Chương 1 MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VÀ THUC TIEN LIEN QUAN NOI DUNG NGHIEN CUU 1. Một số van đề lý luận 1. Khai niệm về giáo dục và đào tạo * Định nghĩa về giáo dục và dao tạo Giáo dục và đào tạo là hoạt động giúp cho con người có kiến thức, tri thức và tư duy, nâng cao trình độ, nghiệp vụ, đạo đức. Nó giúp con người nhận thức và hiểu biết sâu sắc về xã hội.
Con người được giáo dục tốt, được đào tạo bài bản sẽ có khả năng tự chủ và định hướng tốt về cuộc sống, nâng cao giá trị bản thân và hạnh phúc của gia đình, cộng đồng. Giáo dục là sự dạy bảo, chỉ dẫn, truyền thụ kiến thức, kinh nghiệm, hướng dẫn, chia sẻ sự hiểu biết đúng dan của những người thế hệ đi trước cho những người thế hệ kế thừa, là nền tảng để xây dựng đời sống thành công, hạnh phúc, biết yêu thiên nhiên, vạn vật, hướng đến sự an lạc, hòa bình. Giáo dục còn có ý nghĩa là nuôi dưỡng, làm cho nó tăng trưởng, phát triển toàn diện về đức dục, trí duc va thé dục [42, tr. Còn thuật ngữ “đào tạo” cũng mang nghĩa giáo dục, nhưng thiên về thực hành các kỹ năng, huấn luyện về lĩnh vực nghề nghiệp nào đó vừa cơ bản vừa chuyên sâu.
Trong gia đình, giáo dục có thể hiểu là quá trình cha mẹ dưỡng dục, nuôi nắng, day đỗ con cái. Trong môi trường học đường, giáo dục là việc người thầy giảng dạy các kiến thức, hoặc môn học nào đó cho học trò. Theo Từ điển tiếng Việt, khái niệm “giáo dục” được định nghĩa như sau: 1. (động từ), hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh than, thé chất của một đối tượng nao đó, làm cho đối tượng ấy dần dan có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra.
(danh từ), hệ thống các biện pháp và cơ quan giảng dạy giáo dục của một nước [28, tr. Khái niệm này dường như bao quát mọi khía cạnh liên quan đến giáo dục và dao tạo. Nội dung thứ nhất ý nói về giáo dục trong gia đình, tại các trung tâm huấn luyện, cơ sở dao tạo nghề nghiệp. Còn ở nội dung thứ hai, nếu xét kỹ nó chủ yếu đề cập đến việc giáo dục trong lĩnh vực học đường.
Nhà văn học Nga Ayn Ranhd đã nói: “mục đích duy nhất của giáo dục là dạy cho một sinh viên cách song, cuộc sống của mình bằng cách phát triển tâm trí và trang bị cho anh ta dé đối diện với thực tế. Anh ta phải được dạy dé suy nghĩ, dé hiéu, dé hòa nhập, dé chứng minh, anh ta phải được trang bị dé có thêm kiến thức bằng nỗ lực của chính mình. Nói đến giáo dục và đào tạo là nói đến việc dạy và học, việc truyền dạy kinh nghiệm, kỹ năng, kiến thức của người dạy cho người học. Giữa giáo duc và dao tạo có sự khác nhau về từ ngữ nhưng tính chất, nội hàm là như nhau.
Thật ra, có rất nhiều định nghĩa về giáo dục và đảo tạo, tùy vào lĩnh vực, chuyên môn khác nhau mà có cách giải thích, tiếp cận, trình bày tương ứng. Hiểu một cách đơn giản nhất và phù hợp với nội dung dé tài: Giáo dục và đào tạo là hệ thống các nội dung kiến thức, phương pháp, kỹ năng, kinh nghiệm được truyền trao từ thế hệ này sang thế hệ khác. Trong quá trình này, kiến thức có được rất đa dạng, người trò có thể học được từ người thầy, nhưng cũng có thể là tự học qua sách vở, tự nghiên cứu, tìm tòi, học tập qua bạn bè, đồng nghiệp, qua phương tiện thông tin truyền thông. Do là lý do vi sao khi nói về giáo dục các nhà giáo dục thường chọn yếu tố môi trường (không gian, thời gian) dé đánh giá, đó là: gia đình, nhà trường và xã hội.
* Quan điểm của Đảng và Nhà nước về giáo dục và đào tạo Về chính sách chung đối với giáo dục và liên quan tôn giáo, có Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về đôi mới căn bản, toàn diện giáo dục và dao tao, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế; Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 12/3/2003 của Ban Chấp hành Trung ương khóa IX về công tác tôn giáo. 10 Về chính sách đặc thù đối với đồng bào Khmer có: Chỉ thị số 68-CT/TW ngày 18/4/1991 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về công tác ở vùng đồng bào dân tộc Khmer; Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 12/3/2003 của Ban Chấp hành Trung ương khóa IX về công tác dân tộc; Bộ Giáo dục và Dao tạo tiếp tục đổi mới cơ chế, chính sách hỗ trợ đối với giáo viên, nhà sư dạy chữ Khmer (trên cơ sở Quyết định số 26/2008/QĐ-TTg, ngày 05/02/2008); chính sách đào tạo giáo viên dạy chữ Khmer, Pali ở cấp khu vực, thống nhất chương trình và giáo trình giảng dạy; Nghị quyết số 52/NQ-CP ngày 15/6/2016 của Chính phủ về “Đây mạnh phát triển nguồn nhân lực các dân tộc thiểu số giai đoạn 2016-2020, định hướng đến năm 2030”, trong đó có việc phát triển nguồn nhân lực là người dân tộc thiểu số ở bậc cao đăng, đại học va sau dai học nhằm tạo nguồn nhân lực trình độ cao; Chỉ thị số 19-CT/TW ngày 10/01/2018 của Ban Bí thư, về tăng cường công tác ở vùng đồng bào dân tộc Khmer trong tình hình mới. Ngoài ra, tại các kỳ đại hội Đảng, gần đây nhất là Đại hội lần thứ XIII cũng đã đưa ra những quyết sách, định hướng, quan điểm lớn về phát triển giáo dục va dao tạo, coi trọng sự nghiệp giáo dục, bám sát xu thế phát triển của nhân loại, phù hợp với thực tiễn Việt Nam. Các chủ trương, chính sách di là chung hay riêng, dành cho Phật giáo hay tôn giáo khác, đối với dân tộc Kinh hay các dân tộc anh em khác, ở bất kỳ giai đoạn và thời kỳ lịch sử nào cũng là tiền đề quan trọng nhăm thực hiện mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực, bồi đưỡng nhân tài gop phần phục vụ đất nước.
Quan niệm của Phật giáo về giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực của Giáo hội * Giáo dục theo quan niệm của giáo lý Phật giáo Phật giáo là một trong những tôn giáo ra đời khá sớm trong lịch sử nhân loại. Đến năm 2023, tính theo năm Đức Phật đản sinh là 2.647 năm, còn tính theo Phật lịch là 2. Phật giáo là tôn giáo hướng đến sự hòa bình, việc 11 một cá nhân nào đó đến với đạo Phật là hoàn toàn tự nguyện. Đức Phật từng day “tin ta mà không hiểu ta cũng không khác gi bang bồ ta” [42, tr.
19], đó là một sự giáo dục về đạo đức, niềm tin cũng như nhận thức. Một người bat ky, đã quy Tam bao, tho giới, trở thành Phật tu thì phải tin Phật, học Phat va di theo con đường của Phật đã chỉ dạy. Những gì Đức Phật dạy, truyền đạt, giáo hóa dù thời gian đã trôi qua hơn 20 thế kỷ nhưng vẫn còn nguyên giá trị về tính nhân văn, về tinh thần khoan dung, độ lượng, bác ái, vị tha, từ bi, hỷ xả. hay đơn giản là “buông bỏ” dé thoát khỏi nỗi khổ niềm đau, tìm đến an nhiên tự tại.
Với những việc làm thiết thực, các thế hệ đệ tử tiếp nối, truyền thừa, đưa tư tưởng của Ngài vào đời sống nhân loại qua hàng nghìn năm lịch sử đã khăng định vị thế quan trọng của giáo dục Phật giáo. Giáo dục Phật giáo có thé hiểu là sự truyền thụ từ người có kiến thức và mẫu mực trong đời sống, tác động và ảnh hưởng trực tiếp đến người thọ giáo, thông qua thân - khẩu - ý giáo. Đó là sự truyền trao tri thức, kinh nghiệm, dao đức sống từ người thầy đến người trò. Do vậy, người đảm nhận công việc giáo dục phải là người có nhân cách và đạo đức tốt, có kiến thức cũng như trình độ chuyên môn cao.
Bởi lẽ, người thầy có phẩm hạnh, đạo đức không tốt, trình độ chuyên môn chưa cao mà dạy học trò thì có thé làm hư cả một thé hệ. Bản thân Phật giáo vốn là nền giáo dục đa văn hóa, bởi tính thích nghỉ hòa hợp dung thông của Phật giáo với tất cả nền văn hóa có mặt trên thế giới này. Ngoài ý nghĩa Phật giáo là một tô chức tôn giáo thì từ “Phật giáo” còn được hiểu là những lời Phật dạy, còn gọi là giáo lý, bởi nội dung những lời dạy của Phật đều nhằm đến mục đích giáo dục đời sống đạo đức của con người. Chính vì vậy, Duc Phật được tôn vinh là nhà giáo dục vĩ đại [42, tr.
Phật giáo luôn lay trí tuệ làm sự nghiệp dé khai mở tâm thức, giúp người học không chỉ dừng lại ở thành quả thi cử mà là học và ghi nhớ, ứng dụng lời dạy của Đức Phật vào đời sống, giải quyết mọi khó khăn, nỗi khổ để hướng đến 12 thuận lợi, an vui cho bản thân và chúng sinh. Thế nên, giáo dục Phật giáo là nên tảng giáo dục của từ bi và trí tuệ. - Mục tiêu của giáo dục Phật giáo Về mặt tư tưởng và triết lý thì mục tiêu của giáo dục Phật giáo là nhằm giúp con người đạt đến giác ngộ, giải thoát. Còn về mặt giáo dục đạo đức xã hội thì Phật giáo quan tâm đến đời sống nhân loại, giúp con người hoàn thiện nhân cách sống, bao gồm đạo đức và trí tuệ [42, tr.
Theo kinh điển Phật giáo, giáo dục Phật giáo có 3 mục tiêu trọng tâm sau: trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật nhấn mạnh “Như Lai ra đời vì một đại sự nhân duyên là khai thị chúng sanh ngộ nhập Phật tri kiến”; trong kinh tạng A-hàm, Nikaya thì Đức Phật luôn nhắn mạnh: “Này chư Tỳ kheo, hãy luôn du hành vì an lạc, vì lợi ích, vì hạnh phúc cho chư Thiên và loài người”; trong nhiều kinh luận thì mục tiêu chính yếu của giáo dục và hoằng hóa chính là chuyên mê khai ngộ, dứt các điều ác, làm các điều lành, giữ tâm ý trong sạch, ay là lời chu Phat day [45, tr. Mục tiêu giáo duc cua Phat giáo thực chất là vì đời song nhan loại, vi số phan con người và chúng sinh trong xã hội nay. Do đó, mỗi Tăng Ni, Cư sĩ, Phật tử phải là những người có trí tuệ sáng suốt, có trình độ và hiểu biết sâu rộng dé thực hiện tốt nghĩa vụ bổn phận của mình, trước là gánh vác trên vai trọng trách hoằng dương chánh pháp, trang nghiêm Giáo hội, sau là lợi lạc quần sanh.