mở đầu ở Núi Thành (Quảng Nam), Vạn Tƣờng (Quảng Ngãi). Và tiến hành cuộc Tổng tiến công nổi dậy mùa Xuân Mậu Thân năm 1968, trọng tâm là đô thị nhằm tiêu diệt bộ phận quân đội Mĩ, quân đồng minh và chính quyền Sài Gòn. ■ Năm 1969 -1973 Mĩ thực hiện chiến lƣợc ― Việt Nam hóa chiến tranh‖ và ―Đông Dương hóa chiến tranh‖ thực chất là rút quân đội Mĩ về và tăng nhanh ngụy quân Sài Gòn. - Năm 1972 quân ta mở cuộc tiến công từ ngày 30—3, lấy Quảng Trị làm hƣớng tiến công chủ yếu đến 06-1972 quân ta chọc thủng ba phòng tuyến mạnh nhất của địch là Quảng Trị, Đông Nam Bộ và Tây Nguyên.
Trong khi đó Mĩ cho máy bay bắn phá các vùng sản xuất, nhà máy ở miền Bắc từ ngày 06-04-1972. - Đấu tranh trên mặt trận ngoại giao, Hiệp định Pa-ri 1973 về chấm dứt chiến tranh lập lại hòa bình ở Việt Nam, song Mĩ để lại hơn 2000 cố vấn cho chính quyền Sài Gòn nhằm phá hoại hiệp định Pa –ri. - Quân ta thực hiện cuộc tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975, diễn ra trong gần hai tháng từ ngày 4-3 đến ngày 2-5, qua ba chiến dịch lớn; Tây Nguyên, Huế -Đà Nẵng và chiến dịch Hồ Chí Minh, giành thắng lợi hoàn toàn và thống nhất Tổ quốc trên hai miền đất nƣớc.2 Truyện thời kì kháng chiến chống Mĩ * Khái niệm truyện Theo Từ điển thuật ngữ Văn Học, (Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi, NXBGD-2007) định nghĩa về truyện nhƣ sau: Là tác phẩm tự sự… Có thể dựa Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN11 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vào tiêu chí nội dung hoặc tiêu chí hình thức để phân chia các tác phẩm tự sự thành các thể loại nhỏ hơn. Chia theo nội dung thể loại, ta sẽ có: tác phẩm mang chủ đề lịch sử dân tộc, thế sự - đạo đức, đời tư.
Chia theo hình thức ta sẽ có các thể loại cơ bản: anh hùng ca, truyện, tiểu thuyết, truyện ngắn, ngụ ngôn. Truyện ngắn là tác phẩm tự sự cỡ nhỏ. Nội dung của thể loại truyện ngắn bao trùm hầu hết các phương diện đời sống; đời tư, thế sự hay sử thi, nhưng cái độc đáo của nó là ngắn. Truyện ngắn được viết ra để tiếp thu liền một mạch, đọc một hơi không nghỉ.
Tiểu thuyết là tác phẩm tự sự cỡ lớn, có khả năng phản ánh hiện thực đời sống ở mọi giới hạn không gian và thời gian. Tiểu thuyết có thể phản ánh số phận của nhiều cuộc đời, những bức tranh phong tục, đạo đức xã hội, miêu tả các điều kiện sinh hoạt giai cấp, tái hiện nhiều tính cách đa dạng [13,tr.328] * Truyện thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nƣớc. Thời gian sáng tác: là những tác phẩm ra đời trong 10 năm kháng chiến chống Mĩ (1965-1975) và những tác phẩm viết về kháng chiến chống Mĩ sau khi thống nhất đất nƣớc, sau 1975. Một đội ngũ nhà văn đông đảo, gồm nhiều thế hệ và không hiếm tài năng, đƣợc đào luyện trong cách mạng và kháng chiến.Từ đội ngũ ấy hình thành nên kiểu nhà văn - chiến sĩ, đem nghệ thuật phục vụ cho sự nghiệp đấu tranh của dân tộc, đáp ứng yêu cầu của cách mạng và cuộc chiến tranh ái quốc.
Đội ngũ ấy đông đảo và nhiều thế hệ: Thế hệ nhà văn đã có tên tuổi từ trƣớc cách mạng: Nguyễn Tuân, Tô Hoài, Nguyên Hồng….Thế hệ nhà văn trƣởng thành từ cuộc kháng chiến chống Pháp: Nguyễn Đình Thi, Nguyên Ngọc (Nguyễn Trung Thành), Nguyễn Văn Bổng (Trần Hiếu Minh), Lê Khâm (Phan Tứ), Nguyễn Ngọc Tấn (Nguyễn Thi)….Thế hệ nhà văn có tên tuổi từ thời kì miền Bắc xây dựng Chủ nghĩa xã hội: Nguyễn Khải, Chu Văn, Nguyễn Minh Châu, Bùi Đức Ái (Anh Đức)….Thế hệ nhà văn trƣởng thành từ cuộc kháng chiến chống Mĩ: Nguyễn Quang Sáng, Hữu Mai, Lê Minh Khuê…từ đội ngũ đông đảo ấy đã xuất hiện nhiều tài năng, hình thành những phong cách nghệ thuật đặc sắc. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN12 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ▫ Những tác phẩm truyện đặc sắc thời kì kháng chiến chống Mĩ: ▫ Truyện viết về miền Bắc đánh Mĩ có thể kể đến; - Vùng trời của Hữu Mai,( tiểu thuyết,3 tập, 1971, 1975, 1980) - Bão biển của Chu Văn, (tiểu thuyết, 2 tập, 1969) - Chiến sĩ của Nguyễn Khải,( truyện,1973) - Dấu chân người lính của Nguyễn Minh Châu, (tiểu thuyết, 1972) - Mảnh trăng cuối rừng của Nguyễn Minh Châu, (truyện ngắn) - Những ngôi sao xa xôi của Lê Minh Khuê.2 Đặc điểm truyện thời kì chống Mĩ cứu nƣớc 1.1 Đặc điểm về nội dung của truyện thời kì kháng chiến chống Mĩ * Sách giáo khoa Ngữ Văn 12, tập 1, (Nhà xuất bản Giáo Dục, 2009) viết về chặng đƣờng văn học kháng chiến chống Mĩ cứu nƣớc từ 1965 – 1975 nhƣ sau; Văn học chặng đường này tập trung viết về cuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩ. Chủ đề bao trùm là ca ngợi tinh thần yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Văn xuôi chặng đường này phản ánh cuộc sống, chiến đấu và lao động, đã khắc họa khá thành công hình ảnh con người Việt Nam anh dũng, kiên cường, bất khuất.
Từ tiền tuyến lớn, những tác phẩm truyện, kí viết trong máu lửa chiến tranh đã phản ánh nhanh nhạy và kịp thời cuộc chiến đấu của quân dân miền Nam …cuộc đấu tranh gìn giữ hòa bình ở miền Bắc, hướng tới mục tiêu thống nhất nước nhà của dân tộc [17,tr.7,8]…Hướng vận động của cốt truyện, xung đột nghệ thuật, số phận, tính cách nhân vật,…dòng cảm xúc của tác giả đều từ hiện tại vươn tới tương lai, từ bóng tối ra ánh sáng, từ gian khổ hi sinh đến niềm vui chiến thắng…[18,tr.14] Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN13 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com * Cuốn Lịch sử Văn học Việt Nam tập III (Nguyễn Đăng Mạnh chủ biên, NXB Đại học Sƣ Phạm, 2002), và cuốn Giáo trình Văn học Việt Nam hiện đại, tập II - Từ sau Cách mạng tháng Tám 1945 (chủ biên Nguyễn Văn Long, NXB Đại học Sƣ Phạm, 2010). Ở chƣơng IV.Văn xuôi (truyện và kí) giai đoạn 1945 -1975, đã có nhận định: Truyện và kí tập trung phản ánh cuộc kháng chiến chống Mĩ.Khuynh hướng sử thi là đặc điểm bao trùm trong văn học thời kì chống Mĩ, đặc điểm ấy cũng được thể hiện đậm nét trong văn xuôi. Dù dung lượng hạn chế của một bài tùy bút hay mở rộng tới bức tranh toàn cảnh trong một tiểu thuyết dài, dù câu chuyện chỉ diễn ra quanh một tình huống của một con người hay có quy mô bao quát cả một giai đoạn lịch sử, một chiến dịch lớn, thì các tác phẩm đều đề cập đến những vấn đề hệ trọng của một dân tộc và thời đại, vận mệnh của đất nước và nhân dân….Nhân vật trung tâm của văn xuôi thời kì này là người lính. Đó là những con người sử thi, tiêu biểu cho khát vọng và ý chí chiến đấu quyết thắng của dân tộc…Đó là những con người ý thức sâu sắc về vị trí, ý nghĩa của cuộc chiến đấu, thấu hiểu chân lí thời đại cách mạng…Các nhân vật anh hùng cũng thường được xây dựng như những con người toàn diện trong các mối quan hệ chung và riêng, thủy chung trọn vẹn với quê hương đất nước….
Sau khi nghiên cứu kĩ các công trình trên và trực tiếp đọc các tác phẩm truyện tiêu biểu, chúng tôi có đƣợc hiểu biết nhƣ sau; 1.1 Đặc điểm thứ nhất: Các tác phẩm truyện thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nƣớc đã thể hiện chân thực và sinh động cuộc sống chiến đấu chống Mĩ cứu nƣớc của dân tộc ta. Dựng lại bức tranh hào hùng của dân tộc trong các chặng đƣờng đấu tranh chống đế quốc Mĩ xâm lƣợc. * Đó là cuộc sống sục sôi chiến đấu của dân tộc ta trong những ngày đánh giặc Mĩ xâm lược. Ngay từ thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Mĩ, các nhà văn đã nhanh chóng đến những nơi ác liệt và nóng bỏng nhất.
Nơi nào có tiếng súng, tiếng máy bay gầm rú, tiếng bom, tiếng đạn đại bác, nơi đó nhà văn có mặt. Có nhiều nhà văn vừa cầm súng vừa cầm bút, vƣợt Trƣờng Sơn đến với chiến trƣờng để tìm nguồn cảm hứng sáng tạo mới và khám phá đƣợc biết bao vẻ đẹp, bao kì tích anh hùng nảy nở Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN14 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hàng ngày, hàng giờ trong đời sống chiến đấu của dân tộc. Nhà văn Nguyễn Minh Châu đã dựng lên những khung cảnh rộng lớn và hào hùng cuộc hành trình ―xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” của các binh đoàn chủ lực để làm nên những chiến dịch Khe Sanh – Tà Cơn long trời lở đất. Tiểu thuyết Dấu chân người lính (NXB Văn học 1978) đã làm sống lại những chặng đƣờng hành quân và cuộc chiến đấu anh dũng của những ngƣời lính Trung đoàn 5.
Từ những ngày đầu chuẩn bị chiến dịch cho đến những chặng đƣờng hành quân gian khổ và cuối cùng là cuộc tổng tấn công khép chặt vòng vây ở thung lũng Khe Sanh. Bao dấu chân của chính ủy Kinh, của Khuê, Thái Văn, Cận….để lại trên bƣớc đƣờng hành quân cũng là bao nhiêu ngày những ngƣời lính phải đối mặt với cái chết, cái cao cả và thấp hèn, lí tƣởng chiến đấu và hiện thực cuộc sống khắc nghiệt. Tác phẩm tái hiện sinh động một cuộc chiến toàn dân, toàn diện, hào hùng ―Đông đúc quá, không ai có tài nào mà phân biệt hoặc đếm có bao nhiêu đơn vị, cũng không thể biết đây là đường rừng hay quảng trường, là rừng cây hay là rừng người và rừng súng đạn. người ta chỉ biết đông đúc và chật chội, là hơi nóng của hơi thở và mùi mồ hôi người, là tiếng nói ồn ào của cuộc sống, là đàn ong cần lao đang san một nửa tổ đi đánh giặc, là cơn giận giữ của đất nước lại một lần cầm lấy súng.
Người ta cũng không thể phân biệt hiện tại hay khung cảnh lịch sử, hay là tương lai đang bước ra từ đôi bàn chân của người lính‖[10,tr46,47] Tiểu thuyết Hòn Đất (1965) của Anh Đức, NXB Văn học, 2010 là cuốn tiểu thuyết đầu tiên của văn học miền Nam chống Mĩ, viết về cuộc chiến đấu của nhân dân vùng Hòn thuộc tỉnh Kiên Giang trong những năm đầu chống Mĩ cứu nƣớc. Giặc mở một trận càn lớn trong đó có đại đội biệt kích do trung úy Xăm chỉ huy, cuộc chiến đấu không cân sức, đội du kích phải rút vào cố thủ trong Hang Hòn. Địch mở nhiều cuộc tấn công vào hang nhƣng đều bị chống trả quyết liệt. Chúng chiếm đƣợc suối và bỏ thuốc độc vào suối khiến cho du kích khó khăn.