Chương 1 TINH HÌNH, NGUYÊN NHÂN, DIEU KIEN CỦA TỘI BUÔN LẬU HOẶC VẬN CHUYỂN TRÁI PHÉP HÀNG HÓA, TIEN TE QUA BIEN GIỚI 1. THUC TRANG TOI BUON LAU HOAC VAN CHUYEN TRAI PHEP HANG HOA, TIEN TE QUA BIEN GIOI Từ Dai hội dai biểu toàn quốc lần thứ VI đến nay, công cuộc đổi mới do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo đã giành được nhiều thành tựu quan trọng trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Công cuộc đổi mới đã đưa đất nước ta thoát khỏi tình trạng khủng hoảng về kinh tế - xã hội, tạo thế và lực để đất nước tiếp tục phát triển bền vững. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được cũng đã nay sinh không ít những vấn đề tiêu cực trong đời sống xã hội, trong đó có tình hình tội phạm nói chung, tội buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới nói riêng.
Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều Chỉ thị, Nghị quyết và chủ trương, biện pháp tích cực nhằm tăng cường cuộc đấu tranh chống tội buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới và đã thu được một số kết quả bước đầu. Nhưng kết quả đạt được còn hạn chế, tình hình tội buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới có chiều hướng gia tăng với những diễn biến phức tạp, nghiêm trọng trong cả nước, Một số Bộ, ngành, địa phương buông lỏng quản lý đối với hoạt động xuất, nhập khẩu, cá biệt có nơi cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan chức năng đã "làm ngơ” hoặc tạo điều kiện cho bọn buôn lậu hoạt động. Nhiều công ty kinh doanh xuất, nhập khẩu, trong đó có cả của Công an, Quân đội, đơn vị kinh tế Đảng, đoàn thể do xuất phát từ lợi ích cục bộ, địa phương đã trực tiếp tham gia buôn lậu hoặc tạo điều kiện cho bọn buôn lậu sử dụng làm bình phong, núp bóng. Đã có tình trạng bọn buôn lậu trong nước và nước ngoài móc nối với các phần tử thoái hóa, biến chất trong các lực lượng chống buôn lậu để lũng đoạn và vô hiệu hóa hoạt động của các cơ quan này, trong khi đó lãnh đạo cấp trên lại thiếu kiểm tra, giám sát cấp dưới.
Hơn nữa, do nhiều trường hợp vi phạm chưa được xử lý nghiêm nên vẫn còn hiện tượng cán bộ làm công tác chống buôn lậu "bao kê” cho hoạt động buôn lậu. Ngoài ra, không ít các cá nhân và tổ chức kinh tế không có chức năng kinh doanh xuất, nhập khẩu cũng bằng mọi cách buôn lậu nhằm mục đích kiếm lời. Tình hình trên đã gây ra những hậu quả nguy hại về kinh tế - xã hội, can trở quá trình phát triển lành mạnh của nền kinh tế đất nước. ' Từ năm 1990 trở lại đây, hoạt động buôn lậu trên các tuyến đều có xu hướng gia tăng.
Nghiên cứu tình hình các vụ buôn lậu bị phát hiện, xử lý từ 1990 cho đến 1998, chúng ta có bảng 1.1 và được thể hiện bằng biểu đồ I.1 cho thấy, số vụ buôn lậu bị phát hiện năm 1998 tăng gấp 8,3 lần so với năm 1990 và tăng 1,8 lần so với năm 1997. Về bức tranh toàn cảnh của tình hình buôn lậu ở nước ta, điều dễ thấy là hàng lậu từ Trung Quốc qua các con đường tiểu ngạch vào các tỉnh phía Bắc, từ Campuchia theo các sông ngòi, kênh rạch, theo người đi bộ qua các cánh đồng, rừng giáp biên vào các tinh phía Tây Nam, rồi theo xe lửa, tàu thủy, ô tô, xe may đổ về các thành phố, thị xã. Tuy không nghiêm trọng bằng ở biên giới phía Bác và Tây Nam, hàng lậu từ Thái Lan qua Lào vẫn tiếp tục đổ về các cửa khẩu biên giới miền Trung, Tây Bắc; hàng lậu từ Trung Quốc, Nhật Bản, Hồng Kông, Singapore. theo các con tàu viễn dương mà chủ yếu là tàu, thuyền Việt Nam đổ về các tụ điểm trên suốt chiều dài bờ biển ngày càng nhiều.
Các loại hàng lậu rất đa dạng nhưng chủ yếu là hàng hóa tiêu dùng như ô tô, xe máy, tivi, tủ lạnh, quạt điện, xe đạp, rượu bia, thuốc lá, vải vóc, quần áo, thực phẩm, mỹ phẩm, vật liệu xây dựng vốn là những hàng có chênh lệch giá cao, thậm chí cả những hàng hóa nước ta thừa khả năng sản xuất mà vẫn cứ bỏ ngoại tệ để nhập lậu về như bát đĩa, đũa ăn, tăm tre. Hàng xuất lậu thường là đồng, niken, nhôm, gỗ quý, động vật quý hiếm, gạo. Hàng lậu có mặt kháp nơi, từ thành phố đến thị xã, từ miền núi đến đồng bằng, bị chặn ở nơi này thì phát triển ở nơi khác với nhiều thủ đoạn, mánh khée tinh vi cùng với lực lượng tham gia đông dao, thậm chí có nơi nhiều người lớn và trẻ em bỏ sản xuất, bỏ học tham gia buôn lậu hoặc làm "cửu vạn” vận chuyển hàng thuê cho bọn buôn lậu. Bọn buôn lậu dùng mọi thủ đoạn để lừa dối, móc ngoặc với những cán bộ thoái hóa, biến chất trong các cơ quan nhà nước, trong các lực lượng chống buôn lậu.
Chúng lợi dụng các ké hở của cơ chế, chính sách; lợi dụng sự yếu kém về kỹ thuật nghiệp vụ, thiếu hiểu biết của người kiểm soát về máy móc và cấu trúc của tàu thuyền, ô tô, máy bay; lợi dụng hàng hóa cồng kénh; lợi dụng thời tiết, dồn ép về tâm lý của sự dồn tắc về giao thông khi kiểm tra phương tiện. Chúng gia công thêm những bộ phận để gắn hàng lậu trong các máy móc, trong lốp xe và trong các phương tiện khác. Bọn buôn lậu vì lợi ích cá nhân, coi nhẹ lợi ích quốc gia, tiết lộ bí mật quốc gia trong lĩnh vực thương mại, phá hoại tài nguyên đất nước, sẵn sàng du nhập những loại hàng cũ kỹ làm ô nhiễm môi trường, nhập về những máy móc lạc hậu đã tân trang của nước ngoài gây tác hại lâu dài cho đất nước. Không ít cơ quan, doanh nghiệp nhà nước làm hợp đồng lao động giả để cho tư thương ra nước ngoài buôn bán hoặc bán hộ chiếu để lợi dụng tiêu chuẩn hành lý miễn thuế.
Tất cả các thủ đoạn đó thực chất là các dạng buôn lậu tinh vi, không dễ phát hiện, gây khó khăn và mất nhiều công sức cho các cơ quan chức năng. Tổng giá trị, số lượng chủng loại hàng buôn lậu gia tăng liên tục hang năm. Trong ba năm 1990, 1991, 1992, lực lượng Cảnh sát kinh tế trong cả nước đã phát hiện 5.492 vụ buôn lậu, thu giữ hàng hóa buôn lậu trị giá 274 ty 920 triệu đồng (gồm 817 kg vàng, 2.291 USD, 859 tấn bông, 722 kg chất ma túy, 18.576 bao thuốc lá ngoai. Cùng thời gian đó, Hai quan cả nước đã phát hiện 14.581 vụ buôn lậu, trị giá 128 tỷ đồng (gồm 2,3 tấn cần sa, 33 kg thuốc phiện, 5 kg uranium, 5.
Như vậy, theo thống kê của Tổng cục Hải quan và của Cục Cảnh sát kinh tế, Bộ Công an, trong ba năm 1990, 1991, 1992, giá trị hàng buôn lậu mà lực lượng Cảnh sát kinh tế và Hải quan thu giữ là 402 tỷ 920 triệu đồng. Trong năm 1993 và sáu tháng đầu năm 1994, Cảnh sát kinh tế đã phát hiện và xử lý 12. Năm 1994, lực lượng điều tra chống buôn lậu của Hải quan đã phát hiện 5.296 vụ buôn lậu với số lượng hàng hóa trị giá 260 tỷ đồng; riêng Hải quan Lạng Sơn, Hải Phòng đã thu giữ hàng buôn lậu tri giá 130 tỷ đồng. Trong năm 1995, lực lượng Cảnh sát kinh tế phát hiện 4.611 vụ buôn lậu với 3.723 đối tượng; Hải quan phát hiện và bắt giữ 11.413 vụ buôn lậu và gian lận thương mai, tri giá 189 tỷ đồng.
Năm 1996, Hải quan bắt giữ 12.500 vụ, trị giá 370 tỷ đồng (tăng gấp hai lần năm 1995). Năm 1997, Hải quan bắt gift 16.250 vu gian lận thương mại), trị giá 530 tỷ đồng (chưa kể trị giá hàng hóa vụ Tân Trường Sanh), tăng 33% về số vụ và 43,5% về giá trị hàng hóa so với năm 1996. Trong số hàng buôn lậu bị thu giữ có 54 kg thuốc nổ, 98 kg thuốc phiện, 6.636 kg cần sa, 820 gram hêrôin, 11.827 ống thuốc gây nghiện, 375 cổ vật, 3.300 văn hóa phẩm độc hại. Theo báo cáo tổng kết công tác ngành Tòa án năm 1998 của Tòa án nhân dân tối cao, trong 9 thang của năm 1998, lực lượng chống buôn lậu cả nước đã phát hiện 30.956 vụ buôn lậu, gian lận thương mại với tổng giá trị hàng phạm pháp trên 430 tỷ đồng, hàng nghìn xe máy, trên 8 triệu bao thuốc lá ngoại; 23,15 kg vàng, 2,2 triệu USD, 6.195 m” gỗ, trên 5 tấn động vật hoang dã.
Ngoài ra, cơ quan an ninh điều tra, Bộ Công an cũng đã khám phá một số đường dây buôn lậu ngoại tệ, vàng, đồng hồ Nhật, hàng điện tử từ Campuchia qua Việt Nam sang Trung Quốc và ngược lại, tri giá hàng trăm ty đồng. Lực lượng quan lý thị trường đã kiểm tra và xử lý 49.962 vụ buôn lậu và lưu thông trái phép hàng nhập khẩu, tổng | số tiền xử phat hành chính va bán hang tịch thu lên tới 118 ty đồng. Nhiều mat hàng nhập lậu bị quan lý thị trường phát hiện như 8.500 chai rượu ngoại, 15.000 chiếc tivi và đầu video, 3,5 triệu bao thuốc lá ngoại, 716 chiếc xe máy, 176 kg thuốc nổ. Hoạt động của bọn buôn lậu ngày càng tinh vi, xảo quyệt và trang trợn hơn trước.
Số vụ móc nối, liên kết hoạt động giữa bọn buôn lậu trong nước với các tổ chức buôn lậu quốc tế ngày càng tăng. Tình hình buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới trên từng tuyến như sau: Tuyên biên giới: Trên tuyến biên giới Việt - Trung, số vụ buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới vẫn diễn ra thường xuyên, liên tục và tăng nhiều so với trước năm 1996 (trước đó chưa nối đường sắt hai nước). Mặt hàng nhập lậu chủ yếu là hàng có thuế suất cao, hàng không khuyên khích nhập khẩu như hàng điện tử, vải vóc, quần áo may sẵn, đồ điện dân dụng, xe đạp, đồ dùng gia đình. Đáng chú ý ở tuyến biên giới này là tình trạng nhập lậu chất nổ, các chất gây nghiện, tài liệu, sách báo với nội dung xấu.
Hiện nay, trọng điểm của buôn lậu trên tuyến biên giới phía Bắc là Quảng Ninh và Lạng Sơn. Chỉ riêng năm 1996, tại cửa khẩu Móng Cái, Hải quan đã phát hiện 310 vụ buôn lậu với trị giá hàng lậu 2,2 tỷ đồng; năm 1997 phát hiện 500 vụ, trị giá hàng lậu 5 ty đồng.