CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm, chức năng và vai trò của cảng biển 1. Khái niệm cảng biển Cảng biển là một đầu mối giao thông lớn, bao gồm nhiều công trình và kiến trúc, bảo đảm cho tàu thuyền neo đậu yên ổn, nhanh chóng và thuận lợi thực hiện công việc chuyển giao hàng hóa/hàng khách từ các phương tiện giao thông trên đất liền sang các tàu biển hoặc ngược lại, bảo quản và gia công hàng hóa và phục vụ tất cả các nhu cầu cần thiết của tàu neo đậu trong cảng. Ngoài ra nó còn là trung tâm phân phối, trung tâm công nghiệp, trung tâm thương mại, trung tâm dịch vụ, trung tâm dân cư của cả một vùng hấp dẫn.
Phân loại cảng biển Theo quyết định số 70/2013/QĐ - TTg của Thủ tướng Chính Phủ cảng biển được chia làm 3 loại: - Cảng biển loại I: Là cảng biển đặc biệt quan trong phục vụ chủ yếu cho việc phát triển kinh tế - xã hội của cả nước hoặc liên vùng. Đối với cảng biển loại I có vai trò là cảng cửa ngõ hoặc cảng trung chuyển quốc tế, phục vụ cho việc phát triển kinh tế - xã hội của cả nước được ký hiệu là cảng biển loại IA. - Cảng biển loại II: Là cảng biển quan trọng phục vụ chủ yếu cho việc phát triển kinh tế - xã hội của vùng, địa phương. - Cảng biển loại III: Là cảng biển chuyên dùng phục vụ chủ yếu cho hoạt động của doanh nghiệp.
Khóa luận tốt nghiệp – SVTH: Nguyễn Thị Quỳnh Trâm 4 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Trần Đoàn Thanh Thanh 1. Chức năng của cảng biển *Nhóm chức năng cơ bản - Cung cấp phương tiện và thiết bị để thông qua hàng hóa mậu dịch đường biển. - Cung cấp luồng cho tàu bè vào cảng thuận lợi nhất. - Cung cấp đường cho ô tô, xe lửa, tàu sông và các phương tiện vận chuyển khác ra vào cảng.
- Thực hiện các dịch vụ ngoài xếp dỡ hàng hóa như sửa chữa, cung ứng tàu thuyền, trú ngụ khi có bão hoặc các trường hợp khẩn cấp khác. *Nhóm chức năng phụ thuộc - Bảo đảm an toàn cho tàu khi ra vào cảng, bảo đảm an toàn cho tàu thuyền khi di chuyển trong cảng, cùng với sự an toàn về đời sống và tài sản của tàu khi còn nằm trong ranh giới của cảng. - Bảo đảm vệ sinh môi trường. *Nhóm chức năng cá biệt khác - Là đại diện cơ quan Nhà nước thực thi các tiêu chuẩn an toàn của thuyền, thủy thủ và kiểm soát ô nhiễm môi trường.
- Là đại diện của cơ quan đăng kiểm tàu thuyền. - Làm dịch vụ khảo sát đường thủy. - Thực hiện các hoạt động về kinh tế và thương mại. - Cung cấp các công trình trường học, bênh viện, y tế, vui chơi giải trí cho nhân viên trong cảng và cả cư dân của địa phương.
Vai trò của cảng biển - Cảng biển là đầu mối giao thông, bảo đảm cho tàu bè neo đậu yên ổn, nhanh chóng và tiện xếp dỡ hàng hóa và hành khách, bảo đảm và lưu giữ hàng hóa, gia công, phân loại hàng hóa, thực hiện thủ tục pháp chế về quản lý ở nhà nước và các dịch vụ hàng hải phục vụ các tàu thuyền trong thời gian lưu trú ở cảng cũng như chuẫn bị cho các hành trình trên biển tiếp theo. - Thúc đẩy sự phát triển của địa phương + Dân cư và người lao động có xu hướng đổ dồn về những nơi có nền kinh tế biển phát triển. Khóa luận tốt nghiệp – SVTH: Nguyễn Thị Quỳnh Trâm 5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Trần Đoàn Thanh Thanh + Các ngành phục vụ công cộng cũng phát triển theo đà tăng trưởng của dân số như: Bệnh viện, nhà hát, nơi vui chơi giải trí,… + Các dịch vụ viễn thông, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm,… cũng phát triển + Xuất hiện và phát triển các dịch vụ môi giới tàu thuyền, xuất hiện các trung tâm đào tạo thuyền viên,. + Các hãng bảo hiểm tàu thuyền, các hãng đăng kiểm.
+ Tập trung hàng hóa cho xuất khẩu và vai trò phân phối cho hàng hóa nhập khẩu. - Thúc đẩy sự phát triển kinh tế của cả vùng hấp dẫn + Cảng biển là cửa ngõ của toàn vùng hấp dẫn. Khi có cảng, điều kiện sản xuất gắn với thị trường bên ngoài được mở rộng. Các nông sản có dịp để đưa đi tiêu thụ ở vùng xa xôi hơn.
+ Nhiều xí nghiệp công nghiệp có 100% vốn nước ngoài cũng có dịp để xây dựng ở những nơi tận cùng của vùng hấp dẫn để rồi lại đưa sản phẩm qua cảng biển xuất khẩu sang các nước khác. - Tạo điều kiện giao lưu mở rộng mối quan hệ với các nước bên ngoài. Khái niệm và đặc điểm về dịch vụ cảng biển 1. Định nghĩa dịch vụ cảng biển Dịch vụ là những hoạt động và kết quả mà một bên (người bán) có thể cung cấp cho bên kia (người mua) và chủ yếu là vô hình không mang tính sở hữu.
Dịch vụ có thể gắn liền hay không gắn liền với một sản phẩm vật chất. Theo quan điểm truyền thống, nhiệm vụ chính của cảng là xếp dỡ hàng hóa. Hiện nay, các lĩnh vực kinh doanh của cảng được mở rộng, ngoài việc xếp dỡ hàng hóa cảng còn thay mặt chủ tàu, chủ hàng làm nhiều dịch vụ khác liên quan đến hàng hóa như phân phối và giám sát việc vận chuyển hàng hóa đến tận tay người tiêu dùng cuối cùng - trở thành trung tâm logistics. Trên Thế giới và ngay cả ở Việt Nam chưa đưa ra một khái niệm chung nào về dịch vụ cảng biển.
Do đặc điểm chung của loại hình dịch vụ cũng như tính đa dạng, phức tạp của các loại hình dịch vụ nói chung và dịch vụ cảng biển nói riêng, cộng với cách giải thích khác nhau giữa các quốc gia nên việc đưa ra định nghĩa chung nhất cho loại hình dịch vụ này càng khó khăn. Chúng ta xem xét khái niệm dịch vụ cảng biển trên phạm vị bao quát của Liên minh Châu Âu (European Union – EU) và Việt Nam: Khóa luận tốt nghiệp – SVTH: Nguyễn Thị Quỳnh Trâm 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Trần Đoàn Thanh Thanh * Theo EU: Trong lộ trình thực hiện GATS, EU đã gửi các bản yêu cầu tới các thành viên, chi tiết hóa các loại hình hỗ trợ cho vận tải biển kèm theo các định nghĩa như sau: - Dịch vụ xếp dỡ hàng hóa: Là dịch vụ thực hiện bởi các công ty xếp dỡ, kể cả công ty điều độ kho bãi nhưng không bao gồm các dịch vụ, do lực lượng công nhân bốc xếp ở bến cảng trực tiếp thực hiện khi lực lượng này đươc tổ chức độc lập với các công ty xếp dỡ và điều độ bãi. - Dịch vụ lưu kho hàng hóa: Là dịch vụ cho thuê kho bãi để chứa hàng tại cảng. - Dịch vụ khai báo hải quan (hay dịch vụ môi giới hải quan): Là dịch vụ trong đó một bên thay mặt một bên khác làm các thủ tục hải quan liên quan đến việc xuất, nhập khẩu của hàng hóa.
- Dịch vụ kinh doanh kho, bãi Container: Là dịch vụ lưu bãi Container tại khu vực cảng hoặc nội địa nhằm mục đích đóng hàng vào và dỡ hàng ra khỏi Container sửa chữa và chuẩn bị Container sẵn sàng cho việc vận chuyển. - Dịch vụ đại lý hàng hải: Là dịch vụ làm đại lý đại diện cho quyền lợi thường của một hay nhiều hãng tàu trong khu vực địa lý xác định nhằm các mục đích sau: + Thay mặt hãng tàu thực hiện việc marketing và kinh doanh dịch vụ vận tải và các dịch vụ liên quan từ việc báo giá đến việc lập hóa đơn. + Thay mặt hãng tàu thu hồi tàu và tiếp nhận hàng hòa khi có yêu cầu. * Khái niệm dịch vụ cảng biển của Việt Nam: Theo quy định tại Điều 1 của Nghị định số 10/2001/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 19/3/2001 về điều lệ kinh doanh dịch vụ hàng hải thì dịch vụ hàng hải bao gồm 9 loại hình sau đây: - Dịch vụ đại lý tàu biển: Là dịch vụ thực hiện các công việc sau đây theo sự ủy thác của chủ tàu.
+ Làm thủ tục cho tàu vào, ra cảng với các cơ quan có thẩm quyền. + Thu xếp tàu lai dắt, thu xếp hoa tiêu dẫn tàu; bố trí cầu bến, nơi neo đậu tàu để thực hiện việc bốc, dỡ hàng hóa, đưa, đón khách lên, xuống tàu. + Thông báo những thông tin cần thiết cho các bên có liên quan đến hàng hóa và hành khách, chuẩn bị các tài liệu, giấy tờ về hàng hóa và hành khách, thu xếp giao hàng cho người nhận hàng. Khóa luận tốt nghiệp – SVTH: Nguyễn Thị Quỳnh Trâm 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Trần Đoàn Thanh Thanh + Làm các thủ tục hải quan, biên phòng có liên quan đến tàu và các thủ tục về bốc dỡ hàng hóa, hàng khách lên, xuống tàu.
+ Thu xếp việc cung ứng cho tàu biển tại cảng. + Ký kết hợp đồng thuê tàu, làm thủ tục giao nhận tàu và thuyền. + Ký kết hợp đồng vận chuyển, hợp đồng bốc dỡ hàng hóa. + Thực hiện các thủ tục có liên quan đến tranh chấp hàng hải.
+ Giải quyết các công việc khác theo ủy quyền. - Dịch vụ đại lý vận tải đường biển: Là dịch vụ thực hiện các công việc sau đây theo sự uy thác của chủ hàng. + Tổ chức và tiến hành các công việc phục vụ quá trình vận chuyển, giao nhận hàng hóa, vận chuyển hàng và hành lý trên cơ sở vận chuyển bằng đường biển hoặc hợp đồng vận tải đa phương thức. + Cho thuê, nhận thuê hộ phương tiện vận tải biển, thiết bị bốc xếp, kho hàng, bến bãi, cầu tàu và các thiết bị chuyên dụng hàng hải khác.
+ Làm đại lý Container. + Giải quyết các công việc khác theo ủy quyền. - Dịch vụ mô giới hàng hải: Là dịch vụ thực hiện các công việc sau: + Làm trung gian trong việc ký kết hợp đồng vận chuyển hàng khách và hành lý. + Làm trung gian trong việc ký kết hợp đồng bảo hiểm hàng hóa mua bán tàu, hợp đồng lai dắt, hợp đồng thuê và cho thuê thuyền viên.
+ Làm trung gian trong việc ký kết các hợp đồng khác có liên quan đến hoạt động hàng hải do người ủy thác yêu cầu theo từng hợp đồng cụ thể. - Dịch vụ cung ứng tàu biển: Là dịch vụ thực hiện các công việc sau đây có liên quan đến tàu biển. + Cung cấp cho tàu biển lương thực, thực phẩm, nước ngọt, và thiết bị nhiên liêu, dầu nhớt, vật liệu chèn lót, ngăn cách hàng.