Chương 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm về văn hóa doanh nghiệp Văn hóa doanh nghiệp là một khái niệm còn mới mẻ tại Việt Nam, nó chỉ mới được nghiên cứu trong vài thập kỷ trở lại đây nên có khá nhiều định nghĩa khác nhau về văn hóa doanh nghiệp. Ngày nay, cụm từ “văn hóa doanh nghiệp” đang dần được sử dụng phổ biến trong các doanh nghiệp và ngày càng trở nên quan trọng trong quá trình tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Để một doanh nghiệp tồn tại và phát triển thì không thể thiếu đi yếu tố về văn hóa.
Văn hóa doanh nghiệp ở đây là yếu tố để gắn kết tất cả các thành viên bên trong tổ chức lại bằng những quy tắc, ứng xử chung nhằm đảm bảo lợi ích của tổ chức và cá nhân nhằm hướng đến mục đích của doanh nghiệp và tạo sự khác biệt giữa doanh nghiệp này với doanh nghiệp khác. Tóm lại, văn hóa doanh nghiệp giúp động viên tinh thần làm việc của nhân viên, giúp họ hoàn thành tốt các nhiệm vụ của mình về công ty. Theo Kotter & Heskett (2011): ” Văn hóa doanh nghiệp thể hiện tổng hợp các giá trị và cách hành xử phụ thuộc lẫn nhau, phổ biến trong doanh nghiệp có xu hướng tự lưu truyền, thường trong thời gian dài ”. Theo Williams, Dobson, & Walters (1996): “Văn hóa doanh nghiệp là những niềm tin, thái độ và giá trị tồn tại phổ biến và tương đối ổn định trong doanh nghiệp”.
Tóm lại, dù nhiều định nghĩa khác nhau nhưng định nghĩa chung nhất là “Văn hóa doanh nghiệp là toàn bộ các giá trị văn hóa được xây dựng trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của doanh nghiệp,trở thành các giá trị, các quan niệm và tập quán, truyền thống ăn sâu vào hoạt động của doanh nghiệp, chi phối tính cảm, suy nghĩ và hành vi ứng xử của mọi thành viên của doanh nghiệp trong việc theo đuổi SVTT : Lê Thị Trúc Ly Page 6 Khóa Luận Tốt Nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Thị Minh Hòa và thực hiện các mục đích”( Doanh nghiệp và ảnh hưởng của văn hóa doanh nghiệp”- 2012). Giá trị cốt lõi của văn hóa doanh nghiệp Cốt lõi của văn hóa doanh nghiệp là tinh thần doanh nghiệp và quan điểm giá trị của doanh nghiệp. Theo sách "Văn Minh Làm Giàu & Nguồn Gốc Của Cải" của TS.Vương Quân Hoàng, 2007, Tr.195-197) : Giá trị là một cái gì đó mà người ta cảm thấy quan trọng, có ích. Cụm từ “quan trọng” và “có ích lợi” là rất đáng lưu tâm trong xây dựng văn hóa doanh nghiệp.
Bởi lẽ, lãnh đạo công ty sẽ rất khó xây dựng văn hóa doanh nghiệp nếu không bảo vệ lợi ích mà văn hóa doanh nghiệp đem lại. Nhân viên cần được giáo dục nhận thức rằng việc đeo thẻ nhân viên, mặc đồng phục là thể hiện sự tự hào là thành viên của công ty, và có ích cho công việc của họ chứ không phải họ mang những thứ đó để làm quảng cáo. Rất nhiều lãnh đạo đã mắc lỗi khi áp đặt văn hóa mà không khơi gợi nhận thức của nhân viên mình với các giá trị văn hóa. Nếu không giảng giải được cặn kẽ hệ thống các giá trị văn hóa của doanh nghiệp có ích lợi gì với nội bộ tổ chức, tất yếu mọi hình thức triển khai chỉ là phong rào.
Một câu hỏi được đặt ra rằng, những giá trị nào là hợp lý và giá trị nào là không hợp lý. Điều này tùy thuộc rất nhiều vào từng tổ chức riêng biệt nhưng tựu chung lại, có một số giá trị được đề cao trong nội bộ tổ chức ở Việt Nam đó là : - Sự thành thực thể hiện là nói thật, không gian dối, cam kết thực hiện những gì mình hứa hẹn và đảm bảo đúng những gì sẽ thực hiện. - Sự tự giác thể hiện ở mức độ sẵn sàng với công việc, không ngại khó khăn, làm việc hết mình vì lợi ích của tổ chức. - Sự khôn khéo biết nói những gì cần nói, hỏi những điều cần hỏi, tranh luận những điều đáng tranh luận và sắp xếp những gì hợp lý nhất.
Ngoài ra, còn một số giá trị khác được đề cập tới như sự tự tin, sáng tạo, … Những giá trị này sẽ là nền tảng định hướng cho văn hóa doanh nghiệp (Văn hóa doanh nghiệp là gì - Văn hóa | Bemecmedia. Văn hóa có cả biểu hiện hữu hình và vô hình SVTT : Lê Thị Trúc Ly Page 7 Khóa Luận Tốt Nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Thị Minh Hòa Một số biểu hiện rất dễ quan sát, đó là lớp bề mặt của văn hóa, còn phần lõi có ảnh hưởng sâu và mạnh hơn rất nhiều thì vô hình. Biểu hiện hữu hình : trang phục làm việc, môi trường làm việc, lợi ích, khen thưởng, đối thoại, cân bằng công việc- cuộc sống, mô tả công việc, cấu trúc tổ chức, các mối quan hệ, … Biểu hiện vô hình : các giá trị, đối thoại riêng, các quy tắc vô hình, thái độ, niềm tin, quan sát thế giới, tâm trạng và cảm xúc, tiêu chuẩn, giả định, … Bản chất của văn hóa doanh nghiệp là đối nội phải tăng cường tiềm lực, quy tụ được sức sáng tạo của công nhân viên chức, khích lệ họ sáng tạo ra nhiều lợi nhuận cho doanh nghiệp; đối ngoại phải được xã hội bản địa chấp nhận. Văn hóa doanh nghiệp được thể hiện ở nhiều cấp độ khác nhau.
Cấp độ dễ thấy nhất thể hiện ngay trong công việc hàng ngày như cách báo cáo công việc, giữ gìn tài sản chung, ngôn ngữ khi giao tiếp với đồng nghiệp, đối tác, khách hàng, các thủ tục hành chính … Cấp thứ hai là các giá trị tinh thần xác định việc phải làm, hành động của mình đúng hay sai, có mang lại lợi ích hay thiệt hại chung hay không. Đây là điều lãnh đạo doanh nghiệp mong muốn nhận được ở nhân viên và phải xây dựng dần từng bước. Cấp thứ ba là nền tảng cho các hành động chính là niềm tin, nhận thức, suy nghĩ và xúc cảm được coi là đương nhiên ăn sâu trong tiềm thức mỗi cá nhân trong doanh nghiệp. Các ngầm định nền tảng này là nền tảng cho các giá trị hành động của mỗi thành viên.
Văn hóa kinh doanh trong tổ chức đã tiến đến mức độ cao nhất, trở thành một thứ Đạo, mà từ thế hệ này tới thế hệ khác tôn sùng và làm theo (Văn hóa doanh nghiệp là gì - Văn hóa | Bemecmedia. Đặc trưng của văn hóa doanh nghiệp Văn hóa doanh nghiệp mang “tính nhân sanh”, tức là gắn với con người. Tập hợp một nhóm người cùng làm việc với nhau trong tổ chức sẽ hình thành nên một cách tự phát hay tự giác. Theo thời gian, những thói quen này sẽ dần càng rõ ràng hơn và hình thành ra cá tính của đơn vị.
Nên một doanh nghiệp dù muốn hay không đều sẽ dần hình thành văn hóa tổ chức mình. VHDN khi hình thành một cách tự phát có thể phù hợp với mong muốn và mục tiêu phát triển của tổ chức hoặc không. Chủ động tạo ra những giá trị văn hóa mong muốn là điều cần thiết nếu doanh nghiệp SVTT : Lê Thị Trúc Ly Page 8 Khóa Luận Tốt Nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Thị Minh Hòa muốn văn hóa thực sự phục vụ cho định hướng phát triển chung, góp phần tạo nên sức mạnh cạnh tranh của mình. Văn hóa doanh nghiệp có “tính giá trị “.
Không có văn hóa doanh nghiệp “tốt” và “xấu” cũng như cá tính , không có cá tính tốt và cá tính xấu, chỉ có văn hóa phù hợp hay không phù hợp so với định hướng phát triển của doanh nghiệp. Giá trị là kết quả thẩm định của chủ thể đối với đối tượng theo một hoặc một số thang đo nhất định và những nhận định này được thể hiện ra thành “đúng-sai”, “tốt-xấu”, “đẹp-xấu” … nhưng hàm ý của “sai” của “xấu”, về bản chất chỉ là “không phù hợp”. Giá trị cũng là khái niệm có tính tương đối, phụ thuộc vào chủ thể, không gian và thời gian. Trong thực tế, người ta hay áp đặt giá trị của mình, của tổ chức mình cho người khác, đơn vị khác, nên dễ có những nhận đinh “đúng-sai” về văn hóa của một doanh nghiệp nào đó.
Văn hóa doanh nghiệp có “tính ổn đinh”. Cũng như các tính của mỗi con người, văn hóa doanh nghiệp khi đã được định hình thì “khó thay đổi”. Qua thời gian, các hoạt động khác nhau của các thành viên doanh nghiệp sẽ giúp các niềm tin, giá trị được tích lũy và tạo thành văn hóa. Sự tích lũy các giá trị tạo nên tính ổn định của văn hóa (Tác dụng của văn hóa doanh nghiệp và các đặc trưng - Văn hóa | Bemecmedia.Vai trò của văn hóa doanh nghiệp Văn hóa doanh nghiệp là tài sản quý của doanh nghiệp, quyết định sự trường tồn của doanh nghiệp.
Tổng hợp các yếu tố gắn kết, điều phối, kiểm soát, tạo động lực cho văn hóa doanh nghiệp trong quản lý thể hiện hai vai trò sau : Thứ nhất, VHDN là công cụ triển khai chiến lược. Bất cứ doanh nghiệp nào muốn phát triển cần thiết phải xây dựng bản chiến lược hoạt động tương lai, xây dựng định hướng kinh doanh cần thực hiện, chỉ rõ thị trường mục tiêu của doanh nghiệp gồm: lĩnh vực hoạt động chủ yếu, khách hàng mục tiêu,… và định hướng hoạt động sản xuất như sản phẩm sản xuất, chất lượng, giá cả, dịch vụ. Sau khi xây dựng chiến lược sản xuất kinh doanh phù hợp thì mục tiêu kế hoạch có đạt được hay không phụ thuộc vào hiệu quả triển khai chiến lược do không tập hợp thống nhất được thành viên trong tổ chức. Do chiến lược được thực hiện bởi tất cả các mọi thành viên của doanh nghiệp, tuy nhiên mỗi người tham gia vào một tổ chức với nhiệm SVTT : Lê Thị Trúc Ly Page 9 Khóa Luận Tốt Nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Thị Minh Hòa vụ riêng, cương vị khác nhau và sỡ hữu những kỹ năng hành động không giống nhau.
Họ là những mắc xích khác nhau trong một cỗ máy, nhưng để cổ máy hoạt động theo hướng đã định thì buộc các mắc xích này phải phối hợp và thống nhất với nhau. Điều đó chỉ có thể đạt được nếu có những quy tắc hành động thống nhất để hướng dẫn, chi phối việc ra quyết định và hành động của mọi thành viên trong tổ chức và đó không thể là gì khác ngoài yếu tố văn hóa. Thứ hai, văn hóa doanh nghiệp là cách tạo động lực cho người lao động và sự đoàn kết trong doanh nghiệp. Lý thuyết văn hóa doanh nghiệp được phát triển dựa trên hai yếu tố: giá trị và con người.