phần mở đầu, phần kết luận và 3 chƣơng chính. Cơ sở lý luận và thực tiễn. Một số biện pháp dạy học phân hóa chủ đề phƣơng trình bậc hai một ẩn và định lý Vi-ét ở lớp 9 Trung học cơ sở. Thực nghiệm sƣ phạm.
4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Tƣ tƣởng chủ đạo về dạy học phân hóa [17] Ở Việt Nam hiện nay có nhiều quan điểm về DHPH, tuy nhiên tƣ tƣởng chủ đạo về DHPH tƣơng đối thống nhất. DHPH xuất phát từ sự biện chứng của thống nhất và phân hóa, từ yêu cầu đảm bảo thực hiện tốt tất cả mục tiêu dạy học, đồng thời khuyến khích phát triển tối đa và tối ƣu những khả năng của từng cá nhân. Việc kết hợp giữa giáo dục diện "đại trà" với giáo dục diện "mũi nhọn", giữa “phổ cập” với “nâng cao” trong dạy học toán hiện nay cần đƣợc tiến hành theo các tƣ tƣởng chỉ đạo sau : a) Lấy trình độ phát triển chung của học sinh trong lớp làm nền tảng.
Trong giảng dạy, giáo viên phải biết lấy trình độ phát triển chung và điều kiện chung của lớp làm nền tảng và PPDH trƣớc hết phải thiết thực với trình độ và điều kiện chung đó. Tùy thuộc vào tình hình thực tế mà giáo viên cần chọn lọc, sắp xếp nội dung để phù hợp với các đối tƣợng học sinh. b) Sử dụng những biện pháp phân hóa đƣa diện học sinh yếu kém lên trình độ chung. Ngƣời giáo viên cần cố gắng dùng các biện pháp có thể để giúp những học sinh yếu kém có đƣợc những kiến thức cơ bản cần thiết để có thể hòa nhập vào học tập đồng loạt theo trình độ chung.
c) Có những nội dung bổ sung và biện pháp phân hoá giúp học sinh khá, giỏi đạt đƣợc những yêu cầu nâng cao trên cơ sở đã đạt đƣợc những yêu cầu cơ bản. Thực tế dạy học cho thấy có những học sinh nhận thức vƣợt trội hơn hẳn mặt bằng chung đòi hỏi ngƣời giáo viên luôn có những nội dung và biện pháp phù hợp để giúp các học sinh này nâng cao kiến thức. DHPH ta có thể thực hiện theo hai hƣớng nhƣ sau : 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Phân hóa nội tại (phân hóa trong) là giáo viên dùng các biện pháp DHPH trong cùng một lớp học, cùng một chƣơng trình SGK, và chú ý tới các đối tƣợng riêng biệt để đạt đƣợc hiệu quả trong dạy học. - Phân hóa về tổ chức (còn gọi là phân hóa ngoài) tức là dạy các chƣơng trình khác nhau cho các nhóm đối tƣợng khác nhau bằng cách hình thành những nhóm ngoại khóa, lớp chuyên để nhằm đáp ứng đƣợc nhu cầu năng lực của từng đối tƣợng.
Dạy học phân hóa nội tại 1. Quan điểm chung của dạy học phân hoá nội tại - Hiện nay xã hội vừa có những yêu cầu giống nhau đối với ngƣời lao động, vừa đòi hỏi sự khác nhau về trình độ nhận thức, về khuynh hƣớng nghề nghiệp, tài năng… - Trong một lớp học các học sinh có sự khác nhau về trình độ nhận thức, nhƣng về cơ bản vẫn giống nhau. Chính vì sự giống nhau đó mà ta có thể dạy học nhiều đối tƣợng khác nhau trong một lớp. Nhƣng cũng chính vì sự khác nhau về trình độ nhận thức của mỗi học sinh trong lớp mà ngƣời giáo viên phải có biện pháp phân hóa nội tại phù hợp trong quá trình dạy học.
- Trong DHPH nội tại, vai trò của ngƣời thầy giáo rất quan trọng vì ngƣời thầy biết đƣợc đặc điểm tâm sinh lý, năng lực và trình độ nhận thức của từng học sinh. Những biện pháp dạy học phân hóa 1. Đối xử cá biệt ngay trong những tình huống dạy học đồng loạt Nền tảng của dạy học là dựa vào trình độ phát triển chung của học sinh trong lớp. Do đó ngƣời giáo viên phải thiết kế nội dung, phƣơng pháp và nhiệm vụ phù hợp với từng nhóm đối tƣợng.
Học sinh trong lớp thƣờng đƣợc chia làm ba nhóm đối tƣợng: đối tƣợng học sinh khá giỏi, học sinh trung bình và học sinh yếu kém. Đối với học sinh khá giỏi ngƣời thầy nên giao những nhiệm vụ mang tính phát hiện, tìm tòi và nên để các em phát huy tính tự giác, 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com độc lập. Học sinh yếu kém cần giáo viên quan tâm giúp đỡ, gợi mở, dành nhiều thời gian hơn các bạn khác. Trong KTĐG ngƣời giáo viên cần đƣa ra yêu cầu có tính phân hóa, đòi hỏi cao hơn với học sinh khá giỏi, yêu cầu thấp hơn đối với học sinh yếu kém.
Tổ chức những tình huống phân hóa ngay trên lớp Khi trình độ học sinh có sự sai khác lớn thì tùy vào những thời điểm thích hợp có thể thực hiện những tình huống phân hóa tạm thời, tổ chức cho học sinh hoạt động một cách phân hóa. Trong những tình huống này những nhiệm vụ phân hóa thƣờng thể hiện bởi bài tập phân hóa, giáo viên cho học sinh giải quyết những bài tập dạng này bằng việc tổ chức hoạt động nhóm tạo điều kiện cho các đối tƣợng tác động lẫn nhau. Trong những tình huống này ta có thể sử dụng mạch bài tập phân bậc, giao cho học sinh giỏi những bài tập có hoạt động ở bậc cao hơn so với các đối tƣợng học sinh khác. Hoặc trong một bài tập nếu nó bảo đảm yêu cầu hoạt động cho cả 3 nhóm đối tƣợng học sinh ta có thể tiến hành DHPH.
Đối với học sinh yếu kém, để có đƣợc kiến thức rèn luyện một kỹ năng nào đó, ta cần cho nhiều bài tập cùng loại hơn các học sinh khác. Ngoài ra, giáo viên cần uốn nắn kịp thời những học sinh nhận thức nhanh nhƣng hay tính toán nhầm nên kết quả không cao, thu hút những học sinh nhận thức chậm chú ý vào bài để nắm đƣợc những kiến thức cơ bản. Những học sinh đã hoàn thành tốt sẽ đƣợc cho thêm những bài tập khác nâng cao hơn. Khuyến khích sự giao lƣu giữa các học sinh bằng các hình thức nhƣ : thảo luận nhóm, học theo cặp,… VD.
Khi học công thức nghiệm tổng quát của phƣơng trình bậc hai ta có thể ra bài tập nhƣ sau : Đối với học sinh yếu kém, trung bình thì phải cho các em giải nhiều ý dạng giải phƣơng trình dùng công thức nghiệm với các hệ số a là số nguyên. Còn đối với học sinh khá, giỏi giải thêm các phƣơng trình 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com có hệ số là phân số, chứa căn bậc hai và dạng bài toán tìm giá trị tham số để phƣơng trình có nghiệm, vô nghiệm, có hai nghiệm phân biệt, có nghiệm kép. Phân hóa bài tập về nhà Trong DHPH, giáo viên có thể sử dụng các bài tập phân hóa để giao bài tập về nhà cho học sinh nhƣng có một số lƣu ý sau: - Phân hóa về số lƣợng bài tập cùng loại. Đối với học sinh yếu kém cần giao nhiều bài tập áp dụng công thức vào tính toán, đối với học sinh khá giỏi thì cần nhiều bài tập mang tính suy luận hơn.
- Nội dung bài tập cũng đƣợc phân hóa. Đối với học sinh khá giỏi cần ra thêm những bài tập nâng cao đòi hỏi tƣ duy sáng tạo, đối với học sinh yếu kém cần những bài tập chủ yếu mang tính rèn luyện kỹ năng. Ngoài ra cho thêm những bài tập củng cố kiến thức cơ bản cho học sinh yếu kém. Quy trình tổ chức giờ học phân hóa 1.
Ổn định tổ chức lớp học Dành khoảng 1-2 phút để học sinh ổn định chỗ ngồi, mở sách vở và đồ dùng chuẩn bị vào giờ học. Lớp trƣởng giúp giáo viên ghi sĩ số và vắng mặt trên góc trái của bảng để giáo viên tiện theo dõi sự chuyên cần của học sinh. Kiểm tra bài cũ Thời gian dành cho bƣớc này khoảng 5 phút, giáo viên thƣờng xuyên kiểm tra việc ghi chép bài, chuẩn bị bài và làm bài tập ở nhà của học sinh để có biện pháp giúp đỡ và nhắc nhở kịp thời. Giáo viên có thể kiểm tra miệng hay yêu cầu viết một yêu cầu trọng tâm của bài tùy theo chủ đích của giáo viên.
Tổ chức DHPH nội dung mới Thời gian dành cho bƣớc này là nhiều nhất khoảng 30-35 phút, vì đây là bƣớc trong tâm. Tổ chức các tình huống dạy học đồng loạt. - Sử dụng kết hợp các PPDH nhƣ động não, phát hiện và giải quyết vấn đề, phƣơng pháp hoạt động nhóm,.giúp học sinh tiếp thu tốt các tri thức khái 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com niệm và định lý. Các phƣơng pháp này có ƣu điểm rất lớn là tạo ra tình huống có vấn đề, thúc đẩy học sinh chủ động sáng tạo tìm đến kiến thức.
- Giao nhiệm vụ phù hợp với từng đối tƣợng học sinh để tất cả các đối tƣợng học sinh trong lớp có cơ hội tham gia tìm hiểu nội dung bài học. Những câu hỏi khó hơn dành cho học sinh khá giỏi, và những câu hỏi ít tƣ duy hơn và kèm theo gợi ý sẽ thu hút đƣợc đối tƣợng học sinh yếu kém. Điều khiển các tình huống dạy học phân hóa. - Khi điều khiển học sinh hoạt động trong các tình huống DHPH, ngƣời giáo viên hƣớng dẫn nhiều hơn cho học sinh này, ít hoặc không gợi ý đối với học sinh khác, tùy theo khả năng và trình độ của mỗi học sinh.
Giáo viên có thể sử dụng phiếu học tập hay tổ chức hoạt động theo nhóm để có hiệu quả tốt hơn trong DHPH. Củng cố bài dạy và giao bài tập về nhà Sau mỗi tiết học giáo viên dành thời gian kiểm tra lại kiến thức vừa học sẽ thấy đƣợc mức độ tiếp thu của học sinh. Từ đó giáo viên sẽ có những thay đổi kịp thời trong phƣơng pháp để bổ sung những kiến thức học sinh còn chƣa rõ. Trong DHPH, không chỉ thực hiện các tình huống phân hóa trên lớp mà khi giao bài tập về nhà cho học sinh, ngƣời giáo viên cũng chú ý sử dụng các bài tập phân hóa.
Dạy học phân hoá về tổ chức 1. Dạy học ngoại khóa Dạy học ngoại khóa gây hứng thú cho học sinh bổ sung, đào sâu mở rộng kiến thức nội khóa, tạo điều kiện gắn liền nhà trƣờng với đời sống, học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trƣờng gắn liền với lao động xã hội. Rèn luyện cách thức làm việc tập thể phân hóa phát hiện và bồi dƣỡng năng khiếu trong các buổi dạy học ngoại khóa nhƣ nói chuyện chuyên đề, thăm quan, họp báo, câu lạc bộ toán học… 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.