CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC TIẾNG ANH LỚP 3 TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG HỌC TẬP TRẢI NGHIỆM 1. Tổng quan về đề tài nghiên cứu 1. Nghiên cứu ở nước ngoài Xuất phát từ vai trò, tầm quan trọng của hoạt động GD trải nghiệm nên chủ đề về HTTN đã được quan tâm nghiên cứu từ sớm.
Năm 1977, với sự thành lập của “Hiệp hội Giáo dục trải nghiệm” (Association for Experiential Education-AEE), “Giáo dục trải nghiệm” đã chính thức được thừa nhận bằng văn bản và được tuyên bố rộng rãi. Tại Hội nghị thượng đỉnh Liên Hiệp quốc về phát triển bền vững (2002), chương trình “Dạy và học vì một tương lai bền vững” đã được UNESCO thông qua, trong đó có học phần quan trọng về “Giáo dục trải nghiệm” được giới thiệu, phổ biến và phát triển sâu rộng. Đặc biệt, quan điểm học thông qua trải nghiệm đã trở thành tư tưởng giáo dục chính thống khi gắn liền với các nhà tâm lý học, giáo dục học như John Dewey, Kurt Lewin, Jean Piaget, Lev Vygotsky, David Kolb, William James, Carl Jung, Paulo Freire… Không chỉ được quan tâm nghiên cứu trong nửa đầu thế kỷ XX, cho đến nay, tư tưởng “Học thông qua làm, học qua trải nghiệm” vẫn là một triết lý giáo dục điển hình được chú trọng thực hiện ở Mĩ. Cùng với đó, Lewinian với mô hình nghiên cứu hành động và đào tạo phòng thí nghiệm cũng cho rằng, học tập là một quá trình tích hợp bao gồm một vòng phản hồi giữa các kinh nghiệm, quan sát và phản xạ cụ thể, hình thành các khái niệm trừu tượng và khái quát hóa.
Tiếp nối những nghiên cứu về hoạt động học tập từ trải nghiệm, David Kolb đã đưa ra một lý thuyết về học từ trải nghiệm (Experiential learning). Theo tác giả David Kolb, học là một quá trình trong đó kiến thức của người học được tạo ra qua việc chuyển hóa kinh nghiệm, nói cách khác, bản chất của hoạt động là quá trình trải nghiệm (David Kolb, 1984). 7 Luan van John Dewey là nhà khoa học giáo dục nổi tiếng người Mĩ vào giữa thế kỷ XX, Ông đã chỉ ra hạn chế của giáo dục nhà trường và đưa ra quan điểm về vai trò của kinh nghiệm. Tác giả chỉ ra rằng: “Những kinh nghiệm có ý nghĩa giáo dục nâng cao hiệu quả giáo dục bằng cách kết nối người học và những kiến thức được học với thực tiễn” (John Dewey, 1983).
Theo tác giả, “học qua trải nghiệm xảy ra khi một người sau khi tham gia trải nghiệm nhìn lại và đánh giá, xác định cái gì là hữu ích hoặc quan trọng cần nhớ và sử dụng những điều này để thực hiện các hoạt động khác trong tương lai” (John Dewey, 1983). Với những kết quả nghiên cứu nổi bật về mô hình học tập của Dewey đã phát triển bản chất của việc học thêm bằng cách mô tả cách học biến đổi các xung lực, cảm giác và mong muốn của trải nghiệm cụ thể thành hành động có mục đích cao. Học tập vẫn được coi là một phép biện chứng để tích hợp kinh nghiệm và các khái niệm, quan sát và hành động. Sự phản ánh là quan trọng để quyết định cách can thiệp và hành động là điều cần thiết để đạt được mục đích.
Như vậy, John Dewey đã thể hiện rõ ràng rằng học tập là một tiến trình xã hội, dựa trên việc trau dồi kinh nghiệm. Ông đề cập nhiều về môi trường học tập nằm ngoài trường lớp: Nơi làm việc, gia đình, cộng đồng. Bên cạnh đó, một số các học giả quốc tế cho rằng, giáo dục trải nghiệm coi trọng và khuyến khích mối liên hệ giữa các bài học trừu tượng với các hoạt động giáo dục cụ thể để tối ưu kết quả học tập. Học từ trải nghiệm phải gắn kinh nghiệm của người học với hoạt động phản ánh và phân tích.
Chỉ có kinh nghiệm thì chưa đủ để được gọi là trải nghiệm; chính quá trình phản ánh chuyển hóa kinh nghiệm thành trải nghiệm giáo dục (John Dewey, 1983). Tác giả David Guile và Toni Griffiths Viện Giáo dục Luân Đôn, Anh Quốc, trong cuốn sách “Học tập qua kinh nghiệm công việc” (David Guile và Toni Griffiths, 2005) đã nêu rõ việc làm thế nào để người học tập và phát triển thông qua kinh nghiệm làm việc. Theo đó, lý thuyết DH hiện đại trong việc giáo dục người lớn và chương trình giảng dạy lý thuyết trong việc phát triển tư duy và khám phá là cơ sở cho mô hình sư phạm mới để hỗ trợ học tập qua kinh nghiệm làm việc ở người lớn. 8 Luan van Trong cuốn sách “Phương pháp tiếp cận lớp học đồng ruộng” của tổ chức nông lương Liên hợp quốc (FAO) năm 2010 cũng đã đề cập tương đối rõ về DH trên cánh đồng cho người nông dân ở vùng Đông Phi.
Trong cuốn sách tập trung nói đến việc dạy nghề nông nghiệp dựa trên kinh nghiệm của người nông dân. Lớp học được tổ chức tại nơi làm việc của người nông dân với hình thức theo nhóm, tiến hành thảo luận, trao đổi kinh nghiệm để giải quyết vấn đề dưới sự hướng dẫn của kỹ thuật viên (FAO, 2010). Theo quan điểm của UNESCO (2010), việc học của sinh viên cần khuyến khích và phát triển tư duy phê phán, tự định hướng giải quyết vấn đề một cách chủ động qua trải nghiệm. Các học thuyết này thường tiến hành theo hướng: Phỏng vấn, tổng hợp ý tưởng, thực hiện kỹ năng, từ đó suy tưởng, phản hồi thông tin và áp dụng ý tưởng, kỹ năng đó vào tình huống mới (UNESCO, 2010).
Cuốn sách “Hướng dẫn dạy học cho các giảng viên y” của Ian Bullock, Mike Davis, Andrew Lockey và K. Mackway-Jones do Trương Việt Dũng và Phạm Ngân Giang dịch (2012) đã tập trung đề cập đến cách tiếp cận DH người lớn. Tác giả nhấn mạnh rằng, người lớn thường học tự nguyện, tích cực tham gia quá trình học, họ cần kinh nghiệm thực tế, phù hợp, định hướng theo mục tiêu để tiếp thu (Ian Bullock, Mike Davis, Andrew Lockey và K. Mackway-Jones, 2012) Ngoài ra, cũng có nhiều trường Đại học có uy tín đã chú trọng đến việc ứng dụng “học tập qua kinh nghiệm” vào đào tạo sinh viên.
Sinh viên được tham gia tình huống thực tế, phải có đề tài mô phỏng kinh nghiệm học tập hàng năm (Đại học Havard); có các khóa học trải nghiệm để giải quyết các vấn đề trong học tập gắn với thực tế-làm việc với các tập đoàn trên thế giới (Đại học California); cho phép sinh viên vừa học vừa làm, chương trình cung cấp cách để sinh viên có thể áp dụng nội dung học vào thực tế, có sự tương tác qua các dự án, hội thảo với doanh nghiệp (Đại học North Western)… Mục tiêu của các chương trình này là nhằm giúp sinh viên được trải nghiệm, khám phá qua nhiều hoạt động khác nhau để phát triển hiểu biết và kinh nghiệm trong học tập gắn với thực tế nghề nghiệp. Nghiên cứu ở trong nước Hoạt động trải nghiệm tạo cơ hội cho HS huy động, tổng hợp kiến thức, kỹ năng của các môn học, các lĩnh vực GD khác nhau để có thể trải nghiệm thực tiễn trong nhà trường, gia đình và xã hội. Đồng thời, giúp HS có cơ hội để tham gia các hoạt động phục vụ cộng đồng và hoạt động hướng nghiệp. Nhận thức được tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm, do đó ở Việt Nam cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu về chủ đề này.
Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018), Chương trình giáo dục phổ thông: Hoạt động trải nghiệm và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018. Trong chương trình giáo dục phổ thông đã đề cập khá rõ về các nội dung liên quan tới hoạt động trải nghiệm của HS. Trong đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã thực hiện hướng dẫn các trường tiến hành lồng ghép các hoạt động trải nghiệm vào chương trình chính khóa. Với những hướng dẫn chi tiết, cụ thể về mục tiêu, nội dung, chương trình, phương pháp, hình thức tổ chức… các hoạt động trải nghiệm trong Chương trình giáo dục phổ thông sẽ tạo cơ sở quan trọng để các trường nghiên cứu, vận dụng vào quá trình tổ chức DH.
Chương trình giáo dục phổ thông mới bắt đầu được áp dụng trong năm học 2020- 2021, trong đó coi trọng các hoạt động trải nghiệm của HS nhằm mục tiêu phát triển NL, phẩm chất toàn diện cho HS, giúp các em có khả năng nắm bắt và giải quyết các vấn đề thực tiễn đặt ra một cách hiệu quả. Cao Thị Sông Hương (2017), Học tập thông qua trải nghiệm trong dạy học Vật lí, Tạp chí Giáo dục, số đặc biệt tháng 5. Trong bài viết tác giả đã tập trung phân tích về hoạt động học tập thông qua trải nghiệm trong DH Vật lí. Với những đặc thù của môn học Vật lí, việc vận dụng các hình thức học tập thông qua trải nghiệm giúp cho việc tiếp thu kiến thức của người học hiệu quả hơn.
Thông qua các hoạt động thực hành, người học có điều kiện để kiểm nghiệm kiến thức, phát triển kỹ năng, khả năng tư duy, sáng tạo. Trên cơ sở phân tích một số vấn đề lý luận và 10 Luan van thực trạng học tập qua trải nghiệm trong DH Vật lí, tác giả đã đề xuất một số biện pháp nâng cao hiệu quả DH Vật lí thông qua HTTN. Đào Thị Ngọc Minh, Nguyễn Thị Hằng (2018), Học tập trải nghiệm-Lý thuyết và vận dụng vào thiết kế, tổ chức hoạt động trải nghiệm trong môn học ở trường phổ thông, Tạp chí Giáo dục, số 433. Các tác giả đã tập trung phân tích tương đối rõ về các vấn đề lý luận liên quan tới HTTN, như: Khái niệm, mục tiêu, nội dung… từ đó nhấn mạnh vai trò, tầm quan trọng của HTTN trong phát triển NL toàn diện của HS.
Trên cơ sở lý thuyết về HTTN, tác giả đã vận vào quá trình thiết kế, tổ chức hoạt động trải nghiệm trong các môn học ở trương phổ thông. Đặc biệt, nhóm tác giả đã đề xuất được một số cách thức tổ chức DH theo hướng HTTN tương đối sát với các môn học ở trường phổ thông. Việc áp dụng vào thực tiễn DH các môn học ở trường phổ thông sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển NL, phẩm chất toàn diện cho HS. Huỳnh Ngọc Phố Châu (2019), Thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường trung học phổ thông thị xã Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên Huế, Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế.