Luận văn thạc sĩ vnu ued dạy học phân hóa chủ đề phương trình bậc hai một ẩn và định lý vi ét ở lớp 9 trung học cơ sở

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ued dạy học phân hóa chủ đề phương trình bậc hai một ẩn và định lý vi ét ở lớp 9 trung học cơ sở, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Văn Quốc
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục
• Chuyên ngành: Sư Phạm Toán
• Đề tài: Dạy Học Phân Hóa Chủ Đề Phương Trình Bậc Hai Một Ẩn Và Định Lý Vi-Ét Ở Lớp 9 Trung Học Cơ Sở
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 0.5. Giả thuyết khoa học
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Những đóng góp của luận văn
• 0.8. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Tư tưởng chủ đạo về dạy học phân hóa
• 1.2. Phân hóa nội tại
• 1.2.1. Quan điểm chung của dạy học phân hoá nội tại
• 1.3. Những biện pháp dạy học phân hóa
• 1.3.1. Đối xử cá biệt ngay trong những tình huống dạy học đồng loạt
• 1.3.2. Tổ chức những tình huống phân hóa ngay trên lớp
• 1.3.3. Phân hóa bài tập về nhà
• 1.4. Quy trình tổ chức giờ học phân hóa
• 1.4.1. Ổn định tổ chức lớp học
• 1.4.2. Kiểm tra bài cũ
• 1.4.3. Tổ chức DHPH nội dung mới
• 1.4.4. Điều khiển các tình huống dạy học phân hóa
• 1.4.5. Củng cố bài dạy và giao bài tập về nhà
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY HỌC PHÂN HÓA CHỦ ĐỀ PHƯƠNG TRÌNH BẬC HAI MỘT ẨN VÀ ĐỊNH LÝ VI-ÉT Ở LỚP 9 TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 2.1. Kết hợp các hình thức kiểm tra đánh giá để phân loại đối tượng học sinh
• 2.2. Kết hợp kiểm tra định kỳ, kiểm tra thường xuyên
• 2.3. Theo dõi học sinh trong các tiết học trên lớp
• 2.4. Phân bậc nhiệm vụ trong thiết kế bài dạy
• 2.5. Thường xuyên ra bài tập phân hóa phù hợp với từng đối tượng học sinh
• 2.6. Phân hóa bài tập về nhà
• 2.7. Rèn các kỹ năng tư duy thích hợp với từng đối tượng học sinh
• 2.8. Tập trung hướng dẫn học sinh yếu kém và trung bình về phương pháp giải các dạng toán, rèn kỹ năng tương tự hóa, đặc biệt hóa, khái quát hóa
• 2.9. Khuyến khích học sinh khá giỏi tìm nhiều cách giải khác nhau cho cùng một bài toán, rèn kỹ năng phân tích, tổng hợp, đánh giá
• 2.10. Tổ chức hoạt động nhóm
• 2.10.1. Quy trình thực hiện
• 2.10.2. Tổ chức phân nhóm hỗn hợp
• 2.10.3. Tổ chức phân nhóm theo đối tượng
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Tổ chức thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.5.1. Cơ sở để đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.5.2. Đánh giá định lượng kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.5.3. Đánh giá định tính kết quả thực nghiệm sư phạm
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về dạy học phân hóa chủ đề phương trình bậc hai

Dạy học phân hóa chủ đề phương trình bậc hai một ẩn ở lớp 9 là một trong những phương pháp giáo dục hiện đại nhằm nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy sáng tạo. Việc áp dụng dạy học phân hóa trong môn Toán, đặc biệt là chủ đề phương trình bậc hai, giúp giáo viên có thể đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của học sinh.

1.1. Khái niệm dạy học phân hóa trong giáo dục

Dạy học phân hóa là phương pháp giáo dục nhằm điều chỉnh nội dung và phương pháp dạy học để phù hợp với trình độ và nhu cầu của từng học sinh. Điều này giúp tối ưu hóa quá trình học tập và phát triển năng lực cá nhân.

1.2. Tầm quan trọng của phương trình bậc hai trong chương trình lớp 9

Phương trình bậc hai một ẩn là một trong những nội dung quan trọng trong chương trình Toán lớp 9. Kiến thức này không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn cao trong các kỳ thi và trong đời sống hàng ngày.

II. Những thách thức trong dạy học phân hóa chủ đề phương trình bậc hai

Dạy học phân hóa chủ đề phương trình bậc hai một ẩn gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc phân loại học sinh và thiết kế bài học phù hợp. Giáo viên cần phải nắm rõ trình độ của từng học sinh để có thể áp dụng phương pháp dạy học hiệu quả.

2.1. Sự đa dạng trong trình độ học sinh

Trong một lớp học, học sinh có trình độ nhận thức và khả năng tiếp thu khác nhau. Điều này tạo ra thách thức lớn cho giáo viên trong việc thiết kế bài học phù hợp với tất cả học sinh.

2.2. Khó khăn trong việc đánh giá kết quả học tập

Việc đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học phân hóa cũng gặp nhiều khó khăn. Giáo viên cần có các tiêu chí đánh giá rõ ràng và công bằng để đảm bảo tính khách quan.

III. Phương pháp dạy học phân hóa hiệu quả cho chủ đề phương trình bậc hai

Để dạy học phân hóa chủ đề phương trình bậc hai một ẩn hiệu quả, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học linh hoạt và sáng tạo. Việc sử dụng bài tập phân hóa và tổ chức hoạt động nhóm là những cách làm hiệu quả.

3.1. Sử dụng bài tập phân hóa trong giảng dạy

Bài tập phân hóa giúp học sinh có thể làm quen với nhiều dạng bài khác nhau, từ cơ bản đến nâng cao. Điều này không chỉ giúp củng cố kiến thức mà còn phát triển tư duy phản biện.

3.2. Tổ chức hoạt động nhóm trong lớp học

Hoạt động nhóm tạo cơ hội cho học sinh giao lưu, học hỏi lẫn nhau. Giáo viên có thể phân nhóm theo trình độ để đảm bảo mỗi nhóm có thể phát huy tối đa khả năng của mình.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương trình bậc hai trong đời sống

Phương trình bậc hai không chỉ là kiến thức lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong đời sống. Việc hiểu rõ và vận dụng kiến thức này giúp học sinh có thể giải quyết các vấn đề thực tế một cách hiệu quả.

4.1. Ứng dụng trong các bài toán thực tế

Phương trình bậc hai được sử dụng để giải quyết nhiều bài toán thực tế như tính toán diện tích, thể tích, và các vấn đề liên quan đến kinh tế.

4.2. Vai trò trong các kỳ thi tuyển sinh

Kiến thức về phương trình bậc hai là một trong những nội dung quan trọng trong các kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10. Học sinh cần nắm vững kiến thức này để đạt kết quả cao.

V. Kết luận và hướng phát triển dạy học phân hóa

Dạy học phân hóa chủ đề phương trình bậc hai một ẩn ở lớp 9 là một phương pháp giáo dục hiệu quả, giúp nâng cao chất lượng học tập cho học sinh. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học phân hóa để đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của học sinh.

5.1. Tương lai của dạy học phân hóa

Dạy học phân hóa sẽ tiếp tục là xu hướng trong giáo dục hiện đại, giúp học sinh phát triển toàn diện và tối ưu hóa khả năng học tập.

5.2. Đề xuất các biện pháp cải tiến

Cần có các biện pháp cải tiến trong việc thiết kế bài học và đánh giá kết quả học tập để nâng cao hiệu quả dạy học phân hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tế giảng dạy môn Toán lớp 9 cho thấy chủ đề phương trình bậc hai một ẩn và định lý Vi-ét giữ vị trí then chốt, chiếm tỷ trọng điểm số quan trọng trong cấu trúc đề thi tuyển sinh vào lớp 10 trung học phổ thông. Mặc dù đóng vai trò trọng yếu, phân phối chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ bố trí thời lượng 8 tiết cho cả phần lý thuyết lẫn luyện tập. Sự chênh lệch đáng kể về tốc độ tiếp thu giữa các nhóm đối tượng học sinh trong một lớp học đại trà đã tạo ra rào cản lớn đối với chất lượng giáo dục toàn diện. Khảo sát thực tế chỉ ra 100% học sinh xác định mục tiêu học tập là đỗ vào lớp 10, nhưng có tới 53% học sinh hầu như không được tiếp cận hệ thống bài tập phù hợp với năng lực nhận thức của bản thân.

Nghiên cứu được triển khai nhằm mục đích xây dựng hệ thống biện pháp dạy học phân hóa nội tại và phát triển ngân hàng bài tập phân bậc cho chủ đề phương trình bậc hai một ẩn và hệ thức Vi-ét ở lớp 9. Đề tài tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: làm thế nào để vừa bồi dưỡng kiến thức nâng cao cho học sinh khá giỏi, vừa bảo đảm kiến thức nền tảng vững chắc cho học sinh trung bình, đồng thời phụ đạo khắc phục lỗ hổng kiến thức cho học sinh yếu kém.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại địa bàn thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh trong năm học 2018 - 2019, với sự tham gia của 30 giáo viên chuyên môn và 300 học sinh trường Trung học cơ sở Đồng Kỵ. Kết quả đề tài mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn khi thiết lập được quy trình 4 bước tổ chức dạy học phân hóa, giúp tăng tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi lên mức trên 55% và giảm tỷ lệ học sinh yếu kém xuống dưới 8% trong các bài kiểm tra đánh giá năng lực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng tư tưởng biện chứng giữa sự thống nhất và phân hóa trong giáo dục toán học, bám sát tinh thần đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI và Luật Giáo dục Việt Nam. Cơ sở khoa học của đề tài vận dụng sâu sắc lý thuyết vùng phát triển gần nhất cùng quan điểm dạy học phát triển năng lực cá nhân của học sinh.

Khung lý thuyết của luận văn tập trung vào bốn khái niệm cốt lõi:

• Dạy học phân hóa nội tại (phân hóa trong): Nghệ thuật sư phạm của giáo viên trong việc phối hợp linh hoạt các nhiệm vụ học tập có mức độ phức tạp khác nhau ngay trong không gian một lớp học đồng nhất về chương trình.
• Dạy học phân hóa về tổ chức (phân hóa ngoài): Các hình thức bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu kém và hoạt động câu lạc bộ ngoại khóa toán học.
• Phân bậc nhiệm vụ học tập: Kỹ thuật chia nhỏ và nâng cấp độ bài toán theo 4 thang nhận thức gồm nhận biết, thông hiểu, vận dụng thấp và vận dụng cao.
• Hệ thống ứng dụng định lý Vi-ét: Mối liên hệ toán học giữa các nghiệm và hệ số của phương trình bậc hai, phục vụ giải quyết các bài toán biện luận tham số, nghiệm đối xứng, nghiệm nguyên và tương giao đồ thị hàm số.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu phối hợp đa dạng các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng để bảo đảm tính chuẩn xác và khách quan của luận điểm:

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Tác giả tiến hành khảo sát thực trạng diện rộng trên mẫu 30 giáo viên dạy Toán tại các trường Trung học cơ sở thuộc thị xã Từ Sơn và 300 học sinh lớp 9 trường Trung học cơ sở Đồng Kỵ. Mẫu thực nghiệm sư phạm chuyên sâu được chọn theo phương pháp chỉ định gồm 2 lớp 9E và 9G với tổng số 85 học sinh có học lực môn Toán tương đương nhau trong học kỳ 1 năm học 2018 - 2019.
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Sử dụng phiếu điều tra xã hội học gồm 8 câu hỏi khảo sát giáo viên và 4 nhóm tiêu chí đánh giá hoạt động của học sinh, kết hợp dự giờ quan sát lớp học, phỏng vấn sâu chuyên môn và thiết kế 2 bài kiểm tra định kỳ 45 phút chuẩn hóa ma trận.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Dữ liệu được xử lý bằng phương pháp thống kê toán học, so sánh tỷ lệ phần trăm phân loại học lực, phân tích tần số điểm số và biểu đồ phân phối tần suất tích lũy trước và sau can thiệp thực nghiệm.
• Tiến trình nghiên cứu: Triển khai từ việc nghiên cứu lý luận, điều tra thực trạng vào đầu năm học 2018, tiến hành thực nghiệm sư phạm trong học kỳ 2 năm học 2018 - 2019 và tổng kết đánh giá vào tháng 6 năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng và dữ liệu thực nghiệm sư phạm đã làm sáng tỏ 4 phát hiện quan trọng:

• Tỷ lệ áp dụng phương pháp truyền thống còn rất cao: Có tới 83% giáo viên được khảo sát thừa nhận thường xuyên sử dụng phương pháp thuyết trình thuần túy, 60% dùng phương pháp gợi mở vấn đáp, trong khi chỉ có 10% giáo viên thường xuyên tổ chức dạy học phân hóa theo nhóm và 7% ứng dụng sơ đồ tư duy trong giờ dạy Toán.
• Mức độ thấu hiểu năng lực người học còn hạn chế: Khoảng 53% giáo viên nắm không rõ năng lực học Toán cụ thể của từng học sinh, 57% không rõ mức độ yêu thích môn học của các em và 50% giáo viên hoàn toàn không chú ý giao bài tập phù hợp với trình độ từng nhóm đối tượng.
• Thói quen học tập thụ động của học sinh: Khoảng 81% học sinh lớp 9 duy trì thói quen chỉ nghe và ghi chép lời giảng của thầy cô, 78% chỉ quan sát cách làm mẫu, 72% rất ít khi tự nghiên cứu bài tập mới và 53% phản ánh hầu như không bao giờ nhận được bài tập vừa sức với năng lực của bản thân.
• Hiệu quả vượt trội của bài tập phân bậc: Qua 2 bài kiểm tra thực nghiệm tại lớp 9E và 9G, sau khi áp dụng chuỗi bài tập phân bậc chủ đề phương trình bậc hai và định lý Vi-ét, tỷ lệ học sinh đạt loại giỏi tăng mạnh từ mức 12% lên 28%, tỷ lệ học sinh khá tăng từ 23% lên 32%, đồng thời tỷ lệ học sinh yếu kém giảm từ 24% xuống còn dưới 7%.

Thảo luận kết quả

Sự chuyển biến rõ rệt về điểm số định lượng phản ánh tính đúng đắn của việc chia nhóm và phân bậc bài tập. Trong thực nghiệm sư phạm, hệ thống bài tập được chia làm 3 tầng nhận thức: tầng 1 dành cho học sinh yếu kém tập trung vào việc áp dụng trực tiếp công thức nghiệm tổng quát và công thức nghiệm thu gọn với hệ số nguyên; tầng 2 giúp học sinh trung bình rèn luyện kỹ năng nhẩm nghiệm và tìm điều kiện tham số để phương trình có nghiệm kép; tầng 3 hướng dẫn học sinh khá giỏi biến đổi hệ thức Vi-ét nâng cao, tìm nghiệm nguyên và giải bài toán tương giao giữa parabol và đường thẳng.

Khi trình bày kết quả qua bảng thống kê điểm số và biểu đồ đường cong phân phối tần suất tích lũy, đường biểu diễn kết quả của lớp thực nghiệm dịch chuyển rõ rệt về phía điểm số cao (điểm 8, 9 và 10) so với giai đoạn khảo sát học kỳ 1. So sánh với các nghiên cứu dạy học đồng loạt truyền thống, phương pháp dạy học phân hóa giải quyết triệt để tình trạng học sinh khá giỏi bị lãng phí thời gian khi phải chờ đợi các bạn khác, đồng thời giải tỏa áp lực tự ti, quá tải cho học sinh có năng lực tiếp thu chậm. Kết quả này khẳng định rằng việc cá biệt hóa nhiệm vụ học tập ngay trong các tiết dạy đồng loạt là chìa khóa then chốt nâng cao chất lượng giáo dục đại trà và mũi nhọn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực nghiệm sư phạm, luận văn đề xuất 4 giải pháp đồng bộ:

• Xây dựng ngân hàng câu hỏi phân tầng 3 mức độ: Tổ chuyên môn Toán tại các trường Trung học cơ sở cần biên soạn tài liệu bài tập chủ đề phương trình bậc hai một ẩn và hệ thức Vi-ét với cấu trúc phân bậc rõ ràng cho 3 nhóm đối tượng (yếu kém, trung bình, khá giỏi). Mục tiêu phấn đấu 100% học sinh được tiếp cận bài tập đúng năng lực, hoàn thành trong 2 tháng đầu mỗi năm học.
• Chuẩn hóa ma trận kiểm tra đánh giá định kỳ: Giáo viên cần áp dụng nghiêm ngặt ma trận đề kiểm tra 4 mức độ nhận thức (40% nhận biết, 30% thông hiểu, 20% vận dụng, 10% vận dụng cao). Tiến hành tối thiểu 2 bài kiểm tra ngắn 15 phút sau mỗi nhánh kiến thức để kịp thời phân loại lại đối tượng học sinh sau mỗi chu kỳ 4 tuần học.
• Đổi mới kỹ thuật tổ chức nhóm học tập linh hoạt: Giáo viên bộ môn phối hợp luân phiên giữa mô hình nhóm hỗn hợp (học sinh giỏi kèm cặp học sinh yếu trong các bài tập củng cố) và nhóm đồng năng lực (giao nhiệm vụ nâng cao cho nhóm khá giỏi trong các tiết luyện tập). Triển khai xuyên suốt 8 tiết học của chủ đề nhằm tối ưu hóa 35 phút hoạt động học tập trên lớp.
• Tổ chức các chuyên đề tập huấn chuyên sâu về dạy học phân hóa: Phòng Giáo dục và Đào tạo cùng Ban Giám hiệu các trường cần tổ chức định kỳ 1 khóa tập huấn chuyên môn mỗi học kỳ cho toàn bộ giáo viên Toán, trang bị kỹ năng thiết kế giáo án phân bậc và phương pháp quản lý lớp học phân hóa hiện đại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống bài tập thực nghiệm trong luận văn mang lại giá trị thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng:

• Giáo viên Toán bậc Trung học cơ sở: Cung cấp nguồn giáo án mẫu, hệ thống bài tập phân bậc chi tiết và các kỹ thuật xử lý sai lầm thường gặp của học sinh lớp 9 khi giải phương trình bậc hai chứa tham số.
• Cán bộ quản lý giáo dục và Tổ trưởng chuyên môn: Cung cấp khung lý luận, biểu mẫu khảo sát thực trạng và tiêu chí đánh giá hiệu quả dạy học phân hóa để chỉ đạo đổi mới phương pháp giảng dạy cấp cơ sở.
• Giảng viên, sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Toán: Tài liệu tham khảo học thuật về phương pháp nghiên cứu giáo dục thực nghiệm, cách thiết kế bảng hỏi và quy trình xử lý số liệu kiểm định sư phạm.
• Học sinh lớp 9 và phụ huynh tự ôn luyện: Cẩm nang tổng hợp các dạng toán trọng tâm về định lý Vi-ét, phương pháp nhẩm nghiệm, kỹ thuật giải phương trình vô tỉ và bài toán tương giao đồ thị bám sát cấu trúc đề thi vào lớp 10.

Câu hỏi thường gặp

• Dạy học phân hóa nội tại khác dạy học phân hóa về tổ chức như thế nào? Dạy học phân hóa nội tại diễn ra ngay trong một lớp học cố định bằng cách giao các nhiệm vụ và mức độ bài tập khác nhau cho từng nhóm học sinh. Trong khi đó, phân hóa về tổ chức thực hiện tách riêng học sinh thành các lớp chuyên, lớp bồi dưỡng học sinh giỏi hoặc lớp phụ đạo ngoài giờ lên lớp.

• Làm thế nào để phân bậc một bài toán phương trình bậc hai trong tiết dạy 45 phút? Giáo viên có thể xây dựng một bài toán gồm 3 ý nhỏ tăng dần độ khó: câu a yêu cầu thay giá trị tham số để giải phương trình cơ bản cho học sinh yếu; câu b yêu cầu tìm tham số để phương trình có nghiệm kép cho học sinh trung bình; câu c yêu cầu tìm tham số thỏa mãn biểu thức chứa nghiệm phức tạp cho học sinh khá giỏi.

• Học sinh lớp 9 thường gặp những sai lầm phổ biến nào khi học định lý Vi-ét? Học sinh thường quên xác định điều kiện để biệt thức delta không âm trước khi áp dụng định lý Vi-ét, nhầm lẫn giữa hệ số b và b phẩy khi tính biệt thức thu gọn, đổi dấu sai khi tính tổng và tích hai nghiệm, hoặc bỏ quên bước kiểm tra điều kiện sau khi tìm ra tham số m.

• Việc phân chia nhiệm vụ học tập theo năng lực có làm học sinh yếu kém tự ti không? Nếu giáo viên khéo léo kết hợp hình thức học nhóm hỗn hợp và thường xuyên khen ngợi sự tiến bộ ở các bài tập vừa sức, học sinh yếu sẽ cảm thấy tự tin hơn khi hoàn thành được mục tiêu, tránh được cảm giác chán nản do phải giải các bài toán quá khó vượt ngoài tầm hiểu biết.

• Mô hình bài tập phân bậc này có thể áp dụng cho các chủ đề khác trong chương trình Toán 9 không? Hoàn toàn có thể áp dụng hiệu quả cho tất cả các chủ đề đại số và hình học lớp 9 như hệ phương trình bậc nhất hai ẩn, căn bậc hai, góc với đường tròn và tứ giác nội tiếp, giúp nâng cao toàn diện tỷ lệ đỗ vào lớp 10 của học sinh.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dạy học phân hóa nội tại và phân hóa về tổ chức trong môn Toán cấp Trung học cơ sở.
• Đánh giá chân thực thực trạng giảng dạy của 30 giáo viên và 300 học sinh tại thị xã Từ Sơn, chỉ ra nguyên nhân dẫn đến tính thụ động trong tiếp thu kiến thức phương trình bậc hai.
• Xây dựng thành công hệ thống bài tập phân bậc 3 tầng chi tiết, bao quát đầy đủ các dạng toán định lý Vi-ét trọng tâm thi vào lớp 10.
• Thực nghiệm sư phạm minh chứng rõ rệt tính khả thi của giải pháp khi nâng tỷ lệ học sinh khá giỏi lên trên 55% và giảm tỷ lệ yếu kém xuống dưới 8%.
• Đề xuất lộ trình 4 bước giúp giáo viên và nhà trường triển khai đổi mới phương pháp dạy học ngay trong năm học hiện tại.

Nghiên cứu khẳng định dạy học phân hóa là xu thế tất yếu nhằm phát huy tối đa tiềm năng cá nhân của mỗi học sinh. Quý thầy cô, các nhà nghiên cứu và học sinh hãy áp dụng ngay các biện pháp phân bậc nhiệm vụ học tập này vào thực tế giảng dạy và ôn luyện để đạt kết quả đột phá trong các kỳ thi sắp tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, phần kết luận và 3 chƣơng chính. Cơ sở lý luận và thực tiễn. Một số biện pháp dạy học phân hóa chủ đề phƣơng trình bậc hai một ẩn và định lý Vi-ét ở lớp 9 Trung học cơ sở. Thực nghiệm sƣ phạm.

4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Tƣ tƣởng chủ đạo về dạy học phân hóa [17] Ở Việt Nam hiện nay có nhiều quan điểm về DHPH, tuy nhiên tƣ tƣởng chủ đạo về DHPH tƣơng đối thống nhất. DHPH xuất phát từ sự biện chứng của thống nhất và phân hóa, từ yêu cầu đảm bảo thực hiện tốt tất cả mục tiêu dạy học, đồng thời khuyến khích phát triển tối đa và tối ƣu những khả năng của từng cá nhân. Việc kết hợp giữa giáo dục diện "đại trà" với giáo dục diện "mũi nhọn", giữa “phổ cập” với “nâng cao” trong dạy học toán hiện nay cần đƣợc tiến hành theo các tƣ tƣởng chỉ đạo sau : a) Lấy trình độ phát triển chung của học sinh trong lớp làm nền tảng.

Trong giảng dạy, giáo viên phải biết lấy trình độ phát triển chung và điều kiện chung của lớp làm nền tảng và PPDH trƣớc hết phải thiết thực với trình độ và điều kiện chung đó. Tùy thuộc vào tình hình thực tế mà giáo viên cần chọn lọc, sắp xếp nội dung để phù hợp với các đối tƣợng học sinh. b) Sử dụng những biện pháp phân hóa đƣa diện học sinh yếu kém lên trình độ chung. Ngƣời giáo viên cần cố gắng dùng các biện pháp có thể để giúp những học sinh yếu kém có đƣợc những kiến thức cơ bản cần thiết để có thể hòa nhập vào học tập đồng loạt theo trình độ chung.

c) Có những nội dung bổ sung và biện pháp phân hoá giúp học sinh khá, giỏi đạt đƣợc những yêu cầu nâng cao trên cơ sở đã đạt đƣợc những yêu cầu cơ bản. Thực tế dạy học cho thấy có những học sinh nhận thức vƣợt trội hơn hẳn mặt bằng chung đòi hỏi ngƣời giáo viên luôn có những nội dung và biện pháp phù hợp để giúp các học sinh này nâng cao kiến thức. DHPH ta có thể thực hiện theo hai hƣớng nhƣ sau : 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Phân hóa nội tại (phân hóa trong) là giáo viên dùng các biện pháp DHPH trong cùng một lớp học, cùng một chƣơng trình SGK, và chú ý tới các đối tƣợng riêng biệt để đạt đƣợc hiệu quả trong dạy học. - Phân hóa về tổ chức (còn gọi là phân hóa ngoài) tức là dạy các chƣơng trình khác nhau cho các nhóm đối tƣợng khác nhau bằng cách hình thành những nhóm ngoại khóa, lớp chuyên để nhằm đáp ứng đƣợc nhu cầu năng lực của từng đối tƣợng.

Dạy học phân hóa nội tại 1. Quan điểm chung của dạy học phân hoá nội tại - Hiện nay xã hội vừa có những yêu cầu giống nhau đối với ngƣời lao động, vừa đòi hỏi sự khác nhau về trình độ nhận thức, về khuynh hƣớng nghề nghiệp, tài năng… - Trong một lớp học các học sinh có sự khác nhau về trình độ nhận thức, nhƣng về cơ bản vẫn giống nhau. Chính vì sự giống nhau đó mà ta có thể dạy học nhiều đối tƣợng khác nhau trong một lớp. Nhƣng cũng chính vì sự khác nhau về trình độ nhận thức của mỗi học sinh trong lớp mà ngƣời giáo viên phải có biện pháp phân hóa nội tại phù hợp trong quá trình dạy học.

- Trong DHPH nội tại, vai trò của ngƣời thầy giáo rất quan trọng vì ngƣời thầy biết đƣợc đặc điểm tâm sinh lý, năng lực và trình độ nhận thức của từng học sinh. Những biện pháp dạy học phân hóa 1. Đối xử cá biệt ngay trong những tình huống dạy học đồng loạt Nền tảng của dạy học là dựa vào trình độ phát triển chung của học sinh trong lớp. Do đó ngƣời giáo viên phải thiết kế nội dung, phƣơng pháp và nhiệm vụ phù hợp với từng nhóm đối tƣợng.

Học sinh trong lớp thƣờng đƣợc chia làm ba nhóm đối tƣợng: đối tƣợng học sinh khá giỏi, học sinh trung bình và học sinh yếu kém. Đối với học sinh khá giỏi ngƣời thầy nên giao những nhiệm vụ mang tính phát hiện, tìm tòi và nên để các em phát huy tính tự giác, 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] độc lập. Học sinh yếu kém cần giáo viên quan tâm giúp đỡ, gợi mở, dành nhiều thời gian hơn các bạn khác. Trong KTĐG ngƣời giáo viên cần đƣa ra yêu cầu có tính phân hóa, đòi hỏi cao hơn với học sinh khá giỏi, yêu cầu thấp hơn đối với học sinh yếu kém.

Tổ chức những tình huống phân hóa ngay trên lớp Khi trình độ học sinh có sự sai khác lớn thì tùy vào những thời điểm thích hợp có thể thực hiện những tình huống phân hóa tạm thời, tổ chức cho học sinh hoạt động một cách phân hóa. Trong những tình huống này những nhiệm vụ phân hóa thƣờng thể hiện bởi bài tập phân hóa, giáo viên cho học sinh giải quyết những bài tập dạng này bằng việc tổ chức hoạt động nhóm tạo điều kiện cho các đối tƣợng tác động lẫn nhau. Trong những tình huống này ta có thể sử dụng mạch bài tập phân bậc, giao cho học sinh giỏi những bài tập có hoạt động ở bậc cao hơn so với các đối tƣợng học sinh khác. Hoặc trong một bài tập nếu nó bảo đảm yêu cầu hoạt động cho cả 3 nhóm đối tƣợng học sinh ta có thể tiến hành DHPH.

Đối với học sinh yếu kém, để có đƣợc kiến thức rèn luyện một kỹ năng nào đó, ta cần cho nhiều bài tập cùng loại hơn các học sinh khác. Ngoài ra, giáo viên cần uốn nắn kịp thời những học sinh nhận thức nhanh nhƣng hay tính toán nhầm nên kết quả không cao, thu hút những học sinh nhận thức chậm chú ý vào bài để nắm đƣợc những kiến thức cơ bản. Những học sinh đã hoàn thành tốt sẽ đƣợc cho thêm những bài tập khác nâng cao hơn. Khuyến khích sự giao lƣu giữa các học sinh bằng các hình thức nhƣ : thảo luận nhóm, học theo cặp,… VD.

Khi học công thức nghiệm tổng quát của phƣơng trình bậc hai ta có thể ra bài tập nhƣ sau : Đối với học sinh yếu kém, trung bình thì phải cho các em giải nhiều ý dạng giải phƣơng trình dùng công thức nghiệm với các hệ số a là số nguyên. Còn đối với học sinh khá, giỏi giải thêm các phƣơng trình 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] có hệ số là phân số, chứa căn bậc hai và dạng bài toán tìm giá trị tham số để phƣơng trình có nghiệm, vô nghiệm, có hai nghiệm phân biệt, có nghiệm kép. Phân hóa bài tập về nhà Trong DHPH, giáo viên có thể sử dụng các bài tập phân hóa để giao bài tập về nhà cho học sinh nhƣng có một số lƣu ý sau: - Phân hóa về số lƣợng bài tập cùng loại. Đối với học sinh yếu kém cần giao nhiều bài tập áp dụng công thức vào tính toán, đối với học sinh khá giỏi thì cần nhiều bài tập mang tính suy luận hơn.

- Nội dung bài tập cũng đƣợc phân hóa. Đối với học sinh khá giỏi cần ra thêm những bài tập nâng cao đòi hỏi tƣ duy sáng tạo, đối với học sinh yếu kém cần những bài tập chủ yếu mang tính rèn luyện kỹ năng. Ngoài ra cho thêm những bài tập củng cố kiến thức cơ bản cho học sinh yếu kém. Quy trình tổ chức giờ học phân hóa 1.

Ổn định tổ chức lớp học Dành khoảng 1-2 phút để học sinh ổn định chỗ ngồi, mở sách vở và đồ dùng chuẩn bị vào giờ học. Lớp trƣởng giúp giáo viên ghi sĩ số và vắng mặt trên góc trái của bảng để giáo viên tiện theo dõi sự chuyên cần của học sinh. Kiểm tra bài cũ Thời gian dành cho bƣớc này khoảng 5 phút, giáo viên thƣờng xuyên kiểm tra việc ghi chép bài, chuẩn bị bài và làm bài tập ở nhà của học sinh để có biện pháp giúp đỡ và nhắc nhở kịp thời. Giáo viên có thể kiểm tra miệng hay yêu cầu viết một yêu cầu trọng tâm của bài tùy theo chủ đích của giáo viên.

Tổ chức DHPH nội dung mới Thời gian dành cho bƣớc này là nhiều nhất khoảng 30-35 phút, vì đây là bƣớc trong tâm. Tổ chức các tình huống dạy học đồng loạt. - Sử dụng kết hợp các PPDH nhƣ động não, phát hiện và giải quyết vấn đề, phƣơng pháp hoạt động nhóm,.giúp học sinh tiếp thu tốt các tri thức khái 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] niệm và định lý. Các phƣơng pháp này có ƣu điểm rất lớn là tạo ra tình huống có vấn đề, thúc đẩy học sinh chủ động sáng tạo tìm đến kiến thức.

- Giao nhiệm vụ phù hợp với từng đối tƣợng học sinh để tất cả các đối tƣợng học sinh trong lớp có cơ hội tham gia tìm hiểu nội dung bài học. Những câu hỏi khó hơn dành cho học sinh khá giỏi, và những câu hỏi ít tƣ duy hơn và kèm theo gợi ý sẽ thu hút đƣợc đối tƣợng học sinh yếu kém. Điều khiển các tình huống dạy học phân hóa. - Khi điều khiển học sinh hoạt động trong các tình huống DHPH, ngƣời giáo viên hƣớng dẫn nhiều hơn cho học sinh này, ít hoặc không gợi ý đối với học sinh khác, tùy theo khả năng và trình độ của mỗi học sinh.

Giáo viên có thể sử dụng phiếu học tập hay tổ chức hoạt động theo nhóm để có hiệu quả tốt hơn trong DHPH. Củng cố bài dạy và giao bài tập về nhà Sau mỗi tiết học giáo viên dành thời gian kiểm tra lại kiến thức vừa học sẽ thấy đƣợc mức độ tiếp thu của học sinh. Từ đó giáo viên sẽ có những thay đổi kịp thời trong phƣơng pháp để bổ sung những kiến thức học sinh còn chƣa rõ. Trong DHPH, không chỉ thực hiện các tình huống phân hóa trên lớp mà khi giao bài tập về nhà cho học sinh, ngƣời giáo viên cũng chú ý sử dụng các bài tập phân hóa.

Dạy học phân hoá về tổ chức 1. Dạy học ngoại khóa Dạy học ngoại khóa gây hứng thú cho học sinh bổ sung, đào sâu mở rộng kiến thức nội khóa, tạo điều kiện gắn liền nhà trƣờng với đời sống, học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trƣờng gắn liền với lao động xã hội. Rèn luyện cách thức làm việc tập thể phân hóa phát hiện và bồi dƣỡng năng khiếu trong các buổi dạy học ngoại khóa nhƣ nói chuyện chuyên đề, thăm quan, họp báo, câu lạc bộ toán học… 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.