Luận văn ths luật học định tội danh các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt theo bộ luật hình sự năm 1999

Luận văn ths phân tích định tội danh các tội xâm phạm sở hữu chiếm đoạt theo bộ luật hình sự năm 1999, cung cấp cái nhìn sâu sắc về pháp luật.

• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Luật hình sự
• Đề tài: Định Tội Danh Các Tội Xâm Phạm Sở Hữu Có Tính Chất Chiếm Đoạt Theo Bộ Luật Hình Sự 1999
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ ĐỊNH TỘI DANH CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU CÓ TÍNH CHẤT CHIẾM ĐOẠT THEO BỘ LUẬT HÌNH SỰ 1999
• 1.1. Luận định tội danh
• 1.1.1. Khái niệm, các loại và ý nghĩa của định tội danh
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ĐỊNH TỘI DANH CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU CÓ TÍNH CHẤT CHIẾM ĐOẠT THEO BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐỊNH TỘI DANH CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU CÓ TÍNH CHẤT CHIẾM ĐOẠT
• Phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Định Tội Danh Các Tội Xâm Phạm Sở Hữu Chiếm Đoạt

Định tội danh là một trong những giai đoạn quan trọng trong quá trình áp dụng pháp luật hình sự. Việc xác định đúng tội danh không chỉ giúp phân hóa trách nhiệm hình sự mà còn đảm bảo tính công minh trong quyết định hình phạt. Theo Bộ luật Hình sự 1999, các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt đang gia tăng và chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu tội phạm. Việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn định tội danh là cần thiết để nâng cao hiệu quả công tác tư pháp.

1.1. Khái Niệm Định Tội Danh Trong Luật Hình Sự

Định tội danh là quá trình xác định sự phù hợp giữa hành vi phạm tội và các dấu hiệu của cấu thành tội phạm. Điều này giúp đảm bảo rằng các quyết định pháp lý được đưa ra dựa trên cơ sở pháp lý vững chắc.

1.2. Vai Trò Của Định Tội Danh Trong Hệ Thống Tư Pháp

Định tội danh không chỉ là một hoạt động pháp lý mà còn là một quá trình nhận thức logic. Nó giúp xác định trách nhiệm hình sự và đảm bảo quyền lợi cho các bên liên quan trong vụ án.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Định Tội Danh Các Tội Xâm Phạm Sở Hữu

Trong thực tiễn, việc định tội danh các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt gặp nhiều thách thức. Các cơ quan tiến hành tố tụng thường mắc phải sai lầm trong việc xác định tội danh, dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng. Những sai lầm này có thể do thiếu sót trong quy định pháp luật hoặc do chủ quan của người tiến hành tố tụng.

2.1. Những Sai Lầm Thường Gặp Trong Định Tội Danh

Sai lầm trong định tội danh có thể dẫn đến việc truy cứu trách nhiệm hình sự người vô tội hoặc bỏ lọt tội phạm. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của bị can mà còn làm giảm niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

2.2. Nguyên Nhân Gây Ra Sai Lầm Trong Định Tội Danh

Nguyên nhân gây ra sai lầm có thể đến từ việc thiếu hiểu biết về quy định pháp luật, hoặc do áp lực trong công tác điều tra và truy tố. Điều này đòi hỏi cần có sự cải cách và nâng cao năng lực cho các cơ quan tiến hành tố tụng.

III. Phương Pháp Định Tội Danh Các Tội Xâm Phạm Sở Hữu Theo Bộ Luật Hình Sự 1999

Để định tội danh chính xác, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu và phân tích cụ thể. Việc xác định các tình tiết thực tế của vụ án là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Sau đó, cần đối chiếu các tình tiết này với các quy định của Bộ luật Hình sự để đưa ra kết luận chính xác.

3.1. Các Bước Trong Quy Trình Định Tội Danh

Quy trình định tội danh bao gồm việc xác định tình tiết vụ án, nhận thức đúng nội dung quy định pháp luật, và kết luận về tên tội danh. Mỗi bước đều cần sự cẩn trọng và chính xác để đảm bảo tính hợp pháp.

3.2. Ứng Dụng Các Phương Pháp Nghiên Cứu Trong Định Tội Danh

Các phương pháp như phân tích, tổng hợp và so sánh được áp dụng để đánh giá tính hợp pháp của hành vi phạm tội. Điều này giúp đảm bảo rằng các quyết định được đưa ra là chính xác và công bằng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Định Tội Danh Các Tội Xâm Phạm Sở Hữu

Việc áp dụng pháp luật hình sự trong thực tiễn định tội danh các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt cần được thực hiện một cách nghiêm túc. Các cơ quan tiến hành tố tụng cần có sự phối hợp chặt chẽ để đảm bảo tính chính xác và công bằng trong quá trình điều tra và xét xử.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Định Tội Danh

Nghiên cứu cho thấy rằng việc định tội danh chính xác có thể giảm thiểu tình trạng oan sai và bỏ lọt tội phạm. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của bị can mà còn nâng cao hiệu quả của hệ thống tư pháp.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm Từ Thực Tiễn

Các bài học từ thực tiễn cho thấy rằng cần có sự cải cách trong quy trình định tội danh. Việc nâng cao năng lực cho các cơ quan tiến hành tố tụng là rất cần thiết để đảm bảo tính chính xác và công bằng.

V. Kết Luận Về Định Tội Danh Các Tội Xâm Phạm Sở Hữu

Định tội danh các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt theo Bộ luật Hình sự 1999 là một vấn đề phức tạp và cần được nghiên cứu một cách toàn diện. Việc cải thiện quy trình định tội danh sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của hệ thống tư pháp và bảo vệ quyền lợi của công dân.

5.1. Tương Lai Của Định Tội Danh Trong Luật Hình Sự

Tương lai của định tội danh trong luật hình sự cần được cải cách để phù hợp với thực tiễn. Cần có những quy định rõ ràng hơn để giảm thiểu sai lầm trong quá trình định tội danh.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Định Tội Danh

Cần có các chương trình đào tạo và nâng cao năng lực cho các cơ quan tiến hành tố tụng. Điều này sẽ giúp đảm bảo rằng các quyết định pháp lý được đưa ra là chính xác và công bằng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền tại Việt Nam, việc hoàn thiện Bộ luật hình sự (BLHS) và nghiên cứu lý luận, thực tiễn định tội danh là một nhiệm vụ cấp thiết. Theo báo cáo của ngành, khoảng 60% số tội phạm xảy ra hàng năm tại Việt Nam là các tội xâm phạm sở hữu, trong đó trên 81% thuộc nhóm tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt. Ví dụ, thống kê năm 2010 tại tỉnh Long An cho thấy trong tổng số 1089 vụ án hình sự khởi tố mới, các tội xâm phạm sở hữu chiếm 52,06%, trong đó tội trộm cắp tài sản chiếm tới 396 vụ/434 bị can, tương đương 95,76% trong nhóm tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt.

Tuy nhiên, thực tiễn điều tra, truy tố và xét xử cho thấy nhiều sai sót nghiêm trọng trong việc xác định tội danh, dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng như oan sai, bỏ lọt tội phạm, và xâm phạm quyền con người. Nguyên nhân bao gồm cả khách quan (bất cập trong quy định pháp luật) và chủ quan (thiếu kỹ năng, trách nhiệm của người tiến hành tố tụng).

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích lý luận và thực tiễn định tội danh các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt theo BLHS năm 1999, từ đó đề xuất các kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật. Phạm vi nghiên cứu tập trung từ năm 1999 đến 2011, chủ yếu trên cơ sở các quy định của BLHS năm 1999 và thực tiễn tố tụng tại Việt Nam. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm tính công minh, chính xác trong truy cứu trách nhiệm hình sự, góp phần nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tội phạm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết pháp lý hình sự về định tội danh và cấu thành tội phạm (CTTP). Định tội danh được hiểu là quá trình nhận thức logic, dựa trên chứng cứ và tình tiết thực tế để xác định sự phù hợp giữa hành vi phạm tội và dấu hiệu cấu thành tội phạm theo quy định pháp luật. CTTP là tổng hợp các dấu hiệu pháp lý khách quan và chủ quan do luật định, phản ánh bản chất và mức độ nguy hiểm của tội phạm.

Hai lý thuyết chính được vận dụng là:

• Lý thuyết về định tội danh, nhấn mạnh quá trình nhận thức và áp dụng pháp luật hình sự một cách chính xác, công minh.
• Lý thuyết về cấu thành tội phạm, phân tích bốn yếu tố cơ bản: khách thể, mặt khách quan, mặt chủ quan và chủ thể của tội phạm, cùng các loại CTTP như CTTP cơ bản, tăng nặng, giảm nhẹ, hình thức và vật chất.

Các khái niệm chuyên ngành như "hành vi chiếm đoạt", "thủ đoạn chiếm đoạt", "hậu quả nguy hiểm cho xã hội", "định tội danh chính thức và không chính thức" cũng được làm rõ để làm cơ sở phân tích.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý kết hợp với phân tích thực tiễn, bao gồm:

• Phân tích, tổng hợp các quy định pháp luật, tài liệu học thuật và các công trình nghiên cứu liên quan.
• So sánh các quan điểm lý luận và thực tiễn áp dụng pháp luật.
• Khảo sát, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử các vụ án hình sự liên quan đến tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt.
• Sử dụng phương pháp lịch sử để đánh giá sự phát triển của quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng từ năm 1999 đến 2011.

Nguồn dữ liệu chính gồm các văn bản pháp luật, báo cáo thống kê tội phạm, hồ sơ vụ án, và các tài liệu chuyên ngành. Cỡ mẫu nghiên cứu là hàng trăm vụ án điển hình được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phi xác suất nhằm đảm bảo tính đại diện cho các loại tội phạm xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ tội phạm xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt chiếm ưu thế: Theo thống kê, các tội này chiếm khoảng 52% tổng số vụ án hình sự, trong đó tội trộm cắp tài sản chiếm tới 396 vụ/434 bị can (95,76% trong nhóm tội xâm phạm sở hữu). Điều này cho thấy nhóm tội này là trọng tâm trong công tác phòng chống tội phạm.

2. Sai sót phổ biến trong định tội danh: Các cơ quan tiến hành tố tụng thường gặp khó khăn trong việc xác định chính xác các dấu hiệu cấu thành tội phạm, đặc biệt là mặt khách quan và chủ quan, dẫn đến sai phạm như định tội danh sai, bỏ lọt tội phạm hoặc oan sai. Ví dụ, việc xác định giá trị tài sản bị chiếm đoạt chưa chính xác do thiếu cơ sở định giá khách quan.

3. Bất cập trong quy định pháp luật: Các quy định của BLHS năm 1999 còn nhiều điểm chưa rõ ràng, đặc biệt trong phân biệt các tội danh có tính chất chiếm đoạt tương tự nhau như tội cướp tài sản và cưỡng đoạt tài sản, hoặc tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Điều này gây khó khăn cho việc áp dụng pháp luật thống nhất.

4. Vai trò quan trọng của cấu thành tội phạm: Việc hiểu rõ và vận dụng đúng các loại CTTP (cơ bản, tăng nặng, giảm nhẹ) giúp phân hóa trách nhiệm hình sự và cá thể hóa hình phạt, góp phần nâng cao tính công minh trong xét xử.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sai sót trong định tội danh xuất phát từ cả khách quan và chủ quan. Về khách quan, quy định pháp luật chưa đồng bộ, thiếu hướng dẫn chi tiết về các dấu hiệu cấu thành tội phạm và cách xác định giá trị tài sản. Về chủ quan, người tiến hành tố tụng thiếu kỹ năng, kinh nghiệm và đôi khi thiếu trách nhiệm nghề nghiệp.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với nhận định chung về khó khăn trong áp dụng pháp luật hình sự tại Việt Nam. Việc phân biệt các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về các dấu hiệu pháp lý và thực tiễn vụ án.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ các loại tội phạm xâm phạm sở hữu, bảng so sánh các dấu hiệu cấu thành tội phạm và sơ đồ quy trình định tội danh trong tố tụng hình sự, giúp minh họa rõ ràng các vấn đề và giải pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật: Cần sửa đổi, bổ sung BLHS để làm rõ các dấu hiệu cấu thành tội phạm, đặc biệt là phân biệt rõ ràng giữa các tội danh có tính chất chiếm đoạt tương tự, đồng thời quy định cụ thể về cách xác định giá trị tài sản bị chiếm đoạt. Thời gian thực hiện: 1-2 năm, chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng cho người tiến hành tố tụng: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về lý luận định tội danh, kỹ năng phân tích chứng cứ và áp dụng pháp luật hình sự cho điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán. Thời gian: liên tục hàng năm, chủ thể: Viện Kiểm sát, Tòa án, Bộ Công an.

3. Xây dựng hướng dẫn nghiệp vụ chi tiết: Ban hành các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ về định tội danh các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt, bao gồm các tình huống điển hình và cách xử lý. Thời gian: 6-12 tháng, chủ thể: Bộ Tư pháp, Viện Kiểm sát.

4. Tăng cường công tác định giá tài sản trong tố tụng hình sự: Thiết lập cơ chế phối hợp với các tổ chức định giá độc lập để xác định giá trị tài sản bị chiếm đoạt một cách khách quan, chính xác, tránh phụ thuộc vào lời khai của bị hại. Thời gian: 1 năm, chủ thể: Bộ Tư pháp, Bộ Công an.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ điều tra, kiểm sát viên, thẩm phán: Nâng cao hiểu biết và kỹ năng định tội danh chính xác, góp phần giảm thiểu sai sót trong tố tụng hình sự.

2. Nhà lập pháp và cơ quan soạn thảo pháp luật: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện các quy định pháp luật hình sự liên quan đến tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt.

3. Giảng viên và sinh viên ngành luật: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về lý luận và thực tiễn định tội danh, giúp nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu.

4. Cán bộ nghiên cứu pháp luật và chuyên gia tư pháp: Hỗ trợ nghiên cứu, đánh giá và đề xuất chính sách pháp luật trong lĩnh vực hình sự.

Câu hỏi thường gặp

1. Định tội danh là gì và tại sao quan trọng?
   Định tội danh là quá trình xác định sự phù hợp giữa hành vi phạm tội và dấu hiệu cấu thành tội phạm theo pháp luật. Đây là bước đầu tiên và quan trọng để truy cứu trách nhiệm hình sự, đảm bảo xét xử đúng người, đúng tội.

2. Các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt gồm những tội nào?
   Bao gồm các tội như cướp tài sản, bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, cưỡng đoạt tài sản, cướp giật tài sản, công nhiên chiếm đoạt tài sản, trộm cắp tài sản, lừa đảo chiếm đoạt tài sản và lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.

3. Khó khăn lớn nhất trong việc định tội danh các tội này là gì?
   Khó khăn chủ yếu là phân biệt chính xác các dấu hiệu cấu thành tội phạm, đặc biệt là mặt khách quan và chủ quan, cũng như xác định giá trị tài sản bị chiếm đoạt một cách khách quan và chính xác.

4. Làm thế nào để phân biệt tội cướp tài sản và cưỡng đoạt tài sản?
   Tội cướp tài sản có hành vi dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc làm người bị hại không thể chống cự, trong khi cưỡng đoạt tài sản là hành vi đe dọa dùng vũ lực hoặc thủ đoạn uy hiếp tinh thần có khoảng cách thời gian nhất định.

5. Giá trị tài sản bị chiếm đoạt ảnh hưởng thế nào đến việc truy cứu trách nhiệm hình sự?
   Giá trị tài sản là căn cứ để xác định có truy cứu trách nhiệm hình sự hay không và áp dụng khung hình phạt phù hợp. Ví dụ, với tội trộm cắp tài sản, giá trị tài sản từ 2 triệu đồng trở lên mới cấu thành tội phạm theo quy định.

Kết luận

• Định tội danh chính xác các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt là yếu tố then chốt đảm bảo công bằng và hiệu quả trong tố tụng hình sự.
• Tỷ lệ các tội này chiếm phần lớn trong cơ cấu tội phạm, đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt từ các cơ quan pháp luật.
• Quy định pháp luật hiện hành còn nhiều bất cập, cần được hoàn thiện để giảm thiểu sai sót trong áp dụng.
• Nâng cao năng lực cho người tiến hành tố tụng và xây dựng hướng dẫn nghiệp vụ chi tiết là giải pháp thiết thực.
• Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để các bên liên quan tham khảo, góp phần nâng cao chất lượng công tác phòng chống tội phạm.

Các cơ quan chức năng nên xem xét áp dụng các kiến nghị của luận văn để cải thiện hiệu quả công tác định tội danh, đồng thời tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu cho cán bộ tố tụng nhằm nâng cao năng lực chuyên môn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ ĐỊNH TỘI DANH CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU CÓ TÍNH CHẤT CHIẾM ĐOẠT THEO BỘ LUẬT HÌNH SỰ 1999 1.Luận định tội danh 1. Khái niệm, các loại và ỷ nghĩa của định tội danh. Khái niệm định tội danh Định tội danh là một trong những giai đoạn cơ bản của quá trình áp dụng pháp luật, áp dụng pháp luật là một quá trình phức tạp được tiến hành qua nhiều giai đoạn khác nhau như: giải thích pháp luật, xác định hiệu lực pháp luật về không gian và thời gian, định tội danh, quyết định hình phạt, miễn trách nhiệm hình sự. Định tội danh là cách thức đưa các quy phạm pháp luật hình sự vào cuộc sống và còn là cơ sở cho việc áp dụng các quy phạm pháp khác của pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự.

Tuy nhiên, khái niệm và đặc điểm định tội danh, chưa được quy định trong phần chung của Bộ luật hình sự (BLHS) năm 1999, mà hiện còn nhiều quan điểm: Quan điểm thứ nhất cho rằng: "Định tội danh là quá trình nhận thức lỷ luận có tính logic, là dạng của hoạt động thực tiên áp dụng pháp luật hình sự cũng như pháp luật tố tụng hình sự và được tiến hành trên cơ sở các chứng cứ, các tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án hình sự để xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm tương ứng do luật hình sự quy định nhằm đạt được sự thật khách quan, tức là đưa ra sự đánh giá chính xác tội phạm về mặt pháp lỷ hình sự, làm tiền đề cho việc cá thể hóa và phân hóa trách nhiệm hình sự một cách công minh, có căn cứ và đúng pháp luật”1. Theo quan điểm trên, định tội danh trước hết là quá trình nhận thức lý luận có tính logic, có nghĩa là khi tiến hành định tội danh phải tuân theo các quy luật nhận thức nhất định, là hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự cũng như pháp luật tố tụng hình sự, hoạt động này là do các chủ thể có thẩm quyền tiến hành theo quy định và được tiến hành trên cơ sở các chứng cứ, các tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án hình sự được thu thập theo đúng quy định của pháp luật tố tụng hình sự, để xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội, được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm (CTTP) tương ứng do luật hình sự quy định nhằm đạt được sự thật khách quan. Quan điểm thứ hai cho rằng: “Định tội danh là việc xác định và ghi nhận về mặt pháp lỷ sự phù hợp chính xác giữa các dấu hi ệu c ủa hành vi phạm tội cụ thể đã được thực hi n với các dấu hi u c a cấu th nh tội phạm đã được quy định trong quy phạm pháp luật hình sự” 2. Theo quan điểm này, định tội danh được hiểu là việc xác nhận và ghi nhận sự phù hợp giữa những trường hợp phạm tội cụ thể đang xem xét với các dấu hiệu của một cấu thành tội phạm được quy định trong quy phạm pháp luật hình sự thuộc Phần các tội phạm của BLHS, đó là việc đánh giá nhất định về mặt pháp lý đối với một hành vi nguy hiểm cho xã hội.

Tuy nhiên, quan điểm này chưa phản ánh được định tội danh là một quá trình nhận thức có tính logic, định tội danh phải dựa trên những cơ sở nào và nhằm mục đích gì. Quan điểm thứ ba cho rằng: “Định tội danh là việc xác nhận về mặt pháp lỷ sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội cụ thể đã được thực hiện với các yếu tố cấu thành tội phạm cụ thể tương ứng được quy định tron Bộ luật hình sự”3. Theo quan điểm này thì định tội danh là việc xác 1 Xem: Lê Cảm (2004), Giáo trình luật hình sự Việt Nam, NXB Công an nhân dân, Hà Nội, tr. 2 Xem: Võ Khánh Vinh (2003), Giáo trình lí luận chung về định tội danh, NXB Công an nhân dân, Hà Nội, tr.

3 Xem: Phạm Văn Beo (2010), Luật hình sự Việt Nam - Quyển 2 (Phần các tội phạm), NXB Chính trị quốc định một hành vi cụ thể đã thực hiện thỏa mãn đầy đủ các dấu hiệu của một tội phạm cụ thể nào đó trong số các tội phạm được quy định trong Bộ luật hình sự. Để định tội danh cho một hành vi cụ thể, người áp dụng pháp luật hình sự phải căn cứ vào các cấu thành tội phạm được rút ra từ những quy định của Bộ luật hình sự. Nếu một hành vi phạm tội phù hợp với các dấu hiệu của một cấu thành tội phạm cụ thể được quy định trong BLHS, thì hành vi đó được xác định theo tội danh của cấu thành tội phạm đó. Tuy nhiên, quan điểm này cũng như quan điểm thứ hai chưa thể hiện được căn cứ của việc định tội danh được thực hiện trên cơ sở nào, và chưa phản ánh định tội danh đó là một quá trình nhận thức có tính logic.

Trong số các quan điểm khác nhau về khái niệm định tội danh, theo chúng tôi quan điểm thứ nhất là đầy đủ và có cơ sở hơn bởi lẽ: Thứ nhất, định tội danh là quá trình nhận thức: định tội danh là một hoạt động nhận thức tư duy logic và chặt chẽ, là một quá trình nhận thức từ những điều đã biết để xác định những vấn đề chưa biết và quá trình đó dựa trên cơ sở sử dụng các phương pháp nhận thức như: phương pháp quan sát, phương pháp phân tích tổng hợp, phương pháp so sánh và các quy luật logic như: quy luật đồng nhất, quy luật mâu thuẫn, quy luật bài trung và quy luật lý do đầy đủ. Quá trình nhận thức đó bao gồm: làm rõ sự thật khách quan, lựa chọn quy phạm pháp luật, đánh giá vụ án trên bình diện pháp lý. Quá trình này được hợp thức hóa bằng thủ tục tố tụng hình sự dưới dạng các văn bản tố tụng hình sự. Thứ hai, định tội danh là hoạt động áp dụng pháp luật, là một dạng của hoạt động áp dụng pháp luật, định tội danh được hiểu là việc xác định bằng thủ tục hình sự, sự phù hợp giữa hành vi nguy hiểm cho xã hội đã được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm tương ứng do luật hình sự quy định, cấu thành tội phạm có ý nghĩa, vai trò như thế nào với định tội danh sẽ được phân tích trong phần sau.

Hoạt động định tội danh của những người tiến hành tố tụng gia, Cần Thơ, tr. có những nét đặc thù tùy thuộc vào chức năng tố tụng mà họ thực hiện: Điều tra viên phạm vi định tội danh rất rộng; đại diện của Viện kiểm sát phạm vi hoạt động của Viện kiểm sát khá rộng nhưng vẫn bị giới hạn bởi những bằng chứng đã được thu thập trong hồ sơ; Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân phạm vi hoạt động định tội danh hẹp vì Tòa án chỉ được định tội danh đối với những hành vi bị Viện kiểm sát truy tố và phải tuân thủ giới hạn xét xử. Thứ ba, định tội danh là sự đánh giá pháp lý hình sự đối với một hành vi nguy hiểm cho xã hội mà người có thẩm quyền đang xem xét, xác định hành vi quy định ở điều nào của BLHS. Với ý nghĩa là kết quả của hoạt động áp dụng pháp luật, định tội danh là đánh giá pháp lý hình sự của một chủ thể đối với một hành vi nguy hiểm cho xã hội đã được thực hiện trên thực tế, nghĩa là kết luận về tên tội phạm, điều luật cần áp dụng đối với trường hợp phạm tội cụ thể.

Như vậy, định tội danh đó là một quá trình nhận thức logic, một dạng hoạt động của thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự và tố tụng hình sự được tiến hành bằng cách, trên cơ sở các chứng cứ, các tài liệu thu thập được, xác định sự phù hợp giữa hành vi nguy hiểm cho xã hội đã được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm tương ứng do luật hình sự quy định, nhằm đạt được sự thật khách quan của vụ việc. Định tội danh là một quá trình gồm các bước sau: Bước thứ nhất: xác định các tình tiết thực tế của vụ án. Đó là quá trình xem xét, đánh giá tất cả các chứng cứ của vụ án để tìm ra sự thật khách quan và chỉ trên cơ sở những tình tiết khách quan đó, việc định tội danh mới được tiến hành. Việc thu thập các tình tiết của vụ án phải đảm bảo tính đầy đủ, tính toàn diện và tính liên quan đến vụ án.

Đồng thời việc thu thập các tình tiết khách quan phải chính xác, trung thực, khách quan, khoa học và người định tội danh phải giải thích được những mâu thuẫn giữa các chứng cứ trong một vụ án hình sự. Bước thứ hai: nhận thức đúng nội dung của các quy định trong BLHS. Bước này đòi hỏi người định tội danh phải có sự hiểu biết và nhận thức đúng đắn, sâu sắc về các quy định của BLHS bao gồm cả những quy định Phần chung, Phần các tội phạm cụ thể của BLHS cũng như những văn bản dưới luật có liên quan. Yêu cầu đặt ra đối với việc nhận thức đúng nội dung của các quy định trong BLHS là cần nắm vững quy định của pháp luật hình sự về các tội phạm cụ thể, các cặp CTTP có mối quan hệ đặc biệt.

Đồng thời, phải dự kiến tất cả các CTTP có thể là căn cứ pháp lý đối với hành vi phạm tội cụ thể. Bước thứ ba: xác định mối quan hệ giữa các dấu hiệu thực tế và các dấu hiệu được quy định trong luật. Trên cơ sở bước thứ nhất và bước thứ hai, người định tội danh sẽ đối chiếu các tình tiết của vụ án với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm cụ thể được quy định trong luật. Nếu hoàn toàn phù hợp thì phải kết luận hành vi đã thực hiện phạm tội đó chứ không phải phạm tội khác.

Nếu không phù hợp thì phải xem xét hành vi này có thỏa mãn tội khác không? Hay hành vi đó không có tội.