Luận văn thạc sĩ đầu tư trực tiếp nước ngoài fdi vào lĩnh vực phân phối bán lẻ ở việt nam trong bối cảnh hội nhập tổ chức thương mại thế giới wto

Khám phá luận văn thạc sĩ về FDI trong lĩnh vực phân phối bán lẻ tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập WTO. Tìm hiểu cơ hội và thách thức.

• Tác giả: Trần Thị Mai Hồng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hồng Sơn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế đối ngoại
• Đề tài: Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài (FDI) Vào Lĩnh Vực Phân Phối Bán Lẻ Ở Việt Nam Trong Bối Cảnh Hội Nhập Tổ Chức Thương Mại Thế Giới (WTO)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ FDI TRONG LĨNH VỰC PHÂN PHỐI BÁN LẺ
• 1.1. Khái niệm về FDI và phân phối bán lẻ
• 1.1.1. Khái niệm và đặc điểm của FDI
• 1.1.1.1. Khái niệm về FDI
• 1.1.1.2. Đặc điểm của FDI
• 1.2. Khái niệm về phân phối bán lẻ
• 1.2.1. Đặc trưng của ngành bán lẻ
• 1.2.2. Vai trò của hoạt động phân phối bán lẻ
• 1.2.3. Những kiểu hình tổ chức bán lẻ chính
• 1.3. Đặc trưng của FDI trong lĩnh vực phân phối bán lẻ và tác động của chúng đối với nước tiếp nhận
• 1.4. Kinh nghiệm đối với hoạt động FDI trong lĩnh vực phân phối bán lẻ của một số nước
• 1.5. Các cam kết gia nhập WTO của Việt Nam trong lĩnh vực phân phối bán lẻ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG FDI VÀO LĨNH VỰC PHÂN PHỐI BÁN LẺ KỂ TỪ KHI VIỆT NAM GIA NHẬP WTO
• 2.1. Tổng quan về FDI vào lĩnh vực phân phối bán lẻ ở Việt Nam trong bối cảnh gia nhập WTO
• 2.2. Những tác động của FDI vào lĩnh vực phân phối bán lẻ ở Việt Nam
• 2.2.1. Tác động đến thị trường phân phối bán lẻ của Việt Nam
• 2.2.2. Tác động đến người tiêu dùng
• 2.2.3. Tác động đến doanh nghiệp phân phối bán lẻ nội địa
• 2.2.4. Tác động đến nhà cung cấp trong nước
• 2.2.5. Tác động việc làm
• 2.3. Vai trò của Nhà nước đối với hoạt động FDI trong lĩnh vực phân phối bán lẻ ở Việt Nam
• 2.4. Đánh giá chung
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG FDI TRONG LĨNH VỰC PHÂN PHỐI BÁN LẺ VÀ PHÁT TRIỂN NGÀNH BÁN LẺ TRONG NƯỚC
• 3.1. Giải pháp về phía Nhà nước
• 3.1.1. Về khâu quản lý, giám sát
• 3.1.2. Về việc thu hút FDI cho lĩnh vực bán lẻ trong nước
• 3.2. Giải pháp về phía khu vực bán lẻ trong nước
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 01
• PHỤ LỤC 02

Tóm tắt

I. Khái niệm về FDI và phân phối bán lẻ

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là một khái niệm quan trọng trong lĩnh vực kinh tế, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Theo Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), FDI được định nghĩa là hoạt động đầu tư nhằm đạt được lợi ích lâu dài trong một doanh nghiệp hoạt động trên lãnh thổ của một nền kinh tế khác. Điều này có nghĩa là nhà đầu tư không chỉ đơn thuần là cung cấp vốn mà còn mong muốn có quyền quản lý thực sự đối với doanh nghiệp nhận đầu tư. Đặc điểm của FDI bao gồm việc tạo ra mối quan hệ lâu dài giữa nhà đầu tư và doanh nghiệp nhận đầu tư, đồng thời có ảnh hưởng đáng kể đến việc quản lý doanh nghiệp. Trong lĩnh vực phân phối bán lẻ, FDI đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dịch vụ và tạo ra sự cạnh tranh trong thị trường. Các doanh nghiệp bán lẻ nước ngoài thường mang đến công nghệ tiên tiến, quy trình quản lý hiện đại và chiến lược kinh doanh hiệu quả, từ đó thúc đẩy sự phát triển của ngành bán lẻ tại Việt Nam.

1.1 Đặc điểm của FDI

Đặc điểm của FDI trong lĩnh vực bán lẻ tại Việt Nam thể hiện qua nhiều khía cạnh. Đầu tiên, FDI thường đi kèm với việc chuyển giao công nghệ và kỹ năng quản lý từ các doanh nghiệp nước ngoài vào thị trường Việt Nam. Điều này không chỉ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động. Thứ hai, FDI trong lĩnh vực bán lẻ còn góp phần làm phong phú thêm sự đa dạng của các sản phẩm và dịch vụ trên thị trường, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. Cuối cùng, sự hiện diện của các doanh nghiệp bán lẻ nước ngoài cũng tạo ra áp lực cạnh tranh lớn đối với các doanh nghiệp trong nước, buộc họ phải cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ để tồn tại và phát triển.

II. Thực trạng FDI vào lĩnh vực phân phối bán lẻ tại Việt Nam

Kể từ khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), lĩnh vực phân phối bán lẻ đã chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ của dòng vốn FDI. Các doanh nghiệp nước ngoài đã đầu tư vào nhiều lĩnh vực khác nhau, từ siêu thị lớn đến cửa hàng tiện lợi, tạo ra một bức tranh đa dạng cho thị trường bán lẻ. Theo số liệu thống kê, tổng vốn FDI vào lĩnh vực bán lẻ đã tăng đáng kể, cho thấy sự hấp dẫn của thị trường Việt Nam đối với các nhà đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích mà FDI mang lại, cũng tồn tại nhiều thách thức. Các doanh nghiệp trong nước phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt từ các tập đoàn bán lẻ quốc tế, điều này có thể dẫn đến sự suy giảm thị phần và lợi nhuận của họ. Do đó, việc đánh giá tác động của FDI đến thị trường bán lẻ là rất cần thiết để có những chính sách phù hợp nhằm bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp và người tiêu dùng.

2.1 Tác động đến thị trường phân phối bán lẻ

Sự gia tăng của FDI trong lĩnh vực bán lẻ đã tạo ra nhiều tác động tích cực đến thị trường phân phối tại Việt Nam. Đầu tiên, FDI đã giúp nâng cao chất lượng dịch vụ và sản phẩm, nhờ vào việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế trong quản lý và vận hành. Thứ hai, sự hiện diện của các doanh nghiệp nước ngoài đã thúc đẩy sự cạnh tranh, từ đó tạo ra nhiều lựa chọn hơn cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích, FDI cũng tạo ra áp lực lớn đối với các doanh nghiệp trong nước, buộc họ phải cải thiện chất lượng và đổi mới để giữ vững thị phần. Điều này có thể dẫn đến sự phân hóa rõ rệt giữa các doanh nghiệp lớn và nhỏ trong ngành bán lẻ.

III. Giải pháp quản lý hoạt động FDI trong lĩnh vực phân phối bán lẻ

Để quản lý hiệu quả hoạt động FDI trong lĩnh vực phân phối bán lẻ, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía Nhà nước và các doanh nghiệp trong nước. Trước hết, Nhà nước cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và minh bạch để thu hút FDI một cách hiệu quả. Điều này bao gồm việc cải thiện môi trường đầu tư, giảm thiểu thủ tục hành chính và tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp nước ngoài hoạt động. Bên cạnh đó, cần có các chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp trong nước nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh. Các doanh nghiệp cần chủ động đổi mới công nghệ, cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. Cuối cùng, việc tăng cường hợp tác giữa các doanh nghiệp trong nước và nước ngoài cũng là một giải pháp quan trọng để phát triển bền vững ngành bán lẻ tại Việt Nam.

3.1 Giải pháp về phía Nhà nước

Nhà nước cần có những chính sách cụ thể để quản lý hoạt động FDI trong lĩnh vực bán lẻ. Một trong những giải pháp quan trọng là xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và minh bạch, giúp các nhà đầu tư nước ngoài yên tâm khi đầu tư vào thị trường Việt Nam. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo và hỗ trợ cho các doanh nghiệp trong nước nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi không chỉ thu hút FDI mà còn giúp các doanh nghiệp trong nước phát triển mạnh mẽ hơn trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào lĩnh vực phân phối bán lẻ tại Việt Nam đã trở thành một chủ đề nghiên cứu quan trọng. Từ khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2007, thị trường bán lẻ được kỳ vọng sẽ mở cửa mạnh mẽ, thu hút dòng vốn FDI nhằm thúc đẩy phát triển ngành bán lẻ trong nước. Theo số liệu của Cục Đầu tư nước ngoài, trong giai đoạn 1996-2010, tổng vốn FDI cấp phép vào lĩnh vực phân phối bán lẻ đạt khoảng 505 triệu USD với 28 dự án, tuy nhiên, dòng vốn này vẫn còn hạn chế, đặc biệt trong giai đoạn sau khi gia nhập WTO. Thị trường bán lẻ Việt Nam hiện vẫn chủ yếu dựa vào các cửa hàng truyền thống và chợ truyền thống, chiếm khoảng 84% tổng mức bán lẻ hàng hóa, trong khi hệ thống phân phối hiện đại mới chỉ chiếm khoảng 10%.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá tác động của FDI vào lĩnh vực phân phối bán lẻ tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập WTO, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý hiệu quả nhằm phát triển ngành bán lẻ trong nước. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các dự án FDI có quy mô vốn lớn, hình thức đầu tư và tác động của dòng vốn này từ năm 2007 đến 2011 tại Việt Nam. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các cơ quan quản lý nhà nước xây dựng chính sách phù hợp, đồng thời giúp doanh nghiệp nội địa nâng cao năng lực cạnh tranh trong môi trường mở cửa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và ngành phân phối bán lẻ.

• Lý thuyết FDI: Định nghĩa FDI theo IMF, OECD và WTO đều nhấn mạnh yếu tố quyền kiểm soát và lợi ích lâu dài của nhà đầu tư nước ngoài trong doanh nghiệp tại nước tiếp nhận. FDI không chỉ là việc đầu tư vốn mà còn bao gồm quyền quản lý và ảnh hưởng đến hoạt động doanh nghiệp. Đặc điểm của FDI là tính ổn định, khả năng chuyển giao công nghệ và quản lý, đồng thời chịu rủi ro cao do nhà đầu tư tự chịu trách nhiệm về dự án.

• Lý thuyết phân phối bán lẻ: Bán lẻ được định nghĩa là hoạt động bán hàng hóa và dịch vụ trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng, đóng vai trò quan trọng trong chuỗi giá trị phân phối. Ngành bán lẻ có đặc trưng về khách hàng đa dạng, sự biến động trong hành vi tiêu dùng và cạnh tranh dựa trên giá cả, vị trí, chất lượng sản phẩm và dịch vụ. Các mô hình tổ chức bán lẻ đa dạng từ cửa hàng độc lập, siêu thị, cửa hàng tiện lợi đến các tập đoàn bán lẻ lớn.

• Khái niệm chính: FDI, phân phối bán lẻ, quyền kiểm soát doanh nghiệp, thị trường bán lẻ hiện đại, cam kết WTO về dịch vụ phân phối.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định lượng và định tính:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê từ Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Công Thương, các báo cáo ngành bán lẻ, tài liệu pháp luật liên quan đến FDI và cam kết WTO, cùng các nghiên cứu học thuật và báo cáo chuyên ngành.

• Phương pháp phân tích: Phân tích thống kê mô tả để đánh giá quy mô, cơ cấu vốn FDI và số lượng dự án; phân tích so sánh để đánh giá tác động của FDI trước và sau khi Việt Nam gia nhập WTO; phương pháp duy vật biện chứng và lịch sử để tổng hợp, đánh giá các xu hướng và tác động kinh tế - xã hội.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Tập trung vào 28 dự án FDI lớn được cấp phép từ năm 1996 đến 2010, đặc biệt chú trọng các dự án được cấp phép sau năm 2007 nhằm phản ánh tác động của cam kết WTO.

• Timeline nghiên cứu: Từ năm 1996 đến năm 2011, với trọng tâm phân tích giai đoạn 2007-2011.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô và số lượng dự án FDI vào phân phối bán lẻ còn hạn chế
   Trong vòng 15 năm (1996-2010), Việt Nam cấp phép 28 dự án FDI với tổng vốn đăng ký khoảng 505 triệu USD, trung bình khoảng 18 triệu USD/dự án. Năm 2006 là năm có nhiều dự án nhất với 7 dự án và tổng vốn 106 triệu USD, nhưng sau khi gia nhập WTO (2007-2010), vốn FDI chỉ đạt khoảng 32 triệu USD cho 7 dự án, giảm mạnh so với giai đoạn trước.

2. FDI chủ yếu tập trung vào các nhà bán lẻ lớn và các thành phố lớn
   Các nhà đầu tư nước ngoài như Metro, Big C, Lotte Mart, Parkson, Aeon, Dairy Farm và E-Mart đều tập trung phát triển tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh với các trung tâm thương mại, siêu thị quy mô lớn. Ví dụ, Metro có 16 trung tâm phân phối trên toàn quốc với vốn đầu tư trên 33 triệu USD chỉ trong năm 2011.

3. Tác động của FDI đến thị trường bán lẻ Việt Nam còn hạn chế nhưng có xu hướng tích cực
   Mặc dù FDI chưa tạo ra sự bùng nổ về quy mô, nhưng các nhà bán lẻ nước ngoài đã góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ, áp dụng công nghệ quản lý hiện đại và thúc đẩy cạnh tranh trong ngành. Tuy nhiên, thị phần của các doanh nghiệp nội địa vẫn chiếm ưu thế, đặc biệt trong phân khúc bán lẻ truyền thống.

4. Chính sách quản lý và cam kết WTO ảnh hưởng đến dòng vốn FDI
   Việt Nam cam kết mở cửa thị trường bán lẻ theo lộ trình, cho phép nhà đầu tư nước ngoài sở hữu 100% vốn từ năm 2009, nhưng vẫn áp dụng kiểm tra nhu cầu kinh tế đối với việc mở rộng cơ sở bán lẻ thứ hai trở đi. Điều này làm hạn chế tốc độ gia tăng các dự án FDI mới trong giai đoạn đầu sau gia nhập WTO.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của việc dòng vốn FDI vào lĩnh vực phân phối bán lẻ còn hạn chế có thể do nhiều yếu tố: môi trường pháp lý chưa hoàn chỉnh, thủ tục hành chính phức tạp, rào cản về kiểm tra nhu cầu kinh tế, cũng như sự cạnh tranh mạnh mẽ từ các doanh nghiệp nội địa có hiểu biết sâu sắc về thị trường và văn hóa tiêu dùng Việt Nam. So với các quốc gia như Trung Quốc hay Thái Lan, Việt Nam có lộ trình mở cửa chậm hơn và có nhiều quy định hạn chế hơn đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện số lượng dự án và tổng vốn FDI theo năm, bảng so sánh các nhà bán lẻ nước ngoài tại Việt Nam và thị phần của họ, cũng như biểu đồ phân bổ vốn FDI theo địa phương và hình thức đầu tư. So sánh với nghiên cứu quốc tế cho thấy, các nhà bán lẻ nước ngoài thường ưu tiên đầu tư vào các thị trường có dân số lớn, mức sống cao và môi trường đầu tư thuận lợi, điều mà Việt Nam đang từng bước cải thiện.

Ý nghĩa của nghiên cứu là giúp nhận diện rõ hơn những điểm mạnh, điểm yếu trong thu hút và quản lý FDI vào lĩnh vực bán lẻ, từ đó đề xuất các chính sách phù hợp nhằm tận dụng tối đa lợi ích của FDI, đồng thời bảo vệ và phát triển doanh nghiệp nội địa.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý và thủ tục hành chính
   Cơ quan quản lý cần rà soát, đơn giản hóa thủ tục cấp phép đầu tư, đặc biệt là các quy định về kiểm tra nhu cầu kinh tế để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nhà đầu tư nước ngoài mở rộng hoạt động. Mục tiêu giảm thời gian cấp phép xuống dưới 30 ngày trong vòng 2 năm tới.

2. Tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp nội địa nâng cao năng lực cạnh tranh
   Đẩy mạnh các chương trình đào tạo quản lý, chuyển giao công nghệ, hỗ trợ tiếp cận thị trường và phát triển thương hiệu cho doanh nghiệp bán lẻ trong nước. Mục tiêu nâng tỷ lệ doanh nghiệp nội địa có khả năng cạnh tranh trực tiếp với nhà bán lẻ nước ngoài lên 50% trong 5 năm.

3. Khuyến khích hợp tác liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và nhà đầu tư nước ngoài
   Tạo điều kiện cho các mô hình liên doanh, liên kết nhằm tận dụng thế mạnh của cả hai bên, thúc đẩy phát triển chuỗi cung ứng và mạng lưới phân phối hiện đại. Khuyến nghị xây dựng chính sách ưu đãi thuế và hỗ trợ kỹ thuật cho các dự án hợp tác trong vòng 3 năm tới.

4. Phát triển hạ tầng logistics và công nghệ thông tin cho ngành bán lẻ
   Đầu tư nâng cấp hệ thống kho bãi, vận tải và ứng dụng công nghệ quản lý hiện đại để giảm chi phí phân phối, nâng cao hiệu quả hoạt động. Mục tiêu tăng năng suất ngành bán lẻ lên 20% trong 5 năm.

5. Tăng cường giám sát và điều tiết thị trường bán lẻ
   Xây dựng hệ thống giám sát cạnh tranh lành mạnh, chống độc quyền và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đảm bảo môi trường kinh doanh công bằng cho cả doanh nghiệp trong nước và nước ngoài. Thực hiện trong vòng 2 năm với sự phối hợp của Bộ Công Thương và các cơ quan liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư và thương mại
   Giúp xây dựng chính sách, quy định phù hợp để thu hút và quản lý hiệu quả FDI trong lĩnh vực phân phối bán lẻ, đồng thời bảo vệ lợi ích doanh nghiệp nội địa và người tiêu dùng.

2. Doanh nghiệp bán lẻ trong nước
   Nắm bắt xu hướng đầu tư nước ngoài, đánh giá cạnh tranh và tìm kiếm cơ hội hợp tác, nâng cao năng lực quản lý và phát triển thị trường.

3. Nhà đầu tư nước ngoài và các tập đoàn bán lẻ quốc tế
   Hiểu rõ môi trường đầu tư, các cam kết WTO và đặc điểm thị trường bán lẻ Việt Nam để xây dựng chiến lược đầu tư phù hợp, giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận.

4. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế đối ngoại, thương mại quốc tế và quản trị kinh doanh
   Cung cấp cơ sở dữ liệu, phân tích chuyên sâu về tác động của FDI trong ngành bán lẻ, làm nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo về hội nhập kinh tế và phát triển ngành dịch vụ.

Câu hỏi thường gặp

1. FDI vào lĩnh vực phân phối bán lẻ tại Việt Nam có quy mô lớn không?
   Theo số liệu, tổng vốn FDI cấp phép trong giai đoạn 1996-2010 khoảng 505 triệu USD với 28 dự án, trung bình khoảng 18 triệu USD/dự án, quy mô còn hạn chế so với tiềm năng thị trường.

2. Tác động chính của FDI đến ngành bán lẻ Việt Nam là gì?
   FDI góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ, áp dụng công nghệ quản lý hiện đại, thúc đẩy cạnh tranh, nhưng thị phần doanh nghiệp nội địa vẫn chiếm ưu thế, đặc biệt trong phân khúc truyền thống.

3. Việt Nam có những cam kết gì về mở cửa thị trường bán lẻ khi gia nhập WTO?
   Việt Nam cam kết cho phép nhà đầu tư nước ngoài sở hữu 100% vốn từ năm 2009, mở cửa dịch vụ phân phối bán lẻ với các điều kiện kiểm tra nhu cầu kinh tế nhằm kiểm soát sự phát triển thị trường.

4. Những khó khăn chính trong thu hút FDI vào lĩnh vực bán lẻ tại Việt Nam là gì?
   Bao gồm thủ tục hành chính phức tạp, quy định kiểm tra nhu cầu kinh tế, cạnh tranh từ doanh nghiệp nội địa, và môi trường pháp lý chưa hoàn chỉnh.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp nội địa nâng cao năng lực cạnh tranh trước sự gia nhập của nhà bán lẻ nước ngoài?
   Doanh nghiệp cần tập trung đào tạo quản lý, áp dụng công nghệ mới, phát triển thương hiệu, liên kết chuỗi cung ứng và tận dụng các chính sách hỗ trợ của nhà nước.

Kết luận

• FDI vào lĩnh vực phân phối bán lẻ tại Việt Nam từ năm 1996 đến 2011 có quy mô còn hạn chế, đặc biệt sau khi gia nhập WTO.
• Các nhà bán lẻ nước ngoài tập trung vào các đô thị lớn, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ và thúc đẩy cạnh tranh trong ngành.
• Môi trường pháp lý và chính sách quản lý hiện nay vẫn còn nhiều rào cản, ảnh hưởng đến tốc độ thu hút FDI.
• Luận văn đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý, hỗ trợ doanh nghiệp nội địa, phát triển hạ tầng và tăng cường giám sát thị trường.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và nhà đầu tư trong việc phát triển ngành bán lẻ Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Các cơ quan quản lý cần triển khai rà soát chính sách và xây dựng kế hoạch hỗ trợ doanh nghiệp nội địa, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài nhằm khai thác hiệu quả nguồn vốn FDI trong lĩnh vực phân phối bán lẻ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Một số vấn đề cơ bản về FDI trong lĩnh vực phân phối bán lẻ 1. Khái niệm về FDI và phân phối bán lẻ 1. Khái niệm và đặc điểm của FDI 1.1 Khái niệm về FDI - Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) đƣa ra khái niệm vào năm 1977, đƣợc chấp nhận khá rộng rãi: “FDI là một hoạt động đầu tƣ đƣợc thực hiện nhằm đạt đƣợc những lợi ích lâu dài trong một doanh nghiệp hoạt động trên lãnh thổ của một nền kinh tế khác nền kinh tế nƣớc chủ đầu tƣ. Mục đích của nhà đầu tƣ là giành đƣợc quyền quản lý thực sự doanh nghiệp”.[26, tr9] Phân tích: Lợi ích lâu dài (hay mối quan tâm lâu dài – lasting interest) : khi tiến hành đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài, các nhà đầu tƣ thƣờng đặt ra các mục tiêu lợi ích dài hạn.

Mục tiêu lợi ích dài hạn đòi hỏi phải có một quan hệ lâu dài giữa nhà đầu tƣ trực tiếp và doanh nghiệp nhận đầu tƣ trực tiếp đồng thời có một mức độ ảnh hƣởng đáng kể đối với việc quản lý doanh nghiệp này. Quyền quản lý thực sự doanh nghiệp (effective voice in management) ở đây chính là quyền kiểm soát doanh nghiệp. Quyền kiểm soát doanh nghiệp là quyền tham gia vào các quyết định quan trọng ảnh hƣởng đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp nhƣ thông qua chiến lƣợc hoạt động của công ty, phê chuẩn kế hoạch hành động do ngƣời quản lý hàng ngày của doanh nghiệp lập ra, quyết định việc phân chia lợi nhuận doanh nghiệp, quyết định phần vốn góp giữa các bên, tức là những quyền ảnh hƣởng lớn đến sự phát triển sống còn của doanh nghiệp. - Khái niệm của OECD: FDI là hoạt động đầu tƣ đƣợc thực hiện nhằm thiết lập các mối quan hệ kinh tế lâu dài với một doanh nghiệp đặc biệt là 10 z những khoản đầu tƣ mang lại khả năng tạo ảnh hƣởng đối với việc quản lý doanh nghiệp nói trên bằng cách: [26, tr9] + Thành lập hoặc mở rộng một doanh nghiệp hoặc một chi nhánh thuộc toàn quyền quản lý của chủ đầu tƣ; + Mua lại toàn bộ doanh nghiệp đã có; + Tham gia vào một doanh nghiệp mới; + Cấp tín dụng dài hạn (> 5 năm) Quyền kiểm soát: nắm từ 10% cổ phiếu thƣờng hoặc quyền biểu quyết trở lên.

Phân tích khái niệm: Khái niệm của OECD về cơ bản cũng giống với khái niệm của IMF về FDI, đó cũng là thiết lập các mối quan hệ lâu dài (tƣơng tự với việc theo đuổi lợi ích lâu dài trong khái niệm của IMF) và tạo ảnh hƣởng đối với việc quản lý doanh nghiệp. Tuy nhiên, khái niệm này chỉ ra cụ thể hơn cách thức để nhà đầu tƣ tạo ảnh hƣởng đối với hoạt động quản lý doanh nghiệp đó là: Hoặc thành lập hoặc mở rộng một doanh nghiệp hay một chi nhánh thuộc toàn quyền quản lý của chủ đầu tƣ (GI) : 100% Hoặc mua lại toàn bộ doanh nghiệp đã có (M&A): 100% Hoặc tham gia vào một doanh nghiệp mới (liên doanh) > OR = 10% Cấp tín dụng dài hạn (>5 năm): hoạt động cấp tín dụng của công ty mẹ dành cho công ty con với thời hạn lớn hơn 5 năm cũng đƣợc coi là hoạt động FDI. Về quyền kiểm soát doanh nghiệp FDI, OECD quy định rõ là 10% cổ phiếu thƣờng hoặc quyền biểu quyết trở lên. - WTO đƣa ra định nghĩa nhƣ sau về FDI: FDI xảy ra khi một nhà đầu tƣ từ một nƣớc (nƣớc chủ đầu tƣ) có đƣợc một tài sản ở một nƣớc khác (nƣớc thu hút đầu tƣ) cùng với quyền quản lý tài sản đó.

Phƣơng diện quản lý là thứ để phân biệt FDI với các công cụ tài chính khác. Trong phần lớn trƣờng hợp, 11 z cả nhà đầu tƣ lẫn tài sản mà ngƣời đó quản lý ở nƣớc ngoài là các cơ sở kinh doanh. Trong những trƣờng hợp đó, nhà đầu tƣ thƣờng đƣợc gọi là “công ty mẹ” và các tài sản đƣợc gọi là “công ty con” hay “chi nhánh công ty”.[66] - Theo định nghĩa của chính phủ Mỹ, ngoài những nội dung tƣơng tự khái niệm FDI của IMF và OECD, FDI còn gắn với “quyền sở hữu hoặc kiểm soát 10% hoặc hơn thế các chứng khoán kèm quyền biểu quyết của một doanh nghiệp hoặc lợi ích tƣơng đƣơng trong các đơn vị kinh doanh không có tƣ cách pháp nhân”. Bên cạnh việc có một lƣợng cổ phần trong doanh nghiệp, có nhiều cách khác để các nhà đầu tƣ nƣớc ngoài có thể dành đƣợc một mức độ ảnh hƣởng hiệu quả nhƣ: hợp đồng quản lý, hợp đồng thầu phụ, thỏa thuận chìa khóa trao tay, franchising, thuê mua, licensing… Đây không phải là FDI vì nó không đi kèm với một mức sở hữu cổ phần nhất định.

Tiếng nói hiệu quả trong quản lý phải đi kèm với một mức sở hữu cổ phần nhất định thì mới đƣợc coi là FDI. - Theo quan niệm của Việt Nam: Luật đầu tƣ năm 2005 mà quốc hội khóa XI đã thông qua có các khái niệm về đầu tƣ, đầu tƣ trực tiếp, đầu tƣ nƣớc ngoài, đầu tƣ ra nƣớc ngoài nhƣng không có khái niệm đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài – FDI. Tuy nhiên, có thể gộp các khái niệm trên lại và hiểu FDI là hình thức đầu tƣ do nhà đầu tƣ nƣớc ngoài bỏ vốn đầu tƣ và tham gia quản lý hoat động đầu tƣ ở Việt Nam hoặc nhà đầu tƣ Việt Nam bỏ vốn đầu tƣ và tham gia quản lý hoạt động đầu tƣ ở nƣớc ngoài theo quy định của luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan. Kết luận: FDI là một khoản đầu tƣ đòi hỏi một mối quan tâm lâu dài và phản ảnh lợi ích dài hạn và quyền kiểm soát (control) của một chủ thể cƣ trú ở một nền kinh tế (đƣợc gọi là chủ đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài hoặc doanh nghiệp mẹ) trong một doanh nghiệp cƣ trú ở một nền kinh tế khác nền kinh tế 12 z của chủ đầu tƣ nƣớc ngoài (đƣợc gọi là doanh nghiệp FDI hay doanh nghiệp chi nhánh hay chi nhánh nƣớc ngoài).

FDI chỉ ra rằng Chủ đầu tƣ phải có một mức độ ảnh hƣởng đáng kể đối với việc quản lý doanh nghiệp cƣ trú ở một nền kinh tế khác. Tiếng nói hiệu quả trong quản lý phải kèm với một mức sở hữu cổ phần nhất định thì mới đƣợc coi là FDI.2 Đặc điểm của FDI - Tìm kiếm lợi nhuận: FDI chủ yếu là đầu tƣ tƣ nhân với mục đích hàng đầu là tìm kiếm lợi nhuận. Các nƣớc nhận đầu tƣ, nhất là các nƣớc đang phát triển cần lƣu ý điều này khi tiến hành thu hút FDI, phải xây dựng cho mình một hành lang pháp lý đủ mạnh và các chính sách thu hút FDI hợp lý để hƣớng FDI vào phục vụ cho các mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội ở nƣớc mình, tránh tình trạng FDI chỉ phục vụ cho mục đích kiếm lợi nhuận của các chủ đầu tƣ. - Các chủ đầu tƣ nƣớc ngoài phải đóng góp một tỷ lệ vốn tối thiểu trong vốn pháp định hoặc vốn điều lệ tùy theo quy định của luật pháp từng nƣớc để giành quyền kiểm soát hoặc tham gia kiểm soát doanh nghiệp nhận đầu tƣ.

Luật các nƣớc thƣờng quy định không giống nhau về vấn đề này. Luật Mỹ quy định tỷ lệ này là 10%, Pháp và Anh là 20%. Việt Nam theo luật hiện hành thì Nhà đầu tƣ nƣớc ngoài có thể góp vốn với tỷ lệ không quá 49%. Còn theo quy định của OECD thì tỷ lệ này là 10% các cổ phiếu thƣờng (OR) hoặc quyền biểu quyết của doanh nghiệp – mức đƣợc công nhận cho phép nhà đầu tƣ nƣớc ngoài tham gia thực sự vào quản lý doanh nghiệp.

- Tỷ lệ đóng góp của các bên trong vốn điều lệ hoặc vốn pháp định sẽ quy định quyền và nghĩa vụ của mỗi bên, đồng thời lợi nhuận và rủi ro cũng đƣợc phân chia dựa vào tỷ lệ này. 13 z - Thu nhập mà chủ đầu tƣ thu đƣợc phụ thuộc vào kết quả kinh doanh của doanh nghiệp mà họ bỏ vốn đầu tƣ, nó mang tính chất thu nhập kinh doanh chứ không phải lợi tức. - Chủ đầu tƣ quyết định đầu tƣ, quyết định sản xuất kinh doanh và tự chịu trách nhiệm về lỗ lãi. Nhà đầu tƣ nƣớc ngoài đƣợc quyền lựa chọn lĩnh vực đầu tƣ, hình thức đầu tƣ, thị trƣờng đầu tƣ, quy mô đầu tƣ và cũng nhƣ công nghệ cho mình do đó sẽ tự đƣa ra những quyết định có lợi nhất cho họ.

Vì thế, hình thức này mang tính khả thi và hiệu quả kinh tế cao, không có những ràng buộc về chính trị, không để lại gánh nặng nợ nần cho các nền kinh tế nƣớc nhận đầu tƣ. FDI thƣờng kèm theo chuyển giao công nghệ cho các nƣớc tiếp nhận đầu tƣ. Thông qua hoạt động FDI, nƣớc chủ nhà có thể tiếp nhận đƣợc công nghệ, kỹ thuật tiên tiến, học hỏi kinh nghiệm quản lý. Ví dụ trong lĩnh vực bƣu chính viễn thông của Việt Nam, hầu hết công nghệ mới trong lĩnh vực này có đƣợc nhờ chuyển giao công nghệ từ nƣớc ngoài.

Tóm lại, điểm quan trọng để phân biệt FDI với các hình thức đầu tƣ khác là quyền kiểm soát, quyền quản lý đối tƣợng tiếp nhận đầu tƣ. Đối với nƣớc tiếp nhận đầu tƣ thì ƣu điểm của hình thức này là tính ổn định và hiệu quả sử dụng vốn của FDI cao hơn các hình thức khác. Nhà đầu tƣ không dễ dàng rút vốn để chuyển sang các hình thức đầu tƣ khác nếu thấy sự bất ổn của nền kinh tế nƣớc nhận đầu tƣ. Do đó, mức độ ổn định của dòng vốn đầu tƣ đối với host country cao hơn.

Nhƣợc điểm là host country bị phụ thuộc vào kinh tế ở khu vực FDI. Đối với nhà đầu tƣ: Chủ động nên có thể nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tƣ, lợi nhuận thu về cao hơn. Có thể chiếm lĩnh thị trƣờng tiêu thụ sản phẩm, khai thác nguồn nguyên liệu, nhân công giá rẻ và những lợi thế khác của nƣớc nhận đầu tƣ, tranh thủ những ƣu đãi từ các nƣớc nhận đầu tƣ. 14 z Tuy nhiên, hình thức này mang tính rủi ro cao vì anh ta hoàn toàn chịu trách nhiệm về dự án đầu tƣ.

Hoạt động đầu tƣ chịu sự điều chỉnh từ phía nƣớc nhận đầu tƣ. Không dễ dàng thu hồi và chuyển nhƣợng vốn. Khái niệm về phân phối bán lẻ 1.1 Khái niệm - Theo định nghĩa của Hội đồng thƣơng mại và phát triển của Liên hợp quốc: Bán lẻ là hoạt động mà nhà phân phối bán cho ngƣời tiêu dùng cuối cùng.