1 Ch¬ng 1 §Æt vÊn ®Ò Níc Céng hßa d©n chñ nh©n d©n Lµo (CHDCND Lµo) n»m trªn b¸n ®¶o §«ng D¬ng, d©n sè kho¶ng 5.000 ngêi (2005), chia thµnh 16 tØnh vµ Thñ ®« Viªng Ch¨n, bao gåm nh sau: MiÒn b¾c cã 8 tØnh, miÒn trung cã 4 tØnh vµ miÒn nam cã 4 tØnh. KhÝ hËu cña níc Lµo cã hai mïa râ rÖt, mïa ma vµ mïa kh«, mïa ma b¾t ®Çu tõ th¸ng 5 ®Õn th¸ng 10 vµ mïa kh« b¾t ®Çu tõ th¸ng 11 ®Õn th¸ng 4 n¨m sau. NhiÖt ®é trung b×nh kho¶ng 20 - 350C. Lîng ma trung b×nh kho¶ng 1500 - 2500 mm/n¨m.000 ha), diÖn tÝch ®Êt cã rõng kho¶ng 11.000 ha chiÕm 47% diÖn tÝch c¶ níc [4].
L©m nghiÖp lµ mét ngµnh quan träng cña nÒn kinh tÕ quèc d©n. §èi tîng s¶n xuÊt, kinh doanh cña l©m nghiÖp lµ tµi nguyªn rõng, bao gåm rõng vµ ®Êt rõng. T¸c dông cña l©m nghiÖp ®èi víi nÒn kinh tÕ cã nhiÒu mÆt, kh«ng chØ cung cÊp l©m, ®Æc s¶n rõng mµ cßn cã t¸c dông gi÷ ®Êt, gi÷ níc vµ phßng hé. Rõng ë níc Lµo ph©n bè kh«ng ®Òu, ®iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ x· héi rÊt kh¸c nhau vµ nhu cÇu cña c¸c ®Þa ph¬ng vµ c¸c ngµnh kinh tÕ kh¸c ®èi víi l©m nghiÖp còng kh«ng gièng nhau.
V× vËy cÇn ph¶i tiÕn hµnh quy ho¹ch l©m nghiÖp nh»m bè côc hîp lý vÒ mÆt kh«ng gian tµi nguyªn rõng vµ bè trÝ c©n ®èi c¸c h¹ng môc s¶n xuÊt kinh doanh theo c¸c cÊp qu¶n lý l·nh thæ vµ qu¶n lý s¶n xuÊt kh¸c nhau, lµm c¬ së cho viÖc lËp kÕ ho¹ch, ®Þnh híng cho s¶n xuÊt kinh doanh l©m nghiÖp ®¸p øng nhu cÇu l©m s¶n cho nÒn kinh tÕ quèc d©n, cho kinh tÕ ®Þa ph¬ng, cho xuÊt khÈu vµ cho ®êi sèng nh©n d©n, ®ång thêi ph¸t huy nh÷ng t¸c dông cã lîi kh¸c cña rõng [4]. HiÖn nay nhiÒu vïng rõng tù nhiªn cña níc Lµo ®· bÞ mÊt. Nh÷ng t¸c ®éng liªn tiÕp cña con ngêi tíi rõng nh khai th¸c, chÆt ph¸ bõa b·i, ®èt rõng lµm n¬ng rÉy, du canh, du c, chiÕn tranh. ®· lµm cho rõng bÞ suy tho¸i nhanh chãng, diÖn tÝch rõng bÞ gi¶m ®i râ rÖt, hËu qu¶ xÊu cña nã ®Ó l¹i ®èi víi x· héi loµi ngêi rÊt lín: Lò lôt, h¹n h¸n, s¹t lë ®Êt ®ai ®· kh«ng ngõng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 x¶y ra trong nhiÒu n¨m gÇn ®©y, ®êi sèng cña ngêi d©n miÒn nói vÉn luÈn quÈn trong vßng nghÌo ®ãi [4].
§øng tríc thùc tÕ ®ã vÊn ®Ò ®Æt ra lµ cÇn thiÕt ph¶i quy ho¹ch rõng sao cho cã hiÖu qu¶, b¶o vÖ l©u bÒn tµi nguyªn thiªn nhiªn vµ m«i trêng sinh th¸i. Tr¶i qua mét thêi gian dµi khai th¸c chän nhiÒu lÇn kh«ng ®óng quy tr×nh kü thuËt, kh«ng ®¶m b¶o lu©n kú ®Ó rõng kÞp phôc håi, ®Õn nay rõng ë níc Lµo ®· bÞ gi¶m sôt nghiªm träng c¶ vÒ sè lîng vµ chÊt lîng. DiÖn tÝch rõng nghÌo kiÖt ®ang ngµy cµng t¨ng lªn. C¸c diÖn tÝch rõng non phôc håi sau khai th¸c vµ sau n¬ng rÉy còng chiÕm mét diÖn tÝch rÊt lín.
Trong quy ho¹ch l©m nghiÖp cña n«ng th«n miÒn nói, vÊn ®Ò ®Æt lªn hµng ®Çu lµ quy ho¹ch rõng cho cÊp côm cã sù tham gia cña ngêi d©n nh»m gióp ngêi d©n cã thÓ tù qu¶n lý rõng mét c¸ch hîp lý vµ cã hiÖu qu¶ trªn nguyªn t¸c bÒn v÷ng, b¶o ®¶m hµi hoµ gi÷a lîi Ých kinh tÕ víi lîi Ých x· héi vµ m«i trêng sinh th¸i. V× vËy, híng gi¶i quyÕt hiÖn nay lµ gióp c¸c côm tiÕn hµnh quy ho¹ch rõng cã sù tham gia cña ngêi d©n ®Þa ph¬ng, nh»m lËp kÕ ho¹ch ph¸t triÓn s¶n xuÊt n«ng l©m nghiÖp mét c¸ch liªn hoµn, lùa chän ®îc tËp ®oµn c©y trång vËt nu«i phï hîp víi ®iÒu kiÖn ®Þa ph¬ng vµ kinh tÕ thÞ trêng. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, §¶ng vµ nhµ níc Lµo ®· vµ ®ang quan t©m ®Õn viÖc b¶o vÖ ph¸t triÓn rõng tù nhiªn. Tuy nhiªn c¸c biÖn ph¸p quy ho¹ch rõng, khoanh nu«i phôc håi, nu«i dìng rõng, xóc tiÕn t¸i sinh rõng tù nhiªn, lµm giµu rõng cßn nhiÒu h¹n chÕ, ®Æc biÖt lµ c¬ së khoa häc cña c¸c biÖn ph¸p kü thuËt l©m sinh.
XuÊt ph¸t tõ nh÷ng lý do trªn, chóng t«i thùc hiÖn ®Ò tµi:“§Ò xuÊt mét sè néi dung c¬ b¶n quy ho¹ch l©m nghiÖp t¹i côm Sám-Xãc Bo, huyÖn Xª B¨ng Phay tØnh Kh¨m Muån, níc CHDCND Lµo”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 ch¬ng 2 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 2. Trªn thÕ giíi ë x· héi phong kiÕn, qu¸ tr×nh s¶n xuÊt l©m nghiÖp lóc ®Çu cha ®îc ph©n chia tØ mû, mµ thuéc khu vùc s¶n xuÊt n«ng nghiÖp. Råi l©m nghiÖp ph¸t triÓn lªn, vÊn ®Ò mua b¸n gç ®îc ®Æt ra, lóc ®ã míi cÇn cã ®iÒu tra kinh doanh rõng.
Nh vËy, sù ph¸t sinh cña ®iÒu tra thiÕt kÕ kinh doanh rõng ®· cã mÇm mèng vµ nã g¾n liÒn víi sù ph¸t triÓn cña kinh tÕ t b¶n chñ nghÜa. NhÊt lµ sau cuéc c¸ch m¹ng c«ng nghiÖp, do c«ng nghiÖp vµ giao th«ng vËn t¶i ph¸t triÓn nªn ë nhiÒu níc Ch©u ¢u khèi lîng gç yªu cÇu ngµy cµng t¨ng, s¶n xuÊt gç ®· t¸ch khái nÒn kinh tÕ tù nhiªn cã tÝnh chÊt ®Þa ph¬ng cña phong kiÕn mµ bíc vµo thêi ®¹i kinh tÕ hµng ho¸ t b¶n chñ nghÜa. Thùc tiÔn s¶n xuÊt l©m nghiÖp ®· kh«ng cßn bã hÑp trong viÖc s¶n xuÊt gç ®¬n thuÇn mµ cÇn ph¶i cã ngay nh÷ng lý luËn vµ biÖn ph¸p nh»m b¶o ®¶m thu ho¹ch lîi nhuËn l©u dµi cho chñ nghÜa t b¶n. ChÝnh hÖ thèng hoµn chØnh vÒ lý luËn quy ho¹ch rõng t b¶n chñ nghÜa dÇn ®· ®îc h×nh thµnh trong hoµn c¶nh lÞch sö nh vËy.
Cã thÓ nãi, b¾t nguån lµ ë §øc vµo cuèi thÕ kû 18. V× tríc ®ã, tuy l©m nghiÖp §øc cã ph¸t triÓn h¬n c¸c níc kh¸c, song c¸ch m¹ng c«ng nghiÖp chËm, giao th«ng cßn l¹c hËu, cho nªn l©m nghiÖp chØ bã hÑp trong vßng kinh tÕ tù tóc víi quy m« nhá. N¨m 1812 Limasai häc ®îc ph¬ng ph¸p x©y dùng ®êng ë Trung Quèc ®em vÒ ¸p dông ë Ch©u ¢u, ®ång thêi víi cuéc c¸ch m¹ng c«ng nghiÖp th× nhu cÇu vÒ gç hµng ho¸ c©y l¸ kim t¨ng lªn vµ l©m nghiÖp t b¶n chñ nghÜa còng dÇn dÇn chuyÓn híng theo ®uæi tiÒn tµi lîi nhuËn. Muèn b¶o ®¶m lîi nhuËn, cÇn x©y dùng lý luËn vÒ ®iÒu tra thiÕt kÕ kinh doanh rõng, do ®ã m«n häc dÇn dÇn h×nh thµnh.
Song néi dung cña m«n häc lóc ®ã chñ yÕu nh»m gi¶i quyÕt ph¬ng ph¸p thu ho¹ch gç vÒ mÆt thêi gian vµ kh«ng gian. HÖ thèng lý luËn nµy hiÖn ®ang cßn ph¸t triÓn ë c¸c níc t b¶n chñ nghÜa [19]. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Håi ®Çu thÕ kû18, néi dung m«n häc nh»m gi¶i quyÕt ph¬ng ph¸p “khoanh khu chÆt lu©n chuyÓn” hay ph¬ng ph¸p “ph©n phèi” (bao gåm ph©n phèi thÓ tÝch vµ ph©n phèi diÖn tÝch). Theo ph¬ng ph¸p nµy tøc lµ ®em tr÷ lîng hoÆc diÖn tÝch toµn rõng ph©n phèi ®Òu cho mçi n¨m cña lu©n kú khai th¸c lÊy ®ã lµm khèi lîng khai th¸c hµng n¨m ®Ó b¶o ®¶m thu ho¹ch ®îc l©u dµi vµ liªn tôc, ®ång thêi dùa vµo ®ã mµ kiÕn lËp nh÷ng tæ chøc cÇn thiÕt.
Ph¬ng ph¸p nµy thÝch hîp víi rõng c©y l¸ réng chåi. Sau c¸ch m¹ng c«ng nghiÖp ë thÕ kû19, ph¬ng thøc kinh doanh lîi dông rõng chåi chuyªn phôc vô cho chÊt ®èt tríc kia ®· ®îc thay thÕ b»ng ph¬ng thøc kinh doanh lîi dông rõng h¹t chuyªn s¶n xuÊt hµng hãa c©y l¸ kim. Ngêi ta thÊy nh vËy lu©n kú khai th¸c qu¸ dµi, khã thùc hiÖn ph¬ng ph¸p “ph©n phèi”, do ®ã xuÊt hiÖn ph¬ng ph¸p “chia ®Òu” do G. Theo ph¬ng ph¸p nµy, chia lu©n kú khai th¸c thµnh nhiÒu thêi kú lîi dông, råi ®em tr÷ lîng hoÆc lîng sinh trëng cña toµn rõng chia ®Òu cho c¸c thêi kú lîi dông, lÊy ®ã khèng chÕ lîng chÆt h¹ hµng n¨m.
Cotta chia lu©n kú khai th¸c thµnh 20 kú lîi dông vµ ®Çu tiªn ®em diÖn tÝch chia ®Òu thµnh nhiÒu kho¶nh, råi ®em ph©n phèi ®Òu vµo tõng kú lîi dông, lÊy ®ã ®Ó khèng chÕ lîng chÆt hµng n¨m. Sau ®ã xuÊt hiÖn ph¬ng ph¸p “b×nh qu©n thu ho¹ch” cã nghÜa lµ võa gi÷ ®Òu møc thu ho¹ch trong mçi n¨m thuéc lu©n kú khai th¸c sau. Trªn c¬ së ®ã yªu cÇu vÒ mÆt thêi gian, cã tr×nh tù nhÊt ®Þnh tõ tuæi non ®Õn tuæi giµ trong ph¹m vi lu©n kú khai th¸c; vÒ mÆt kh«ng gian cÇn cã sù s¾p ®Æt l©m phÇn tõ giµ ®Õn non ngîc l¹i víi híng giã ®Ó b¶o ®¶m gieo h¹t tù nhiªn vµ tr¸nh giã ®æ, do ®ã xuÊt hiÖn kÕt cÊu “rõng tiªu chuÈn” [11]. DiÖn tÝch khai th¸c hµng n¨m nhiÒu Ýt th× dùa vµo møc chªnh nhau gi÷a ph©n phèi cÊp tuæi h¹n thùc vµ ph©n phèi “tiªu chuÈn” mµ ®Þnh, nh»m môc ®Ých khiÕn cho nh÷ng l©m phÇn thuéc lo¹i h×nh kinh doanh ®¹t tíi sù ph©n phèi cÊp tuæi tiªu chuÈn.
Vµo cuèi thÕ kû 19 víi sù ph¸t triÓn cña chñ nghÜa t b¶n, trong l©m nghiÖp l¹i xuÊt hiÖn chiÒu híng lÊy thuÇn tuý thu nhËp ®Ó LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 quyÕt ®Þnh lu©n kú khai th¸c cho lo¹i h×nh kinh doanh, nghÜa lµ ®èi víi vÊn ®Ò thµnh thôc cña rõng th× kh«ng lÊy cÊp tuæi cè ®Þnh lµm tiªu chuÈn mµ lµ lÊy lîi nhuËn nhiÒu Ýt lµm tiªu chuÈn. L©m phÇn nµo b¶o ®¶m thu ho¹ch ®îc nhiÒu tiÒn nhÊt sÏ ®îc vµo ®iÓm khai th¸c, sau ®ã tham kh¶o ph©n phèi cÊp tuæi mµ ®Þnh lîng khai th¸c hµng n¨m. §ã lµ ph¬ng ph¸p“L©m phÇn kinh tÕ” do J. Còng v× ph¬ng ph¸p nµy dùa vµo møc thµnh thôc cña mèi l©m phÇn, t×nh h×nh sinh trëng cña mèi l©m phÇn vµ nhu cÇu tuÇn tù khai th¸c ®Ó lùa chän ®Þa ®iÓm khai th¸c cho thêi kú tríc m¾t vµ lËp ph¬ng ¸n khai th¸c, nªn cßn gäi lµ ph¬ng ph¸p “L©m phÇn”.
Ph¬ng ph¸p “CÊp tuæi” vµ ph¬ng ph¸p “l©m phÇn” ®îc níc §øc dïng nhiÒu nhÊt tõ thÕ kû 19 ®Õn tríc khi ®¹i chiÕn thÕ giíi lÇn thø hai. HiÖn nay Liªn X« cò vµ Trung Quèc ®ang dïng ph¬ng ph¸p “cÊp tuæi”; ph¬ng ph¸p nµy biÓu hiÖn ë chç quyÕt ®Þnh l©m phÇn ë nhãm tuæi nµo ®ã, ®Ó tÝnh lîng khai th¸c theo tuæi rõng vµ lËp biÓu cÊp tuæi khi thanh tra tµi nguyªn rõng. Cßn ph¬ng ph¸p “l©m phÇn” kh«ng dùa vµo chç xem l©m phÇn ë nhãm tuæi nµo, mµ c¨n cø ®Æc ®iÓm cô thÓ cña mçi l©m phÇn tõ ®ã ph©n tÝch x¸c ®Þnh lîng khai th¸c vµ biÖn ph¸p kinh doanh. Dùa vµo ®ã mµ sau nµy xuÊt hiÖn ph¬ng ph¸p “kiÓm tra” ë mét sè níc t b¶n chñ nghÜa, ph¬ng ph¸p “l©m phÇn” ë níc céng hoµ d©n chñ §øc vµ ph¬ng ph¸p “kinh doanh l«” ë Liªn X« cò.
Trong ph¬ng ph¸p ®iÒu tra thiÕt kÕ kinh doanh rõng, cßn ph¶i kÓ ®Õn ph¬ng ph¸p “tr÷ lîng tiªu chuÈn” cßn gäi lµ ph¬ng ph¸p “sè häc”.