CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI CÁC TỘI PHẠM VỀ MA TÚY 1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của việc định tội danh đối với các tội về ma túy 1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của việc định tội danh 1. Khái niệm về định tội danh: Định tội danh có thể được xem là hoạt động nhận thức, áp dụng pháp luật hình sự trên cơ sở xác định một cách chính xác, khách quan, toàn diện các tình tiết cụ thể của hành vi phạm tội được quy định trong pháp luật hình sự và các yếu tố cấu thành tội phạm tương ứng và xác định sự phù hợp với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm cụ thể với các tình tiết của hành vi phạm tội bằng các phương pháp và thông qua các bước nhất định.
Định tội danh là khâu đầu tiên của việc áp dụng pháp luật hình sự. Định tội danh chính xác có ý nghĩa không chỉ về mặt pháp lý, mà còn có ý nghĩa về mặt chính trị - xã hội, đạo đức và dư luận xã hội. Nó không chỉ đánh giá về mặt chính trị - xã hội và pháp lí đối với những hành vi cụ thể; tránh oan sai; là căn cứ quan trọng cho việc quyết định hình phạt; tạo tiền đề cho việc xác định các bước tố tụng tiếp theo và giúp cho việc đánh giá chính xác tình hình tội phạm để có phương hướng ngăn chặn, phòng ngừa phù hợp có hiệu quả. Có hai hình thức định tội danh: - Định tội danh chính thức do người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng có liên quan thực hiện trong quá trình giải quyết vụ án để thực hiện việc buộc tội, bào chữa hay xét xử vụ án và làm phát sinh hậu quả pháp lí; - Định tội danh không chính thức do các nhà nghiên cứu thực hiện nhằm thể hiện quan điểm khoa học, nhận thức của người định tội và không làm phát sinh hậu quả pháp lí.
Khi định tội danh đúng có ý nghĩa trong việc khẳng định hành vi vi phạm pháp luật đã diễn ra có cấu thành tội phạm hay không; xác định tội danh và quyết định hình phạt tương xứng cho hành vi phạm tội đó. 13 Chỉ có Bộ luật hình sự mới được phép quy định tội phạm và hình phạt. Vì vậy, Bộ luật hình sự là cơ sở pháp lí duy nhất trong việc định tội danh, quá trình định tội danh, người định tội căn cứ vào quy phạm pháp luật cụ thể quy định về tội phạm để xác định hành vi trái pháp luật được thực hiện có cấu thành tội phạm hay không, nếu cấu thành thì phạm vào tội gì được quy định trong bộ luật hình sự. Tuy nhiên, trong khoa học hình sự Việt Nam có nhiều quan điểm về định tội danh, như một số quan điểm sau: Quan điểm thứ nhất cho rằng: Định tội danh là việc xác định và ghi nhận về mặt pháp lý, sự phù hợp chính xác giữa các dấu hiệu của hành vi phạm tội cụ thể đã được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm đã được quy định trong quy phạm pháp luật hình sự [28] ; Quan điểm thứ hai: Định tội danh là việc xác nhận về mặt pháp lý, sự phù hợp của các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội cụ thể được thực hiện với các yếu tố cấu thành tội phạm cụ thể, tương ứng quy định trong BLHS [28] ; Quan điểm thứ ba: Định tội danh là thuật ngữ dùng để chỉ hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền trong tố tụng hình sự, nhằm đối chiếu sự phù hợp giữa các dấu hiệu thực tế của cấu thành tội phạm với các dấu hiệu pháp lý của cấu thành tội phạm được mô tả trong Bộ luật hình sự, để giải quyết vụ án hình sự bằng việc ra kết luận bằng văn bản áp dụng pháp luật [28]; Quan điểm thứ tư: Định tội danh là quá trình nhận thức lý luận có tính logic, là dạng của hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự cũng như pháp luật tố tụng hình sự và được tiến hành trên cơ sở các chứng cứ, các tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án hình sự để xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm tương ứng do luật hình sự quy định nhằm đạt được sự thật khách quan, tức là đưa ra sự đánh giá chính xác tội phạm về mặt pháp lý hình sự, làm tiền đề cho việc cá thể hóa và phân hóa trách nhiệm hình sự một cách công minh, có căn cứ và đúng pháp luật [28]; 14 Quan điểm thứ năm: Định tội danh là hoạt động thực tiễn của các cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án) và một số cơ quan khác có thẩm quyền theo quy định của pháp luật để xác định một người có phạm tội không, nếu phạm tội thì đó là tội gì, theo điều luật nào của BLHS, hay nói cách khác đây là quá trình xác định tên tội cho hành vi nguy hiểm đã được thực hiện [28].
Từ những phân tích nêu trên em xin đưa ra quan điểm của mình về: “Định tội danh nói chung hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự của các cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án) và một số cơ quan khác được giao một số nhiệm vụ trong việc định tội danh theo quy định của pháp luật trên cơ sở các tài liệu, chứng cứ thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án nhằm xác định sự thật khách quan giữa hành vi thực tế đã thực hiện với các cấu thành tội phạm cụ thể được quy định trong BLHS, từ đó xác định một người có phạm tội hay không, và phạm tội theo điều luật nào của BLHS”. Đặc điểm của việc định tội danh Thứ nhất, định tội danh được thực hiện bởi cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát và Toà án) và một số cơ quan khác được giao một số hoạt động tố tụng như lực lượng Cảnh sát biển, Bộ đội biên phòng. Thứ hai, việc định tội danh phải dựa trên cơ sở luật hình thức và luật nội dung của hình sự. Người định tội danh phải cân nhắc, xem xét các quy định của pháp luật hình sự để áp dụng đối với hành vi nguy hiểm cho xã hội cụ thể đã diễn ra trong thực tế khách quan.
Thứ ba, định tội danh là hoạt động đối chiếu tính phù hợp giữa các dấu hiệu pháp lí với dấu hiệu thực tế của cấu thành tội phạm đã được miêu tả trong BLHS của người tiến hành định tội danh. Thứ tư, trên cơ sở đối chiếu sự phù hợp giữa dấu hiệu pháp lý và dấu hiệu thực tiễn của cấu thành tội phạm được mô tả trong luật hình sự thì các cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền sẽ đưa ra kết luận người đó phạm tội gì được quy định tại điều luật nào của BLHS bằng một quyết định cụ thể. Ý nghĩa của việc định tội danh Thứ nhất, việc định tội danh đúng sẽ là cơ sở cho việc phân hóa trách nhiệm hình sự và cá thể hóa hình phạt một cách công bằng và đúng pháp luật. Thứ hai, định tội danh đúng khi khởi tố vụ án, khởi tố bị can giúp cho các cơ quan tiến hành tố tụng có cơ sở để áp dụng chính xác các biện pháp ngăn chặn phù hợp … , định tội danh đúng chính là bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân [28].
Thứ ba, định tội danh đúng là sự thể hiện ý thức trách nhiệm trong hoạt động nghề nghiệp của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng. Thứ tư, định tội danh sai không những không thuyết phục được người phạm tội mà còn vi phạm đến nhân quyền, tính mạng và sinh mệnh chính trị của người bị định tội danh sai; ngoài ra còn gây dư luận xấu trong quần chúng nhân dân, cũng như sự hợp tác quốc tế trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của việc định tội danh đối với các tội về ma túy 1. Khái niệm của việc định tội danh đối với các tội về ma túy Là hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự của các cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án) và một số cơ quan khác được giao một số thẩm quyền tiến hành tố tụng theo quy định của pháp luật trên cơ sở các tài liệu, chứng cứ thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án nhằm xác định sự thật khách quan giữa hành vi thực tế đã thực hiện với các cấu thành tội phạm cụ thể để xác định một người có phạm tội về ma túy hay không, và phạm tội gì được quy định tại điều luật nào trong Chương XX của BLHS năm 2015 [27].
Đặc điểm của việc định tội danh đối với các tội phạm về ma túy Định tội danh đối với tội phạm về ma túy có những đặc điểm đặc trưng như dựa vào cấu thành vật chất (định lượng, khối lượng tối thiểu) cho nên định tội danh đối với tội phạm về ma túy phải được tiến hành trước hay 16 còn gọi giai đoạn tiền tố tụng, như giám định hình sự các chất ma túy, giám định tiền chất., trên cơ sở đó mới có thể tiến hành được việc quyết định hình phạt. Ý nghĩa của việc định tội danh đối với các tội phạm về ma túy Thứ nhất, việc định tội danh đúng là cơ sở cho việc xác định khung hình phạt và hình phạt được chính xác tương xứng với hành vi phạm tội. Thứ hai, việc xác định tội danh đúng đối với tội phạm về ma tuý là sự thể hiện ý thức trách nhiệm trong quá trình giải quyết án ma tuý của cơ quan tiến hành tố tụng và người tiến hành tố tụng, từ đó góp phần vào công cuộc đấu tranh và phòng chống ma túy.