Phần mở đầu Chương 2: Cơ sở lý luận về đầu tư công tại địa phương Chương 3 Thực trạng đầu tư công tại Hà Nội giai đoạn 2016-2018 Chương 4: Giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư công tại Hà Nội đến năm 2025 3 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÂU TƯ CÔNG TẠI ĐỊA PHƯƠNG 2. Khái niệm, mục tiêu, vai trò và đặc điểm của đầu tư công 2. Khái niệm đầu tư công Có hai quan điểm khác nhau về đầu tư công: Thứ nhất, đầu tư công có thể hiểu là toàn bộ nội dung liên quan đến đầu tư sử dụng vốn nhà nước, bao gồm hoạt động đầu tư sử dụng vốn nhà nước cho các chương trình kinh tế - xã hội không nhằm mục đích lợi nhuận; và các hoạt động đầu tư, kinh doanh sử dụng vốn nhà nước trong các doanh nghiệp nhà nước nhằm đạt mục tiêu lợi nhuận. Thứ hai, đầu tư công cũng có thể được giới hạn trong phạm vi hẹp hơn, là các hoạt động đầu tư bằng vốn nhà nước cho các dự án, chương trình không vì mục tiêu lợi nhuận.
Tùy vào góc nhìn của từng đối tượng mà quan điểm về đầu tư công là khác nhau. Nếu xét theo nguồn vốn thì bất cứ khoản đầu tư nào sử dụng nguồn vốn nhà nước với quy mô, mục đích hay đầu tư vào lĩnh vực nào đều được coi là đầu tư công, tức là của chung, không của riêng cá nhân hay pháp nhân nào. Tuy nhiên nếu xét theo mục đích đầu tư thì đầu tư công được hiểu là đầu tư phục vụ lợi ích chung của cộng đồng vì vậy chỉ bao gồm những khoản đầu tư cho các chương trình dự án không vì mục tiêu lợi nhuận. Dù cách hiểu, cách diễn đạt có khác nhau, song điểm chung nhất là hoạt động đầu tư có nguồn vốn của nhà nước (từ ngân sách nhà nước, do nhà nước vay, do nhà nước bảo lãnh khoản vay…) Để có một khái niệm thống nhất về đầu tư công, Luật Đầu tư công của Việt Nam á dụng khái niệm: “Đầu tư công là hoạt động đầu tư của Nhà nước vào các chương trình, dự án xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và đầu tư vào các chương trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.” (Luật Đầu tư công năm 2016, điều 4, khoản 15) Theo đó lĩnh vực đầu tư công bao gồm: - Đầu tư chương trình, dự án kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội; - Đầu tư phục vụ hoạt động cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp, tổ chức chính 4 trị-xã hội; - Đầu tư và hỗ trợ hoạt động cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích; - Đầu tư của Nhà nước tham gia thực hiện dự án theo hình thức đối tác công tư Có thể hiểu, hoạt động đầu tư công là hoạt động dùng vốn Nhà nước để chi cho hoạt động đầu tư phát triển, hướng tới phục vụ người dân và cộng đồng.
Đây là hoạt động đầu tư cấp thiết và không thể thiếu của mỗi quốc gia, đặc biệt với một nước ở giai đoạn “nước đang phát triển” như Việt Nam. Vì thế, đầu tư công luôn được đặc biệt chú trọng nhằm mang lại hiệu quả phát triển đất nước. Mục tiêu của đầu tư công - Đầu tư công nhằm mục tiêu tạo mới, nâng cấp, củng cố năng lực hoạt động của nền kinh tế thông qua gia tăng giá trị các tài sản công, thông qua đó nâng cao năng lực phục vụ của hệ thống hạ tầng kinh tế, hạ tầng xã hội dưới hình thức sở hữu toàn dân được cải thiện và gia tăng. - Hoạt động đầu tư công góp phần thực hiện một số mục tiêu xã hội trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của quốc gia, ngành, vùng và các địa phương.
Thông qua các chương trình mục tiêu quốc gia nhiều vấn đề về xã hội, văn hóa, môi trường được giải quyết. Mục tiêu phát triển bền vững được đảm bảo. - Hoạt động đầu tư công còn góp phần điều tiết nền kinh tế thông qua việc tác động đến thành tố chi tiêu Chính phủ trong tổng cầu của nền kinh tế: AD = C + I + G + NX Cụ thể, gia tăng đầu tư công thông qua tăng chi NSNN, mở rộng tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước và tín dụng đối với các đối tượng chính sách được thụ hưởng, trong bối cảnh hiệu quả đầu tư xã hội và đầu tư công chưa cao có thể dẫn đến các hệ lụy như gia tăng tổng phương tiện thanh toán, mất cân đối cung- cầu ngoại tệ, gia tăng nhập siêu, lạm phát và lấn át đầu tư tư nhân. Vai trò của đầu tư công 2.
Vai trò của đầu tư công đối với nền kinh tế Trong nhiều thập kỷ qua, đầu tư công ở nước ta được xem là động lực quan trọng nhất cho sự phát triển của nền kinh tế, là một thành phần quan trọng của tổng cầu xã hội, cũng như góp phần gia tăng tổng cung và năng lực kinh tế; định vị và củng cố nền kinh tế đất nước trong mối quan hệ với khu vực và quốc tế; đầu tư mồi, tạo cú huých và duy trì động lực tăng trưởng, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo việc làm xã 5 hội. Thực tế cho thấy, nhà nước đã và đang là nhà đầu tư áp đảo, dẫn dắt thị trường, tác động mạnh mẽ tới diễn biến thị trường. Về hoạt động điều tiết nền kinh tế vĩ mô, đầu tư công được xem như một công cụ quản lý của nhà nước. Bằng đầu tư công, nhà nước thực hiện quyền lực nhà nước thông qua các chính sách tài khóa và tiền tệ, từ đó ổn định nền kinh tế, hạn chế đà suy giảm kinh tế trước các tác động bất lợi của khủng hoảng tài chính từ bên ngoài.
Chính sách tài khóa trong nền kinh tế là chính sách thông qua chế độ thuế và đầu tư công để tác động đến nền kinh tế, chính sách tài khóa cùng với chính sách tiền tệ là các chính sách kinh tế vĩ mô quan trọng, nhằm ổn định và phát triển kinh tế. Khi có những tác động của các cuộc khủng hoảng bên ngoài, Chính phủ phải đối phó với những biến động gây nên bởi việc hội nhâp sâu vào nền kinh tế toàn cầu. Việc Chính phủ lựa chọn các ưu tiên, trì hoãn hoặc hủy bỏ các dự án đầu tư công, đồng thời ý thức rõ ràng những rủi ro gây nên bởi các tổng công ty nhfa nước quy mô lớn trong việc tạo ra hoặc kiểm soát các công ty tài chính trung gian, cũng như sẵn sàng nhìn nhận lại việc quản lý, giám sát và đầu tư của các tổ chức kinh tế và tập đoàn nhà nước sẽ có những tác động tốt trong việc ứng phó và phát triển kinh tế khi có khủng hoảng. Vai trò của đầu tư công được thể hiện trên ba khía cạnh quan trọng sau: - Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế dựa trên việc đầu tư cho các công trình hạ tầng, cơ sở vật chất, ký thuật.
Các khoản đầu tư công mang tính tích lũy tài sản cố định cho nền kinh tế. Khi cơ sở hạ tầng càng hoàn thiện hơn sẽ thúc đẩy lưu thông hàng hóa, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Việc nhà nước đầu tư vào cơ sở hạ tầng cũng góp phần thúc đẩy đầu tư từ khu vực ngoài nhà nước. Bên cạnh đó, đầu tư công cũng thúc đẩy quá trình chuyển dịch kinh tế, góp phần tạo lập một cơ cấu kinh tế về nhành nghề, khu vực cân bằng hơn thông qua các chính sách khuyến khích đầu tư hay đầu tư trực tiếp vào những ngành nghề mà tư nhân ít quan tâm.
- Góp phần tạo lập tính công bằng trong phân phối thu nhập, giảm khoảng cách giàu nghèo, giảm bất bình đẳng, bất công trong xã hội bằng các chương trình, dự án kinh tế ở các khu vực khó khan, đầu tư cho đồng bào dân tộc thiểu số. Việc phân bố vốn đầu tư công cho các địa phương cũng đảm bảo điều tiết, phân phối các nguồn lực hợp lý và công bằng giữa các địa phương, nâng cao đời sống cho nhân dân. - Đầu tư công còn góp phần ổn định và tăng cường quốc phòng an ninh. Khu vực tư nhân không thể và cũng không muốn đầu tư vào các công trình, dự án về quốc phòng vì không mang lại hiệu quả kinh tế trước mắt.
Nhưng các công trình, dự án này lại là cơ sở quan trọng, góp phần bảo vệ Tổ quốc, giữ vững độc lập, chủ quyền quốc 6 gia. Ảnh hưởng của đầu tư công tại địa phương Đầu tư công tại địa phương có thể hiểu là việc phân bổ lợi ích cho người dân từ các nguồn lực tài chính của địa phương thông qua các công trình công cộng, các cơ sở hạ tầng, dịch vụ hỗ trợ hoạt động nghiên cứu và phát triển của doanh nghiệp, tạo việc làm, bảo vệ các quyền cơ bản và nâng cao chất lượng cuộc sống trong phạm vi địa giới hành chính của địa phương đó. Có thể thấy rằng hiện nay, vai trò của đầu tư công đối với các địa phương là rất quan trọng. Ở Việt Nam, vốn đầu tư công đóng vai trò chủ đạo trong việc thu hút các nguồn lực về vốn cho đầu tư phát triển tại địa phương.
Từ đó giúp nâng cấp kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội, thay đổi diện mạo của địa phương, tạo nền tảng cho sự phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống và phúc lợi cho nhân dân trên địa bàn. Tuy nhiên đầu tư công đã đẩy nhanh tốc độ đô thị hóa và công nghiệp hóa cũng như gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến thị trường bất động sản, lạm phát và các vấn đề về nợ công của địa phương. Do đầu tư quá mức, nợ chính quyền địa phương với các hình thức đa dạng nhưng mức độ minh bạch thấp cũng như thiếu cơ chế cảnh báo và kiểm soát rủi ro. Chính quyền địa phương có thể phải chịu gánh nặng nợ lớn với nguy cơ tiềm ẩn ảnh hưởng đến phát triển kinh tế địa phương cũng như an ninh kinh tế và ổn định xã hội của cả quốc gia.
Bên cạnh đó việc phân cấp đầu tư công cho địa phương cũng có thể dẫn đến các vấn đề liên quan đến tham nhũng và lựa chọn chính trị ở địa phương. Kuncoro (2006) đã chỉ ra rằng quyền tự trị của địa phương ảnh hưởng xấu đến môi trường đầu tư do các chính quyền địa phương có khuynh hướng lạm dụng thủ tục.