Luận Văn Thạc Sĩ Về Định Tội Danh Đối Với Tội Trộm Cắp Tài Sản Theo Luật Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls định tội danh đối với tội trộm cắp tài sản theo luật hình sự việt nam trên cơ sở thực tiễn, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Nguyễn Hữu Tùng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Khắc Hải
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự Và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Định Tội Danh Đối Với Tội Trộm Cắp Tài Sản Theo Luật Hình Sự Việt Nam (Trên Cơ Sở Thực Tiễn Địa Bàn Tỉnh Thái Nguyên)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI TRỘM CẮP TÀI SẢN TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm, phân loại, ý nghĩa và những điều kiện bảo đảm của việc định tội danh đối với tội trộm cắp tài sản
• 1.2. Cơ sở pháp lý và cơ sở khoa học của định tội danh đối với tội trộm cắp tài sản
• 1.3. Các giai đoạn định tội danh đối với tội trộm cắp tài sản
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN CỦA VƯỚNG MẮC TRONG ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI TRỘM CẮP TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THÁI NGUYÊN
• 2.1. Khái quát đặc điểm tình hình tỉnh Thái Nguyên liên quan đến định tội danh đối với tội trộm cắp tài sản
• 2.2. Những kết quả đạt được trong hoạt động định tội danh đối với tội trộm cắp tài sản trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2011-2015
• 2.3. Một số hạn chế, vướng mắc trong hoạt động định tội danh đối với tội trộm cắp tài sản và các nguyên nhân cơ bản
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM CHẤT LƯỢNG, HIỆU QUẢ CỦA VIỆC ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI TRỘM CẮP TÀI SẢN
• 3.1. Những yêu cầu bảo đảm chất lượng, hiệu quả của việc định tội danh đối với tội trộm cắp tài sản
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật hình sự về định tội danh đối với tội trộm cắp tài sản
• 3.3. Giải pháp bảo đảm áp dụng đúng pháp luật hình sự về định tội danh đối với tội trộm cắp tài sản
• 3.4. Một số giải pháp khác
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Định Tội Danh Đối Với Tội Trộm Cắp Tài Sản

Định tội danh đối với tội trộm cắp tài sản là một vấn đề quan trọng trong luật hình sự Việt Nam. Việc xác định đúng tội danh không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của bị cáo mà còn đảm bảo tính công bằng trong xã hội. Tại Thái Nguyên, tình hình tội phạm trộm cắp tài sản đang có xu hướng gia tăng, đòi hỏi sự chú ý từ các cơ quan chức năng.

1.1. Khái Niệm Định Tội Danh Đối Với Tội Trộm Cắp Tài Sản

Định tội danh là quá trình xác định hành vi phạm tội và áp dụng các quy định pháp luật liên quan. Theo GS. Võ Khánh Vinh, định tội danh là hoạt động nhận thức nhằm xác định đúng các tình tiết của hành vi phạm tội.

1.2. Phân Loại Các Trường Hợp Định Tội Danh

Có nhiều trường hợp khác nhau trong việc định tội danh đối với tội trộm cắp tài sản, bao gồm trộm cắp thông thường và trộm cắp có tổ chức. Mỗi trường hợp yêu cầu các yếu tố pháp lý khác nhau để xác định tội danh chính xác.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Định Tội Danh Tại Thái Nguyên

Tại Thái Nguyên, việc định tội danh đối với tội trộm cắp tài sản gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như sự phức tạp của hành vi phạm tội và sự thiếu đồng bộ trong áp dụng pháp luật là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Những Thách Thức Trong Việc Xác Định Tội Danh

Việc xác định tội danh chính xác gặp khó khăn do sự đa dạng của các hành vi trộm cắp. Nhiều trường hợp không rõ ràng về mặt pháp lý dẫn đến việc định tội danh không chính xác.

2.2. Tác Động Của Các Yếu Tố Xã Hội Đến Định Tội Danh

Các yếu tố xã hội như tình hình kinh tế, văn hóa và giáo dục có ảnh hưởng lớn đến tội phạm trộm cắp tài sản. Sự thiếu hiểu biết về pháp luật cũng góp phần vào việc định tội danh không chính xác.

III. Phương Pháp Định Tội Danh Đối Với Tội Trộm Cắp Tài Sản

Để định tội danh chính xác, cần áp dụng các phương pháp khoa học và pháp lý. Việc thu thập chứng cứ và phân tích tình tiết vụ án là rất quan trọng.

3.1. Phương Pháp Thu Thập Chứng Cứ

Việc thu thập chứng cứ cần được thực hiện một cách hệ thống và khoa học. Các cơ quan chức năng cần chú trọng đến việc bảo đảm tính hợp pháp và chính xác của chứng cứ.

3.2. Phân Tích Tình Tiết Vụ Án

Phân tích các tình tiết của vụ án giúp xác định rõ ràng hành vi phạm tội. Cần so sánh các tình tiết với quy định của pháp luật để đưa ra quyết định chính xác.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Về Định Tội Danh Tại Thái Nguyên

Thực tiễn định tội danh tại Thái Nguyên cho thấy nhiều kết quả tích cực nhưng cũng còn nhiều hạn chế. Cần có các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả công tác này.

4.1. Kết Quả Đạt Được Trong Hoạt Động Định Tội Danh

Trong giai đoạn 2011-2015, số vụ án trộm cắp tài sản đã được giải quyết với nhiều kết quả khả quan. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vụ án chưa được xử lý triệt để.

4.2. Những Hạn Chế Cần Khắc Phục

Một số hạn chế trong việc định tội danh như thiếu sự đồng bộ trong áp dụng pháp luật và sự thiếu hụt về nguồn lực cũng cần được khắc phục để nâng cao hiệu quả.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Định Tội Danh Tại Thái Nguyên

Kết luận về định tội danh đối với tội trộm cắp tài sản tại Thái Nguyên cho thấy cần có những cải cách và nâng cao nhận thức về pháp luật. Tương lai của công tác này phụ thuộc vào sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng.

5.1. Đề Xuất Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả

Cần có các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả định tội danh, bao gồm việc đào tạo cán bộ và cải cách quy trình xét xử.

5.2. Tương Lai Của Định Tội Danh Tại Thái Nguyên

Tương lai của định tội danh đối với tội trộm cắp tài sản tại Thái Nguyên sẽ phụ thuộc vào sự cải cách pháp luật và nâng cao ý thức của cộng đồng về pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống tư pháp hình sự Việt Nam, tội trộm cắp tài sản luôn chiếm tỷ trọng cao trong nhóm tội phạm xâm phạm quyền sở hữu. Theo thống kê thực tiễn xét xử tại Tòa án nhân dân tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2011 - 2015, cơ quan xét xử đã thụ lý sơ thẩm 6.204 bị cáo, trong đó các vụ án về tội trộm cắp tài sản theo Điều 138 Bộ luật Hình sự năm 1999 chiếm xấp xỉ 28% tổng số án hình sự sơ thẩm trên địa bàn. Việc định tội danh chính xác là tiền đề cốt lõi nhằm phân hóa trách nhiệm hình sự, cá thể hóa hình phạt, đồng thời hiện thực hóa nguyên tắc suy đoán vô tội được hiến định tại Điều 31 Hiến pháp năm 2013.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài tập trung vào việc giải quyết những xung đột, lúng túng trong hoạt động áp dụng pháp luật khi xác định ranh giới giữa tội trộm cắp tài sản với các tội danh lân cận như công nhiên chiếm đoạt tài sản hoặc lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Mục tiêu cụ thể là làm sáng tỏ cơ sở lý luận, khảo sát thực tiễn áp dụng Điều 138 Bộ luật Hình sự năm 1999 và đối chiếu với Điều 173 Bộ luật Hình sự năm 2015, từ đó chỉ ra những tồn tại khách quan và chủ quan. Phạm vi không gian nghiên cứu được xác định tại 9 đơn vị hành chính của tỉnh Thái Nguyên với quy mô dân số khoảng 1,2 triệu người trong khung thời gian 5 năm (2011 - 2015). Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ định tội danh chính xác đạt trên 99%, kéo giảm tỷ lệ án bị hủy, sửa do lỗi chủ quan của cơ quan tiến hành tố tụng xuống dưới mức 0,5%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý luận nhận thức duy vật biện chứng mác-xít kết hợp với lý thuyết cấu thành tội phạm của các học giả luật hình sự tiêu biểu như Giáo sư Lê Cảm, Giáo sư Võ Khánh Vinh và Phó Giáo sư Trịnh Quốc Toản. Mô hình nghiên cứu phân tích toàn diện 4 yếu tố cấu thành tội phạm của tội trộm cắp tài sản:

• Khách thể: Quan hệ sở hữu tài sản được pháp luật bảo vệ theo Điều 163 Bộ luật Dân sự năm 2005 và Điều 105 Bộ luật Dân sự năm 2015.
• Mặt khách quan: Hành vi chiếm đoạt mang tính chất "lén lút" đối với chủ sở hữu hoặc người quản lý tài sản, đi kèm hậu quả chiếm đoạt tài sản có giá trị định lượng từ 2.000.000 đồng trở lên hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc các trường hợp đặc định.
• Chủ thể: Người có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi luật định từ đủ 16 tuổi trở lên (khoản 1, 2) hoặc từ đủ 14 tuổi trở lên (khoản 3, 4 Điều 138).
• Mặt chủ quan: Lỗi cố ý trực tiếp với mục đích tư lợi cá nhân.

Bên cạnh đó, nghiên cứu làm rõ khung lý thuyết phân loại định tội danh gồm: định tội danh chính thức do Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán tiến hành và định tội danh không chính thức dưới góc độ khoa học pháp lý. Quá trình định tội danh được mô hình hóa qua quy trình 3 giai đoạn: thu thập và đánh giá toàn diện chứng cứ; so sánh đối chiếu tình tiết vụ án với quy phạm pháp luật hình sự; ban hành văn bản áp dụng pháp luật xác định tội danh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thu thập dữ liệu thứ cấp từ 6.473 vụ án với 4.956 bị cáo đã được xét xử sơ thẩm tại Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn 2011 - 2015. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 100% hồ sơ vụ án hình sự về tội trộm cắp tài sản đã có hiệu lực pháp luật trên địa bàn. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng nhằm loại bỏ sai số thống kê, phản ánh đầy đủ bức tranh thực tiễn tại cả khu vực đô thị như thành phố Thái Nguyên, thành phố Sông Công lẫn các huyện miền núi như Định Hóa, Võ Nhai.

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm: thống kê xã hội học pháp luật, phân tích tổng hợp dữ liệu bản án, đối chiếu so sánh pháp luật giữa Bộ luật Hình sự năm 1999 (sửa đổi 2009) và Bộ luật Hình sự năm 2015, kết hợp phương pháp chuyên gia. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đảm bảo tính khách quan khoa học, gắn kết chặt chẽ giữa các chỉ số định lượng thực tế với các luận điểm định tính về mặt khoa học pháp lý hình sự. Timeline nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2015 - 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình tổng hợp số liệu thực tiễn tại Tòa án nhân dân tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2011 - 2015 ghi nhận các phát hiện cốt lõi:

• Thứ nhất, công tác thụ lý và giải quyết án hình sự sơ thẩm đạt tỷ lệ cao 98% (giải quyết 4.956 bị cáo trên tổng số 6.204 bị cáo thụ lý), trong đó tội trộm cắp tài sản chiếm tỷ lệ trên 25% tổng số các vụ án xâm phạm sở hữu. Án phạt tù có thời hạn áp dụng ở mức trên 75% các bản án kết tội.
• Thứ hai, có khoảng 12% số vụ việc xuất hiện sự lúng túng trong việc xác định thời điểm hoàn thành của tội trộm cắp tài sản, đặc biệt là trường hợp tài sản cồng kềnh chưa được đưa ra khỏi khuôn viên bảo quản của người bị hại hoặc tài sản nhỏ gọn đã cất giấu trong người.
• Thứ ba, sự chuyển hóa hành vi giữa tội trộm cắp tài sản sang tội cướp tài sản hoặc công nhiên chiếm đoạt tài sản chiếm khoảng 8% tổng số các trường hợp phức tạp, chủ yếu phát sinh khi người phạm tội bị phát hiện và sử dụng hung khí hoặc vũ lực để tẩu thoát.
• Thứ tư, việc áp dụng mức định lượng tối thiểu 2.000.000 đồng bộc lộ bất cập rõ rệt giữa các vùng kinh tế. Tại khu vực đô thị có mức sống cao (GDP bình quân toàn tỉnh năm 2015 đạt 46,4 triệu đồng/người), giá trị 2.000.000 đồng không gây xáo trộn lớn, nhưng tại 125 xã vùng cao, mức thiệt hại này ảnh hưởng trực tiếp đến tư liệu sản xuất chính của người dân.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những bất cập trên bắt nguồn từ cả yếu tố lập pháp và thực thi. Về mặt lập pháp, quy định về tình tiết "gây hậu quả nghiêm trọng" theo Thông tư liên tịch số 02/2001/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BCA-BTP còn mang tính định tính, dẫn đến cách hiểu chưa đồng nhất giữa Viện kiểm sát và Tòa án. Về mặt tổ chức, đội ngũ cán bộ tư pháp với 72 Thẩm phán và 75 Thư ký tòa án thuộc hai cấp tỉnh Thái Nguyên phải xử lý khối lượng công việc lớn trong bối cảnh tốc độ tăng trưởng kinh tế địa phương đạt 25,2% năm 2015, kéo theo sự gia tăng của người lao động tạm trú và gần 100.000 sinh viên theo học tại 9 trường đại học, 17 trường cao đẳng.

So sánh với các nghiên cứu thực tiễn tại Bình Định giai đoạn 2006 - 2010 hay Đắk Lắk năm 2015, tình hình trộm cắp tài sản tại Thái Nguyên có tính chất lưu động và đồng phạm phức tạp hơn do vị trí cửa ngõ giao thương. Các phát hiện nghiên cứu có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện biến động số vụ án qua các năm 2011 - 2015 và bảng phân bổ cơ cấu hình phạt theo từng khung khoản của Điều 138, trong đó khung hình phạt khoản 1 (phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm) chiếm tỷ lệ áp dụng chủ yếu trên 70%.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, 4 nhóm giải pháp trọng tâm được kiến nghị thực hiện:

1. Hoàn thiện thể chế lập pháp hình sự: Tòa án nhân dân Tối cao phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân Tối cao và Bộ Công an ban hành Nghị quyết hướng dẫn áp dụng thống nhất Điều 173 Bộ luật Hình sự năm 2015, cụ thể hóa tiêu chí "tài sản là phương tiện kiếm sống chính" và "ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự". Mục tiêu hoàn thiện 100% văn bản hướng dẫn trong giai đoạn 2018 - 2020 do Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao chủ trì.
2. Nâng cao năng lực chuyên môn cán bộ tư pháp: Tổ chức tối thiểu 2 khóa đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên sâu hàng năm cho 206 cán bộ, công chức thuộc Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Thái Nguyên. Đặt mục tiêu giảm tỷ lệ án bị hủy, sửa do định sai tội danh xuống 0% trong toàn bộ các nhiệm kỳ công tác.
3. Thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ: Ký kết quy chế phối hợp nghiệp vụ giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án nhân dân cấp huyện nhằm rút ngắn thời gian xử lý tin báo tội phạm và giải quyết án trộm cắp phức tạp xuống dưới 30 ngày. Đảm bảo 100% các vụ việc có vướng mắc về định tội danh được họp liên ngành trước khi truy tố.
4. Đẩy mạnh công tác phòng ngừa tội phạm xã hội: Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên và Công an tỉnh chỉ đạo 181 xã, phường, thị trấn tăng cường tuần tra, quản lý chặt chẽ tạm trú đối với các khu nhà trọ công nhân và sinh viên. Phấn đấu kéo giảm từ 10% đến 15% số vụ trộm cắp tài sản trên toàn địa bàn hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Thẩm phán, Thư ký Tòa án, Kiểm sát viên và Điều tra viên: Cung cấp cẩm nang tra cứu quy trình định tội danh 3 bước chuẩn hóa, hỗ trợ nhận diện nhanh các dấu hiệu cấu thành tội phạm và xử lý chính xác các tình huống chuyển hóa tội phạm, giảm thiểu tối đa nguy cơ oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm.
• Luật sư và người bào chữa: Cung cấp hệ thống luận cứ khoa học về mặt khách quan và lỗi chủ quan, hỗ trợ phân tích chứng cứ xác định giá trị định lượng tài sản và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của thân chủ tại các phiên tòa sơ thẩm, phúc thẩm.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Luật hình sự: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo chuyên khảo giá trị, kết hợp hài hòa giữa lý luận định tội danh kinh điển với bộ dữ liệu thực chứng 5 năm tại một địa bàn trung du miền núi đặc thù.
• Sinh viên luật và cán bộ tư pháp cơ sở: Hỗ trợ nắm vững phương pháp đối chiếu, so sánh giữa Điều 138 Bộ luật Hình sự năm 1999 và Điều 173 Bộ luật Hình sự năm 2015, phục vụ học tập, thi tuyển chức danh tư pháp và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật tại cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

Hành vi lén lút lấy tài sản nhưng bị người khác không phải chủ sở hữu nhìn thấy thì xử lý như thế nào? Theo lý luận và thực tiễn xét xử, dấu hiệu "lén lút" chỉ đòi hỏi người phạm tội có ý thức che giấu hành vi đối với chủ sở hữu hoặc người quản lý tài sản. Dù người xung quanh chứng kiến, hành vi vẫn thỏa mãn mặt khách quan của tội trộm cắp tài sản theo Điều 138 Bộ luật Hình sự năm 1999 và Điều 173 Bộ luật Hình sự năm 2015.

Trộm cắp tài sản dưới 2.000.000 đồng khi nào bị truy cứu trách nhiệm hình sự? Hành vi trộm cắp dưới 2.000.000 đồng vẫn bị xử lý hình sự theo khoản 1 Điều 173 nếu thuộc một trong các trường hợp: đã bị xử phạt hành chính theo Điều 7 Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012, đã bị kết án chưa xóa án tích, tài sản là phương tiện kiếm sống chính, hoặc gây ảnh hưởng xấu đến trật tự an toàn xã hội.

Đang thực hiện hành vi trộm cắp mà bị phát hiện rồi dùng vũ lực tẩu thoát thì định tội danh gì? Nếu người phạm tội chưa chiếm đoạt được tài sản mà dùng vũ lực chống trả để tẩu thoát, hành vi có thể bị truy cứu về tội cướp tài sản theo Điều 133 Bộ luật Hình sự năm 1999 (Điều 168 Bộ luật Hình sự năm 2015). Nếu đã chiếm đoạt được tài sản rồi mới hành hung để giữ tài sản, tình tiết này được xem là "hành hung để tẩu thoát" thuộc định khung tăng nặng của tội trộm cắp.

Sự khác biệt cốt lõi giữa định tội danh chính thức và không chính thức là gì? Định tội danh chính thức do người có thẩm quyền tiến hành tố tụng (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán) thực hiện, làm phát sinh hậu quả pháp lý trực tiếp theo Bộ luật Tố tụng Hình sự. Định tội danh không chính thức là nghiên cứu của học giả, chuyên gia, mang tính định hướng học thuật và không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ pháp lý.

Đặc thù địa bàn Thái Nguyên tác động như thế nào đến tình hình tội phạm trộm cắp? Thái Nguyên có 125 xã vùng cao, đồng thời là trung tâm giáo dục lớn thứ 3 cả nước với gần 100.000 sinh viên và nhiều khu công nghiệp. Mật độ dân cư tạm trú phức tạp tạo điều kiện thuận lợi cho tội phạm hoạt động lưu động, đòi hỏi các cơ quan tố tụng phải nâng cao năng lực định tội danh chính xác.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về định tội danh đối với tội trộm cắp tài sản, xác lập rõ quy trình 3 giai đoạn áp dụng pháp luật chuẩn mực.
• Đánh giá xác thực kết quả xét xử 4.956 bị cáo sơ thẩm tại tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2011 - 2015, khẳng định tỷ lệ giải quyết đạt 98% cùng các bài học kinh nghiệm sâu sắc.
• Nhận diện chính xác 4 nhóm vướng mắc thực tiễn liên quan đến hành vi lén lút, thời điểm hoàn thành tội phạm và sự chuyển hóa sang tội cướp tài sản.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao về hoàn thiện lập pháp, bồi dưỡng 206 cán bộ tư pháp và tăng cường phối hợp liên ngành.
• Khuyến nghị các cơ quan tư pháp và cơ sở đào tạo luật triển khai áp dụng kết quả nghiên cứu trong lộ trình 2018 - 2022 nhằm nâng cao chất lượng xét xử, bảo vệ quyền con người và xây dựng nền tư pháp văn minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI TRỘM CẮP TÀI SẢN TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM, PHÂN LOẠI, Ý NGHĨA VÀ NHỮNG ĐIỀU KIỆN BẢO ĐẢM CỦA VIỆC ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI TRỘM CẮP TÀI SẢN 1. Khái niệm định tội danh đối với tội trộm cắp tài sản Để nghiên cứu và làm rõ khái niệm này, nhiều nhà khoa học luật hình sự đã đƣa ra những quan điểm khác nhau về định tội danh: GS. Võ Khánh Vinh cho rằng: Định tội danh là một dạng hoạt động nhận thức, hoạt động áp dụng pháp luật hình sự nhằm đi tới chân lý khách quan trên cơ sở xác định đúng đắn, đầy đủ các tình tiết cụ thể của hành vi phạm tội đƣợc thực hiện, nhận thức đúng nội dung quy phạm pháp luật hình sự quy định cấu thành tội phạm tƣơng ứng và mối liên hệ tƣơng đồng giữa các dấu hiệu của cấu thành tội phạm với các tình tiết cụ thể của hành vi phạm tội bằng phƣơng pháp và thông qua các giai đoạn nhất định [45, tr.

Còn theo quan điểm của TS. Dƣơng Tuyết Miên: Định tội danh đƣợc hiểu là hoạt động thực tiễn của các cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án) và một số cơ quan khác có thẩm quyền theo quy định của pháp luật để xác định một ngƣời có phạm tội hay không, nếu phạm tội thì đó là tội gì, theo điều luật nào của BLHS hay nói cách khác đây là quá trình xác định tên tội cho hành vi nguy hiểm đã thực hiện [20, tr. TSKH Lê Cảm nhận định: Định tội danh là một quá trình nhận thức lý luận có tính 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] logic, đồng thời là một trong những dạng của hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự, cũng nhƣ pháp luật tố tụng hình sự và đƣợc tiến hành bằng cách - trên cơ sở các chứng cứ, các tài liệu thu thập đƣợc và các tình tiết thực tế của vụ án hình sự đối chiếu, so sánh và kiểm tra để xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội đƣợc thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm cụ thể tƣơng ứng do luật hình sự quy định [5, tr. Trịnh Quốc Toản cho rằng: Định tội danh là việc xác nhận về mặt pháp lý sự phù hợp đồng nhất giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội cụ thể đã đƣợc thực hiện với các yếu tố cấu thành tội phạm cụ thể tƣơng ứng đƣợc quy định trong Bộ luật hình sự.

Nói cách khác định tội là việc xác định một hành vi cụ thể đã thực hiện thỏa mãn đầy đủ các dấu hiệu của tội nào trong số các tội phạm đƣợc quy định trong Bộ luật hình sự". "Định tội danh là một quá trình logic nhất định, là hoạt động tƣ duy do ngƣời tiến hành tố tụng thực hiện. Nó đồng thời cũng là một trong những hình thức hoạt động về mặt pháp lý, thể hiện sự đánh giá về mặt pháp lý đối với hành vi nguy hiểm cho xã hội đang đƣợc kiểm tra, xác định trong mối tƣơng quan với các quy phạm pháp luật hình sự [36, tr. Lê Văn Đệ đƣa ra khái niệm: “Định tội danh là việc xác định và ghi nhận về mặt pháp lý sự phù hợp chính xác giữa các dấu hiệu của hành vi phạm tội cụ thể đã được thực hiện với các dâu hiệu của cấu thành tội phạm được pháp luật hình sự quy định" [37, tr.108] Có thể nhận thấy, về cơ bản các nhà khoa học đều thống nhất ở một số khía cạnh dƣới đây: Một là, định tội danh là hoạt động nhận thức có tính logic của con 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ngƣời về việc có sự phù hợp hay không phù hợp giữa hành vi nguy hiểm cho xã hội, có lỗi, xảy ra trong thực tiễn với quy định của pháp luật hình sự về một tội phạm cụ thể; Hai là, định tội danh là hoạt động áp dụng pháp luật hình sự, nếu đƣợc thực hiện bởi các cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền và ngƣời có thẩm quyền trong các cơ quan đó trên cơ sở quy định của pháp luật.

Cũng có quan điểm cho rằng bao gồm cả hoạt động áp dụng pháp luật tố tụng hình sự nếu hiểu định tội danh theo nghĩa rộng; Ba là, định tội danh là cơ sở cho việc quyết định hình phạt và giải quyết các vấn đề khác có liên quan đến trách nhiệm hình sự của ngƣời phạm tội (trong trƣờng hợp định tội danh chính thức). Từ cơ sở lý luận cùng với các quy định của Bộ luật hình sự có thể đƣa ra khái niệm định tội danh đối với tội trộm cắp tài sản nhƣ sau: Định tội danh đối với tội trộm c p tài sản là hoạt động thực ti n áp dụng pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự của các cơ quan có thẩm quyền và người có thẩm quyền được tiến hành trên cơ sở các chứng cứ, các tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án để xác định, so sánh và ghi nhận về mặt pháp lý sự phù hợp chính xác giữa các dấu hiệu của hành vi phạm tội cụ thể trong thực tế đã được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm cụ thể được quy định trong Điều 138 Bộ luật hình sự năm 1999 (khi áp dụng Bộ luật hình sự năm 2015 thì đƣợc quy định trong Điều 173), từ đó xác định một người có phạm tội trộm c p tài sản hay không, và phạm tội theo khoản nào của điều luật này, qua đó làm tiền đề phân tích, đánh giá và ra quyết định về trách nhiệm hình sự cũng như hình phạt đối với người phạm tội. Từ khái niệm định tội danh đối với tội trộm cắp tài sản phản ánh các đặc điểm cơ bản sau đây: 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] * Một là, định tội danh đối với tội trộm c p tài sản là định tội danh đối với một loại tội phạm cụ thể: trộm c p tài sản. Điều 138 Bộ luật hình sự quy định: "Người nào trộm c p tài sản của người khác có giá trị từ.

Nhƣ vậy, hành vi khách quan của tội trộm cắp tài sản là hành vi trộm cắp, là biểu hiện cơ bản của tội phạm. Hành vi khách quan đặc trƣng của tội trộm cắp tài sản là hành vi lén lút lấy đi tài sản của ngƣời khác với mục đích chiếm đoạt tài sản đó. Lén lút có nghĩa là ngƣời phạm tội có ý thức che giấu hành vi phạm tội của mình đối với ngƣời chủ sở hữu hoặc ngƣời quản lý tài sản khi phạm tội. Trƣờng hợp ngƣời lấy tài sản chỉ che giấu hành vi phạm tội của mình đối với ngƣời chủ sở hữu hoặc ngƣời quản lý, bảo vệ tài sản nhƣng lại để ngƣời khác thấy đƣợc hành vi phạm tội của mình thì vẫn phạm tội trộm cắp tài sản [43, tr.

Điều 163 Bộ luật dân sự năm 2005 qui định: "Tài sản bao gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và các quyền tài sản". Còn Bộ luật dân sự năm 2015, có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2017, tại Khoản 1 Điều 105 quy định: "Tài sản là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản". Vật là một bộ phận của thế giới vật chất có thể đáp ứng một nhu cầu nhất định của con ngƣời, tồn tại dƣới một dạng nhất định, nằm trong sự chiếm hữu của con ngƣời, có đặc trƣng giá trị và trở thành đối tƣợng của giao dịch dân sự. Vật là một hình thức tài sản và có thể trở thành đối tƣợng tác động của tội trộm cắp tài sản.

Khi là đối tƣợng tác động của tội trộm cắp tài sản, vật phải nằm trong sự chiếm hữu của con ngƣời. Tài sản là đối tƣợng tác động của tội trộm cắp tài sản còn có thể là tiền, giấy tờ trị giá đƣợc bằng tiền. Tiền bao gồm tiền Việt Nam và tiền nƣớc ngoài. Những loại tiền cũ có giá trị văn hóa lịch sử khi bị trộm cắp không đƣợc coi là tiền theo nghĩa này mà phải coi là vật nhƣ đã phân tích [16, tr.

Những giấy tờ có giá rất đa dạng. Tuy nhiên, phân tích Quy chế phát 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hành giấy tờ có giá của tổ chức tín dụng ban hành kèm theo Quyết định số 02/2005/QĐ- NHNN của Ngân hàng nhà nƣớc Việt Nam ngày 04 tháng 01 năm 2005, thì chỉ có giấy tờ có giá vô danh mới trở thành đối tƣợng tác động của tội trộm cắp tài sản. Có thể nhận thấy, không phải bất cứ tài sản nào cũng là đối tƣợng tác động của tội trộm cắp tài sản. Có những tài sản mà tội phạm không thể lấy trộm đƣợc, và có những tài sản không đƣợc coi là đối tƣợng tác động của tội phạm.

Cụ thể nhƣ sau: Thứ nhất, đó là "Quyền tài sản". "Quyền tài sản" là một dạng tài sản vô hình, không nhìn thấy đƣợc, nó gắn liền với quyền nhân thân và cố định với một chủ thể cụ thể đƣợc pháp luật công nhận. "Quyền tài sản" phải đƣợc pháp luật thừa nhận thì mới có giá trị. Do đó, nó không thể bị dịch chuyển trái phép, bị chiếm đoạt bởi ngƣời khác; Thứ hai, tài sản là bất động sản có tính chất vật lý cố định, ví dụ nhƣ: đất đai, nhà cửa, ao hồ.

Những loại tài sản này là không dịch chuyển đƣợc bởi ngƣời thực hiện hành vi trộm cắp, nên không thể là đối tƣợng tác động của tội trộm cắp tài sản; Thứ ba, một số loại tài sản nhƣ: tài sản vô chủ; tài sản bị rơi, bị bỏ quên, thất lạc; tài sản mà chủ sở hữu từ bỏ quyền sở hữu của mình đối với tài sản đó; những giấy tờ có giá trị, nhƣng không trực tiếp chuyển thành tiền đƣợc; tài sản thuộc các loại có tính chất và công dụng đặc biệt. Thứ tư, tài sản là tài nguyên, thiên nhiên nhƣ không khí, gió biển, tài nguyên trong lòng đất * Hai là, định tội danh đối với tội trộm c p tài sản là hoạt động áp dụng pháp luật, nếu chủ thể định tội danh là các cơ quan nhà nước có thẩm quyền và người có thẩm quyền Hoạt động định tội danh do các cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền và 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ngƣời có thẩm quyền tiến hành phải tuân theo những thủ tục chặt chẽ theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự.