Định Hướng Ra Đề Làm Văn Theo Hướng Mở Ở Cấp Trung Học Phổ Thông

Luận văn thạc sĩ VNU UED khám phá định hướng ra đề làm văn mở cho học sinh trung học phổ thông, nâng cao khả năng tư duy sáng tạo.

• Tác giả: Ngô Văn Nghĩa
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Trọng Hoàn
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Ngữ Văn
• Đề tài: Định Hướng Ra Đề Làm Văn Theo Hướng Mở Ở Cấp Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 2. ĐỀ XUẤT CÁC HƯỚNG RA ĐỀ THEO HƯỚNG MỞ
• 3. THIẾT KẾ THỰC NGHIỆM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Đối tượng thực nghiệm và đối chứng
• 3.3. Địa bàn thực nghiệm
• 3.4. Nội dung thực nghiệm
• 3.5. Phương pháp thực nghiệm
• 3.6. Những khó khăn khi tiến hành thực nghiệm
• 3.7. Thiết kế đề và đáp án thực nghiệm
• 3.8. Kết quả thực nghiệm và đánh giá
• 4. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đề làm văn mở cho học sinh trung học phổ thông

Đề làm văn mở là một trong những phương pháp đánh giá năng lực viết của học sinh, giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo và khả năng tự biểu đạt. Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, việc áp dụng đề mở trong môn Ngữ văn không chỉ giúp học sinh thể hiện quan điểm cá nhân mà còn khuyến khích sự sáng tạo và khả năng phân tích. Đề làm văn mở thường yêu cầu học sinh không chỉ tái hiện kiến thức mà còn phải vận dụng, phân tích và đưa ra ý kiến cá nhân về các vấn đề xã hội, văn hóa.

1.1. Định nghĩa và đặc điểm của đề làm văn mở

Đề làm văn mở là dạng đề cho phép học sinh tự do bày tỏ ý kiến, quan điểm cá nhân về một vấn đề cụ thể. Đặc điểm nổi bật của đề mở là tính linh hoạt, không giới hạn trong một khuôn khổ nhất định, giúp học sinh phát huy khả năng tư duy độc lập và sáng tạo.

1.2. Lợi ích của việc áp dụng đề làm văn mở

Việc áp dụng đề làm văn mở mang lại nhiều lợi ích cho học sinh, bao gồm phát triển tư duy phản biện, khả năng tự học và tự nghiên cứu. Học sinh có cơ hội thể hiện bản thân, từ đó nâng cao sự tự tin và khả năng giao tiếp.

II. Những thách thức trong việc ra đề văn mở cho học sinh

Mặc dù đề làm văn mở mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc ra đề này cũng gặp không ít thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt kỹ năng viết và tư duy phản biện của học sinh. Nhiều học sinh vẫn quen với lối viết theo khuôn mẫu, dẫn đến khó khăn trong việc thể hiện ý tưởng cá nhân.

2.1. Khó khăn trong việc phát triển kỹ năng viết

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc tổ chức ý tưởng và diễn đạt một cách mạch lạc. Điều này có thể do thiếu kinh nghiệm trong việc viết văn mở, dẫn đến việc các em không biết bắt đầu từ đâu.

2.2. Sự thiếu tự tin trong việc bày tỏ quan điểm cá nhân

Nhiều học sinh cảm thấy ngại ngùng khi phải bày tỏ ý kiến cá nhân, đặc biệt là khi ý kiến đó có thể khác biệt với quan điểm chung. Điều này dẫn đến việc các em thường chọn cách viết an toàn, không dám thể hiện bản thân.

III. Phương pháp ra đề văn mở hiệu quả cho học sinh

Để ra đề văn mở hiệu quả, giáo viên cần áp dụng một số phương pháp nhất định. Việc thiết kế đề thi cần phải đảm bảo tính hấp dẫn, gần gũi với thực tế và khuyến khích học sinh suy nghĩ sáng tạo.

3.1. Thiết kế đề thi gần gũi với thực tế

Đề thi nên được thiết kế dựa trên các vấn đề xã hội, văn hóa hiện tại, giúp học sinh dễ dàng liên hệ và bày tỏ quan điểm cá nhân. Ví dụ, đề thi có thể yêu cầu học sinh viết về những vấn đề nóng hổi trong xã hội như bảo vệ môi trường hay bình đẳng giới.

3.2. Khuyến khích sự sáng tạo trong cách viết

Giáo viên nên khuyến khích học sinh sử dụng các hình thức viết khác nhau, từ thơ ca đến văn xuôi, để thể hiện ý tưởng của mình. Điều này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng viết mà còn làm cho bài viết trở nên phong phú và đa dạng hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn của đề làm văn mở trong giáo dục

Đề làm văn mở không chỉ là một công cụ đánh giá mà còn là một phương pháp giáo dục hiệu quả. Việc áp dụng đề mở trong giảng dạy giúp học sinh phát triển toàn diện hơn, từ kỹ năng viết đến khả năng tư duy phản biện.

4.1. Tăng cường khả năng tư duy phản biện

Khi học sinh phải tự mình phân tích và đưa ra ý kiến cá nhân, khả năng tư duy phản biện của các em sẽ được nâng cao. Điều này rất quan trọng trong bối cảnh xã hội hiện đại, nơi mà việc đánh giá thông tin và đưa ra quyết định là rất cần thiết.

4.2. Phát triển kỹ năng giao tiếp và tự tin

Việc viết văn mở giúp học sinh tự tin hơn trong việc bày tỏ quan điểm cá nhân. Kỹ năng giao tiếp cũng được cải thiện khi học sinh học cách trình bày ý tưởng một cách rõ ràng và mạch lạc.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của đề làm văn mở

Đề làm văn mở là một xu hướng tích cực trong giáo dục hiện đại. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng viết mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và cải tiến phương pháp ra đề để phù hợp hơn với nhu cầu của học sinh.

5.1. Định hướng phát triển đề làm văn mở

Cần có sự phối hợp giữa giáo viên và các nhà quản lý giáo dục để xây dựng một hệ thống đề thi mở đồng bộ, giúp học sinh có cơ hội thể hiện bản thân một cách tốt nhất.

5.2. Tăng cường đào tạo giáo viên về phương pháp ra đề

Giáo viên cần được đào tạo bài bản về cách ra đề văn mở, từ đó có thể hướng dẫn học sinh một cách hiệu quả nhất. Việc này sẽ giúp nâng cao chất lượng dạy và học môn Ngữ văn trong nhà trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011-2020, việc chuyển đổi từ lối truyền thụ một chiều sang phát triển phẩm chất, năng lực người học là yêu cầu tất yếu. Thực trạng dạy học môn Ngữ văn tại các trường trung học phổ thông nhiều năm qua cho thấy tình trạng học sinh học đối phó, thụ động ghi nhớ bài mẫu, dẫn đến khoảng 65% học sinh chưa thực sự tìm thấy hứng thú với môn học. Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ khâu kiểm tra đánh giá vốn mang nặng tính khuôn sáo, khép kín. Nhằm cụ thể hóa chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo tại Thông báo số 287/TB-BGDĐT ngày 05/05/2009 và Thông báo số 300/TB-BGDĐT ngày 08/05/2009 về đổi mới phương pháp giảng dạy và kiểm tra đánh giá, nghiên cứu này tập trung giải quyết vấn đề định hướng ra đề làm văn theo hướng mở ở cấp trung học phổ thông.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát và chỉ ra những hạn chế của dạng đề truyền thống, từ đó đề xuất quy trình, giải pháp thiết kế đề làm văn theo hướng mở và xây dựng hệ thống đáp án tương thích. Phạm vi nghiên cứu được triển khai trên địa bàn các trường trung học phổ thông tại thành phố Hà Nội trong giai đoạn năm học 2011-2012, tập trung vào chương trình Ngữ văn lớp 10, lớp 11 và lớp 12.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc cung cấp khung ma trận đánh giá chuẩn hóa, thúc đẩy năng lực tư duy độc lập và cảm thụ thẩm mỹ của học sinh. Nghiên cứu xác lập cơ sở để phân hóa chính xác trình độ người học: đảm bảo khoảng 80% học sinh mức độ nhận thức trung bình đạt từ 5,0 đến 6,0 điểm chuẩn kiến thức, đồng thời tạo không gian sáng tạo cho học sinh khá giỏi bứt phá đạt từ 7,5 đến 9,0 điểm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng ba khung lý thuyết sư phạm và đo lường giáo dục hiện đại:

1. Lý thuyết tiếp nhận văn học: Khẳng định tác phẩm văn học là một cấu trúc mở, chỉ thực sự hoàn sinh và phát huy giá trị thông qua hoạt động tiếp nhận chủ động, sáng tạo của người đọc. Học sinh không chỉ là đối tượng thụ cảm thụ động mà là chủ thể đồng sáng tạo, có quyền biểu đạt cảm nhận cá nhân.
2. Lý thuyết kiểm tra đánh giá định hướng năng lực: Xem đánh giá là khâu then chốt điều chỉnh toàn bộ tiến trình dạy và học. Hoạt động kiểm tra không dừng lại ở mức độ nhận biết và tái hiện kiến thức hàn lâm, mà phải đo lường năng lực thông hiểu và vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn đời sống.
3. Quan điểm dạy học tích hợp: Tích hợp liên thông ba phân môn Văn học, Tiếng Việt, Làm văn; kết hợp rèn luyện 4 kỹ năng nghe, nói, đọc, viết với việc bồi dưỡng nhân cách, kỹ năng sống và tư duy phản biện.

Các khái niệm chính được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm:

• Đề làm văn theo hướng mở: Dạng đề không áp đặt khuôn mẫu diễn đạt hay thao tác lập luận duy nhất, đặt ra vấn đề đa chiều để học sinh tự do bộc lộ chính kiến, tư duy sáng tạo và thái độ thẩm mỹ.
• Tính vừa sức của đề văn: Mức độ cân đối giữa yêu cầu của đề với chuẩn kiến thức, kỹ năng của chương trình và trình độ nhận thức, tâm lý lứa tuổi 15-18.
• Ma trận đề kiểm tra: Bảng thiết kế kỹ thuật hai chiều mô tả chi tiết mạch nội dung và các cấp độ tư duy (nhận biết, thông hiểu, vận dụng thấp, vận dụng cao) cùng tỷ lệ phân bổ điểm số tương ứng.
• Kỹ thuật Rubric: Hệ thống tiêu chí đánh giá định tính và định lượng linh hoạt, xác định rõ mức độ đạt được của học sinh trong bài làm mở.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng gồm: 48 đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông, đề tuyển sinh Đại học - Cao đẳng giai đoạn 2008-2012; hệ thống sách giáo khoa Ngữ văn trung học phổ thông (NXB Giáo dục); và hơn 200 bài làm kiểm tra thực tế của học sinh.

Các phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm:

• Phương pháp khảo sát, thống kê và phân loại: Thống kê tần suất xuất hiện của các dạng đề, thao tác nghị luận và kiểu bài kiểm tra định kỳ.
• Phương pháp phân tích, tổng hợp và so sánh đối chiếu: Đánh giá ưu điểm, hạn chế giữa cách ra đề truyền thống và hướng ra đề mở.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thiết kế hệ thống đề kiểm tra thực nghiệm và đối chứng để kiểm chứng tính khả thi.

Cỡ mẫu nghiên cứu thực nghiệm bao gồm 220 học sinh thuộc khối 11 và khối 12 tại Hà Nội. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng, đại diện cho cả hai nhóm đối tượng chương trình Chuẩn và chương trình Nâng cao. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích kết hợp định tính và định lượng đối chứng nhằm đảm bảo tính khách quan, đo lường chính xác độ tin cậy của ma trận đề và mức độ phân hóa phổ điểm. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu và thực nghiệm được tiến hành từ tháng 9 năm 2011 đến tháng 4 năm 2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm đã ghi nhận các kết quả cụ thể:

• Thực trạng đề kiểm tra truyền thống: Khảo sát 150 đề kiểm tra định kỳ tại các trường phổ thông cho thấy 100% đề truyền thống đều sử dụng câu lệnh khép kín mang tính áp đặt như "hãy phân tích", "hãy chứng minh", "hãy giải thích". Nội dung kiểm tra lặp lại đơn điệu ở khoảng 12 tác gia, tác phẩm văn học quen thuộc, thiếu tính liên hệ thực tiễn xã hội.
• Dấu ấn đề mở trong các kỳ thi quốc gia: Từ năm 2009 đến năm 2012, câu hỏi nghị luận xã hội dạng mở tại kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông và tuyển sinh Đại học khối C, D đã chiếm 3,0/10,0 điểm (tương đương 30% tổng số điểm toàn bài) với yêu cầu dung lượng từ 400 đến 600 từ. Điều này kích thích mạnh mẽ khả năng độc lập suy nghĩ của học sinh trước các vấn đề đạo đức, lối sống.
• Hiệu quả phân hóa chất lượng học tập: Kết quả thực nghiệm sư phạm cho thấy lớp thực nghiệm làm đề mở đạt tỷ lệ điểm khá - giỏi (từ 7,0 đến 9,0 điểm) là 38,2%, cao hơn 15,4% so với lớp đối chứng làm đề truyền thống (đạt 22,8%). Tỷ lệ bài làm sao chép văn mẫu ở nhóm thực nghiệm giảm mạnh từ 45,0% xuống dưới 8,0%.
• Rào cản tâm lý của giáo viên: Khoảng 71,5% giáo viên được phỏng vấn cho biết vẫn e ngại ra đề mở trong các bài kiểm tra 45 phút và 90 phút vì lo ngại đáp án không thống nhất và học sinh có thể bị điểm thấp trong các kỳ thi chung.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của tình trạng giáo viên e dè ra đề mở xuất phát từ thói quen dạy học khoa cử kéo dài, áp lực chỉ tiêu thi đua và sự thiếu vắng hướng dẫn xây dựng barem điểm mở. Việc giáo viên lựa chọn giải pháp an toàn "học cái gì thi cái nấy" đã vô tình triệt tiêu tính chủ động sáng tạo của người học.

Khi so sánh với kinh nghiệm quốc tế, các nền giáo dục phát triển tại Anh, Pháp, Mỹ hay Trung Quốc đều rất chú trọng dạng đề mở. Điển hình như đề thi toàn quốc tại Trung Quốc từng đưa ra số liệu thực tế về việc giảm sút tỷ lệ đọc sách từ 60% năm 1999 xuống 52% năm 2001 để yêu cầu thí sinh viết bài nghị luận 800 chữ bày tỏ quan điểm độc lập. Điều này chứng minh đề mở là xu thế tất yếu của giáo dục hiện đại.

Dữ liệu nghiên cứu của luận văn có thể được biểu diễn trực quan qua bảng ma trận đề kiểm tra hai chiều và biểu đồ hình cột so sánh phổ điểm:

Bảng mô tả cấu trúc ma trận đề kiểm tra chuẩn hóa theo tỷ lệ nhận thức:

• Cấp độ Nhận biết (2,0 điểm - 20%): Kiểm tra kiến thức công cụ Tiếng Việt hoặc tái hiện dữ kiện văn học.
• Cấp độ Thông hiểu (3,0 điểm - 30%): Giải thích, cắt nghĩa ý nghĩa chi tiết nghệ thuật hoặc tư tưởng đạo lý.
• Cấp độ Vận dụng thấp và Vận dụng cao (5,0 điểm - 50%): Viết bài văn nghị luận xã hội hoặc nghị luận văn học theo hướng mở, bộc lộ năng lực thẩm mỹ và tư duy phản biện.

Biểu đồ phân phối điểm số giữa nhóm thực nghiệm và đối chứng cho thấy đường phân phối chuẩn của nhóm đề mở có độ lệch chuẩn rộng hơn, chứng minh tính phân loại học sinh rõ nét và khách quan hơn hẳn dạng đề truyền thống.

Đề xuất và khuyến nghị

Để triển khai hiệu quả định hướng ra đề làm văn theo hướng mở, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Thiết lập quy trình ra đề chuẩn hóa qua ma trận 2 chiều:

   • Hành động: Tổ chuyên môn các trường trung học phổ thông bắt buộc thực hiện nghiêm ngặt 4 bước thiết lập ma trận đề trước khi biên soạn câu hỏi.
   • Chỉ số mục tiêu: 100% đề kiểm tra định kỳ (15 phút, 45 phút, 90 phút) phải có ma trận tiêu chí rõ ràng, phân định đúng 4 cấp độ tư duy.
   • Thời hạn: Áp dụng ngay từ Học kỳ I năm học.
   • Chủ thể thực hiện: Tổ trưởng chuyên môn và giáo viên trực tiếp giảng dạy.

2. Chuẩn hóa hướng dẫn chấm và thang điểm theo kỹ thuật Rubric:

   • Hành động: Xây dựng barem điểm mở, đánh giá bài làm dựa trên tính logic của lập luận, bằng chứng thực tế và năng lực biểu đạt thay vì đếm ý thuộc lòng; dành 1,0 đến 1,5 điểm cho tính sáng tạo và cảm xúc thẩm mỹ mới lạ.
   • Chỉ số mục tiêu: Giảm độ sai lệch điểm giữa hai giám khảo chấm độc lập xuống dưới 0,5 điểm.
   • Thời hạn: Thực hiện thường xuyên trong tất cả các kỳ kiểm tra.
   • Chủ thể thực hiện: Cán bộ chấm thi và nhóm chuyên môn bộ môn Ngữ văn.

3. Xây dựng ngân hàng đề mở đa dạng tích hợp văn học và đời sống:

   • Hành động: Biên soạn hệ thống câu hỏi mở mở rộng sang cả mảng nghị luận văn học (như so sánh các luồng ý kiến tiếp nhận tác phẩm) và nghị luận xã hội gắn liền vấn đề thời sự.
   • Chỉ số mục tiêu: Mỗi tổ chuyên môn xây dựng tối thiểu 20 đề văn mở đạt chuẩn cho từng khối lớp 10, 11 và 12.
   • Thời hạn: Hoàn thành trong năm học 2012-2013.
   • Chủ thể thực hiện: Giáo viên cốt cán các trường trung học phổ thông phối hợp Hội đồng bộ môn cấp Tỉnh/Thành phố.

4. Tổ chức tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng kiểm tra đánh giá hiện đại:

   • Hành động: Mở các lớp chuyên đề nâng cao năng lực sư phạm, giải tỏa tâm lý e ngại đổi mới cho giáo viên.
   • Chỉ số mục tiêu: 100% giáo viên Ngữ văn trung học phổ thông trên địa bàn tham gia và đạt yêu cầu qua các đợt tập huấn chuyên môn.
   • Thời hạn: Định kỳ 2 lần mỗi năm học.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các trường Đại học Sư phạm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Giáo viên Ngữ văn cấp trung học phổ thông:

   • Lợi ích: Nắm vững quy trình kỹ thuật 4 bước ra đề văn mở và xây dựng thang điểm linh hoạt.
   • Tình huống sử dụng: Trực tiếp ứng dụng thiết kế các bài kiểm tra 15 phút, 45 phút, bài thi học kỳ và các kỳ thi thử tốt nghiệp, đại học.

2. Cán bộ quản lý giáo dục và Tổ trưởng chuyên môn:

   • Lợi ích: Có công cụ chuẩn mực để thẩm định chất lượng đề thi, đánh giá mức độ vừa sức và độ phân hóa của đề kiểm tra.
   • Tình huống sử dụng: Sử dụng khung ma trận để kiểm tra hồ sơ chuyên môn, duyệt đề thi định kỳ và chỉ đạo sinh hoạt chuyên môn theo hướng đổi mới.

3. Học sinh trung học phổ thông:

   • Lợi ích: Hiểu rõ cách thức đánh giá năng lực của đề mở, từ bỏ thói quen học vẹt, học tủ bài mẫu.
   • Tình huống sử dụng: Tham khảo các cấu trúc bài làm mẫu từ 300 đến 600 từ để rèn luyện kỹ năng lập luận, chuẩn bị vững chắc cho các kỳ thi quốc gia.

4. Học viên cao học và sinh viên Sư phạm Ngữ văn:

   • Lợi ích: Tiếp cận nguồn tài liệu học thuật bài bản về lý luận dạy học và đo lường giáo dục hiện đại.
   • Tình huống sử dụng: Làm tài liệu tham khảo cho các khóa luận tốt nghiệp, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Ngữ văn.

Câu hỏi thường gặp

Đề làm văn theo hướng mở khác biệt cơ bản như thế nào so với đề truyền thống?

Đề truyền thống thường gắn liền với câu lệnh áp đặt thao tác cố định và đóng khung nội dung trong tác phẩm đã học. Ngược lại, đề mở nêu ra một tình huống hoặc vấn đề đa chiều, cho phép học sinh tự chọn thao tác lập luận, huy động kiến thức liên môn và thể hiện chính kiến độc lập.

Làm thế nào để chấm điểm khách quan khi học sinh đưa ra quan điểm trái chiều trong đề mở?

Barem chấm đề mở áp dụng kỹ thuật Rubric, tập trung đánh giá tính logic của hệ thống luận điểm, sự xác thực của dẫn chứng và thái độ nhân văn phù hợp thuần phong mỹ tục, thay vì đánh giá việc bài làm có trùng khớp với quan điểm cá nhân của giáo viên hay không.

Tính vừa sức của một đề văn mở được xác định dựa trên những tiêu chí nào?

Tính vừa sức thể hiện ở việc nội dung đề nằm trong vùng chuẩn kiến thức kỹ năng của chương trình, tâm sinh lý lứa tuổi 15-18. Đề bài đảm bảo học sinh có học lực trung bình làm được từ 5,0 đến 6,0 điểm, đồng thời có câu hỏi phân hóa để học sinh giỏi đạt từ 8,0 điểm trở lên.

Đề mở có thể áp dụng hiệu quả cho phân môn nghị luận văn học không?

Hoàn toàn có thể. Thay vì yêu cầu phân tích đơn thuần, đề mở văn học đặt ra các luồng ý kiến tiếp nhận trái chiều về một nhân vật, đoạn thơ (ví dụ bàn về nỗi hổ thẹn của Phạm Ngũ Lão trong bài Thuật hoài) để học sinh đối thoại, tranh luận và bảo vệ góc nhìn cá nhân.

Học sinh cần rèn luyện kỹ năng cốt lõi nào để đạt điểm cao ở các đề văn mở?

Học sinh cần rèn luyện 3 kỹ năng then chốt: kỹ năng đọc hiểu nhanh vấn đề, kỹ năng chọn lọc dẫn chứng thực tế mang tính thời sự, và kỹ năng tạo lập văn bản ngắn gọn, súc tích trong phạm vi dung lượng từ 300 đến 600 từ với lập luận chặt chẽ.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc đổi mới kiểm tra đánh giá môn Ngữ văn, khẳng định tính tất yếu của việc ra đề làm văn theo hướng mở ở cấp trung học phổ thông.
• Nghiên cứu chỉ ra những hạn chế cố hữu của lối ra đề truyền thống mang tính áp đặt, đồng thời chứng minh hiệu quả vượt trội của đề mở trong việc kích hoạt tư duy sáng tạo của học sinh.
• Đề tài đóng góp quy trình thiết kế ma trận kiểm tra 2 chiều chuẩn mực và hệ thống tiêu chí chấm điểm linh hoạt, giải quyết triệt để bài toán đánh giá định lượng và định tính trong môn Ngữ văn.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm tại Hà Nội khẳng định đề mở nâng cao tỷ lệ học sinh khá giỏi lên 38,2% và giảm tỷ lệ phụ thuộc vào văn mẫu xuống dưới 8,0%.
• Kế hoạch triển khai tiếp theo cần tập trung nhân rộng mô hình ma trận đề mở trong toàn bộ giai đoạn đổi mới giáo dục 2012-2020.

Các cơ sở giáo dục trung học phổ thông và đội ngũ giáo viên Ngữ văn cần chủ động áp dụng các giải pháp của luận văn nhằm thắp lên ngọn lửa đam mê sáng tạo, đưa môn Văn trở về đúng bản chất nhân văn và hơi thở sinh động của cuộc sống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho một chu trình tiếp theo. Khâu kiểm, tra đánh giá là khâu cuối cùng trong dạy và học. Đây là khâu then chốt, ở khâu này việc ra đề kiểm tra, đánh giá như thế nào cho phù hợp với mục tiêu chương trình là một vấn đề hết sức quan trọng từ đó sẽ quyết định mục tiêu chương trình, cách học cách dạy. Ra đề như thế nào sẽ quyết định cách dạy và cách học như thế.

Vậy là việc ra đề là khâu quyết định quan trọng. Tuy nhiên việc đánh giá phải đảm bảo các yêu cầu cơ bản sau đây: 1. Đảm bảo tính khách quan, chính xác Phản ánh chính xác kết quả như nó tồn tại trên cơ sở đối chiếu với mục tiêu đề ra, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của người đánh giá. Đảm bảo tính toàn diện Đầy đủ các khía cạnh, các mặt cần đánh giá theo yêu cầu và mục đích.

Đảm bảo tính hệ thống Tiến hành liên tục và đều đặn theo kế hoạch nhất định, đánh giá thường xuyên, có hệ thống sẽ thu được những thông tin đầy đủ, rõ ràng và tạo cơ sở để đánh giá một cách toàn diện. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đảm bảo tính công khai và tính phát triển Đánh giá được tiến hành công khai, kết quả được công bố kịp thời, tạo ra động lực để thúc đẩy đối tượng được đánh giá mong muốn vươn lên, có tác dụng thúc đẩy các mặt tốt, hạn chế mặt xấu. Đảm bảo tính công bằng Đảm bảo rằng những học sinh thực hiện các hoạt động học tập với cùng một mức độ và thể hiện cùng một nỗ lực sẽ nhận được kết quả đánh giá như nhau.

Ở đây chúng ta cần phải hiểu thế nào về một đề văn, hiểu một cách thấu đáo cặn kẽ. Đề thi, đề kiểm tra môn học nào cũng phải có yêu cầu sáng tạo nhưng đề thi đề kiểm tra môn Ngữ văn thì yêu cầu sáng tạo lại càng phải được chú ý vì đây là là sáng tạo trong thưởng thức nghệ thuật. Sáng tạo là đổi mới nhưng đổi mới phải dựa trên những căn cứ những tiêu chí và phải bám sát mục tiêu môn học. Ra đề là một hoạt động chuyên môn thường nhật, thường niên của người giáo viên Ngữ văn, việc ra đề làm văn sẽ thể hiện được năng lực chuyên môn cũng như đạo đức nghề nghiệp, sự đam mê tìm tòi sáng tạo của người giáo viên.

Trong quá trình đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới giáo dục THCS, THPT nói riêng, việc đổi mới được tiến hành từ từ mục tiêu, nội dung, phương pháp nhằm đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế xã hội đang phát triển, xu thế hội nhập, giao lưu rộng rãi. Việc đổi mới phương pháp dạy học được chú trọng và xem như một khâu đột phá quan trọng trong quá trình đổi mới giáo dục. Đổi mới phương pháp dạy học cần hình thức kiểm tra tương xứng với nó để tạo ra động lực thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học góp phần nâng cao chất lượng dạy học. Để đáp ứng những mục tiêu mới của giáo dục, việc kiểm tra, đánh giá cũng phải đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhằm phát triển trí thông minh, sáng tạo của học sinh, khuyến khích vận dụng linh hoạt kiến thức, kỹ năng đã học vào những tình huống thực tế, làm bộc lộ những cảm xúc, thái độ của học sinh trước những vấn đề được đặt ra trong cuộc sống phức tạp biến động nhanh chóng hiện nay.

Kiểm tra, đánh giá có vai trò ý nghĩa đối với cả học sinh và giáo viên vì qua KTĐG sẽ giúp cho giáo viên giảng dạy, các nhà quản lý giáo dục và bản thân học sinh có những thông tin xác thực để có tác động kịp thời nhằm điều chỉnh và bổ sung phương pháp trong quá trình dạy và học điều chỉnh kĩ năng con đường cách thức tiếp nhận. Không đổi mới kiểm tra đánh giá thì tất cả trở nên vô nghĩa. Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh là một mắt xích quan trọng trong quá trình giáo dục và đào tạo. Kiểm tra đánh giá có hệ thống và thường xuyên sẽ cung cấp kịp thời những thông tin cần thiết giúp học sinh tự điều chỉnh hoạt động học, giúp giáo viên có thông tin phản hồi để điều chỉnh và hoàn thiện quá trình dạy để từ đó nâng cao chất lượng dạy học của nhà trường phổ thông.

Do yêu cầu đặc trưng bộ môn nên kiểm tra, đánh giá trong môn Ngữ văn nhằm mục đích đánh giá học sinh một cách toàn diện và rèn luyện cho học sinh về hai kỹ năng rất cơ bản là năng lực đọc hiểu văn bản và tạo lập văn bản, tạo điều kiện cho HS phát triển toàn diện các kĩ năng nghe, nói, đọc, viết và xúc cảm thẩm mĩ. Những năng lực này đã được cụ thể hóa trong chuẩn chương trình môn học với những yêu cầu cần đạt trên cả ba mặt kiến thức, kỹ năng và thái độ. Trong đánh giá môn Ngữ văn, cần lưu ý một số điểm sau: Thứ nhất: Việc đổi mới đánh giá kết quả học tập môn Ngữ văn trước hết cần phải bám sát mục tiêu môn học, và chuẩn kiến thức, kĩ năng cần đánh giá. Ở đây cũng cần phải hiểu đúng về chuẩn kiến thức kĩ năng, chuẩn kiến thức kĩ năng tức là yêu cầu tối thiểu phải đạt được, thế nên trong quá trình dạy và học, kiểm tra, đánh giá phải căn cứ vào đối tượng vào đặc trưng cơ bản của 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vùng miền để nâng chuẩn đáp ứng được yêu cầu của học sinh và đòi hỏi của xã hội nghĩa là chương trình khi biên soạn phải làm sao đảm bảo học sinh ở tất cả các vùng miền trong cả nước đều có thể tiếp thu lĩnh hội.

Tuy nhiên, các chuẩn trong chương trình chưa phải là chuẩn đánh giá vì chuẩn đánh giá được hiểu là “biểu hiện cụ thể những yêu cầu cơ bản, tối thiểu của mục tiêu giáo dục mà người học phải đạt được”. Vì thế trước khi ra quyết định kiểm tra, cần hiện thực hoá các mục tiêu và chuẩn yêu cầu cần đạt vÒ kiÕn thøc - kỹ năng từ 3 mạch nội dung Văn học, Tiếng Việt, Làm văn (chuẩn chương trình) vµ cã khi lµ c¶ th¸i ®é x¸c ®Þnh cho mçi néi dung häc tập của môn học thành các tiêu chí đánh giá cụ thể, có thể đo đếm được, phù hợp với năng lực học tập Ngữ văn chung của học sinh và có thể thực hiện được trong thực tế với một khoảng thời gian nhất định. Việc xác định chuẩn đánh giá sẽ là cơ sở để định ra nội dung và hình thức kiểm tra trong môn học, cũng là căn cứ để có thể đo một cách chính xác các mức độ nhận thức và vận dụng của học sinh. Thứ hai: Đổi mới đánh giá kết quả học tập môn Ngữ văn của học sinh được căn cứ trên những đổi mới về nội dung chương trình và sách giáo khoa Ngữ văn THCS, THPT.

Đối với bộ môn Ngữ văn ở trường THPT đánh giá học sinh ở 3 cấp độ: Nhận biết, Thông hiểu, Vận dụng (trong vận dụng thì có vận dụng thấp và vận dụng cao). Cụ thể như sau: + Theo quan điểm tích hợp, bao gồm 3 xu thế: tích hợp nội dung kiến thức, kỹ năng của ba mạch kiến thức Văn học, Tiếng Việt, Làm văn; tích hợp dạy kiến thức Ngữ văn với rèn luyện các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết; tích hợp kiến thức liên môn vào từng bài học, có liên thông và lặp lại ở các bài học khác giáo dục ý thức công dân, giáo dục thái độ kỹ năng sống giáo dục môi trường. + Chú trọng hình thành, phát triển và hoàn thiện cả 4 kỹ năng nghe, nói, đọc, viết đặc biệt là qua 4 kỹ năng này hình thành năng lực cảm thụ, năng lực bộc lộ, biểu đạt tư tưởng, tình cảm bằng ngôn ngữ nói, viết Tiếng Việt cho học sinh; quan tâm hơn đến việc hình thành năng lực đọc văn (đọc hiểu văn bản) và năng lực làm văn (tạo lập, sản sinh văn bản). 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Chú trọng giảm kiến thức lý thuyết hàn lâm, tăng những kiến thức, kỹ năng có ý nghĩa và ích dụng cho cuộc sống, dành thời gian cho những vấn đề có tính địa phương, có tính toàn cầu, tăng thời lượng cho việc thực hành nói và viết Tiếng Việt gắn với những vấn đề của thực tiễn đời sống, phù hợp với nhu cầu và khả năng tiếp nhận của HS.

+ Theo tinh thần phát triển các năng lực thiết yếu ở người học như năng lực tự học, năng lực thích ứng, năng lực giao tiếp, năng lực tự khẳng định. một chiến lược sư phạm chú trọng tới việc tích cực hóa hoạt động học tập của người học và xuất phát từ quyền lợi và mong muốn của người học sau khi kết thúc chương trình học tập môn Ngữ văn. Thứ ba: Mở rộng phạm vi kiến thức kỹ năng được kiểm tra qua mỗi lần đánh giá kết quả học tập môn Ngữ văn của học sinh. Trong đánh giá, coi trọng sự đánh giá toàn diện về các mặt kiến thức, kĩ năng, thái độ dựa trên kết quả thực hành vận dụng 4 kĩ năng nghe, nói, đọc, viết của học sinh - không có nghĩa là đề cao kỹ năng, coi nhẹ đánh giá thái độ và trình độ nhận thức có tính khoa học.

Ngay cả việc đánh giá năng lực cảm thụ của học sinh cũng không thể chỉ căn cứ vào các bài kiểm tra viết (làm văn) theo định kỳ mà không dựa trên kết quả kiểm tra thường xuyên của cả 4 kỹ năng này. Kết hợp với sự thể hiện, bộc lộ các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết trong học tập các môn học khác và trong những hoạt động khác ở lớp học, trong nhà trường, ngoài xã hội. Với nguyên tắc này, các bài kiểm tra chỉ yêu cầu học sinh nhớ, tái hiện kiến thức (mức độ tư duy nhận biết) được giảm thiểu, những câu hỏi bài tập thử thách tư duy sáng tạo (mức độ tư duy thông hiểu), năng lực vận dụng linh hoạt các tri thức kĩ năng đã học để giải quyết hợp lí những vấn đề đặt ra trong thực tiễn (mức độ tư duy vận dụng) được tăng cường.