phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, hình vẽ, bảng biểu minh họa và phụ lục, nội dung luận án được kết cấu thành 4 chương, 11 tiết. 6 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Giao thông nói chung và giao thông nông thôn nói riêng là một lĩnh vực hết sức quan trọng đối với tăng trưởng và phát triển kinh tế của mọi quốc gia, nhất là những quốc gia nông nghiệp đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH). Đầu tư cho giao thông nói chung và giao thông nông thôn nói riêng đòi hỏi nguồn vốn rất lớn nhưng không thể trực tiếp thu hồi được, chủ yếu mang tính chất tác động dài hạn đến phát triển. Vì vậy, nhà nước thường là chủ đầu tư chính cho các dự án phát triển giao thông nói chung và phát triển giao thông nông thôn nói riêng.
Theo đó, việc huy động và quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn vốn này cho hạ tầng GTNT luôn là một trong những vấn đề trung tâm nhận được sự quan tâm của nhiều chủ thể, từ Chính phủ đến các tổ chức quốc tế cũng như các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước, trong đó có thể kể đến một số công trình nghiên cứu tiêu biểu sau: 1. NHỮNG NGHIÊN CỨU NGOÀI NƢỚC LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Những nghiên cứu về kết cấu hạ tầng giao thông, đầu tƣ phát triển kết cấu hạ tầng giao thông nói chung Trên phương diện nghiên cứu về lý luận, có không ít nghiên cứu luận bàn xoay quanh những vấn đề hoặc trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến giao thông, giao thông nông thôn. Chẳng hạn như những nghiên cứu sau đây: Báo cáo phát triển thế giới năm 1994 của Ngân hàng Thế giới (WB - World Bank) (World Development Report 1994) [96].
Bản báo cáo này đã trình bày một phần riêng biệt về việc chuẩn bị kết cấu hạ tầng ở các nước đang phát triển. Theo báo cáo này, việc xây dựng kết cấu hạ tầng tác động đối với phát triển kinh tế được nhìn nhận đánh giá trên 3 giác độ: tác động đối với phát triển kinh tế; tác động đối với xóa đói giảm nghèo và tác động đối với môi trường thiên nhiên. Đồng thời, báo 7 cáo cùng đã đề xuất một số phương án cho hoạt động xây dựng và quản lý kết cấu hạ tầng đối với các nước đang phát triển. Bản tóm tắt chính sách “Transport Infrastructure and Poverty Reduction” dịch là “Kết cấu hạ tầng giao thông và xóa đói giảm nghèo” [93] tại Hội thảo: Kết cấu hạ tầng giao thông và xóa đói giảm nghèo do ADBI (Viện Ngân hàng Phát triển Châu Á - Asia Development Bank Institute) tổ chức, năm 2005.
Bản tóm tắt này đã trình bày một số vấn đề chính sách chính và các khuyến nghị về phát triển kết cấu hạ tầng giao thông; trong đó đã nhấn mạnh rằng kết cấu hạ tầng giao thông góp phần vào tăng trưởng kinh tế và cũng cho thấy rằng cải thiện kết cấu hạ tầng giao thông có thể là điều kiện cần cho công tác xóa đói giảm nghèo nhưng đó chưa phải là điều kiện đủ. Có những nơi việc đầu tư vào kết cấu hạ tầng giao thông chưa mang lại được nhiều lợi ích cho người nghèo. Chính vì vậy, bản tóm tắt đưa ra những vấn đề liên quan đến mối quan hệ giữa kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn và công tác xóa đói giảm nghèo cũng như đề xuất một số giải pháp về mặt chính sách, thể chế nhằm tăng cường tác động của kết cấu hạ tầng giao thông đối với công tác xóa đói giảm nghèo. “Economic Impact of Pubic Transportation Investment” dịch là “Tác động kinh tế của đầu tư vào giao thông công cộng” của tác giả Glen Weisbrod [81] đã chỉ ra rằng, sự phát triển của giao thông sẽ giúp tiết kiệm chi phí sản xuất, tạo tính di động trong hoạt động kinh tế, tạo ra công ăn việc làm và tăng trưởng kinh tế.
Đầu tư vào giao thông công cộng có tác động lâu dài, vì vậy, cần phải coi trọng việc xem xét lợi ích, chi phí và mức độ của hoạt động này. Thông qua phân tích định lượng về tác động của giao thông công cộng đối với nền kinh tế, tác giả đã đưa ra giải pháp nhằm thu hút đầu tư vào giao thông công cộng, trong đó nhấn mạnh vai trò của hoạt động thu hút đầu tư trong xã hội thay vì chỉ trông chờ vào nguồn vốn đầu tư từ NSNN. Đồng quan điểm với cuốn sách của tác giả Glen Weisbrod, cuốn “Transport Infrastructute Investment: Capturing the Wider Benefits of Investment in Transport Infrastructure” dịch là “Đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông: nắm bắt những lợi ích lớn hơn của việc đầu tư vào kết cấu hạ tầng giao thông” [90] cũng phân tích và chứng minh rằng, đầu tư vào kết cấu hạ tầng giao thông sẽ mang lại nhiều lợi ích xã 8 hội to lớn. Chính vì vậy, cần phải tạo cơ hội để khu vực tư nhân cùng tham gia vào hoạt động đầu tư này.
Báo cáo “An economic analysis of transportation infrastructure investment” dịch là “Phân tích kinh tế của hoạt động đầu tư vào kết cấu hạ tầng giao thông” [84] cũng nhấn mạnh rằng một mạng lưới giao thông chất lượng cao có vai trò vô cùng quan trọng đối với một nền kinh tế hàng đầu. Ở Mỹ, một mạng lưới giao thông có hiệu quả sẽ giúp tạo ra công ăn việc làm, cho phép các công ty mở rộng kinh doanh, làm cho các hàng hóa gia đình trở nên rẻ hơn. Thêm vào đó, tác động kinh tế của đầu tư vào kết cấu hạ tầng thông minh trong dài hạn chính là tạo lợi thế cạnh tranh, năng suất, sự đổi mới, giá cả thấp hơn và thu nhập cao hơn trong ngắn hạn, nó sẽ tạo ra hàng nghìn công ăn việc làm cho người Mỹ. Vì vậy, cần phải xây dựng lại hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông ở Mỹ.
Báo cáo năm 2013 của UNCTAD trình bày trong Hội nghị Liên hợp quốc về thương mại và phát triển với chủ đề “Supporting infrastructure development to promote economic integration: the role of the public and private sectors” [83] được dịch là “Hỗ trợ phát triển kết cấu hạ tầng nhằm thúc đẩy hội nhập kinh tế: vai trò của khu vực công và tư nhân” cũng khẳng định rằng, phát triển kết cấu hạ tầng có thể đóng góp nhiều vào sự tăng trưởng và phát triển của kinh tế - xã hội. Báo cáo này cho rằng sự đóng góp đó được thực hiện qua một số kênh, chẳng hạn như giảm chi phí giao dịch, tăng độ bền của vốn hàng hóa, hiệu quả thương mại và đầu tư cao hơn, mở rộng phạm vi và đa dạng hóa nguồn cung cấp để đạt được hiệu quả kinh tế theo quy mô. Trong những năm gần đây, quan hệ đối tác công - tư đã trở thành trọng tâm của nhiều cuộc thảo luận về phát triển kết cấu hạ tầng. Việc tài trợ của các ngân hàng là cần thiết và đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng đầu tư vào phát triển kết cấu hạ tầng ở những quốc gia có thu nhập thấp.
Những nghiên cứu về kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn, kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn ở các nƣớc đang phát triển và những tác động của nó Nông thôn là một khu vực trọng yếu của hầu hết các quốc gia, nhất là các nước đang phát triển vì đó là nơi sinh sống của đông đảo dân cư, cũng là nơi cung 9 cấp các mặt hàng nông sản chính cho quốc gia. Vì vậy, đầu tư vào phát triển giao thông nói chung và phát triển giao thông nông thôn nói riêng tại các quốc gia này là hoạt động vô cùng quan trọng, góp phần cải thiện đời sống cũng như an sinh xã hội của người dân. Chính vì vậy, có không ít các nghiên cứu xoay quanh vấn đề phát triển giao thông nói chung, giao thông nông thôn nói riêng ở các nước đang phát triển. Cụ thể như: các nghiên cứu về hiện trạng huy động, sử dụng vốn cho phát triển giao thông phát triển giao thông nông thôn ở một quốc gia hoặc kinh nghiệm về sử dụng vốn của Nhà nước Chính phủ cho phát triển giao thông nông thôn… Một số nghiên cứu tiêu biểu có thể kể đến ở giác độ này như: Satish với bài viết “Rural Infrastructure and Growth: An Overview”được dịch là “Tổng quan về kết cấu hạ tầng nông thôn và tăng trưởng” [91] khẳng định rằng kết cấu hạ tầng nông thôn có vai trò cực kỳ quan trọng đối với phát triển nông nghiệp cũng như toàn bộ nền kinh tế của khu vực nông thôn, đồng thời góp phần vào việc cải thiện đời sống của người dân.
Tuy nhiên, các dự án kết cấu hạ tầng nói chung và các dự án kết cấu hạ tầng ở nông thôn nói riêng đòi hỏi rất nhiều vốn đầu tư ban đầu trong khi thời gian thu hồi vốn dài, lại chứa nhiều rủi ro với tỷ lệ lợi nhuận mang lại từ đầu tư thấp. Vì vậy, tư nhân ít khi muốn đầu tư vào phát triển kết cấu hạ tầng mà hoạt động này chủ yếu được khu vực nhà nước thực hiện. Tài liệu nghiên cứu “Design and Appraisal of Rural Transport Infrastructure: Ensuring Basic Access for Rural Communities” dịch là “Thiết kế và phê chuẩn kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn: đảm bảo khả năng tiếp cận cơ bản cho các cộng đồng nông thôn” [88] cho rằng điều kiện khó khăn về kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn ở các nước đang phát triển làm hạn chế các nỗ lực xóa đói giảm nghèo và làm trì trệ tăng trưởng kinh tế. Vì vậy, đầu tư vào mạng lưới kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn có một vai trò rất quan trọng.
Tuy nhiên, việc đầu tư không nên chỉ giới hạn trong hệ thống đường sá, cầu cống mà còn phải nhằm vào việc cung cấp các dịch vụ giao thông, các phương tiện giao thông. Để làm được như vậy, cần có các biện pháp quản lý và cung cấp tài chính phù hợp, nhất là việc thiết kế và phê duyệt các dự án giao thông nông thôn. Cuốn sách “Rural Transport in Developing Countries” dịch là “Giao thông nông thôn ở các nước đang phát triển” của Ian Barwell, Geoff Edmonds [82] là một 10 cuốn sách nghiên cứu công phu, khảo sát đánh giá về các chính sách giao thông nông thôn ở các nước đang phát triển và được cụ thể hóa qua nghiên cứu trường hợp ở 9 quốc gia, bao gồm: Malaysia, Ấn Độ, Nigeria, Kenya, Hàn Quốc, Phillipines, Tanzania, Bangladesh.