CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm doanh nghiệp Hiện nay trên phương diện lý thuyết có khá nhiều định nghĩa thế nào là một doanh nghiệp, mỗi định nghĩa đều mang trong nó một nội dung nhất định với một giá trị nhất định. Xét theo quan điểm luật pháp: Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tư cách pháp nhân, có con dấu, có tài sản, có quyền và nghĩa vụ dân sự hoạt động kinh tế theo chế độ hạch toán độc lập, tự chịu trách nhiệm về toàn bộ hoạt động kinh tế trong phạm vi vốn đầu tư do doanh nghiệp quản lý và chịu sự quản lý của Nhà nước bằng luật và chính sách thực thi.
Xét theo quan điểm chức năng: Doanh nghiệp là một đơn vị tổ chức sản xuất mà tại đó người ta kết hợp các yếu tố sản xuất( có sự quan tâm giá cả của các yếu tố) khác nhau do các nhân viên của Công ty thực hiện nhằm bán ra trên thị trường những sản phẩm hàng hóa hay dịch vụ để nhận được khoản tiền chênh lệch giữa giá bán sản phẩm và giá thành của sản phẩm ấy. Xét theo quan điểm hệ thống: Doanh nghiệp bao gồm một tập hợp các bộ phận được tổ chức, có tác động qua lại và theo đuổi cùng một mục tiêu, Các bộ phận tập hợp trong doanh nghiệp bao gồm 4 phân hệ sau: sản xuất, thương mại, tổ chức, nhân sự. Tuy nhiên, dưới góc độ làm khóa luận tốt nghiệp, tôi sử dụng khái niệm doanh nghiệp trong Luật Doanh nghiệp năm 2014 để có cái nhìn tổng thể nhất: “Doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh”. Khái niệm nguồn nhân lực Nguồn lực con người là một trong những nguồn lực quan trọng nhất của sự phát triển kinh tế và xã hội.
Khái niệm nguồn nhân lực có thể đưa ra dưới nhiều góc độ khác nhau: Theo giáo trình Nguồn nhân lực, trường Đại học Lao động – Xã hội thì nguồn nhân lực được định nghĩa như sau: “Nguồn nhân lực bao gồm toàn bộ dân cư có khả năng lao động”. Khái niệm này chỉ nguồn nhân lực với tư cách là nguồn cung cấp sức lao động cho xã hội.[8, tr7] 6 Luan van Theo giáo trình Kinh tế nguồn nhân lực, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân: “Nguồn nhân lực là nguồn lực con người có khả năng sáng tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội được biểu hiện ra số lượng và chất lượng nhất định tại một thời điểm nhất định. Khái niệm đào tạo nguồn nhân lực Đào tạo nguồn nhân lực được hiểu là quá trình giảng dạy, hướng dẫn nhằm nâng cao trình độ chuyên môn tay nghề, kỹ năng của người lao động để thực hiện có hiệu quả hơn chức năng nhiệm vụ của mình đáp ứng được công việc hiện hành. Theo giáo trình Quản Trị Nhân Lực (Tập II) của trường Đại học Lao động - Xã hội do tác giả Lê Thanh Hà chủ biên, in năm 2009 thì: “Đào tạo là một quy trình có hoạch định và có tổ chức nhằm tăng kết quả thực hiện công việc”.
Với cách hiểu này, việc đào tạo phải được thiết kế sao cho thỏa mãn được nhu cầu đã xác định, có phân công vai trò và trách nhiệm của những người đã tham gia và có xác định mục tiêu rõ ràng. Hay theo Giáo trình Quản trị nhân lực, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân : “Đào tạo được hiểu là các hoạt động học tập nhằm giúp người lao động có thể thực hiện có hiệu quả hơn chức năng, nhiệm vụ của mình. Đó chính là quá trình học tập làm cho người lao động nắm vững hơn về công việc của mình, là những hoạt động học tập nhằm nâng cao trình độ, kỹ năng của người lao động để thực hiện nhiệm vụ lao động hiệu quả hơn”.[5, tr153] Từ những khái niệm, quan điểm về đào tạo, có thể hiểu: Đào tạo nguồn nhân lực là các hoạt động học tập có tổ chức, diễn ra trong những khoảng thời gian xác định nhằm hướng vào việc giúp cho người lao động nắm rõ hơn chuyên môn, nghiệp vụ của mình ở công việc hiện tại, bổ sung những kỹ năng, kiến thức còn thiếu để thực hiện công việc một cách tốt hơn trong tương lai. Mục tiêu và vai trò của đào tạo nguồn nhân lực trong doanh nghiệp 1.
Mục tiêu của đào tạo nguồn nhân lực trong doanh nghiệp Mục tiêu chung của đào tạo nguồn nhân lực nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong tổ chức từ đó nâng cao tính hiệu quả của tổ chức giúp cho người lao động hiểu rõ hơn về công việc, nắm vững hơn nghề nghiệp của mình. Đào tạo là cơ hội cho người lao động học tập, nhằm giúp doanh nghiệp đạt được mục tiêu của mình bằng việc tăng cường năng lực, làm gia tăng giá trị của nguồn lực cơ bản và quan trọng nhất là con người. Đào tạo tác động đến con người trong doanh nghiệp, làm cho họ có thể làm việc tốt hơn, cho phép họ sử dụng tốt hơn các khả năng, tiềm năng vốn có của họ, phát huy hết năng lực làm việc của họ 7 Luan van để họ có thể đáp ứng được nhu cầu của công việc ở hiện tại cũng như trong tương lai. Với quan niệm như vậy thì đào tạo nguồn nhân lực nhằm hướng tới các mục tiêu sau : Trang bị, bổ sung, nâng cao kiến thức, kỹ năng liên quan đến công việc từ đó nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm tạo điều kiện hạ giá thành sản phẩm, tăng sự cạnh tranh trên thị trường.
Thay đổi thái độ và hành vi của người lao động, khi người lao động được thỏa mãn nhu cầu học hỏi thì họ sẽ tích cực, hăng say trong công việc đồng thời người lao động sẽ làm việc một cách hoạt bát, nhanh nhẹn hơn. Hoàn thành những mục tiêu của cá nhân và của tổ chức như tăng lợi nhuận cho Công ty từ đó tạo điều kiện quan tâm hơn đến đời sống về vật chất và tinh thần cho người lao động trong Công ty. Vai trò của đào tạo nguồn nhân lực trong doanh nghiệp Đào tạo nguồn nhân lực là điều kiện tiên quyết để tổ chức có thể tồn tại và đi lên trong sự cạnh tranh. Đối với tổ chức Nâng cao năng suất lao động và hiệu quả thực hiện công việc từ đó tăng lợi nhuận tạo điều kiện mở rộng quy mô sản xuất khi có thị trường tiêu thụ rộng lớn.
Giảm bớt sự giám sát vì người lao động được đào tạo đã có kiến thức chuyên môn từ đó người lao động thực hiện công việc một cách chuyên nghiệp hơn tránh được tối đa những sai sót đồng thời khi được đào tạo người lao động sẽ có ý thức, tinh thần tự giác và tính sáng tạo hơn. Nâng cao tính năng động và ổn định của tổ chức, khi nguồn nhân lực trong tổ chức có kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ vững thì tổ chức sẽ ổn định để phát triển. Đặc biệt trong thời buổi cạnh tranh thì tổ chức cần có sự năng động để duy trì và phát triển. Đối với người lao động Tạo ra sự gắn bó giữa người lao động và doanh nghiệp, đáp ứng nguyện vọng và nhu cầu của người lao động.
Khi người lao động được đào tạo tức là họ được quan tâm từ đó tạo động lực cho người lao động trong quá trình làm việc đồng thời họ sẽ có ý thức đóng góp cho tổ chức lâu dài. Tạo ra tính chuyên nghiệp của người lao động, giúp người lao động có cách nhìn, tư duy mới trong công việc, là cơ sở để phát huy tính sáng tạo của người lao động trong công việc nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm góp phần 8 Luan van cải thiện đời sống về vật chất và tinh thần cho người lao động. Tạo ra sự thích ứng giữa người lao động và công việc hiện tại cũng như tương lai. Trên thị trường các loại sản phẩm cùng chủng loại với mẫu mã ngày càng đa dạng và chất lượng luôn được nâng lên với giá thành hợp lý.
Vì vậy, Công ty phải chủ động đào tạo để người lao động có kiến thức để làm việc trong môi trường máy móc ngày càng hiện đại. Đối với xã hội Duy trì và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực góp phần ổn định và phát triển đất nước. Khi người lao động có kiến thức, kỹ năng thực hiện công việc sẽ hạn chế được tối đa tình trạng thất nghiệp từ đó tránh được các tệ nạn xã hội. Khi năng suất lao động và chất lượng sản phẩm tăng sẽ góp phần hạ giá thành sản phẩm tạo ra được lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp.
Người lao động được đào tạo sẽ có kiến thức sử dụng các loại máy móc trang thiết bị hiện đại, áp dụng kỹ thuật tiến bộ và quản lý vào doanh nghiệp. Với quá trình phát triển chóng mặt hiện nay của thế giới nói chung và Việt nam nói riêng thì công tác đào tạo nguồn nhân lực lại càng trở nên quan trọng cần được quan tâm hơn rất nhiều. Bởi lẽ chỉ có thế mới đảm bảo cho doanh nghiệp thích ứng kịp thời, nhạy bén trên thương trường, đồng thời nâng cao vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp với các đối thủ cạnh tranh khác, đứng vững trước những biến động thay đổi của nền kinh tế. Như vậy, đào tạo nguồn nhân lực là một trong những yếu tố cơ bản giúp doanh nghiệp đạt được những mục tiêu sản xuất kinh doanh.
Quy trình đào tạo nguồn nhân lực trong doanh nghiệp Đào tạo nguồn nhân lực là một nhiệm vụ quan trọng trong doanh nghiệp. Nó không chỉ nâng cao năng lực cho người lao động ở hiện tại mà chính là đáp ứng các yêu cầu về nhân lực trong tương lai của doanh nghiệp. Để thực hiện được nhiệm vụ đào tạo thì cần phải xây dựng quy trình đào tạo phù hợp, qua đó xác định từng bước theo đặc điểm cụ thể của từng doanh nghiệp. Quy trình đào tạo nguồn nhân lực thường được thực hiện qua 8 bước sau: 9 Luan van Sơ đồ 1.
Quy trình đào tạo nguồn nhân lực [4, tr45] Xác định nhu cầu đào tạo Xác định mục tiêu đào tạo Lựa chọn đối tượng đào tạo Xây dựng chương trình đào tạo Lựa chọn giảng viên đào tạo Dự trù chi phí đào tạo Tổ chức thực hiện đào tạo Đánh giá hiệu quả đào tạo (Nguồn: Quản trị nhân lực – Trần Kim Dung) 1.