Luận văn dạy học tác phẩm ký lớp 12, phong cách nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội 2012, Trần Thị Anh Đào

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích vnu ued dạy học tác phẩm ký trong chương trình ngữ văn lớp 12 trung học phổ thông theo phong cách, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Trần Thị Anh Đào
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đoàn Đức Phương
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục
• Chuyên ngành: Sư phạm Ngữ văn
• Đề tài: Dạy Học Tác Phẩm Ký Trong Chương Trình Ngữ Văn Lớp 12, Trung Học Phổ Thông Theo Phong Cách Nghệ Thuật
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số vấn đề lý luận cơ bản về tiếp nhận tác phẩm văn chương
• 1.1.1. Lí luận tiếp nhận với việc dạy học tác phẩm văn chương
• 1.1.2. Tâm lý tiếp nhận tác phẩm kí của học sinh trung học phổ thông
• 1.1.3. Thể loại kí và đặc trưng thể loại kí văn học
• 1.1.3.1. Đặc trưng thể loại kí văn học
• 1.1.3.2. Tiểu loại bút kí và tùy bút của thể kí văn học
• 1.1.4. Phong cách nghệ thuật nhà văn và đặc sắc phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân và Hoàng Phủ Ngọc Tường
• 1.1.4.1. Khái niệm “phong cách nghệ thuật nhà văn”
• 1.1.4.2. Đặc sắc phong cách tùy bút của Nguyễn Tuân
• 1.1.4.3. Đặc sắc phong cách bút kí của Hoàng Phủ Ngọc Tường
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG DẠY HỌC CÁC TÁC PHẨM KÍ TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 12 THEO PHONG CÁCH NGHỆ THUẬT TÁC GIẢ
• 2.1. Thực trạng dạy học các tác phẩm kí trong chương trình Ngữ Văn 12 trung học phổ thông
• 2.2. Tác phẩm kí trong chương trình Ngữ Văn 12
• 2.3. Khảo sát quá trình dạy học các tác phẩm kí trong chương trình Ngữ Văn 12
• 2.4. Đánh giá chung về tình hình dạy học các tác phẩm kí trong chương trình Ngữ Văn 12
• 2.5. Phân tích nguyên nhân tình hình dạy học các tác phẩm kí trong chương trình Ngữ Văn 12
• 2.6. Định hướng đổi mới dạy học các tác phẩm kí trong chương trình Ngữ Văn 12 theo hướng phong cách nghệ thuật tác giả
• 2.6.1. Quá trình dạy học các tác phẩm kí cần phải theo đặc trưng thể loại
• 2.6.2. Quá trình dạy học các tác phẩm kí cần phải theo phong cách nghệ thuật tác giả
• 2.7. Sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực, chú trọng hoạt động đọc văn của học sinh trong quá trình dạy học tác phẩm kí
• 2.8. Sử dụng đồ dùng trực quan, công nghệ dạy học hiện đại và tổ chức các hoạt động ngoại khóa để tạo hứng thú cho học sinh trong quá trình dạy học các tác phẩm kí
• 2.9. Thiết kế giáo án thực nghiệm đoạn trích Người lái đò Sông Đà của Nguyễn Tuân
• 2.10. Thiết kế giáo án thực nghiệm dạy học đoạn trích Ai đã đặt tên cho dòng sông? của Hoàng Phủ Ngọc Tường
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM DẠY HỌC
• 3.1. Những vấn đề chung
• 3.2. Mục đích thực nghiệm
• 3.3. Đối tượng, địa bàn và thời gian thực nghiệm
• 3.4. Nội dung thực nghiệm
• 3.5. Tiến trình thực nghiệm
• 3.6. Lên kế hoạch thực nghiệm
• 3.7. Làm việc với giáo viên dạy thực nghiệm
• 3.8. Tổ chức dạy thực nghiệm
• 3.9. Kết quả thực nghiệm
• 3.10. Tiến hành kiểm tra
• 3.11. Kết quả kiểm tra
• 3.12. Đánh giá quá trình thực nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về dạy học tác phẩm ký lớp 12 theo phong cách nghệ thuật

Dạy học tác phẩm ký trong chương trình Ngữ Văn lớp 12 là một nhiệm vụ quan trọng nhằm giúp học sinh hiểu rõ hơn về thể loại văn học này. Tác phẩm ký không chỉ mang lại kiến thức văn học mà còn giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng cảm thụ nghệ thuật. Việc áp dụng phong cách nghệ thuật của tác giả vào giảng dạy sẽ tạo ra những giờ học sinh động và hấp dẫn hơn.

1.1. Đặc điểm của tác phẩm ký trong chương trình Ngữ Văn 12

Tác phẩm ký trong chương trình Ngữ Văn 12 bao gồm những tác phẩm tiêu biểu như 'Người lái đò Sông Đà' của Nguyễn Tuân và 'Ai đã đặt tên cho dòng sông?' của Hoàng Phủ Ngọc Tường. Những tác phẩm này không chỉ thể hiện phong cách nghệ thuật độc đáo mà còn phản ánh sâu sắc hiện thực xã hội.

1.2. Vai trò của phong cách nghệ thuật trong dạy học tác phẩm ký

Phong cách nghệ thuật của tác giả là yếu tố quan trọng giúp học sinh cảm nhận được giá trị nghệ thuật của tác phẩm. Việc giảng dạy theo phong cách nghệ thuật sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về cách mà tác giả thể hiện ý tưởng và cảm xúc của mình.

II. Thách thức trong việc dạy học tác phẩm ký lớp 12

Việc dạy học tác phẩm ký lớp 12 gặp nhiều thách thức, từ việc học sinh thiếu hứng thú đến việc giáo viên chưa áp dụng hiệu quả các phương pháp dạy học tích cực. Những thách thức này cần được nhận diện và giải quyết để nâng cao chất lượng dạy học.

2.1. Học sinh thiếu hứng thú với tác phẩm ký

Nhiều học sinh cảm thấy tác phẩm ký khô khan và khó hiểu, dẫn đến việc thiếu hứng thú trong việc tìm hiểu. Điều này đòi hỏi giáo viên phải tìm ra những phương pháp giảng dạy mới mẻ và hấp dẫn hơn.

2.2. Giáo viên chưa áp dụng hiệu quả phương pháp dạy học tích cực

Nhiều giáo viên vẫn sử dụng phương pháp giảng dạy truyền thống, dẫn đến việc học sinh không được khuyến khích tham gia vào quá trình học tập. Cần có sự đổi mới trong phương pháp giảng dạy để tạo ra môi trường học tập tích cực hơn.

III. Phương pháp dạy học tác phẩm ký hiệu quả

Để nâng cao chất lượng dạy học tác phẩm ký, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm, phân tích tác phẩm theo phong cách nghệ thuật và sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy.

3.1. Thảo luận nhóm trong dạy học tác phẩm ký

Thảo luận nhóm giúp học sinh trao đổi ý kiến và cảm nhận về tác phẩm, từ đó phát triển tư duy phản biện và khả năng giao tiếp. Đây là một phương pháp hiệu quả để khơi dậy hứng thú học tập.

3.2. Phân tích tác phẩm theo phong cách nghệ thuật

Phân tích tác phẩm theo phong cách nghệ thuật của tác giả giúp học sinh hiểu rõ hơn về cách mà tác giả thể hiện ý tưởng và cảm xúc. Điều này không chỉ giúp học sinh cảm nhận sâu sắc hơn về tác phẩm mà còn phát triển khả năng phân tích văn học.

IV. Ứng dụng thực tiễn trong dạy học tác phẩm ký

Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực vào thực tiễn giảng dạy tác phẩm ký đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Học sinh không chỉ hiểu bài tốt hơn mà còn phát triển được kỹ năng tư duy và cảm thụ nghệ thuật.

4.1. Kết quả từ việc áp dụng phương pháp thảo luận nhóm

Khi áp dụng phương pháp thảo luận nhóm, học sinh đã thể hiện sự hứng thú và tích cực hơn trong việc tìm hiểu tác phẩm. Nhiều em đã có những phân tích sâu sắc và sáng tạo về tác phẩm ký.

4.2. Tác động của việc phân tích theo phong cách nghệ thuật

Việc phân tích tác phẩm theo phong cách nghệ thuật đã giúp học sinh nhận diện được những giá trị nghệ thuật trong tác phẩm. Điều này không chỉ nâng cao khả năng cảm thụ văn học mà còn giúp học sinh phát triển tư duy phản biện.

V. Kết luận và định hướng tương lai trong dạy học tác phẩm ký

Việc dạy học tác phẩm ký theo phong cách nghệ thuật là một hướng đi đúng đắn nhằm nâng cao chất lượng dạy học Ngữ Văn. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học mới để tạo ra những giờ học hấp dẫn và hiệu quả hơn.

5.1. Tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học là cần thiết để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh trong thời đại mới. Cần có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành để tạo ra môi trường học tập hiệu quả.

5.2. Định hướng nghiên cứu và phát triển trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu về các phương pháp dạy học tác phẩm ký, từ đó phát triển các chương trình giảng dạy phù hợp với nhu cầu và đặc điểm của học sinh. Điều này sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học Ngữ Văn trong các trường phổ thông.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong chương trình Ngữ văn cấp trung học phổ thông, các tác phẩm thuộc thể loại kí văn học chiếm một tỷ lệ rất khiêm tốn. Trong tổng số 47 tác phẩm và đoạn trích văn học viết Việt Nam được đưa vào giảng dạy ở bậc trung học phổ thông, chỉ có 3 văn bản thuộc thể kí, chiếm khoảng 6,38%. Riêng chương trình lớp 12, thể loại này xuất hiện qua 2 đoạn trích tiêu biểu là Người lái đò Sông Đà của Nguyễn Tuân và Ai đã đặt tên cho dòng sông? của Hoàng Phủ Ngọc Tường, chiếm tỷ lệ 10% trong số 20 tác phẩm văn học của toàn cấp lớp. Dù giữ vị trí đặc biệt trong việc bồi dưỡng thẩm mỹ và tư duy ngôn ngữ, việc dạy học thể kí đang đối mặt với nhiều rào cản lớn. Khảo sát thực tế cho thấy có tới 86,3% học sinh không có hứng thú với các bài học kí và 71,9% tiết học vẫn diễn ra theo phương thức truyền thụ một chiều đọc chép thụ động.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là vận dụng lý luận tiếp nhận văn học, đặc trưng thi pháp thể loại và phong cách nghệ thuật tác giả nhằm xây dựng hệ thống phương pháp dạy học đổi mới, phát huy tính tích cực chủ động của học sinh lớp 12. Phạm vi nghiên cứu được triển khai khảo sát thực tế và thực nghiệm sư phạm tại trường Trung học phổ thông Nguyễn Khuyến, thành phố Nam Định trong giai đoạn từ tháng 6 năm 2012 đến tháng 11 năm 2012. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc khi giải quyết triệt để tình trạng dạy học xa rời văn bản, nâng tỷ lệ học sinh nắm vững kiến thức từ mức trung bình 50% lên trên 85%, đồng thời cung cấp mô hình thiết kế giáo án mẫu mực cho giáo viên bộ môn Ngữ văn trên phạm vi toàn quốc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng 3 trụ cột lý luận văn học và giáo dục học hiện đại. Thứ nhất là lý thuyết tiếp nhận văn học với 4 cấp độ tiếp nhận từ tri giác ngôn từ, thâm nhập hình tượng, đối thoại trải nghiệm đến khái quát hóa giá trị thẩm mỹ. Thứ hai là lý thuyết thi pháp thể loại, xác định kí là loại hình văn học trung gian mang 3 đặc trưng cốt lõi: tính xác thực của đời sống khách quan, vai trò nổi bật của cái tôi tác giả và ngôn từ nghệ thuật giàu chất tạo hình. Thứ ba là lý thuyết phong cách nghệ thuật nhà văn, xem cá tính sáng tạo độc đáo là chìa khóa giải mã chiều sâu văn bản.

Hệ thống khái niệm nòng cốt bao gồm: thể loại kí văn học, tiểu loại tùy bút, tiểu loại bút kí và phong cách nghệ thuật tác giả. Nghiên cứu phân định rõ nét sự khác biệt giữa hai tiểu loại:

• Tùy bút phóng túng, đậm chất trữ tình cá nhân, cấu trúc văn bản vận hành tự do theo trường liên tưởng và cảm xúc chủ quan, điển hình qua ngòi bút tài hoa uyên bác của Nguyễn Tuân trong Người lái đò Sông Đà với cách nhìn sông nước đa chiều từ địa lý, quân sự đến hội họa và điện ảnh.
• Bút kí tôn trọng hiện thực khách quan, tái hiện sự việc theo trình tự thời gian và không gian cụ thể kết hợp với chiều sâu suy tư văn hóa lịch sử, tiêu biểu qua phong cách tài hoa trầm tư của Hoàng Phủ Ngọc Tường trong Ai đã đặt tên cho dòng sông? với mạch trôi bám sát thủy trình tự nhiên từ thượng nguồn về đồng bằng châu thổ.

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm tính khách quan và độ tin cậy khoa học, đề tài sử dụng kết hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính:

• Cỡ mẫu và đối tượng khảo sát: Nghiên cứu thu thập dữ liệu định lượng từ 12 giáo viên thuộc tổ bộ môn Ngữ văn (đạt 100% tổng số giáo viên trong tổ) và 424 học sinh thuộc 9 lớp 12 hệ chuẩn tại trường Trung học phổ thông Nguyễn Khuyến.
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu toàn phần đối với đội ngũ giáo viên giảng dạy trực tiếp và chọn mẫu cụm ngẫu nhiên phân tầng đối với các lớp học sinh khối 12 nhằm bảo đảm tính đại diện về trình độ nhận thức và điều kiện học tập đồng nhất.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Việc kết hợp phương pháp điều tra bảng hỏi, thống kê toán học và thực nghiệm đối chứng cho phép định lượng hóa chính xác thực trạng dạy học, từ đó đo lường cụ thể mức độ tiến bộ của học sinh trước và sau khi áp dụng quy trình dạy học mới.
• Nguồn dữ liệu và timeline: Dữ liệu thực nghiệm được thu thập liên tục trong 6 tháng từ tháng 6 năm 2012 đến tháng 11 năm 2012 thông qua 2 đợt khảo sát phiếu điều tra, dự giờ 8 tiết dạy trên lớp và tổ chức 2 bài kiểm tra đánh giá chất lượng học tập.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra thực trạng dạy học tác phẩm kí lớp 12 đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

• Thứ nhất, áp lực tâm lý ứng thí làm suy giảm vị thế thể loại: Có tới 83,3% giáo viên nhận định tác phẩm kí khó tiếp cận và khô khan; 58,7% học sinh đánh giá văn bản kí nặng nề, phức tạp và 27,6% học sinh xem nhẹ thể loại này do tâm lý cho rằng kí ít xuất hiện trong các đề thi tốt nghiệp hoặc đại học so với thơ và truyện ngắn.
• Thứ hai, phương pháp dạy học truyền thống thụ động chiếm ưu thế tuyệt đối: Khoảng 71,9% học sinh phản ánh giờ học Ngữ văn diễn ra theo phương thức thầy đọc trò chép; 50% giáo viên thừa nhận chỉ sử dụng phương pháp thuyết trình thuần túy, trong khi phương pháp làm việc nhóm tương tác tích cực chỉ chiếm vỏn vẹn 8,3%.
• Thứ ba, sự thiếu hụt phương tiện hỗ trợ và chuẩn bị bài hời hợt: Có 58,3% giáo viên hoàn toàn không sử dụng đồ dùng trực quan hay công nghệ dạy học; 69,1% học sinh chỉ đọc văn bản duy nhất 1 lần ngay trong giờ học trên lớp và 74,8% học sinh chỉ soạn bài đối phó bằng cách chép lại câu hỏi gợi ý trong sách giáo khoa.
• Thứ tư, hiệu quả tiếp nhận chuyển biến vượt bậc sau thực nghiệm: Đánh giá ban đầu cho thấy 66,7% giáo viên nhận xét học sinh chỉ hiểu khoảng 50% giá trị tác phẩm. Tuy nhiên, sau khi áp dụng giáo án thực nghiệm theo phong cách nghệ thuật tác giả, tỷ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi đã tăng vọt lên 86,5% ở nhóm thực nghiệm, cao hơn 30,3% so với nhóm đối chứng chỉ đạt 56,2%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự bế tắc trong dạy học thể kí bắt nguồn từ việc người dạy chưa giúp học sinh thấu hiểu khoảng cách thẩm mỹ và đặc trưng phong cách cá nhân của nhà văn. Khi giáo viên chỉ phân tích nội dung bề mặt mà bỏ qua hệ thống thao tác giải mã phong cách, học sinh sẽ cảm thấy dung lượng tri thức địa lý, lịch sử, văn hóa trong văn bản trở thành gánh nặng ghi nhớ. Việc so sánh với các công trình nghiên cứu trước đây khẳng định rằng việc tích hợp phong cách tác giả không chỉ kế thừa quan điểm dạy học theo loại thể mà còn tạo ra bước đột phá về tư duy phân tích hình tượng.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua bảng ma trận đối chiếu đặc trưng phong cách nghệ thuật giữa hai tác giả:

• Tiêu chí tiếp cận hiện thực: Nguyễn Tuân khai thác thiên nhiên ở góc độ hùng vĩ, hiểm trở và dữ dội đập mạnh vào giác quan; Hoàng Phủ Ngọc Tường tiếp cận sông nước ở vẻ đẹp trầm mặc, trữ tình và chiều sâu văn hóa triết lý.
• Nghệ thuật xây dựng con người: Nguyễn Tuân nhìn con người ở góc độ tài hoa nghệ sĩ qua hình tượng ông lái đò vượt thác ghềnh; Hoàng Phủ Ngọc Tường khắc họa hình tượng cái tôi nhà văn trĩu nặng suy tư và gắn bó máu thịt với xứ Huế.

Bên cạnh đó, biểu đồ cột so sánh kết quả kiểm tra cho thấy sự phân hóa rõ rệt: tỷ lệ điểm yếu kém ở nhóm thực nghiệm giảm xuống còn 0% so với 4,8% ở nhóm đối chứng, minh chứng tính ưu việt của phương pháp mới.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, 4 nhóm giải pháp sư phạm đột phá được đề xuất triển khai:

• Thiết kế tiến trình bài học dựa trên trục phong cách nghệ thuật tác giả: Giáo viên bộ môn Ngữ văn cần cấu trúc lại hệ thống câu hỏi khám phá nhằm dẫn dắt học sinh nhận diện các nét đặc sắc về ngôn từ, điểm nhìn và cá tính sáng tạo của nhà văn; mục tiêu đạt 100% tiết dạy kí được chuẩn hóa quy trình tiếp nhận trong học kỳ I của năm học.
• Ứng dụng bản đồ tư duy và tư liệu đa phương tiện trực quan: Tổ chuyên môn và giáo viên đứng lớp tích hợp video tư liệu về địa hình sông Đà, tranh ảnh cảnh quan sông Hương và sơ đồ thủy trình; mục tiêu 100% tiết học có sử dụng công nghệ trình chiếu hỗ trợ, hoàn thành biên tập kho tư liệu số trong vòng 30 ngày trước khi bước vào bài dạy.
• Đổi mới hình thức hướng dẫn học sinh đọc hiểu văn bản: Giáo viên xây dựng hệ thống phiếu học tập phân hóa theo 4 cấp độ nhận thức, giao nhiệm vụ đọc trước văn bản tối thiểu 2 lần tại nhà; mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh đọc và soạn bài chủ động từ 21% lên trên 85% trong suốt năm học.
• Tổ chức hoạt động ngoại khóa văn học và trải nghiệm liên môn: Ban giám hiệu nhà trường cùng tổ chuyên môn tổ chức các buổi tọa đàm văn học, câu lạc bộ sân khấu hóa hoặc thi thuyết trình về không gian văn hóa Tây Bắc và văn hóa xứ Huế; triển khai định kỳ 1 lần mỗi học kỳ cho toàn bộ học sinh khối 12.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Giáo viên Ngữ văn cấp trung học phổ thông: Cung cấp 2 giáo án mẫu thực nghiệm chi tiết cho đoạn trích Người lái đò Sông Đà và Ai đã đặt tên cho dòng sông?, giúp giáo viên nâng cao năng lực sư phạm, đổi mới phương pháp giảng dạy và cải thiện chất lượng giờ dạy trên lớp.
• Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Ngữ văn: Cung cấp khung lý luận hoàn chỉnh về tiếp nhận văn học và thi pháp thể loại, phục vụ trực tiếp cho việc làm khóa luận tốt nghiệp, luận văn thạc sĩ và rèn luyện kỹ năng thiết kế bài học chuyên sâu.
• Cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên phụ trách môn Ngữ văn: Cung cấp hệ thống dữ liệu khảo sát thực tế xác thực cùng mô hình đánh giá năng lực học sinh, hỗ trợ đắc lực cho công tác chỉ đạo chuyên môn và xây dựng chương trình bồi dưỡng giáo viên định kỳ.
• Học sinh lớp 12 và thí sinh ôn thi tốt nghiệp: Giúp người học nắm vững phương pháp giải mã tư duy nghệ thuật của các tác giả lớn, rèn luyện kỹ năng phân tích văn bản kí sâu sắc, tự tin đạt kết quả cao trong các kỳ thi kiểm tra và thi tuyển sinh.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao học sinh lớp 12 thường cảm thấy các tác phẩm kí khô khan và khó học? Khảo sát cho thấy 58,7% học sinh cảm thấy khó tiếp cận do thể kí chứa dung lượng kiến thức liên ngành rất lớn về lịch sử, địa lý, quân sự và điện ảnh. Khi học sinh chỉ đọc văn bản 1 lần trên lớp và giáo viên chỉ truyền thụ kiến thức một chiều, người học sẽ khó cảm nhận được chiều sâu cảm xúc và tính thẩm mỹ của tác phẩm.

Dạy học theo phong cách nghệ thuật tác giả mang lại lợi ích gì nổi bật? Phương pháp này giúp học sinh có chiếc chìa khóa vạn năng để tự giải mã văn bản thay vì ghi nhớ máy móc. Học sinh sẽ hiểu rõ tại sao cùng viết về dòng sông nhưng Nguyễn Tuân nhìn sông Đà như một sinh thể hung bạo và trữ tình, còn Hoàng Phủ Ngọc Tường lại nhìn sông Hương như một người con gái tài hoa đắm say văn hóa xứ Huế.

Điểm khác biệt căn bản giữa việc dạy một bài tùy bút và một bài bút kí là gì? Khi dạy tùy bút như Người lái đò Sông Đà, giáo viên cần hướng dẫn học sinh bám vào mạch cảm xúc phóng túng và các góc nhìn đa chiều của tác giả. Đối với bút kí như Ai đã đặt tên cho dòng sông?, tiến trình phân tích phải bám sát không gian địa lý thủy trình kết hợp với các tầng trầm tích văn hóa lịch sử mà nhà văn dày công khảo cứu.

Làm thế nào để khắc phục tình trạng học sinh không chịu đọc văn bản trước giờ học? Giáo viên cần thay đổi hình thức soạn bài truyền thống bằng phiếu học tập định hướng cụ thể với các câu hỏi gợi mở, yêu cầu học sinh vẽ sơ đồ đường đi của dòng sông hoặc tóm tắt các chặng vượt thác. Biện pháp này giúp nâng tỷ lệ học sinh đọc bài chủ động từ mức 21% lên trên 85% trước mỗi buổi học.

Kết quả thực nghiệm sư phạm chứng minh tính hiệu quả của đề tài ra sao? Thực nghiệm trên 424 học sinh tại trường Trung học phổ thông Nguyễn Khuyến cho thấy lớp thực nghiệm đạt 86,5% điểm khá giỏi, cao hơn 30,3% so với lớp đối chứng. Đồng thời, tỷ lệ học sinh yếu kém giảm hoàn toàn về 0%, khẳng định tính khả thi và chất lượng vượt trội của phương pháp dạy học mới.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tiếp nhận văn học, đặc trưng thể kí và phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân cùng Hoàng Phủ Ngọc Tường.
• Khảo sát thực tiễn trên 12 giáo viên và 424 học sinh đã vạch rõ những bất cập lớn trong phương pháp dạy học truyền thống một chiều.
• Xây dựng thành công 2 thiết kế giáo án thực nghiệm mẫu mực theo hướng phát huy năng lực tự học và sáng tạo của học sinh.
• Kết quả thực nghiệm khẳng định tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi tăng từ 56,2% lên 86,5%, xóa bỏ hoàn toàn tỷ lệ điểm yếu kém.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi giúp nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn cấp trung học phổ thông.

Đóng góp lớn nhất của nghiên cứu là cung cấp quy trình sư phạm chuẩn mực, gắn kết chặt chẽ giữa lý luận thi pháp thể loại và thực tiễn giảng dạy trên lớp. Kế hoạch triển khai tiếp theo gồm 3 giai đoạn: hoàn thiện cẩm nang hướng dẫn trong 3 tháng, tổ chức tập huấn chuyên đề cấp trường trong 6 tháng và nhân rộng mô hình ra các trường trung học phổ thông trên toàn tỉnh trong vòng 1 năm. Các thầy cô giáo và nhà trường hãy chủ động áp dụng ngay phương pháp tiếp cận theo phong cách nghệ thuật tác giả để biến mỗi giờ học kí văn học thành một hành trình khám phá thẩm mỹ đầy lôi cuốn và giàu cảm xúc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài Chương 2: Thực trạng và định hướng dạy học tác phẩm ký trong chương trình Ngữ Văn 12, trung học phổ thông theo phong cách nghệ thuật tác giả Chương 3: Thực nghiệm dạy học LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Một số vấn đề lý luận cơ bản về việc tiếp nhận tác phẩm văn chƣơng của học sinh cấp trung học phổ thông 1. Lí luận tiếp nhận với việc dạy học tác phẩm văn chương Tiếp nhận văn học là giai đoạn hoàn tất quá trình sáng tác, đòi hỏi sự tham gia của toàn bộ nhân cách con người từ tri giác, cảm giác tới tưởng tượng, liên tưởng, suy luận, trực giác., đòi hỏi sự bộc lộ ý kiến, thị hiếu, lập trường, sự tán đồng và phản đối. của cá nhân con người.

Vì thế mà khái niệm tiếp nhận bao quát hơn các khái niệm cảm thụ, thưởng thức, lí giải, đồng cảm. Quá trình tiếp nhận tác phẩm văn học trải qua 4 cấp độ: biết tri giác, cảm thụ tác phẩm, hiểu ngôn ngữ, tình tiết, cốt truyện, thể loại để có thể cảm nhận hình tượng trong sự toàn vẹn các chi tiết, các liên hệ. là cấp độ thứ nhất; cấp độ thứ hai là tiếp xúc với ý đồ sáng tạo của nghệ sĩ, thâm nhập vào hệ thống hình tượng; cấp độ thứ ba là đưa hình tượng vào văn cảnh đời sống và kinh nghiệm sống của mình để thể nghiệm, đồng cảm; cuối cùng là nâng cấp lí giải tác phẩm lên cấp quan niệm và tính hệ thống, hiểu được vị trí tác phẩm trong lịch sử văn hóa, tư tưởng, đời sống nghệ thuật. Quá trình dạy học văn chương trong trường phổ thông cũng phải gắn liền với quá trình tiếp nhận tác phẩm văn học nói chung.

Tuy nhiên chủ thể tiếp nhận trong trường phổ thông khá đặc biệt, đó chính là học sinh mang những nét tâm lý đặc thù riêng: đang trong quá trình hình thành và phát triển tư duy, tính cách; vốn sống, vốn văn hóa, vốn kinh nghiệm thực tế ít ỏi. Vì thế mà trong quá trình dạy học văn chương, người giáo viên phải giúp học sinh “ vừa thoát khỏi sự đè bẹp của “ kinh nghiệm” của nhà văn, vừa thoát khỏi sự đè bẹp của “ kinh nghiệm” của ông thầy, để “kiến tạo” nên những tri thức mới cho mình” [5, tr.14] LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tâm lý tiếp nhận tác phẩm kí của học sinh trung học phổ thông Kí là một thể loại văn học mà học sinh đã từng biết đến trong chương trình Ngữ Văn trung học cơ sở, các em đã được làm quen và tìm hiểu những đặc điểm cơ bản của thể loại này. Bên cạnh đó, sự xuất hiện của gương mặt Nguyễn Tuân trong chương trình Ngữ Văn cấp trung học phổ thông, với phong cách nghệ thuật tài hoa, uyên bác đã không còn xa lạ với mỗi chúng ta, vì thế việc tìm hiểu đoạn trích: Người lái đò Sông Đà của Nguyễn Tuân cũng có ít nhiều thuận lợi.

Tuy nhiên, với đoạn trích Ai đã đặt tên cho dòng sông? của Hoàng Phủ Ngọc Tường thì quả là một thử thách đối với cả thầy và trò trong nhà trường, bởi đây là lần đầu tiên Hoàng Phủ Ngọc Tường cũng như tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng sông? có mặt trong chương trình Ngữ Văn 12. Vì thế chắc chắn việc tìm hiểu đoạn trích này sẽ gặp nhiều khó khăn, và càng khó khăn hơn đối với người giáo viên khi cần phải thổi bùng lên “ ngọn lửa” của niềm say mê thể kí, say mê Hoàng Phủ Ngọc Tường qua 2 tiết dạy học đoạn trích Ai đã đặt tên cho dòng sông?