Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ ĐÁNH GIÁ VIÊN CHỨC TRONG ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP GIÁO DỤC ĐẠI HỌC 1. Viên chức trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học 1. Khái niệm và phân loại viên chức 1. Khái niệm viên chức trong đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học Luật viên chức số 58/2010/QH12 năm 2010 đưa ra khái niệm: “Viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập” [19].
Với khái niệm trên chúng ta có thể hiểu viên chức là những công dân Việt Nam thông qua quá trình tuyển dụng theo một quy trình, quy định để vào làm tại các vị trí công việc cụ thể theo vị trí việc làm, do các đơn vị sự nghiệp công lập của Nhà nước tổ chức tuyển dụng theo quy định. Khi trúng tuyển thì viên chức được làm việc tại các đơn vị sự nghiệp công lập của Nhà nước, theo chế độ hợp đồng làm việc. Theo quy định hiện nay thì người được tuyển dụng làm viên chức kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2020 là chế độ hợp đồng làm việc có xác định thời hạn. Theo Luật viên chức số 58/2010/QH12 năm 2010: “Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước” [19].
Từ khái niệm trên, đối với các đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực giáo dục đại học tác giả có thể đưa ra khái niệm sau: "Đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng, cung cấp dịch vụ công trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo hoặc phục vụ 14 quản lý nhà nước trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo". Hiện nay, đối với khái niệm về viên chức trong đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học có nhiều cách hiểu khác nhau, cho đến nay chưa có khái niệm chính thức được đưa ra mang tính pháp lý. Vì vậy, với sự hiểu biết của mình, dựa trên những khái niệm có liên quan về viên chức trong đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học hiện nay, tác giả đưa ra khái niệm về viên chức trong đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học như sau: Viên chức trong đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học là viên chức làm việc ở các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng, cung cấp dịch vụ công trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo hoặc phục vụ quản lý nhà nước trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo. Phân loại viên chức Về phân loại viên chức, do tính đa dạng về lĩnh vực hoạt động và trong công việc ở các đơn vị sự nghiệp công lập hiện nay, người ta có thể có nhiều cách phân loại viên chức khác nhau tùy thuộc vào mục đích của việc phân loại.
Hiện nay, viên chức trong đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học thường được phân loại theo hai cách sau: - Phân loại theo chức trách, nhiệm vụ, viên chức gồm 02 loại: + Viên chức giữ chức vụ quản lý: là viên chức được bổ nhiệm giữ chức vụ quản lý có thời hạn và được hưởng phụ cấp chức vụ quản lý theo quy định. Khi được bổ nhiệm giữ chức vụ, thì viên chức giữ chức vụ quản lý thường được giao phụ trách một hoặc một số mảng công tác trong đơn vị; được giao phụ trách trực tiếp một hoặc một số đơn vị. Tùy thuộc vào cơ cấu của tổ chức và tình hình thực tiễn của đơn vị, lãnh đạo đơn vị sẽ có sự sắp xếp, phân công công việc hợp lý đối với viên chức giữ chức vụ quản lý. + Viên chức không giữ chức vụ quản lý: là viên chức chỉ thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, không tham gia công tác quản lý, không giữ chức vụ quản lý 15 trong đơn vị.
Viên chức không giữ chức vụ quản lý làm việc theo vị trí công việc được phân công, theo vị trí việc làm hoặc theo sự chỉ đạo, phân công của viên chức giữ chức vụ quản lý. - Phân loại theo trình độ đào tạo, viên chức gồm 05 loại: + Viên chức có trình độ Tiến sĩ. + Viên chức có trình độ Thạc sĩ. + Viên chức có trình độ Đại học.
+ Viên chức có trình độ Cao đẳng. + Viên chức có trình độ Trung cấp. Đặc điểm viên chức trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học Từ những khái niệm về viên chức, chúng ta có thể thấy về cơ bản viên chức trong các đơn vị sự nghiệp có những đặc điểm chung sau: Một là, phải là công dân Việt Nam. Hai là, được tuyển dụng theo vị trí việc làm.
Ba là, làm việc tại các đơn vị sự nghiệp công lập. Bốn là, làm việc theo chế độ hợp đồng làm việc, thời gian làm việc được tính từ khi được tuyển dụng. Năm là, lương được hưởng từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định. Sáu là, phải chấp hành, tuân thủ các nội quy, quy định của tổ chức, sự phân công của tổ chức hoặc của lãnh đạo đơn vị.
Trong thực tế, các đơn vị sự nghiệp khác nhau, hoạt động trong các lĩnh vực khác nhau, ngoài những đặc điểm chung thì còn có một số đặc điểm riêng, mang tính đặc thù của đơn vị. Do đó, viên chức làm việc trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học ngoài những đặc điểm chung của viên chức làm việc trong các đơn vị sự nghiệp thì cũng có một số đặc điểm riêng. Một số đặc điểm 16 riêng của viên chức trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học, gồm: Một là, làm việc tại các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học hoặc các cơ sở giáo dục đại học do cơ quan có thẩm quyền thành lập. Hai là, là những người thực hiện các công việc hoặc nhiệm vụ thuộc hoặc liên quan đến lĩnh vực giáo dục, đào tạo.
Ba là, viên chức làm việc trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học, ngoài viên chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý, viên chức không giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý thì còn có viên chức là: trợ giảng, giảng viên, giảng viên chính, giảng viên cao cấp. Đánh giá viên chức trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học 1. Khái niệm đánh giá viên chức trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học Hiện nay, công tác đánh giá viên chức được quy định rõ ràng bằng các văn bản pháp luật như: Luật Viên chức 2010, Nghị định số 90/2020/NĐ-CP của Chính phủ và Nghị định số 48/2023/NĐ-CP của Chính phủ. Từ các quy định của pháp luật về đánh giá viên chức, có thể thấy đánh giá viên chức là một quá trình thu thập, xử lý, tổng hợp thông tin ở các mặt khác nhau về viên chức như: phẩm chất đạo đức, năng lực công tác, hiệu quả làm việc, ý thức tổ chức kỷ luật, thái độ làm việc, … để so sánh, đối chiếu một cách toàn diện, có hệ thống, có phương pháp khoa học đối với kết quả thực hiện công việc của viên chức so với các yêu cầu, nhiệm vụ, tiêu chuẩn, tiêu chí đã được đề ra nhằm mục đích quản lý viên chức hiệu quả của tổ chức.
Vì vậy, việc đánh giá viên chức phải có tính hệ thống, chặt chẽ, khi đánh giá phải căn cứ vào kết quả, hiệu quả thực hiện công việc của viên chức và phải dựa trên các tiêu chuẩn, tiêu chí đánh giá đã được xây dựng, ban hành từ trước để tránh những ý kiến chủ quan hoặc những sai sót khi đánh giá nhằm mang lại sự khách quan, công bằng và chính xác, tránh phát sinh những tiêu cực do quá trình đánh giá gây ra. Kết quả đánh 17 giá viên chức được sử dụng để quản lý viên chức và làm cơ sở để xem xét: quy hoạch, bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, đào tạo, bồi dưỡng, khen thưởng, kỷ luật,… viên chức. Từ cách hiểu trên, tác giả đưa ra định nghĩa đánh giá viên chức trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học như sau: Đánh giá viên chức trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học là một quá trình thu thập, xử lý, tổng hợp thông tin ở các mặt khác nhau về viên chức như: phẩm chất đạo đức, năng lực công tác, hiệu quả làm việc, ý thức tổ chức kỷ luật, thái độ làm việc, … để so sánh, đối chiếu một cách toàn diện, có hệ thống, có phương pháp khoa học đối với kết quả thực hiện công việc của viên chức so với các yêu cầu, nhiệm vụ, tiêu chuẩn, tiêu chí đã được đơn vị hoặc người có thẩm quyền trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học ban hành nhằm thực hiện mục tiêu quản lý viên chức trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học. Mục đích đánh giá viên chức trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học Mục đích của đánh giá viên chức trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học để quản lý viên chức; làm căn cứ bố trí, sử dụng viên chức: quy hoạch, bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, điều động, miễn nhiệm, đào tạo, bồi dưỡng, khen thưởng, kỷ luật và thực hiện các chế độ, chính sách đối với viên chức; thông qua đánh giá để giúp viên chức nhận thức, biết rõ được điểm yếu, điểm mạnh của bản thân.
Như vậy, mục đích đánh giá viên chức trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học bao gồm: - Để làm căn cứ tiếp tục bố trí, sử dụng viên chức: thông qua kết quả đánh giá viên chức, lãnh đạo đơn vị sẽ xác định được số lượng, chất lượng viên chức để đảm bảo thực hiện công việc, đồng thời có phương án bố trí, phân công công việc cho hợp lý nhằm mang lại hiệu quả cao nhất. - Thông qua kết quả đánh giá viên chức, lãnh đạo đơn vị có cơ sở để xem 18 xét thực hiện công tác quy hoạch, bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, điều động, miễn nhiệm, kỷ luật, luân chuyển hay điều chuyển công tác cho phù hợp, đúng năng lực của viên chức.