mở đầu tố tụng hình sự, giai đoạn này bắt đầu bằng việc phát hiện những thông tin về tội phạm và kết thúc bằng việc cơ quan có thẩm quyền ra quyết định khởi tố vụ án hình sự. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khởi tố vụ án hình sự là một khái niệm được hiểu ở nhiều khía cạnh khác nhau. Trước hết, đó là một chế định của Bộ luật tố tụng hình sự, tức là tập hợp những quy phạm pháp luật tố tụng hình sự, quy định về trình tự và thủ tục khởi tố vụ án hình sự. Thứ hai, khởi tố vụ án hình sự được hiểu là một hành vi tố tụng điều tra cũng bắt đầu được tiến hành.
Thứ ba, khởi tố vụ án hình sự được hiểu là một giai đoạn tố tụng độc lập trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Cũng như giai đoạn khác của tố tụng hình sự, khởi tố vụ án hình sự có những nhiệm vụ cụ thể mà những mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể này đều tuân thủ mục đích và nhiệm vụ chung của tố tụng hình sự là phát hiện chính xác, nhanh chóng kịp thời và công minh mọi hành vi phạm tội, không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội. Nhiệm vụ cụ thể của giai đoạn khởi tố vụ án hình sự sự thể hiện việc tiếp nhận, xử lý tin báo và tố giác về tội phạm, xác minh các tin báo, tố giác đó để kiểm tra tính hợp pháp của các lý do và căn cứ để khởi tố vụ án hình sự. Giai đoạn này cũng có nhiệm vụ làm rõ các tình tiết loại trừ tố tụng đối với vụ việc, phòng ngừa và ngăn chặn tội phạm, giữ gìn, bảo quản các dấu vết của vụ án theo những quy định của luật tố tụng hình sự.
Có thể nói, giai đoạn khởi tố vụ án hình sự tạo ra những điều kiện cần thiết để thực hiện nhiệm vụ xác định người phạm tội và tội phạm ở các giai đoạn tố tụng tiếp theo. Tính chất quan trọng của mục đích và các nhiệm vụ cụ thể của giai đoạn khởi tố vụ án hình sự còn được quy định bởi các ý nghĩa chính trị xã hội và ý nghĩa pháp lý của nó. ý nghĩa chính trị - xã hội của giai đoạn này được thể hiện việc kịp thời, khởi tố đúng pháp luật sẽ là một biện pháp rất quan trọng để bảo vệ lợi ích của Nhà nước, của xã hội và lợi ích hợp pháp của công dân; ngăn chặn, phòng ngừa các hành vi phạm tội. Đồng thời cũng thể hiện sự phản ứng nhạy cảm kịp thời của các cơ quan đấu tranh phòng chống tội phạm nhằm xác định 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sự thật của vụ án và truy cứu trách nhiệm hình sự người có hành vi phạm tội.
Đồng thời khẳng định trên thực tế nguyên tắc không tránh khỏi hình phạt của người tội phạm mà V. Lê nin đã nêu ra. Việc phát hiện ra tội phạm kịp thời sẽ tạo ra niềm tin của quần chúng nhân dân vào pháp luật. Bên cạnh đó việc khởi tố vụ án hình sự khi có những căn cứ mà pháp luật quy định là không được khởi tố sẽ tạo niềm tin cho quần chúng nhân dân vào sự công minh của pháp luật, đồng thời cũng tiết kiệm sức người sức của cho Nhà nước vì nó đã không để các Cơ quan điều tra, Kiểm sát, Tòa án và Thi hành án phải tiến hành tố tụng một cách lãng phí.
Ngược lại, việc không khởi tố hoặc khởi tố vụ án không kịp thời sẽ dễ dẫn đến việc tội phạm bị che giấu, chứng cứ bị thất thoát, bị tiêu hủy làm cho việc điều tra, quá trình xử lý tội phạm khó khăn và rất có thể sẽ dẫn đến hiện tượng oan, sai do nhầm lẫn trong quá trình giải quyết vụ án. ý nghĩa pháp lý của việc khởi tố vụ án hình sự được thể hiện ở chỗ khi các cơ quan có thẩm quyền quyết định khởi tố hình sự là lúc bắt đầu áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự. Tuy quyết định này chỉ là sơ bộ đánh giá nhưng cũng đã chỉ ra rằng tội phạm bị khởi tố là tội gì và thẩm quyền điều tra thuộc về cơ quan nào. Như vậy, chỉ sau khi khởi tố vụ án hình sự thì các hoạt động điều tra, khởi tố và hỏi cung bị can, lấy lời khai người làm chứng, người bị hại, khám xét, bắt bị can để tạm giam, đối chất, nhận dạng.
mới được tiến hành (trừ hành vi tố tụng cấp thiết như khám nghiệm hiện trường). Cũng từ giai đoạn này, các quan hệ pháp luật tố tụng hình sự được xác lập [31, tr. Giai đoạn điều tra được bắt đầu từ khi có quyết định khởi tố vụ án hình sự và kết thúc khi Cơ quan điều tra hoàn thành bản kết luận điều tra, chuyển hồ sơ sang Viện kiểm sát đề nghị truy tố người phạm tội trước Tòa án hoặc đình chỉ điều tra. Như vậy, điều tra vụ án hình sự là một giai đoạn của tố tụng hình sự trong đó Cơ quan điều tra và các cơ quan khác được giao một số hoạt động điều tra áp dụng các quy định pháp luật tố tụng hình sự để thu thập 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chứng cứ chứng minh tội phạm, người phạm tội và những vấn đề khác có liên quan đến vụ án như việc làm rõ các đặc điểm tính nguy hiểm cho xã hội, tính có lỗi, tính chống đối pháp luật, nhân thân người phạm tội, những tình tiết tăng nặng giảm nhẹ, vai trò đồng phạm.
làm cơ sở cho việc xét xử của Tòa án. Đồng thời thông qua hoạt động điều tra xác định nguyên nhân điều kiện phạm tội đối với từng vụ án cụ thể và kiến nghị các biện pháp phòng ngừa với các cơ quan, tổ chức hữu quan. Đối với giai đoạn điều tra cũng như các giai đoạn khác có nhiều ý nghĩa đặc biệt trong công cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm. Về mặt chính trị xã hội, thực hiện tốt nhiệm vụ điều tra đã góp phần đảm bảo nguyên tắc phát hiện nhanh chóng, chính xác, xử lý công minh theo đúng pháp luật không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội.
Về mặt pháp lý thì giai đoạn điều tra kết thúc cũng là bắt đầu của giai đoạn mới, nhiệm vụ mới với các cơ quan tiến hành tố tụng. Nếu việc điều tra là chính xác, chứng minh sự việc phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội thì vụ án sẽ tiếp tục được giải quyết bằng các thủ tục tố tụng tiếp theo của Viện kiểm sát và Tòa án. Còn nếu việc điều tra là phiến diện, chủ quan không chứng minh được có sự việc phạm tội, sự việc phạm tội đó do người khác thực hiện hay người thực hiện đó mất năng lực trách nhiệm hình sự. sẽ dẫn đến phải đình chỉ điều tra vụ án, đình chỉ điều tra đối với bị can.
Thậm chí có trường hợp phải đình chỉ vụ án bằng các quyết định sau này của Viện kiểm sát hoặc Tòa án. Như vậy tố tụng hình sự là toàn bộ hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng và cá nhân, cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội nhằm giải quyết vụ án khách quan, toàn diện, nhanh chóng, chính xác và đúng pháp luật. Từ những phân tích nêu trên, đình chỉ điều tra có những mục đích và ý nghĩa sau: 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Một là, đình chỉ điều tra có ý nghĩa sâu sắc ở chỗ đã thiết lập sự công bằng giữa lợi ích công và lợi ích riêng của cá nhân con người, người bị hại, người bị khởi tố. Về phía người bị hại là cơ sở quan trọng để khẳng định và chứng minh rằng có hay không hành vi phạm tội đã diễn ra đối với họ, hành vi đó có phải xử lý hình sự và chịu trách nhiệm về hậu quả pháp lý hay không.
Còn đối với người bị khởi tố thì quyết định đình chỉ điều tra như cởi bỏ được sợi dây pháp luật mà không thể ai ngoài sự công bằng, khoan hồng của pháp luật hình sự đã chứng minh rằng bản thân họ có phạm tội hay không, có hành vi sự kiện phạm tội nhưng có đến mức độ nào đó có thể tha và miễn trách nhiệm hình sự cho họ. Tại Điều 4 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 quy định: Khi tiến hành tố tụng, Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều tra viên, Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát, Kiểm sát viên, Chánh án, Phó chánh án Tòa án, Thẩm phán, Hội thẩm trong phạm vi trách nhiệm của mình phải tôn trọng và bảo vệ các quyền lợi ích hợp pháp của công dân, thường xuyên kiểm tra tính hợp pháp và sự cần thiết của những biện pháp đã áp dụng. Kịp thời hủy bỏ hoặc thay đổi những biện pháp đó, nếu xét thấy có vi phạm pháp luật hoặc không còn cần thiết nữa. Các quyền và tự do cơ bản của con người là những giá trị xã hội cao nhất có ý nghĩa to lớn về nhiều mặt cần phải được tôn trọng và bảo vệ một cách có hiệu quả.
Các quyền cơ bản của công dân được quy định trong Hiến pháp là thành quả của cuộc đấu tranh chống ngoại xâm của nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng. Chính vì vậy đảm bảo công bằng các quyền lợi hợp pháp của người công dân không chỉ có ý nghĩa chính trị xã hội mà còn tác động đến đời sống hàng ngày của người dân. Do đó, khi tiến hành áp dụng các biện pháp tố tụng hình sự để giải quyết vụ án một mặt phải đảm bảo thực hiện nhiệm vụ của tố tụng hình sự đồng thời phải tôn trọng các quyền cơ bản của công dân. Nếu quá trình điều tra không chứng minh được hành vi, chủ thể đã thực hiện tội phạm thì đương nhiên phải đình chỉ điều tra, khôi phục lại quyền của một công dân bình thường mà pháp luật quy 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com định và không phân biệt dù người đó là ai, người có quyền chức, địa vị, người giàu, nghèo và nam hay nữ.
Hai là, đình chỉ điều tra còn đảm bảo được tính khách quan của vụ án, khắc phục được sự định kiến của các cơ quan tiến hành tố tụng đối với bị can cho rằng họ là người phạm tội nên trong quá trình giải quyết vụ án chỉ thu thập chứng cứ buộc tội mà bỏ qua chứng cứ gỡ tội.