mở đầu quá trình biến Trung Quốc từ một nước phong kiến độc lập trở thành một nước nửa thuộc địa, nửa phong kiến. Các nước đế quốc lần lượt nhảy vào Trung Quốc: Đức, Anh, Nga, Nhật, Pháp. Từ giữa thế kỷ XIX, nhân dân Trung Quốc đã liên tục nổi dậy đấu tranh chống thực dân, phong kiến: cuộc khởi nghĩa Thái Bình Thiên Quốc dưới sự lãnh đạo của Hồng Tú Toàn từ 1-1-1851 đến 19-7-1864; cuộc vận động Duy Tân năm 1898 do hai nhà nho yêu nước Khang Hữu Vi và Lương Khải Siêu phát động; phong trào Nghĩa Hoà Đoàn do Lý Hồng Chương lãnh đạo. Cách mạng Tân Hợi 1911 và những ảnh hưởng đến sáng tác của Lỗ Tấn.
* Cách mạng Tân Hợi 1911 Sự bành trướng của chủ nghĩa tư bản vào Trung Quốc, một mặt phá vỡ nền kinh tế thủ công nghiệp ở thành thị và kinh tế gia đình của nông dân, mặt khác lại thúc đẩy công thương nghiệp, kích thích sự phát triển của chủ nghĩa tư bản ở 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trung Quốc. Giai cấp tư sản Trung Quốc ra đời từ cuối thế kỉ XIX và đã lớn mạnh lên rất nhiều vào đầu thế kỉ XX. Họ bị chèn ép, kìm hãm bởi bọn thực dân và triều đình phong kiến Mãn Thanh. Dựa vào các cuộc đấu tranh bền bỉ liên tục của quần chúng nhân dân, giai cấp tư sản Trung Quốc bắt đầu tập hợp lực lượng, thành lập các tổ chức chính trị của mình.
Tôn Trung Sơn là đại diện ưu tú và là lãnh tụ kiệt xuất của phong trào cách mạng theo khuynh hướng dân chủ tư sản ở Trung Quốc. Ngày 10 - 10 - 1911, Đồng minh hội phát động khởi nghĩa ở Vũ Xương. Cuộc khởi nghĩa thắng lợi nhanh chóng rồi lan rộng ra tất cả các tỉnh miền Nam và miền Trung Trung Quốc. Cuối tháng 12 - 1911, Quốc dân đại hội (gồm đại biểu các tỉnh nổ ra cách mạng) họp ở Nam Kinh, tuyên bố thành lập Trung Hoa Dân quốc và bầu Tôn Trung Sơn làm Đại Tổng thống, đứng đầu Chính phủ lâm thời.
Một Hiến pháp lâm thời được thông qua, công nhận quyền bình đẳng và quyền tự do dân chủ của các công dân, nhưng không hề đề cập đến vấn đề ruộng đất của nông dân như đã được ghi trong Cương lĩnh của Đồng minh hội. Cách mạng Tân Hợi là cuộc cách mạng dân chủ tư sản, do những người tri thức cấp tiến trong giai cấp tư sản và tiểu tư sản lãnh đạo, đã lật đổ triều đại Mãn Thanh, chấm dứt chế độ quân chủ chuyên chế tồn tại lâu đời ở Trung Quốc, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển, có ảnh hưởng nhất định đối với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc ở một số nước châu Á. Song, cuộc cách mạng này đã không thủ tiêu thực sự giai cấp phong kiến, không đụng chạm đến các nước đế quốc xâm lược và không giải quyết được vấn đề ruộng đất cho nông dân. * Ảnh hưởng của cách mạng Tân Hợi 1911 đến sáng tác của Lỗ Tấn.
Buổi nhận đường của Lỗ Tấn cũng trải qua biết bao gian nan. Ông không vừa lòng với cuộc cách mạng tư sản Tân Hợi mà hình tượng Hạ Du trong “Thuốc ” là 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com một biểu tượng. Hạ Du dũng cảm, hiên ngang nhưng rất cô đơn, không ai hiểu việc anh làm, kể cả mẹ anh. Quần chúng lấy máu anh làm thuốc chữa lao cũng là lẽ đương nhiên.
Nhưng lúc này, cách mạng giải phóng dân tộc phải là cuộc cách mạng như thế nào thì Lỗ Tấn chưa rõ. Ông đang hướng về cách mạng vô sản. Bài tạp văn “Thánh võ” viết năm 1918 ông nhiệt liệt ca ngợi cách mạng tháng Mười Nga như là “Bình minh của kỉ nguyên mới”. Kết thúc truyện “Thuốc”, ông để cho hai bà mẹ bước qua con đường mòn đến gặp nhau và cùng sững sờ trước vòng hoa trên mộ của người cách mạng.
Như vậy là nhà văn vẫn tràn đầy niềm tin vào tiền đồ của cách mạng: “ Cũng giống như các nhân vật tiên tiến cùng thời, trước tiên Lỗ Tấn nhìn sang phương Tây. Ông tiếp thu tư tưởng sáng của Rútxô, Môngtexkiơ, tin vào thuyết tiến hóa của Đácuyn, Huxlây, cũng từng chịu ảnh hưởng của Nítxơ và Sôpenhaoơ. Trải qua biết bao dằn vặt, nhất là sau bài học về sự thất bại của Cách mạng Tân Hợi, cuối cùng Lỗ Tấn đã gạt bỏ được bàng hoàng và khổ muộn, dần dần thấy được thế giới quan của chủ nghĩa tư bản không thể cứu Trung Quốc” (Giang Trạch Dân) [48, tr. Phong trào Ngũ Tứ 1919 và những ảnh hưởng đến sáng tác của Lỗ Tấn.
* Phong trào Ngũ Tứ 1919 Thắng lợi của cuộc Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 và sự kết thúc Chiến tranh thế giới thứ nhất đã làm bùng nổ một cao trào cách mạng mới ở Trung Quốc, mở đầu bằng phong trào Ngũ Tứ. Ngày 4 - 5 - 1919, hơn 3000 sinh viên yêu nước ở Bắc Kinh đã đứng lên đấu tranh, phản đối quyết định bất công của các nước đế quốc về việc chuyển giao những đặc quyền của nước Đức ở tỉnh Sơn Đông cho Nhật Bản. Phong trào lan rộng khắp 22 tỉnh và 150 thành phố trong cả nước, lôi cuốn đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia, đặc biệt là giai cấp công nhân. 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Phong trào Ngũ Tứ đã mở đầu cao trào cách mạng chống đế quốc và chống phong kiến ở Trung Quốc.
Lần đầu tiên, giai cấp công nhân Trung Quốc xuất hiện trên vũ đài chính trị với tư cách là một lực lượng cách mạng độc lập. Phong trào Ngũ Tứ đánh dấu bước chuyển của cách mạng Trung Quốc từ cách mạng dân chủ tư sản kiểu cũ sang cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới. Từ sau phong trào Ngũ Tứ, việc truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào Trung Quốc đã phát triển nhanh chóng, sâu rộng. Tầng lớp trí thức tiến bộ, tiêu biểu là Lý Đại Chiêu (Giáo sư Trường Đại học Bắc Kinh), đã tích cực tuyên truyền, phổ biến chủ nghĩa Mác - Lênin vào Trung Quốc, tạo điều kiện thuận lợi cho sự thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc.
Năm 1920, một số nhóm cộng sản đã ra đời với sự giúp đỡ của Quốc tế Cộng sản. Trên cơ sở các nhóm này, tháng 7 - 1921, Đảng Cộng sản Trung Quốc được thành lập, đánh dấu bước ngoặt quan trọng của cách mạng Trung Quốc. Từ đây, giai cấp vô sản Trung Quốc đã có chính đảng của mình để từng bước nắm ngọn cờ lãnh đạo cách mạng. * Ảnh hưởng của phong trào Ngũ Tứ 1919 đến sáng tác của Lỗ Tấn.
Lỗ Tấn là một trong những người chủ xướng cuộc vận động Ngũ Tứ (1919- 1923). Đó là cuộc vận động đòi độc lập và dân chủ, chống đế quốc và phong kiến mạnh mẽ trên hai mặt trận chính trị và văn hoá. Thời cận đại, các cuộc vận động và cải cách thường chỉ quanh quẩn nơi cung đình, mục tiêu đề ra không triệt để và có tính thoả hiệp, chưa có cuộc vận động nào rộng rãi, mạnh mẽ như Ngũ Tứ. Ảnh hưởng của cuộc Cách mạng tháng Mười Nga, của phong trào Ngũ Tứ đã đánh thức “những con người đang ngủ mê trong nhà hộp bằng sắt không có cửa sổ và cũng không làm sao phá tung ra được” (Vì sao tôi viết tiểu thuyết - Nam xoang Bắc điệu - Tạp văn) [48, tr.
Đây là cuộc vận động làm thay đổi tư tưởng nghệ thuật của Lỗ Tấn. 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Từ năm 1918, mở màn với tác phẩm Nhật ký người điên viết bằng Bạch thoại, Lỗ Tấn bắt đầu sáng tác liên tục, cho đến năm 1922 được tất cả 25 truyện, in thành hai tập Gào thét và Bàng hoàng. Ông phủ định toàn diện và triệt để xã hội cũ, lễ giáo và chế độ phong kiến. Ông lôi hết từng loại người trong xã hội: nông dân, trí thức, sĩ phu… và “kê bệnh” của họ.
Tuy vậy, ông vẫn nhìn nhận những mặt tích cực của từng loại người, đặt biệt là đánh giá cao vai trò người lao động, nhìn rõ bản chất tốt đẹp của người lao động so với trí thức tiểu tư sản. Một số yếu tố khác có sự ảnh hưởng đến tư tưởng và quan điểm sáng tác của Lỗ Tấn.1 Ảnh hưởng của “Thuyết tiến hoá” của Đac-uyn đến Lỗ Tấn Trong giai đoạn Lỗ Tấn học ở trường Khoáng lộ học đường, ông say mê “ Thiên diễn luận” của Hútx-lây (Huxley): Hútx-lây giải thích sự tiến hoá vũ trụ và vạn vật theo quan điểm của Đác-uyn. Quan điểm này ảnh hưởng ở Lỗ Tấn khá dài (khoảng 20 năm). Cùng với những kiến thức khoa học tự nhiên được học trong nhà trường, thuyết tiến hoá đã đem lại cho Lỗ Tấn niềm tin vào tương lai, vào tầng lớp thanh niên cứu nước và giải quyết những vấn đề xã hội Trung Quốc.
Như vậy, quan điểm tiến hoá của Đác-uyn chuyển sang Lỗ Tấn không đơn thuần là quan điểm sinh vật học “cạnh tranh bài xích, thích giả sinh tồn” nữa mà nghiêng về xã hội hơn. Ông hi vọng lớp sau bao giờ cũng hoàn toàn hơn lớp trước, tương lai sẽ sáng sủa hơn hiện tại và lực lượng mới sẽ thay thế lực lượng cũ. Từ đó ông ca ngợi sự đổi mới, kêu gọi thanh niên đứng lên phản kháng tình trạng hủ bại, lạc hậu ngàn đời của xã hội Trung Quốc: “Trên con đường tiến hoá, thế nào cái mới cũng phải thay thế cái cũ. Cho nên cái mới phải vui mừng hớn hở mà tiến lên, cái cũ cũng phải vui mừng hớn hở mà tiến lên, đó là con đường tiến hoá” [48, tr.
60] 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khuynh hướng sáng tác thời kỳ này là lãng mạn tích cực. Giai đoạn này ông sáng tác không nhiều, lại toàn bằng cổ văn, tiểu thuyết có Hồn Sparte và Hoài cựu, mấy bài thơ và hai chuyên luận văn học, đáng chú ý là Bàn về sức mạnh của dòng thơ Mo-ra chủ trương giải phóng con người thoát khỏi sự trói buộc của thế lực phong kiến. Lần đầu tiên trong lịch sử văn học Trung Quốc, ông dịch một số tác phẩm văn nghệ thế giới, giới thiệu những nhà thơ đấu tranh cho tự do như Bai-rơn (Byron), Púts-kin (Puskin), Se-lây (Shelley)… Đây là những nhà thơ lãng mạn gắn cuộc đời mình với sự nghiệp giải phóng dân tộc, nhằm mượn tinh thần phản kháng của họ để thức tỉnh dân tộc. Cách mạng Tân Hợi không đem lại cho xã hội Trung Quốc một sự thay đổi đáng kể nào.
Lỗ Tấn không khỏi thất vọng và hoài nghi.