Luận Văn Thạc Sĩ Về Đình Chỉ Điều Tra Trong Tố Tụng Hình Sự

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls đình chỉ điều tra trong tố tụng hình sự, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Đoàn Thị Vịnh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Tất Viễn
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Đình Chỉ Điều Tra Trong Tố Tụng Hình Sự
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐÌNH CHỈ ĐIỀU TRA TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm, mục đích, ý nghĩa của đình chỉ điều tra trong tố tụng hình sự
• 1.2. Mục đích, ý nghĩa
• 1.3. Căn cứ đình chỉ điều tra trong tố tụng hình sự
• 1.3.1. Đình chỉ điều tra theo Bộ luật hình sự
• 1.3.2. Đình chỉ điều tra theo Bộ luật tố tụng hình sự
• 1.3.3. Người đã yêu cầu khởi tố rút yêu cầu
• 1.3.4. Khi chứng minh được vụ án có những căn cứ không được khởi tố vụ án hình sự
• 1.3.5. Đã hết thời hạn điều tra mà không chứng minh được bị can hoặc người nào khác đã thực hiện tội phạm
• 1.4. Thẩm quyền, thủ tục đình chỉ điều tra và các quan hệ pháp luật tố tụng hình sự phát sinh khi đình chỉ điều tra
• 1.4.1. Thẩm quyền đình chỉ điều tra
• 1.4.2. Thủ tục đình chỉ điều tra
• 1.4.3. Các quan hệ pháp luật tố tụng hình sự phát sinh khi đình chỉ điều tra
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ ĐÌNH CHỈ ĐIỀU TRA VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Các quy định pháp luật về đình chỉ điều tra
• 2.1.1. Giai đoạn 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật tố tụng hình sự năm 1988
• 2.1.2. Căn cứ pháp luật về đình chỉ điều tra theo quy định Bộ luật tố tụng hình sự năm 1988
• 2.1.3. Các quy định pháp luật về đình chỉ điều tra trong Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003
• 2.2. Các quy định pháp luật về đình chỉ điều tra và thực tiễn áp dụng
• 2.2.1. Tình hình đình chỉ điều tra
• 2.2.2. Đánh giá chất lượng đình chỉ điều tra trong tố tụng hình sự
• 2.2.3. Những kết quả đạt được trong công tác đình chỉ điều tra
• 2.2.4. Những hạn chế, tồn tại trong công tác đình chỉ điều tra
• 2.2.5. Nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG ĐÌNH CHỈ ĐIỀU TRA TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 3.1. Xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, bảo vệ công lý, phụng sự nhân dân
• 3.2. Bảo đảm nguyên tắc pháp chế trong tố tụng hình sự
• 3.3. Bảo đảm quyền công dân
• 3.4. Hoàn thiện pháp luật
• 3.5. Các giải pháp thực tiễn
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đình Chỉ Điều Tra Trong Tố Tụng Hình Sự

Đình chỉ điều tra trong tố tụng hình sự là một chế định quan trọng, phản ánh chính sách nhân đạo của pháp luật Việt Nam. Chế định này cho phép cơ quan điều tra chấm dứt hoạt động điều tra khi có căn cứ pháp lý cho thấy không thể truy cứu trách nhiệm hình sự đối với bị can. Việc đình chỉ điều tra không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân mà còn đảm bảo tính công bằng trong quá trình tố tụng.

1.1. Khái Niệm Đình Chỉ Điều Tra Trong Tố Tụng Hình Sự

Đình chỉ điều tra được định nghĩa là việc cơ quan điều tra chấm dứt toàn bộ hoạt động điều tra đối với vụ án hình sự khi có căn cứ luật định. Điều này có thể xảy ra khi không đủ chứng cứ để buộc tội hoặc khi hành vi không còn nguy hiểm cho xã hội.

1.2. Ý Nghĩa Của Đình Chỉ Điều Tra

Đình chỉ điều tra không chỉ bảo vệ quyền lợi của bị can mà còn thể hiện nguyên tắc nhân đạo trong pháp luật hình sự. Nó giúp giảm thiểu tình trạng oan sai và bảo vệ quyền con người trong quá trình tố tụng.

II. Các Vấn Đề Thách Thức Trong Đình Chỉ Điều Tra

Mặc dù có những quy định rõ ràng về đình chỉ điều tra, nhưng thực tiễn vẫn gặp nhiều thách thức. Các cơ quan điều tra đôi khi gặp khó khăn trong việc xác định căn cứ đình chỉ, dẫn đến tình trạng đình chỉ không đúng quy định. Điều này có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho quyền lợi của bị can và sự công bằng trong tố tụng.

2.1. Những Hạn Chế Trong Quy Trình Đình Chỉ Điều Tra

Quy trình đình chỉ điều tra có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như áp lực từ dư luận, sự thiếu hụt thông tin hoặc sự không đồng nhất trong việc áp dụng pháp luật giữa các cơ quan tố tụng.

2.2. Nguyên Nhân Dẫn Đến Đình Chỉ Sai

Một số nguyên nhân dẫn đến đình chỉ sai có thể bao gồm việc đánh giá không chính xác tính chất của hành vi phạm tội hoặc thiếu sót trong việc thu thập chứng cứ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của bị can mà còn làm giảm niềm tin của công chúng vào hệ thống tư pháp.

III. Phương Pháp Nâng Cao Chất Lượng Đình Chỉ Điều Tra

Để nâng cao chất lượng hoạt động đình chỉ điều tra, cần có những giải pháp cụ thể nhằm cải thiện quy trình và tăng cường năng lực cho các cơ quan điều tra. Việc đào tạo chuyên sâu cho cán bộ điều tra và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan tố tụng là rất cần thiết.

3.1. Đào Tạo Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Điều Tra

Đào tạo chuyên sâu về pháp luật và kỹ năng điều tra sẽ giúp cán bộ có khả năng đánh giá đúng tình hình và đưa ra quyết định đình chỉ điều tra chính xác hơn.

3.2. Tăng Cường Sự Phối Hợp Giữa Các Cơ Quan Tố Tụng

Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án sẽ giúp đảm bảo rằng các quyết định đình chỉ điều tra được thực hiện đúng quy định và hợp lý.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Đình Chỉ Điều Tra

Việc áp dụng chế định đình chỉ điều tra trong thực tiễn đã cho thấy những kết quả tích cực, nhưng cũng tồn tại nhiều vấn đề cần khắc phục. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để đánh giá hiệu quả của việc đình chỉ điều tra trong các vụ án cụ thể.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Đình Chỉ Điều Tra

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc đình chỉ điều tra đã giúp giảm thiểu số lượng oan sai trong tố tụng hình sự. Tuy nhiên, vẫn cần có những cải cách để nâng cao tính chính xác trong các quyết định đình chỉ.

4.2. Thực Trạng Đình Chỉ Điều Tra Trong Các Vụ Án

Thực trạng đình chỉ điều tra cho thấy rằng nhiều vụ án vẫn bị đình chỉ do thiếu chứng cứ hoặc do đánh giá sai về tính chất của hành vi phạm tội. Cần có những biện pháp khắc phục để đảm bảo tính công bằng trong tố tụng.

V. Kết Luận Về Đình Chỉ Điều Tra Trong Tố Tụng Hình Sự

Đình chỉ điều tra là một chế định quan trọng trong tố tụng hình sự, phản ánh chính sách nhân đạo của pháp luật Việt Nam. Tuy nhiên, để đảm bảo tính hiệu quả và công bằng, cần có những cải cách và giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng hoạt động này.

5.1. Tương Lai Của Đình Chỉ Điều Tra

Tương lai của đình chỉ điều tra phụ thuộc vào việc cải cách hệ thống pháp luật và nâng cao năng lực cho các cơ quan tố tụng. Cần có những nghiên cứu và đánh giá liên tục để đảm bảo rằng chế định này được áp dụng một cách hiệu quả.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Cách

Đề xuất các giải pháp cải cách như tăng cường đào tạo, cải thiện quy trình và nâng cao sự phối hợp giữa các cơ quan tố tụng sẽ giúp nâng cao chất lượng đình chỉ điều tra trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chế định đình chỉ điều tra trong tố tụng hình sự là công cụ pháp lý đặc biệt quan trọng, thể hiện sâu sắc nguyên tắc nhân đạo xã hội chủ nghĩa và chính sách phân hóa trách nhiệm hình sự của Nhà nước. Theo số liệu thống kê của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, hoạt động đình chỉ điều tra trên phạm vi toàn quốc diễn biến phức tạp trong giai đoạn 2005 - 2009: năm 2005 ghi nhận 1.718 bị can được đình chỉ, năm 2006 tăng lên 1.859 bị can, năm 2007 đạt 1.836 bị can, năm 2008 tăng vọt lên 1.904 bị can và riêng 6 tháng đầu năm 2009 đã có 682 vụ án với 846 bị can được đình chỉ điều tra. Thực trạng trên phản ánh yêu cầu cấp bách trong việc giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu xử lý tội phạm nghiêm minh và nhiệm vụ chống oan sai, bảo vệ quyền con người.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung làm rõ những bất cập về mặt lý luận và hạn chế trong áp dụng pháp luật, khi nhiều cơ quan tiến hành tố tụng lúng túng trong việc phân định giữa các căn cứ đình chỉ theo luật nội dung và luật hình thức. Không ít trường hợp bị can bị áp dụng biện pháp tạm giam nhưng sau đó phải đình chỉ do hành vi không cấu thành tội phạm, hoặc áp dụng tùy tiện căn cứ miễn trách nhiệm hình sự do chuyển biến tình hình. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là xây dựng hệ thống luận cứ khoa học toàn diện về chế định đình chỉ điều tra, phân tích thực trạng áp dụng pháp luật tại Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát trong giai đoạn 5 năm từ năm 2005 đến năm 2009, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng điều tra, kiểm sát. Nghiên cứu có ý nghĩa quyết định trong việc chuẩn hóa quy trình tố tụng, hướng tới tỷ lệ xử lý đúng pháp luật đạt 100%, bảo vệ quyền công dân và giảm thiểu nguy cơ bồi thường oan sai theo quy định của pháp luật hiện hành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của hai lý thuyết tư pháp cốt lõi: Lý thuyết phân hóa và cá thể hóa trách nhiệm hình sự cùng Lý thuyết bảo vệ quyền con người trong tố tụng tư pháp hình sự. Mô hình nghiên cứu tiếp cận chế định đình chỉ điều tra dưới hai bình diện tương hỗ: luật nội dung quy định tại Bộ luật hình sự và luật hình thức quy định tại Bộ luật tố tụng hình sự. Bốn khái niệm chính được làm rõ và phân định ranh giới pháp lý bao gồm:

Thứ nhất, đình chỉ điều tra là hành vi tố tụng của cơ quan có thẩm quyền nhằm chấm dứt toàn bộ hoạt động điều tra đối với vụ án hình sự và bị can khi xuất hiện các căn cứ luật định, làm khôi phục đầy đủ các quyền công dân đã bị hạn chế.

Thứ hai, miễn trách nhiệm hình sự là chế định nhân đạo của luật hình sự, xóa bỏ hậu quả pháp lý hình sự đối với người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội khi có các điều kiện luật định như sự chuyển biến của tình hình hoặc hành vi tích cực tự thú.

Thứ ba, tạm đình chỉ điều tra là việc tạm dừng hoạt động tố tụng mang tính chất tạm thời khi chưa xác định được bị can, bị can bỏ trốn hoặc bị bệnh hiểm nghèo, khác biệt hoàn toàn với tính chất kết thúc dứt điểm của đình chỉ điều tra.

Thứ tư, rút yêu cầu khởi tố là quyền tự định đoạt của người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp trong các nhóm tội phạm ít nghiêm trọng, dẫn đến hậu quả pháp lý trực tiếp là vụ án phải được đình chỉ điều tra ngay lập tức.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn từ hệ thống báo cáo thống kê chính thức của Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Công an thành phố Hải Phòng trong giai đoạn 5 năm từ 2005 đến 2009. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hơn 7.300 trường hợp bị can được đình chỉ điều tra trên phạm vi toàn quốc và 100% hồ sơ vụ án đình chỉ điều tra tại địa bàn thành phố Hải Phòng. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích theo giai đoạn lịch sử được áp dụng nhằm thu thập toàn diện các vụ việc điển hình về miễn trách nhiệm hình sự, rút yêu cầu khởi tố và hết thời hạn điều tra không chứng minh được tội phạm.

Phương pháp phân tích pháp lý quy phạm kết hợp đối chiếu thống kê thực tiễn được lựa chọn vì tính chất đặc thù của khoa học luật hình sự đòi hỏi phải đánh giá tính chuẩn xác của các quy phạm so với thực tiễn áp dụng. Tác giả sử dụng phương pháp lịch sử để truy nguyên sự phát triển của chế định qua các mốc văn bản từ Sắc lệnh số 52 năm 1945, Sắc lệnh số 223 năm 1946, Bộ luật tố tụng hình sự năm 1988 đến Bộ luật năm 2003. Đồng thời, phương pháp so sánh luật học được vận dụng khi đối chiếu quy định về tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội tại Điều 32 Bộ luật hình sự Liên bang Nga năm 1996 và Điều 24 Bộ luật hình sự Trung Quốc năm 1998 để làm sáng tỏ các giá trị lập pháp tiến bộ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phát hiện thứ nhất chỉ ra sự biến động lớn và xu hướng gia tăng của các vụ án đình chỉ điều tra trong giai đoạn 2005 - 2009. Năm 2005 có 1.718 bị can được đình chỉ, năm 2006 tăng thêm 277 vụ và 141 bị can (tăng 8,2%), năm 2007 giảm nhẹ 21 vụ và 23 bị can (giảm 1,2%), nhưng đến năm 2008 lại tăng vọt lên 1.904 bị can (tăng 3,7% so với 2007). Trong 6 tháng đầu năm 2009, cả nước đã xử lý 682 vụ với 846 bị can đình chỉ điều tra, cho thấy áp lực xử lý án ở giai đoạn điều tra là rất lớn.

Phát hiện thứ hai làm rõ thực trạng áp dụng sai căn cứ pháp luật và chất lượng điều tra chưa đồng đều. Nhiều vụ án phải đình chỉ do không có sự kiện phạm tội hoặc hành vi không cấu thành tội phạm sau khi bị can đã bị áp dụng biện pháp tạm giam, gây ra hậu quả pháp lý nghiêm trọng. Viện kiểm sát nhân dân các cấp đã phải ra quyết định hủy bỏ hàng chục quyết định đình chỉ điều tra thiếu căn cứ của Cơ quan điều tra để phục hồi điều tra hoặc trực tiếp truy tố bị can ra trước Tòa án.

Phát hiện thứ ba ghi nhận sự vướng mắc sâu sắc về thẩm quyền tố tụng của các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra như Bộ đội biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm, Cảnh sát biển. Theo Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự năm 2004 được sửa đổi năm 2009, các cơ quan này chỉ có thời hạn 20 ngày để điều tra tội ít nghiêm trọng quả tang và 7 ngày để điều tra ban đầu vụ án nghiêm trọng, nhưng luật lại chưa quy định thẩm quyền đình chỉ hoặc tạm đình chỉ khi hết thời hạn mà bị can bỏ trốn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng đình chỉ sai hoặc lạm dụng căn cứ xuất phát từ việc nhận thức pháp luật chưa thống nhất giữa các cơ quan tiến hành tố tụng. Điển hình là quy định tại Điều 25 Bộ luật hình sự về việc miễn trách nhiệm hình sự do chuyển biến của tình hình: nhiều cán bộ nhầm lẫn giữa sự chuyển biến khách quan của đời sống kinh tế xã hội với sự thay đổi chủ quan của bản thân người phạm tội (như hoàn lương, bồi thường thiệt hại). Việc đánh giá phiến diện, chỉ chú trọng thu thập chứng cứ buộc tội mà bỏ qua chứng cứ gỡ tội đã dẫn đến việc khởi tố oan, buộc phải dùng biện pháp đình chỉ để sửa sai.

Khi so sánh với các hệ thống pháp luật phát triển, việc xác định rõ hậu quả pháp lý của việc đình chỉ điều tra tại Việt Nam còn thiếu các quy định chi tiết về phục hồi danh dự và bồi thường tức thì. Toàn bộ diễn biến dữ liệu thực tiễn được thể hiện rõ ràng qua Biểu đồ số 2.1 về biến động số lượng vụ án và bị can đình chỉ qua các năm 2005 - 2009, đồng thời Bảng số 1.2 cung cấp bức tranh chi tiết về cơ cấu phân loại lý do đình chỉ tại Hải Phòng. Sự phối hợp giữa Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát trong thời hạn 5 ngày trước khi ra quyết định đình chỉ và 3 ngày xem xét hủy bỏ tạm giam là mắt xích quan trọng nhất quyết định tính hợp pháp của toàn bộ quy trình.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự và tố tụng hình sự thông qua việc sửa đổi, bổ sung Điều 164 Bộ luật tố tụng hình sự và Điều 25 Bộ luật hình sự. Cơ quan lập pháp cần ban hành thông tư liên tịch hướng dẫn định lượng rõ ràng khái niệm chuyển biến của tình hình, xác lập cụ thể 6 căn cứ đình chỉ điều tra do miễn trách nhiệm hình sự, đồng thời chuyển giao toàn bộ thẩm quyền kết thúc điều tra về Cơ quan điều tra chuyên trách theo định hướng cải cách tư pháp của Nghị quyết số 49 Bộ Chính trị trong lộ trình 2010 - 2015.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình kiểm sát và rút ngắn thời hạn xử lý biện pháp ngăn chặn. Viện kiểm sát nhân dân tối cao cần ban hành quy chế nghiệp vụ bắt buộc: trong thời hạn tối đa 5 ngày trước khi đình chỉ, Cơ quan điều tra phải chuyển văn bản hủy tạm giam; Viện kiểm sát phải xử lý trong vòng 3 ngày làm việc; đảm bảo 100% người bị đình chỉ do không phạm tội được trả tự do ngay tại cơ sở giam giữ.

Thứ ba, nâng cao năng lực chuyên môn và trách nhiệm giải trình của Điều tra viên và Kiểm sát viên. Bộ Công an và Viện kiểm sát nhân dân tối cao cần tổ chức định kỳ 2 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng đánh giá chứng cứ gỡ tội, đặt mục tiêu giảm tỷ lệ các quyết định đình chỉ bị hủy bỏ hoặc đình chỉ sai căn cứ xuống dưới mức 0,5% trên tổng số án thụ lý.

Thứ tư, thực thi nghiêm túc cơ chế bồi thường thiệt hại cho người bị oan sai. Các cơ quan tiến hành tố tụng cần thực hiện triệt để Nghị quyết số 388 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Thông tư liên tịch số 04 năm 2006 của 6 cơ quan trung ương, cam kết thụ lý và giải quyết 100% đơn khiếu nại bồi thường oan sai trong thời hạn luật định, bảo vệ danh dự và tài sản công dân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất bao gồm Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng và Điều tra viên thuộc Cơ quan điều tra các cấp. Luận văn cung cấp cẩm nang tra cứu chuẩn xác về thẩm quyền, căn cứ luật định và thủ tục 4 bước ban hành quyết định đình chỉ điều tra, giúp hạn chế triệt để việc khởi tố oan hoặc xử lý sai thẩm quyền trong quá trình tác nghiệp.

Nhóm thứ hai là Viện trưởng, Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân các cấp. Tài liệu hỗ trợ trực tiếp cho hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra, cung cấp tiêu chí đánh giá tính hợp pháp của bản kết luận điều tra và hồ sơ đề nghị đình chỉ trong thời hạn 3 ngày kiểm sát theo luật định.

Nhóm thứ ba là Giảng viên, Nghiên cứu sinh, Học viên cao học chuyên ngành Luật hình sự và Tố tụng hình sự (Mã số 60 38 40). Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu về lịch sử lập pháp từ năm 1945 và phương pháp so sánh luật học đối với các chế định miễn trách nhiệm hình sự.

Nhóm thứ tư là Luật sư, Người bào chữa và các Chuyên gia tư vấn pháp lý. Nghiên cứu cung cấp cơ sở lý luận vững chắc để xây dựng luận cứ bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho thân chủ, đặc biệt trong việc yêu cầu đình chỉ điều tra khi người bị hại rút đơn hoặc khi đã hết thời hạn điều tra mà không đủ chứng cứ buộc tội.

Câu hỏi thường gặp

Đình chỉ điều tra khác gì so với tạm đình chỉ điều tra theo quy định của pháp luật? Đình chỉ điều tra là việc chấm dứt vĩnh viễn toàn bộ hoạt động tố tụng đối với vụ án và bị can do xuất hiện các căn cứ luật định như không có tội phạm hoặc miễn trách nhiệm hình sự theo Điều 164 Bộ luật tố tụng hình sự. Ngược lại, tạm đình chỉ điều tra theo Điều 160 chỉ là biện pháp tạm dừng thời hạn điều tra khi chưa rõ bị can, bị can trốn hoặc mắc bệnh hiểm nghèo, hoạt động điều tra sẽ phục hồi khi lý do tạm dừng chấm dứt.

Bị can được đình chỉ điều tra do chuyển biến của tình hình trong trường hợp nào? Theo Điều 25 Bộ luật hình sự, bị can được xem xét đình chỉ khi có sự thay đổi khách quan về chính trị, kinh tế, xã hội hoặc chính sách pháp luật của Nhà nước làm cho hành vi phạm tội hoặc bản thân người phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội tại thời điểm điều tra, khác với các tình tiết giảm nhẹ đạo đức thông thường.

Khi người bị hại rút yêu cầu khởi tố thì Cơ quan điều tra phải xử lý như thế nào? Đối với 11 tội danh khởi tố theo yêu cầu người bị hại tại Điều 105 Bộ luật tố tụng hình sự, nếu người bị hại hoặc người đại diện tự nguyện rút đơn trước phiên tòa sơ thẩm, Cơ quan điều tra bắt buộc phải ban hành quyết định đình chỉ điều tra, trừ trường hợp có căn cứ chứng minh việc rút đơn do bị cưỡng bức, đe dọa.

Cơ quan Hải quan và Kiểm lâm có quyền ra quyết định đình chỉ điều tra không? Theo Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự năm 2004 sửa đổi năm 2009, các cơ quan này chỉ được giao tiến hành một số hoạt động điều tra trong thời hạn 20 ngày với tội ít nghiêm trọng rồi chuyển Viện kiểm sát. Pháp luật hiện hành không trao thẩm quyền ban hành quyết định đình chỉ điều tra cho các cơ quan này.

Người được đình chỉ điều tra do bị oan có quyền yêu cầu bồi thường ra sao? Người bị khởi tố, tạm giam oan được đình chỉ vì không có sự việc phạm tội hoặc không cấu thành tội phạm có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại theo Nghị quyết 388 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Thông tư liên tịch số 04 năm 2006, bao gồm bồi thường tổn thất tinh thần, thu nhập thực tế bị mất và phục hồi danh dự công khai.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chế định đình chỉ điều tra, khẳng định bản chất nhân đạo và nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa trong tố tụng hình sự Việt Nam.
• Công trình đã phân loại và phân tích sâu sắc các căn cứ đình chỉ điều tra theo hai nhóm luật nội dung (Bộ luật hình sự) và luật hình thức (Bộ luật tố tụng hình sự), giải quyết căn bản các tranh luận khoa học.
• Dữ liệu thực tiễn giai đoạn 2005 - 2009 với hơn 7.300 bị can được đình chỉ trên toàn quốc phản ánh trung thực thực trạng áp dụng pháp luật, chỉ rõ các tồn tại về đình chỉ sai căn cứ và bất cập thẩm quyền.
• Nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá về hoàn thiện lập pháp, chuẩn hóa thủ tục kiểm sát tạm giam 3 đến 5 ngày, nâng cao năng lực cán bộ và thực thi nghiêm túc cơ chế bồi thường oan sai.
• Đóng góp khoa học của luận văn tạo tiền đề vững chắc cho việc sửa đổi Bộ luật tố tụng hình sự giai đoạn 2010 - 2015, là cẩm nang pháp lý hữu ích cho các nhà nghiên cứu, cán bộ thực tiễn và người hành nghề luật trong công cuộc bảo vệ công lý và quyền con người.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu tố tụng hình sự, giai đoạn này bắt đầu bằng việc phát hiện những thông tin về tội phạm và kết thúc bằng việc cơ quan có thẩm quyền ra quyết định khởi tố vụ án hình sự. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khởi tố vụ án hình sự là một khái niệm được hiểu ở nhiều khía cạnh khác nhau. Trước hết, đó là một chế định của Bộ luật tố tụng hình sự, tức là tập hợp những quy phạm pháp luật tố tụng hình sự, quy định về trình tự và thủ tục khởi tố vụ án hình sự. Thứ hai, khởi tố vụ án hình sự được hiểu là một hành vi tố tụng điều tra cũng bắt đầu được tiến hành.

Thứ ba, khởi tố vụ án hình sự được hiểu là một giai đoạn tố tụng độc lập trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Cũng như giai đoạn khác của tố tụng hình sự, khởi tố vụ án hình sự có những nhiệm vụ cụ thể mà những mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể này đều tuân thủ mục đích và nhiệm vụ chung của tố tụng hình sự là phát hiện chính xác, nhanh chóng kịp thời và công minh mọi hành vi phạm tội, không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội. Nhiệm vụ cụ thể của giai đoạn khởi tố vụ án hình sự sự thể hiện việc tiếp nhận, xử lý tin báo và tố giác về tội phạm, xác minh các tin báo, tố giác đó để kiểm tra tính hợp pháp của các lý do và căn cứ để khởi tố vụ án hình sự. Giai đoạn này cũng có nhiệm vụ làm rõ các tình tiết loại trừ tố tụng đối với vụ việc, phòng ngừa và ngăn chặn tội phạm, giữ gìn, bảo quản các dấu vết của vụ án theo những quy định của luật tố tụng hình sự.

Có thể nói, giai đoạn khởi tố vụ án hình sự tạo ra những điều kiện cần thiết để thực hiện nhiệm vụ xác định người phạm tội và tội phạm ở các giai đoạn tố tụng tiếp theo. Tính chất quan trọng của mục đích và các nhiệm vụ cụ thể của giai đoạn khởi tố vụ án hình sự còn được quy định bởi các ý nghĩa chính trị xã hội và ý nghĩa pháp lý của nó. ý nghĩa chính trị - xã hội của giai đoạn này được thể hiện việc kịp thời, khởi tố đúng pháp luật sẽ là một biện pháp rất quan trọng để bảo vệ lợi ích của Nhà nước, của xã hội và lợi ích hợp pháp của công dân; ngăn chặn, phòng ngừa các hành vi phạm tội. Đồng thời cũng thể hiện sự phản ứng nhạy cảm kịp thời của các cơ quan đấu tranh phòng chống tội phạm nhằm xác định 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sự thật của vụ án và truy cứu trách nhiệm hình sự người có hành vi phạm tội.

Đồng thời khẳng định trên thực tế nguyên tắc không tránh khỏi hình phạt của người tội phạm mà V. Lê nin đã nêu ra. Việc phát hiện ra tội phạm kịp thời sẽ tạo ra niềm tin của quần chúng nhân dân vào pháp luật. Bên cạnh đó việc khởi tố vụ án hình sự khi có những căn cứ mà pháp luật quy định là không được khởi tố sẽ tạo niềm tin cho quần chúng nhân dân vào sự công minh của pháp luật, đồng thời cũng tiết kiệm sức người sức của cho Nhà nước vì nó đã không để các Cơ quan điều tra, Kiểm sát, Tòa án và Thi hành án phải tiến hành tố tụng một cách lãng phí.

Ngược lại, việc không khởi tố hoặc khởi tố vụ án không kịp thời sẽ dễ dẫn đến việc tội phạm bị che giấu, chứng cứ bị thất thoát, bị tiêu hủy làm cho việc điều tra, quá trình xử lý tội phạm khó khăn và rất có thể sẽ dẫn đến hiện tượng oan, sai do nhầm lẫn trong quá trình giải quyết vụ án. ý nghĩa pháp lý của việc khởi tố vụ án hình sự được thể hiện ở chỗ khi các cơ quan có thẩm quyền quyết định khởi tố hình sự là lúc bắt đầu áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự. Tuy quyết định này chỉ là sơ bộ đánh giá nhưng cũng đã chỉ ra rằng tội phạm bị khởi tố là tội gì và thẩm quyền điều tra thuộc về cơ quan nào. Như vậy, chỉ sau khi khởi tố vụ án hình sự thì các hoạt động điều tra, khởi tố và hỏi cung bị can, lấy lời khai người làm chứng, người bị hại, khám xét, bắt bị can để tạm giam, đối chất, nhận dạng.

mới được tiến hành (trừ hành vi tố tụng cấp thiết như khám nghiệm hiện trường). Cũng từ giai đoạn này, các quan hệ pháp luật tố tụng hình sự được xác lập [31, tr. Giai đoạn điều tra được bắt đầu từ khi có quyết định khởi tố vụ án hình sự và kết thúc khi Cơ quan điều tra hoàn thành bản kết luận điều tra, chuyển hồ sơ sang Viện kiểm sát đề nghị truy tố người phạm tội trước Tòa án hoặc đình chỉ điều tra. Như vậy, điều tra vụ án hình sự là một giai đoạn của tố tụng hình sự trong đó Cơ quan điều tra và các cơ quan khác được giao một số hoạt động điều tra áp dụng các quy định pháp luật tố tụng hình sự để thu thập 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chứng cứ chứng minh tội phạm, người phạm tội và những vấn đề khác có liên quan đến vụ án như việc làm rõ các đặc điểm tính nguy hiểm cho xã hội, tính có lỗi, tính chống đối pháp luật, nhân thân người phạm tội, những tình tiết tăng nặng giảm nhẹ, vai trò đồng phạm.

làm cơ sở cho việc xét xử của Tòa án. Đồng thời thông qua hoạt động điều tra xác định nguyên nhân điều kiện phạm tội đối với từng vụ án cụ thể và kiến nghị các biện pháp phòng ngừa với các cơ quan, tổ chức hữu quan. Đối với giai đoạn điều tra cũng như các giai đoạn khác có nhiều ý nghĩa đặc biệt trong công cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm. Về mặt chính trị xã hội, thực hiện tốt nhiệm vụ điều tra đã góp phần đảm bảo nguyên tắc phát hiện nhanh chóng, chính xác, xử lý công minh theo đúng pháp luật không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội.

Về mặt pháp lý thì giai đoạn điều tra kết thúc cũng là bắt đầu của giai đoạn mới, nhiệm vụ mới với các cơ quan tiến hành tố tụng. Nếu việc điều tra là chính xác, chứng minh sự việc phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội thì vụ án sẽ tiếp tục được giải quyết bằng các thủ tục tố tụng tiếp theo của Viện kiểm sát và Tòa án. Còn nếu việc điều tra là phiến diện, chủ quan không chứng minh được có sự việc phạm tội, sự việc phạm tội đó do người khác thực hiện hay người thực hiện đó mất năng lực trách nhiệm hình sự. sẽ dẫn đến phải đình chỉ điều tra vụ án, đình chỉ điều tra đối với bị can.

Thậm chí có trường hợp phải đình chỉ vụ án bằng các quyết định sau này của Viện kiểm sát hoặc Tòa án. Như vậy tố tụng hình sự là toàn bộ hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng và cá nhân, cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội nhằm giải quyết vụ án khách quan, toàn diện, nhanh chóng, chính xác và đúng pháp luật. Từ những phân tích nêu trên, đình chỉ điều tra có những mục đích và ý nghĩa sau: 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Một là, đình chỉ điều tra có ý nghĩa sâu sắc ở chỗ đã thiết lập sự công bằng giữa lợi ích công và lợi ích riêng của cá nhân con người, người bị hại, người bị khởi tố. Về phía người bị hại là cơ sở quan trọng để khẳng định và chứng minh rằng có hay không hành vi phạm tội đã diễn ra đối với họ, hành vi đó có phải xử lý hình sự và chịu trách nhiệm về hậu quả pháp lý hay không.

Còn đối với người bị khởi tố thì quyết định đình chỉ điều tra như cởi bỏ được sợi dây pháp luật mà không thể ai ngoài sự công bằng, khoan hồng của pháp luật hình sự đã chứng minh rằng bản thân họ có phạm tội hay không, có hành vi sự kiện phạm tội nhưng có đến mức độ nào đó có thể tha và miễn trách nhiệm hình sự cho họ. Tại Điều 4 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 quy định: Khi tiến hành tố tụng, Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều tra viên, Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát, Kiểm sát viên, Chánh án, Phó chánh án Tòa án, Thẩm phán, Hội thẩm trong phạm vi trách nhiệm của mình phải tôn trọng và bảo vệ các quyền lợi ích hợp pháp của công dân, thường xuyên kiểm tra tính hợp pháp và sự cần thiết của những biện pháp đã áp dụng. Kịp thời hủy bỏ hoặc thay đổi những biện pháp đó, nếu xét thấy có vi phạm pháp luật hoặc không còn cần thiết nữa. Các quyền và tự do cơ bản của con người là những giá trị xã hội cao nhất có ý nghĩa to lớn về nhiều mặt cần phải được tôn trọng và bảo vệ một cách có hiệu quả.

Các quyền cơ bản của công dân được quy định trong Hiến pháp là thành quả của cuộc đấu tranh chống ngoại xâm của nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng. Chính vì vậy đảm bảo công bằng các quyền lợi hợp pháp của người công dân không chỉ có ý nghĩa chính trị xã hội mà còn tác động đến đời sống hàng ngày của người dân. Do đó, khi tiến hành áp dụng các biện pháp tố tụng hình sự để giải quyết vụ án một mặt phải đảm bảo thực hiện nhiệm vụ của tố tụng hình sự đồng thời phải tôn trọng các quyền cơ bản của công dân. Nếu quá trình điều tra không chứng minh được hành vi, chủ thể đã thực hiện tội phạm thì đương nhiên phải đình chỉ điều tra, khôi phục lại quyền của một công dân bình thường mà pháp luật quy 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] định và không phân biệt dù người đó là ai, người có quyền chức, địa vị, người giàu, nghèo và nam hay nữ.

Hai là, đình chỉ điều tra còn đảm bảo được tính khách quan của vụ án, khắc phục được sự định kiến của các cơ quan tiến hành tố tụng đối với bị can cho rằng họ là người phạm tội nên trong quá trình giải quyết vụ án chỉ thu thập chứng cứ buộc tội mà bỏ qua chứng cứ gỡ tội.