phương pháp tự thụ phấn, hoa thanh long còn được thụ phấn nhờ dơi hoặc bướm đêm. Tuy nhiên, để đảm bảo việc đậu quả tốt và kích thước quả lớn thì người nông dân thường thụ phấn bằng tay với các giống không có sự tương thích với nhau.
Hiện nay ở nhiều nước châu Á nhiều giống thanh long đã được lai tạo có khả năng tự tương thích và sẽ tự đậu quả tương đối dễ dàng mà không cần thụ phấn bằng tay. Nhược điểm chính của nhiều giống thanh long này là kích thước quả thường nhỏ hơn so với khi hoa được thụ phấn chéo với một dòng vô tính khác hoặc các loài khác. Sự khác biệt của trọng lượng quả có mối tương quan thuận với số lượng hạt và phụ thuộc vào sự thụ phấn. Hoa thanh long Tuy không có nhiều yêu cầu gắt gao về thổ nhưỡng hay khí hậu nhưng cây thanh long cũng cần được cung cấp cân đối và đầy đủ các nguyên tố dinh dưỡng đa lượng và các nguyên tố vi lượng như Magiê (Mg), Canxi (Ca), Sắt (Fe), Kẽm (Zn).
Ở thời gian đầu khi mới trồng và trong giai đoạn cây tạo cành, người nông dân cần phải GVHD: PGS. TS Nguyễn Tấn Dũng 8 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SVTH: Trần Thị Mai Lan cung cấp cho cây nhiều lân (P) và đạm (N) thúc đẩy thân cành và bộ rễ của cây được phát triển để cây trở nên xanh tốt, khỏe mạnh, sớm cho quả. Nếu cây thanh long thiếu lân và đạm sẽ làm cho cành ngắn và cây bị cằn cỗi, cây từ màu xanh sẽ chuyển sang màu vàng nhạt. Nếu bổ sung quá mức cây cần gây thừa đạm thì cành cây có tình trạng mềm yếu, vươn dài, giảm khả năng chống chịu với sâu bệnh, thời gian sinh trưởng sẽ kéo dài dẫn đến lâu ra hoa hơn.
Kali (K) làm tăng sức chống hạn, tăng sự cứng rắn, cây sẽ sớm ra quả, tạo quả to và đạt chất lượng cao. Kết hợp Kali với Lân nhằm mục đích tạo quả rải vụ, tăng tỉ lệ đậu hoa và đậu quả. Nếu cây bị thiếu kali cành chuyển màu vàng, cây trở nên mềm yếu, xuất hiện các vệt nâu trên cành, cây cũng dễ bị phá hại bởi sâu bệnh. Cành và quả thanh long bị bệnh 1.