CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN NGÀNH NÔNG NGHIỆP 1. KHÁI QUÁT VỀ ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP 1. Nông nghiệp và vai trò của Nông nghiệp a. Nông nghiệp Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội, sử dụng đất đai để trồng trọt và chăn nuôi, khai thác cây trồng và vật nuôi làm tư liệu và nguyên liệu lao động chủ yếu để tạo ra lương thực thực phẩm và một số nguyên liệu cho công nghiệp.
Nông nghiệp theo nghĩa rộng nhất bao gồm nông - lâm - ngư nghiệp, phát triển nông nghiệp cũng có nghĩa là phát triển nông - lâm - ngư nghiệp. Ngoài ra phát triển nông nghiệp còn gắn liền với phát triển nông thôn và nâng cao các điều kiện sinh hoạt ở nông thôn và nâng cao các điều kiện sinh hoạt ở nông thôn. Nông nghiệp được hiểu theo nghĩa hẹp chỉ bao gồm hai ngành trồng trọt và chăn nuôi. Vai trò của ngành nông nghiệp trong nền kinh tế Sau 28 năm đổi mới, nông nghiệp Việt Nam đã đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đảm bảo an ninh lương thực, tạo việc làm và thu nhập cho 70% dân cư, là nhân tố quyết định xóa đói giảm nghèo, góp phần phát triển kinh tế đất nước và ổn định chính trị - xã hội.
Nông nghiệp Việt Nam đã có những bước phát triển vượt bậc: giá trị sản xuất và giá trị gia tăng đã tăng liên tục trong một thời gian dài, sản lượng hàng hóa ngày càng tăng, xuất khẩu tăng trưởng với tốc độ cao, thu nhập và đời sống của dân cư nông thôn ngày càng được cải thiện. Vai trò của nông nghiệp thể hiện ở các khía cạnh sau: Luan van 9 - Cung cấp lương thực thực phẩm Hầu hết các nước đang phát triển đều dựa vào nông nghiệp trong nước để cung cấp lương thực thực phẩm cho tiêu dùng, nó tạo nên sự ổn định, đảm bảo an toàn cho phát triển. Cũng cần chú ý rằng, nhập khẩu các yếu tố đầu vào của sản xuất (nguyên vật liệu, máy móc, thiết bị cho sản xuất) làm tăng vốn sản xuất, còn việc nhập khẩu lương thực thực phẩm là để tiêu dùng, không gia tăng vốn sản xuất cho nền kinh tế. - Cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp Nguyên liệu từ nông nghiệp là đầu vào quan trọng cho sự phát triển của các ngành công nghiệp chế biến nông sản trong giai đoạn đầu quá trình công nghiệp hóa ở nhiều nước đang phát triển.
- Cung cấp ngoại tệ cho nền kinh tế Thông qua xuất khẩu nông sản các nước đang phát triển đều có nhu cầu rất lớn về ngoại tệ để nhập khẩu máy móc, vật tư, thiết bị, nguyên liệu mà chưa tự sản xuất được trong nước. Một phần nhu cầu ngoại tệ đó, có thể đáp ứng được thông qua xuất khẩu nông sản. Nông sản còn được coi là nguồn hàng hóa để phát triển ngành ngoại thương ở giai đoạn đầu. Trong lịch sử, quá trình phát triển của một số nước cho thấy vốn được tích lũy từ những ngành nông nghiệp tạo ra hàng hóa xuất khẩu.
Đó là trường hợp của các nước Úc, Canada, Đan Mạch, Thụy Điển, Tân Tây Lan, Mỹ, và cả Việt Nam. - Tạo vốn, lao động và thị trường Nông nghiệp là ngành kinh tế đóng vai trọng như một nhân tố tạo vốn, lao động và thị trường cho thời kì đầu của quá tŕnh công nghiệp hoá - Hiện đại hoá ở các nước đang phát triển. Một nước chỉ có thể tiến hành thành công Luan van 10 công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước khi có đủ vốn và các nguồn lực. Trong giai đoạn đầu này, công nghiệp và dịch vụ vẫn chưa phát triển, thì nông nghiệp với ưu thế là ngành truyền thống sẽ tạo được một khối lượng lớn nông sản có giá trị cao và có thể xuất khẩu; từ đó tạo ra một nguồn vốn khá lớn cho ngành công nghiệp.
Nông nghiệp cũng là ngành cung cấp đầu vào cho công nghiệp chế biến. Với lực lượng lao động đông đảo trong ngành nông nghiệp sẽ là tiềm năng to lớn cho nguồn nhân lực của ngành, với trình độ tay nghề khá cao (nếu được chú ý đào tạo và bồi dưỡng hợp lí ) có sự cần cù chăm chỉ, giá nhân công lại rẻ, điều này sẽ tạo thuận lợi lớn cho ngành công nghiệp phát triển. Như vậy nông nghiệp là ngành kinh tế tạo những tiền đề, cơ sở ban đầu cho sự công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước. Nông nghiệp cung cấp vốn cho các ngành kinh tế khác thông qua: + Dạng trực tiếp: như nguồn thu từ thuế đất nông nghiệp, thuế xuất khẩu nông sản, nhậu khẩu tư liệu sản xuất nông nghiệp.
Nguồn thu này được tập trung vào ngân sách nhà nước và dùng để đầu tư cho phát triển kinh tế. + Dạng gián tiếp: với chính sách quản lý giá của nhà nước theo xu hướng là giá sản phẩm công nghiệp tăng nhanh hơn giá nông sản, tạo điều kiện cho gia tăng nhanh tích lũy công nghiệp từ “hy sinh” của nông nghiệp. - Làm phát triển thị trường nội địa Nông nghiệp và nông thôn là thị trường rộng lớn và chủ yếu của sản phẩm trong nước. Việc tiêu dùng của người nông dân và mạng dân cư nông thôn đối với hàng hóa công nghiệp, hàng hóa tiêu dùng (vải, đồ gỗ, dụng cụ gia đình, vật liệu xây dựng), hàng hóa tư liệu sản xuất (phân bón, thuốc trừ sâu, nông cụ, trang thiết bị, máy móc) là tiêu biểu cho sự đóng góp về mặt thị trường của ngành nông nghiệp đối với quá trình phát triển kinh tế.
Luan van 11 Sự đóng góp này cũng bao gồm cả việc bán lương thực, thực phẩm và nông sản nguyên liệu cho các ngành kinh tế khác. Bản chất và đặc điểm của Đầu tư phát triển nông nghiệp a. Khái niệm đầu tư phát triển nông nghiệp Đầu tư phát triển là loại đầu tư trong đó người có tiền bỏ vốn để tiến hành các hoạt động nhằm tạo ra tài sản mới cho nền kinh tế làm tăng tiềm lực sản xuất kinh doanh và mọi hoạt động xã hội khác, là điều kiện chủ yếu để tạo việc làm và nâng cao đời sống của người dân trong xã hội. Đầu tư phát triển nông nghiệp là một bộ phận của đầu tư phát triển.
Nó là việc tiến hành thực hiện một chuỗi các hoạt động chi tiêu, hao phí các nguồn lực: Nguồn lực tài chính, nguồn lực vật chất (đất đai, máy móc thiết bị, nguyên vật liệu…), nguồn lực lao động và trí tuệ…để nhằm cải thiện và nâng cao hiệu quả nông nghiệp. Đặc trưng đầu tư phát triển trong nông nghiệp Nông nghiệp là một ngành kinh tế đặc thù với những đặc điểm riêng biệt. Vì vậy mà đầu tư trong nông nghiệp cũng có những đặc điểm riêng: Đặc trưng thứ nhất là đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp là quá trình thực hiện một công cuộc đầu tư cũng như việc thu hoạch những kết quả của nó chịu ảnh huởng nhiều của các điều kiện tự nhiên. Điều đặc trưng này là do đặc điểm ngành nông nghiệp chi phối.
Đầu tiên, khi đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, do đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu nên chúng ta phải nghiên cứu rất kĩ về các điều kiện của đất, chất lượng và đặc điểm của đất và đặc điểm về địa hình. Bởi vì, đất tốt hay xấu ảnh hưởng rất mạnh tới quá trình thực hiện đầu tư và thành quả thu được. Nếu đất tốt thì cây trồng phát triển thuận lợi, có xây dựng hạ tầng cơ sở thì cũng giảm chi phí và ngược lại. Nghiên cứu về đất còn cho chóng ta biết nên trồng loại cây nào, nên nuôi loại động vật gì, để từ đó có kế hoạch sản xuất.
Địa hình cũng có ảnh hưởng Luan van 12 tới đầu tư, nếu địa hình bằng phẳng thì có thể đầu tư nhiều loại cây trồng, vật nuôi thích hợp cho vùng đồng bằng, đỡ tốn công san lấp và thuận lợi về giao thông do vậy vận chuyển các nông sản mang ra thị trường nhanh và đảm bảo tươi sống. Khi đầu tư dựa vào điều kiện của địa hình để có những chính sách đầu tư phù hợp nhất. Khí hậu cũng ảnh hưởng tới quá trình đầu tư, khi đầu tư người ta thường phải nghiên cứu rõ điều kiện khí hậu. Bởi nó có ảnh hưởng mạnh tới kết quả của sản xuất nông nghiệp hay kết quả đầu tư.
Ví dụ như: khi tiến hành đầu tư xây dựng hệ thông thuỷ lợi thì thường tiến hành vào mùa nước cạn, bởi khi nước lên thì việc xây dựng rất khó và cực kỳ tốn kém. Hoặc khi ta đầu tư một loại cây lương thực náo đó, chẳng hạn như cây lúa, ta không thể trồng lúa vào mùa đông lạnh, bởi lúa là cây không thích hợp với điều kiện giá rét. Do vậy mà khi đầu tư vào nông nghiệp các nhà đầu tư phải nghiên cứu rất kỉ đặc điểm tự nhiên của từng vùng để có thể có những công cuộc đầu tư mang hiệu quả cao hoặc có những biện pháp pháp tránh ảnh hưởng xấu của tự nhiên hữu hiệu. Do sản xuất nông nghiệp có tính thời vụ nên đầu tư trong nông nghiệp cũng mang tính thời vụ khá rõ rệt.
Rất nhiều hoạt động đầu tư trong nông nghiệp phải nghiên cứu thời điểm đầu tư và chọn khu vực điểm điểm đầu tư. Bởi vì, trồng trọt và chăn nuôi không thể tiến hành quanh năm cho nên chọn thời điểm để sản xuất là rất cần thiết. Do vậy khi đầu tư vào một loại đối tượng nào đó thì ta chỉ có thể bắt đầu đầu tư tại một thời gian rõ ràng và cố định trong năm, như trồng cây thì thường phải vào mùa xuân. Tuy nhiên, với trình độ khoa học phát triển chúng ta có thể đầu tư đa dạng và với khoảng thời gian rộng hơn.
Một đặc trưng nổi trội của đầu tư trong nông nghiệp đó là nó đỏi hỏi một lượng vốn đầu tư khá lớn, có độ rủi ro cao nhưng tỷ suất lợi nhuận lại thấp Luan van 13 hơn nhiều so với các ngành, lĩnh vực khác. Cụ thể, khi ta tiến hành đầu tư vào hệ thống cơ sở hạ tầng (như hệ thống thuỷ lợi ) hay khoa học công nghệ thì lượng vốn đầu tư không nhỏ chút nào. Ví dụ như, để phát hiện ra một loại giống mới cho sản xuất nông nghiệp thì lượng vốn bỏ ra và số nhà khoa học cần cho nghiên cứu không thua kém để cho một sản phẩm công nghiệp mới ra đời. Hoặc chi phí để xây một hệ thống thuỷ lợi cũng không kém việc xây dựng một nhà máy hay một khách sạn du lịch.