PHẦN MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Mục tiêu của nƣớc ta đặt ra là cơ bản sẽ trở thành nƣớc công nghiệp vào năm 2020 vì thế đòi hỏi GD phải phát triển mạnh mẽ để thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Do đó, để tạo ra nguồn nhân lực đáp ứng cho yêu cầu ngày càng cao của xã hội thì GD cần phải đổi mới toàn diện một cách sâu sắc. Giáo dục phải đào tạo ra mẫu ngƣời không chỉ biết lĩnh hội tri thức mà phải biết tim tòi, phát hiện, sáng tạo ra tri thức.
Chính vì vậy mà ngay từ các cấp học phổ thông, GD phải tạo cho ngƣời học phát huy tính tích cực (TC) của mình trong các hoạt động. Nghị quyết Đại hội đại biểu lần IX của Đảng cũng đã chỉ rõ: “Đổi mới phương pháp dạy và học, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của người học, coi trọng thực hành, thực nghiệm, ngoại khoá, làm chủ kiến thức, tránh nhồi nhét, học vẹt, học chay.” Vì thế, muốn nâng cao chất lƣợng dạy học thì nhà trƣờng bắt buộc phải đổi mới, trong đó để cho ngƣời học tích cực, năng động, chủ động tìm tòi, phát hiện kiến thức mới thì ngƣời thầy phải đổi mới về phƣơng pháp (PP) giảng dạy. Luật giáo dục 2005 có chỉ rõ: ”Phƣơng pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tƣ duy sáng tạo của ngƣời học; bồi dƣỡng cho ngƣời học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vƣơn lên.” Đồng thời, ”Trong chiến lược phát triển giáo dục, phát triển nguồn nhân lực của mỗi quốc gia, câu hỏi đầu tiên, và đột phá chú trọng đầu tiên bao giờ cũng nói tới giáo dục phổ thông, vì giáo dục phổ thông là nền tảng cơ bản của hệ thống giáo dục quốc dân và chính nó sẽ là cơ sở đem đến chất lượng cho cả hệ thống giáo dục…” [1] Vì thế Đảng và Nhà Nƣớc ta đã chú trọng đến đổi mới GD ở bậc phổ thông cụ thể là theo điều 27 của Luật giáo dục (2005) xác định mục tiêu của giáo dục Trung học cơ sở (THCS) là: ”Giáo dục trung học cơ sở nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả giáo dục tiểu học; có học vấn phổ thông ở trình độ cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kỹ thuật và hƣớng nghiệp để tiếp tục học trung học phổ thông, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động.” 1 Nhƣ vậy, ở bậc THCS là quá trình chuyển tiếp từ tiểu học, đây là giai đoạn mà GV dễ uốn nắn và rèn luyện tính tự giác của HS trong học tập. Vì thế, quá trình dạy học phải đƣợc chuyển hƣớng từ lấy GV làm trung tâm sang định hƣớng vào ngƣời học, phát huy tính tích cực, tự lực, sáng tạo của ngƣời học đồng thời đó cũng là định hƣớng cho việc đổi mới phƣơng pháp dạy học (PPDH).
Để thực hiện theo chủ trƣơng đổi mới về GD thì trong quá trình dạy học ngƣời GV cần vận dụng một cách sáng tạo các PPDH hiện đại theo hƣớng phát huy tính tích cực nhận thức, tính chủ động, sáng tạo của ngƣời học, tăng cƣờng tự học, tự nghiên cứu; từng bƣớc áp dụng những thành tựu của công nghệ thông tin vào hoạt động dạy và học. Đồng thời, xã hội hiện nay đang trong tình trạng “thừa thầy thiếu thợ”, chính vì vậy công tác dạy nghề đang đƣợc Đảng và Nhà nƣớc quan tâm, đặt vào vị trí ƣu tiên trong các chính sách phát triển nhằm đáp ứng nhu cầu của thị trƣờng về lao động kỹ thuật. Để trang bị cho HS các kiến thức cơ bản về kĩ thuật làm nền tảng cho HS sau này tiếp cận với các nghề một cách dễ dàng hơn thì hiện nay trong chƣơng trình GD của bậc THCS đã đƣợc bổ sung thêm môn Công nghệ. Môn học này (ở khối lớp 8) trang bị cho HS những kiến thức cơ bản nhất về kỹ thuật, những khái niệm, những nguyên lý… mà HS có thể vận dụng vào thực tế và là cơ sở để HS tìm hiểu sâu hơn trong ngành nghề mình chọn sau này.
Tuy nhiên, thực tế thì tầm quan trọng của môn học này ở trƣờng phổ thông chƣa đƣợc chú trọng lắm, nó đƣợc xem nhƣ là môn học phụ, có vị trí mờ nhạt trong hệ thống các môn học của chƣơng trình. Vì thế, đa số các GV không chú trọng đến việc giảng dạy sao cho phát huy đƣợc tính tích cực của ngƣời học, truyền đạt theo lối truyền thống, phân tích, giải thích vấn đề nào đó rồi HS nghe và ghi nhớ những gì GV truyền đạt. GV lẫn HS đều cho rằng môn học này ít quan trọng hơn các môn khác nên từ đó ít chú tâm đến việc truyền đạt cũng nhƣ lĩnh hội tri thức. Do đó, khi HS học xong môn Công nghệ 8 vẫn không ứng dụng đƣợc các kiến thức ấy vào thực tế và khi lên lớp trên HS vẫn cảm thấy khó khăn khi tiếp thu những kiến thức mới do nền tảng cơ bản của môn Công nghệ 8 (CN8) các em chƣa nắm vững.
Đặc biệt, nội dung môn Công nghệ 8 mang tính thực tiễn cao, để HS tự chiếm lĩnh đƣợc nội dung môn học, khắc sâu kiến thức và có thể vận dụng những 2 kiến thức cơ bản trong môn học vào thực tế thì GV phải thực hiện giảng dạy sao cho phát huy được tính tích cực của HS nhằm nâng cao chất lượng dạy và học. Đồng thời việc đổi mới PPDH sẽ giúp HS năng động, tích cực, tự lực, tự giác tìm tòi phát hiện nội dung bài học thông qua sự hƣớng dẫn của GV. Xuất phát từ yêu cầu đổi mới PP giảng dạy của BGD&ĐT cũng nhƣ tình hình thực tế giảng dạy của môn Công Nghệ 8 ở các trƣờng THCS ngƣời nghiên cứu quyết định chọn đề tài: “Dạy học tích cực hóa ngƣời học môn Công nghệ 8 ở các trƣờng Trung học cơ sở khu vực Châu Thành B tỉnh Bến Tre” nhằm nâng cao tính tích cực, tự giác của ngƣời học và góp phần nâng cao chất lƣợng dạy và học môn Công nghệ 8 ở các trƣờng THCS của huyện Châu Thành B tỉnh Bến Tre. MỤC TIÊU MÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI - Mục tiêu nghiên cứu: áp dụng triển khai phƣơng pháp dạy học tích cực (PPDHTC) trong tổ chức dạy và học ở môn Công nghệ 8 tại các trƣờng THCS của khu vực Châu Thành B tỉnh Bến Tre.
- Nhiệm vụ nghiên cứu: với mục tiêu nghiên cứu nhƣ trên, đề tài thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu nhƣ sau: Nhiệm vụ 1: Nghiên cứu cơ sở lý luận của đề tài về dạy học tích cực. - Các khái niệm cơ bản - Nghiên cứu các PPDHTC và các PPDH chuyên ngành kỹ thuật - Dạy học tích cực hoá ngƣời học Nhiệm vụ 2: Khảo sát thực trạng dạy học môn Công nghệ 8 tại các trƣờng THCS của khu vực Châu Thành B. Giới thiệu tổng quát về hệ thống các trƣờng THCS trong khu vực Châu Thành B tỉnh Bến Tre Nghiên cứu chƣơng trình môn Công nghệ 8 Khảo sát thực trạng việc dạy học môn Công nghệ 8 tại các trƣờng THCS của khu vực Châu Thành B tỉnh Bến Tre Nhiệm vụ 3: Đề xuất giải pháp dạy học tích cực hóa ngƣời học môn Công nghệ 8. Nhiệm vụ 4: Thực nghiệm sƣ phạm và đánh giá kết quả thực nghiệm.
GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU: Nếu áp dụng các phƣơng pháp dạy học tích cực hóa ngƣời học môn Công nghệ 8 nhƣ ngƣời nghiên cứu đề xuất thì sẽ tăng tính chủ động, tích cực, tìm tòi, phát hiện vấn đề ở HS từ đó nâng cao kết quả học tập môn Công nghệ 8. ĐỐI TƢỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU - Đối tƣợng nghiên cứu: Quá trình dạy học với PPDH theo hƣớng tích cực hoá ngƣời học. - Khách thể nghiên cứu: nội dung môn Công nghệ 8 và hoạt động dạy và học của GV và HS ở trƣờng THCS khu vực Châu Thành B tỉnh Bến Tre. PHẠM VI NGHIÊN CỨU - Do thời gian có hạn nên trong phạm vi của đề tài này ngƣời nghiên cứu chỉ tập trung vào nghiên cứu các phƣơng pháp và kỹ thuật dạy học theo hƣớng tích cực.
- Phạm vi nghiên cứu 4 trƣờng trên tổng số 8 trƣờng THCS của khu vực Châu Thành B (phía Đông Châu Thành) tỉnh Bến Tre. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU - Phƣơng pháp tham khảo tài liệu: Tham khảo các tài liệu trong nƣớc và ngoài nƣớc đã nghiên cứu liên quan đến đề tài, các tài liệu tham khảo nhƣ: các bài báo khoa học, SGK, các tạp chí, luận án, luận văn đã đƣợc công bố…. - Phƣơng pháp nghiên cứu lý thuyết: Phân tích và tổng hợp các tài liệu có liên quan đến đề tài để từ đó chọn lọc và vận dụng vào đề tài, cụ thể nhƣ: Các văn bản của nhà nƣớc: Nghị quyết, Luật giáo dục, văn bản về GD… Các tài liệu chuyên môn về môn Công nghệ 8 và các tài liệu về các PPDH theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học. Các bài báo khoa học có liên quan trên các tạp chí về GD.
Các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài. - Phƣơng pháp phỏng vấn kết hợp với quan sát: Phỏng vấn GV và HS để tìm hiểu về hoạt động dạy và học của GV và HS tại các trƣờng THCS đƣợc khảo sát. - Phƣơng pháp điều tra bằng phiếu: Sử dụng các phiếu điều tra, phiếu thăm dò ý kiến để thu thập các thông tin từ phía HS về học theo PP cũ và PPDH theo hƣớng tích cực và thăm dò ý kiến GV về việc sử dụng PPDHTC trong quá trình giảng dạy. 4 - Phƣơng pháp chuyên gia: Tiếp xúc, gặp gỡ, trao đổi với những GV có kinh nghiệm lâu năm trong việc giảng dạy môn Công nghệ 8 và những chuyên gia có nghiên cứu về phƣơng pháp và kỹ thuật dạy học tích cực.
- Phƣơng pháp thực nghiệm: Thông qua việc nghiên cứu nội dung môn học và đề xuất thiết kế bài dạy theo hƣớng tích cực, tiến hành biên soạn giáo án và giảng dạy thực nghiệm các bài giảng đã đƣợc thiết kế theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học. - Phƣơng pháp thống kê: Xử lý các số liệu thu thập đƣợc bằng PP thống kê toán học để phân tích, so sánh và đánh giá kết quả thu đƣợc, kiểm nghiệm giả thuyết nghiên cứu làm cơ sở cho các kết luận cuối cùng của đề tài.