Đánh Giá Hiện Trạng và Đề Xuất Giải Pháp Bảo Vệ Môi Trường Nước Tỉnh Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường nước tại tỉnh Thái Nguyên, góp phần phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Minh Quý
• Người hướng dẫn: Ts. Phan Thị Thanh Hằng
• Trường học: Trường Đại học Khoa học - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Và Môi Trường
• Đề tài: Đánh Giá Hiện Trạng Và Đề Xuất Các Giải Pháp Bảo Vệ Môi Trường Nước Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về đánh giá hiện trạng môi trường nước
• 1.2. Những kết quả nghiên cứu về môi trường nước trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.3. Thực trạng ô nhiễm và tác hại của ô nhiễm môi trường nước trên thế giới
• 1.4. Tình hình sử dụng tài nguyên nước và thực trạng môi trường nước ở Việt Nam
• 1.5. Các nghiên cứu về hiện trạng môi trường nước trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
• 1.6. Tổng quan về điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội tỉnh Thái Nguyên
• 1.6.1. Điều kiện tự nhiên và vị trí địa lý
• 1.6.2. Tình hình phát triển kinh tế - xã hội
• 1.7. Tổng quan về tài nguyên nước tỉnh Thái Nguyên
• 1.7.1. Tài nguyên nước mặt
• 1.7.2. Tài nguyên nước dưới đất
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Giới hạn nội dung nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Vấn đề nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
• 2.4.1. Vấn đề nghiên cứu
• 2.4.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp thu thập và tổng hợp tài liệu
• 2.5.2. Phương pháp kế thừa
• 2.5.3. Phương pháp khảo sát thực địa
• 2.5.4. Phương pháp đánh giá chất lượng nước
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng môi trường nước mặt tỉnh Thái Nguyên
• 3.2. Diễn biến chất lượng nước sông Cầu và các phụ lưu chính của sông Cầu
• 3.3. Hiện trạng, diễn biến chất lượng nước Sông Công và phụ lưu Sông Công
• 3.4. Nhận xét chung về chất lượng nước sông Cầu, sông Công và phụ lưu từ 2011 đến 2017, xác định nguyên nhân gây ảnh hưởng đến chất lượng môi trường nước
• 3.5. Hiện trạng môi trường nước dưới đất tỉnh Thái Nguyên
• 3.6. Thực trạng công tác Quản tài nguyên nước ở tỉnh Thái Nguyên
• 3.7. Kết quả ban hành và tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật về tài nguyên nước trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
• 3.8. Kết quả thực hiện công tác cấp phép về tài nguyên nước
• 3.9. Tình hình thực hiện công tác quy hoạch tài nguyên nước, điều tra cơ bản tài nguyên nước và các chương trình, dự án, đề án, nhiệm vụ phục vụ công tác quản lý nhà nước về tài nguyên nước trên địa bàn
• 3.10. Tình hình thực hiện công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về tài nguyên nước
• 3.11. Tình hình thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra, giải quyết tranh chấp, xử lý vi phạm pháp luật về tài nguyên nước
• 3.12. Kết quả phê duyệt tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
• 3.13. Tổng hợp kết quả phê duyệt danh mục các nguồn nước phải lập hành lang bảo vệ nguồn nước và việc triển khai thực hiện
• 3.14. Những khó khăn, vướng mắc
• 3.15. Đề xuất những giải pháp bảo vệ môi trường nước tỉnh Thái Nguyên
• 3.15.1. Giải pháp về cơ chế chính sách, hành chính và tổ chức
• 3.15.2. Giải pháp kinh tế
• 3.15.3. Giải pháp về tuyên truyền giáo dục
• 3.15.4. Giải pháp kỹ thuật
• 3.15.5. Tăng cường hợp tác khu vực và quốc tế về bảo vệ môi trường
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Đánh Giá và Giải Pháp Bảo Vệ Môi Trường Nước Tỉnh Thái Nguyên

Môi trường nước tỉnh Thái Nguyên đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng. Việc đánh giá hiện trạng môi trường nước là cần thiết để xác định các vấn đề và tìm ra giải pháp hiệu quả. Nguồn nước là tài nguyên quý giá, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người và sự phát triển bền vững của tỉnh.

1.1. Tình hình hiện tại của môi trường nước tại Thái Nguyên

Môi trường nước tại Thái Nguyên đang bị ô nhiễm nghiêm trọng do các hoạt động công nghiệp và sinh hoạt. Nhiều sông, hồ bị ô nhiễm nặng nề, ảnh hưởng đến chất lượng nước và sức khỏe cộng đồng.

1.2. Tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường nước

Bảo vệ môi trường nước không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là của toàn xã hội. Nguồn nước sạch là điều kiện tiên quyết cho sự phát triển bền vững và sức khỏe của người dân.

II. Vấn đề ô nhiễm môi trường nước tại Thái Nguyên và nguyên nhân

Ô nhiễm môi trường nước tại Thái Nguyên chủ yếu do các hoạt động công nghiệp, nông nghiệp và sinh hoạt. Các nguồn ô nhiễm này gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sức khỏe con người và hệ sinh thái.

2.1. Các nguồn ô nhiễm chính

Các nguồn ô nhiễm chính bao gồm nước thải từ các khu công nghiệp, nông nghiệp và sinh hoạt. Nước thải chưa qua xử lý được xả thải trực tiếp vào các nguồn nước, làm giảm chất lượng nước nghiêm trọng.

2.2. Tác động của ô nhiễm đến sức khỏe cộng đồng

Ô nhiễm nước gây ra nhiều bệnh tật cho con người, đặc biệt là các bệnh liên quan đến đường tiêu hóa và hô hấp. Việc tiếp xúc với nước ô nhiễm có thể dẫn đến các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.

III. Giải pháp bảo vệ môi trường nước tỉnh Thái Nguyên hiệu quả

Để bảo vệ môi trường nước, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn. Các giải pháp này cần được triển khai một cách hiệu quả và bền vững.

3.1. Cải thiện hệ thống quản lý nước

Cần xây dựng và hoàn thiện hệ thống quản lý tài nguyên nước, bao gồm việc kiểm soát chất lượng nước và xử lý nước thải. Các quy định pháp luật cần được thực thi nghiêm ngặt.

3.2. Tăng cường tuyên truyền và giáo dục cộng đồng

Tuyên truyền về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường nước là rất cần thiết. Cộng đồng cần được nâng cao nhận thức để tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về môi trường nước

Các nghiên cứu về môi trường nước tại Thái Nguyên đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Việc áp dụng các giải pháp bảo vệ môi trường nước đã mang lại những kết quả tích cực.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu trước đây

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng chất lượng nước tại các sông, hồ ở Thái Nguyên đang giảm sút. Các chỉ số ô nhiễm như BOD, COD, và kim loại nặng đều vượt mức cho phép.

4.2. Các mô hình bảo vệ môi trường nước thành công

Một số mô hình bảo vệ môi trường nước đã được triển khai thành công tại Thái Nguyên, như việc xử lý nước thải tại các khu công nghiệp và nâng cao ý thức cộng đồng.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho bảo vệ môi trường nước

Bảo vệ môi trường nước tại Thái Nguyên là một nhiệm vụ cấp bách. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để đạt được hiệu quả cao nhất.

5.1. Tầm nhìn dài hạn cho môi trường nước

Cần xây dựng một tầm nhìn dài hạn cho việc bảo vệ môi trường nước, trong đó chú trọng đến phát triển bền vững và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

5.2. Khuyến khích nghiên cứu và đổi mới công nghệ

Khuyến khích các nghiên cứu và ứng dụng công nghệ mới trong xử lý nước thải và bảo vệ môi trường nước là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thái Nguyên là trung tâm kinh tế, văn hóa và giáo dục đào tạo lớn thứ ba của cả nước, giữ vị trí cửa ngõ chiến lược liên kết vùng Trung du miền núi Bắc Bộ với Vùng Thủ đô Hà Nội. Với tổng diện tích tự nhiên 3.536,4 km² và quy mô dân số đạt 1,255 triệu người vào năm 2017, địa phương ghi nhận tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) ấn tượng 12,6%, trong đó khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm tỷ trọng áp đảo 55,4%. Sự bùng nổ của các khu công nghiệp tập trung quy mô lớn cùng các tổ hợp công nghệ cao đã đẩy tổng nhu cầu khai thác và sử dụng nước phục vụ sản xuất công nghiệp lên tới xấp xỉ 300 triệu m³ mỗi năm.

Quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa diễn ra nhanh chóng đã tạo sức ép nặng nề lên tài nguyên nước. Tình trạng tiếp nhận lượng lớn nước thải sinh hoạt, công nghiệp, khai khoáng và nông nghiệp chưa qua xử lý triệt để đã làm suy giảm chất lượng nước mặt trên hệ thống lưu vực sông Cầu và sông Công. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá thực trạng, nhận diện diễn biến chất lượng môi trường nước mặt và nước dưới đất tỉnh Thái Nguyên trong chuỗi thời gian 7 năm từ 2011 đến 2017, làm sáng tỏ các nguồn thải tác động chính và đề xuất hệ thống giải pháp quản lý bền vững.

Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng phục vụ công tác quy hoạch bảo vệ môi trường lưu vực sông Cầu với lưu vực 6.030 km², kiểm soát an toàn nguồn cấp nước 175 triệu m³ từ hồ Núi Cốc cho hơn 500.000 cư dân đô thị và góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về tài nguyên nước trên phạm vi toàn tỉnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết sức tải môi trường nước (Assimilative Capacity) và mô hình Quản lý tổng hợp tài nguyên nước lưu vực sông (IWRM). Tiếp cận này cho phép xem xét nguồn nước trong mối quan hệ hữu cơ đa chiều giữa dòng chảy tự nhiên, hoạt động phát triển kinh tế xã hội và năng lực tự làm sạch của hệ thống thủy vực.

Hệ thống lý thuyết vận dụng tập trung vào 4 khái niệm then chốt: ô nhiễm môi trường nước (sự biến đổi thành phần lý - hóa - sinh vượt ngưỡng cho phép gây hại cho hệ sinh thái và sức khỏe con người); nước mặt và nước dưới đất theo Luật Tài nguyên nước; Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường; và Chỉ số chất lượng nước (Water Quality Index - WQI) đóng vai trò tích hợp chuỗi thông số phân tích đa biến thành thang điểm số học trực quan từ 0 đến 100 theo 5 cấp độ chất lượng từ ô nhiễm nặng đến sử dụng tốt cho sinh hoạt.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập đồng bộ từ Trung tâm Quan trắc Tài nguyên và Môi trường thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Nguyên, kết hợp tài liệu thứ cấp từ các sở ban ngành và điều tra khảo sát thực địa giai đoạn 2011 - 2017.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Đề tài tiến hành lấy mẫu và phân tích tại 15 vị trí quan trắc nước mặt đại diện trên dòng chính sông Cầu (4 điểm từ đầu nguồn Văn Lăng, Sơn Cẩm, đập Thác Huống đến điểm sau hợp lưu SCHL26), phụ lưu sông Cầu (3 điểm gồm sông Chợ Chu, sông Đu, suối Cam Giá), sông Công (5 điểm từ thượng nguồn Bình Thành, cầu Huy Ngạc, hồ Núi Cốc, TP Sông Công đến cầu Đa Phúc) và phụ lưu sông Công (3 điểm gồm suối Tiên Hội, suối Kẻn, suối Hai Huyện). Đối với môi trường nước dưới đất, mẫu được thu thập tại 9 giếng khoan quan trắc đại diện cho 9 huyện, thành phố, thị xã trên địa bàn toàn tỉnh với tần suất định kỳ 2 đợt mỗi năm.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Việc phân bổ các trạm quan trắc theo nguyên tắc đón đầu dòng chảy (điểm nền tự nhiên), điểm trung gian sau hợp lưu và điểm tiếp nhận nguồn thải đô thị - công nghiệp cho phép cô lập, định vị chính xác nguồn gây ô nhiễm. Dữ liệu nước mặt được đối chuẩn nghiêm ngặt theo QCVN 08-MT:2015/BTNMT mức A2 (sử dụng cấp nước sinh hoạt sau xử lý) và mức B1 (phục vụ tưới tiêu nông nghiệp); dữ liệu nước dưới đất so sánh theo QCVN 09-MT:2015/BTNMT. Chỉ số WQI được tính toán theo Quyết định số 879/QĐ-TCMT và bộ trọng số đặc thù lưu vực sông Cầu tại Quyết định số 711/QĐ-TCMT, đảm bảo tính chuẩn hóa, khoa học và độ tin cậy cao cho toàn bộ chuỗi phân tích.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về các thông số vật lý và chất hữu cơ cơ bản: Giá trị pH trên sông Cầu và các phụ lưu duy trì độ ổn định cao trong khoảng 6,4 - 8,0, hoàn toàn nằm trong giới hạn an toàn của QCVN 08-MT:2015/BTNMT mức A2 (6,0 - 8,5) và mức B1 (5,5 - 9,0). Hàm lượng oxy hòa tan (DO) trên toàn tuyến dao động tích cực từ 4,0 đến trên 7,0 mg/L, phần lớn đạt và vượt ngưỡng quy định. Tuy nhiên, hàm lượng tổng chất rắn lơ lửng (TSS) tại các điểm trên dòng chính sông Cầu (như SCA1-1, SCA1-3, SCA1-5) thường xuyên vượt ngưỡng quy chuẩn cột A2 (30 mg/L) và cột B1 (50 mg/L), nhiều thời điểm ghi nhận nồng độ tăng vọt lên mức 120 - 160 mg/L. Nhu cầu oxy hóa học (COD) và oxy sinh hóa (BOD5) có dấu hiệu suy giảm cục bộ tại các đoạn sông chảy qua khu đô thị và cụm công nghiệp, tiến sát mức giới hạn A2 (BOD5 từ 6 mg/L và COD từ 15 mg/L).

Thứ hai, về hàm lượng dinh dưỡng và kim loại nặng: Chỉ số Nitrat (NO3-) và dầu mỡ khoáng trên toàn bộ lưu vực đều thấp hơn giới hạn cho phép của quy chuẩn cột A2. Mặc dù vậy, nghiên cứu đã phát hiện hiện tượng ô nhiễm kim loại nặng cục bộ nghiêm trọng. Cụ thể, hàm lượng Cadmi (Cd) vào mùa mưa tại các trạm SCA1-3 (Sơn Cẩm), SCA1-5 (đập Thác Huống), SCA2-9 (sông Đu) và SCA3-1 (suối Cam Giá) vượt ngưỡng A2 (0,005 mg/L); nồng độ Thủy ngân (Hg) tại trạm đầu nguồn SCA1-1 năm 2014 và trạm hạ lưu SCHL26 năm 2013 đều vượt giới hạn quy chuẩn cho phép.

Thứ ba, về chất lượng nước dưới đất: Mặc dù toàn tỉnh sở hữu trữ lượng nước ngầm dồi dào ước tính 3 tỷ m³ với nền chất lượng chung khá tốt, một số khu vực tập trung dân cư và công nghiệp tại TP Thái Nguyên, TP Sông Công và Đại Từ đã xuất hiện tình trạng ô nhiễm cục bộ chỉ số Coliform, Mangan (Mn), Chì (Pb) và độ cứng vượt chuẩn QCVN 09-MT:2015/BTNMT.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự suy thoái chất lượng nước mặt bắt nguồn từ áp lực xả thải công nghiệp, làng nghề và đô thị chưa được kiểm soát đồng bộ. Toàn tỉnh Thái Nguyên có hơn 80 làng nghề truyền thống và các cơ sở công nghiệp quy mô lớn như Khu Gang thép Thái Nguyên, Nhà máy giấy Hoàng Văn Thụ, Bãi rác Đá Mài, Bệnh viện Đa khoa Trung ương, cùng khu mỏ đa kim Núi Pháo (Hà Thượng - Đại Từ) liên tục phát thải TSS, BOD5 và kim loại nặng. Tỷ lệ thu gom và xử lý nước thải sinh hoạt đô thị còn rất hạn chế khi toàn thành phố Thái Nguyên chỉ vận hành 1 trạm xử lý nước thải công suất 8.000 m³/ngày đêm, còn TP Sông Công có trạm công suất nhỏ 50 m³/ngày đêm. Hoạt động khai thác cát sỏi bừa bãi và tuyển rửa khoáng sản tại thượng nguồn trực tiếp làm hàm lượng TSS tăng đột biến từ 2 đến 3 lần so với mức tự nhiên.

Về phương thức biểu diễn dữ liệu: Chuỗi quan trắc 2011 - 2017 được mô hình hóa tối ưu thông qua hệ thống 24 đồ thị xu hướng đa thời gian, đối sánh trực tiếp nồng độ từng thông số với 2 đường giới hạn quy chuẩn A2 và B1. Dữ liệu chất lượng nước tổng hợp được trực quan hóa qua biểu đồ chỉ số WQI phân vùng theo dải màu sắc (Xanh biển: 91 - 100, Xanh lá: 76 - 90, Vàng: 51 - 75, Da cam: 26 - 50, Đỏ: 0 - 25), giúp các nhà quản lý dễ dàng nhận diện điểm nóng ô nhiễm tại từng phụ lưu và từng thời điểm mùa khô - mùa mưa.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm bảo vệ bền vững tài nguyên nước tỉnh Thái Nguyên:

• Tăng cường kiểm tra, giám sát và cưỡng chế xả thải công nghiệp: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Nguyên phối hợp với Ban Quản lý các Khu công nghiệp tổ chức thanh tra định kỳ 100% doanh nghiệp tại KCN Sông Công, KCN Điềm Thụy, KCN Yên Bình và các cơ sở khai khoáng tại Đại Từ, Đồng Hỷ; yêu cầu 100% các khu công nghiệp đang hoạt động phải hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt QCVN 40:2011/BTNMT trước năm 2021, kiên quyết đình chỉ xả thải đối với các đơn vị vi phạm.

• Mở rộng hạ tầng thu gom và xử lý nước thải đô thị: Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên và UBND thành phố Thái Nguyên cần bố trí nguồn vốn đầu tư công nâng công suất hệ thống xử lý nước thải đô thị trung tâm từ 8.000 m³/ngày đêm lên mức 20.000 m³/ngày đêm giai đoạn 2020 - 2025; hoàn thành xây dựng mạng lưới thoát nước và xử lý nước thải tập trung tại TP Sông Công và các thị trấn trung tâm, phấn đấu đạt mục tiêu xử lý trên 70% lượng nước thải sinh hoạt đô thị.

• Hoàn thiện công cụ kinh tế trong quản lý tài nguyên nước: Sở Tài nguyên và Môi trường triển khai đồng bộ việc tính và thu tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước mặt và nước dưới đất đối với trữ lượng 3 tỷ m³ trên toàn tỉnh; áp dụng lũy tiến thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường đối với nước thải công nghiệp chứa kim loại nặng nhằm thúc đẩy doanh nghiệp tái sử dụng tuần hoàn nước.

• Thiết lập hành lang bảo vệ nguồn nước và mạng lưới quan trắc tự động: Ban hành quyết định cắm mốc chỉ giới hành lang bảo vệ nguồn nước đối với lưu vực sông Cầu, sông Công và 100% các hồ chứa thủy lợi lớn, đặc biệt bảo vệ nghiêm ngặt 30 km² diện tích mặt nước hồ Núi Cốc. Đầu tư lắp đặt bổ sung 10 trạm quan trắc nước mặt tự động, truyền số liệu liên tục 24/7 về Sở Tài nguyên và Môi trường để cảnh báo sớm sự cố môi trường nước trước năm 2023.

• Nâng cao nhận thức cộng đồng và đẩy mạnh hợp tác liên tỉnh: Đẩy mạnh tuyên truyền Luật Tài nguyên nước đến 180 xã, phường, thị trấn; phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Bảo vệ môi trường lưu vực sông Cầu cùng các tỉnh lân cận như Bắc Kạn, Bắc Giang và Vĩnh Phúc để kiểm soát ô nhiễm nguồn nước xuyên biên giới hành chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý Nhà nước và cơ quan hoạch định chính sách: Lãnh đạo và chuyên viên tại Sở Tài nguyên và Môi trường Thái Nguyên, Chi cục Bảo vệ Môi trường cùng Phòng Tài nguyên và Môi trường thuộc 9 huyện, thị xã, thành phố có thể sử dụng bộ dữ liệu quan trắc 7 năm (2011 - 2017) để xây dựng Quy hoạch tài nguyên nước tỉnh đến năm 2030, lập danh mục các nguồn nước bắt buộc thiết lập hành lang bảo hộ vệ sinh và xây dựng kịch bản ứng phó sự cố ô nhiễm nguồn nước cấp sinh hoạt.

• Ban quản lý khu công nghiệp và các doanh nghiệp sản xuất: Đội ngũ kỹ sư môi trường tại các KCN Sông Công, Điềm Thụy, Yên Bình, Tổ hợp Samsung Thái Nguyên, Công ty Cổ phần Gang Thép và các doanh nghiệp khai thác khoáng sản có thể tham khảo các thông số ô nhiễm đặc trưng (TSS, Cd, Hg, COD) để cải tiến quy trình công nghệ xử lý nước thải nội bộ, thiết kế công trình lắng lọc phù hợp nhằm đảm bảo xả thải đạt chuẩn quy định.

• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Các viện nghiên cứu, trường đại học đào tạo khối ngành Quản lý Tài nguyên và Môi trường, Khoa học Môi trường, Địa lý và Kỹ thuật Môi trường có thể khai thác luận văn như tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận đánh giá chất lượng nước lưu vực sông quy mô cấp tỉnh, ứng dụng chỉ số WQI và mô hình hóa dữ liệu quan trắc thực tế.

• Tổ chức bảo tồn, dự án phát triển và cộng đồng dân cư: Các tổ chức phi chính phủ nghiên cứu về an ninh nguồn nước và cộng đồng người dân tại lưu vực sông Cầu, hồ Núi Cốc có thể nắm bắt bức tranh toàn cảnh về thực trạng nguồn nước mặt và 9 điểm nước ngầm để nâng cao năng lực giám sát xã hội, bảo vệ nguồn nước sinh hoạt gia đình và sử dụng nước tiết kiệm.

Câu hỏi thường gặp

• Nguồn nước mặt chính trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên gồm những hệ thống sông hồ nào? Tài nguyên nước mặt của tỉnh tập trung chủ yếu ở sông Cầu có chiều dài 288 km với diện tích lưu vực 6.030 km², tổng lượng dòng chảy đạt khoảng 4,5 tỷ m³. Cùng với đó là phụ lưu cấp I - sông Công dài 96 km với lưu vực 951 km², cung cấp dòng chảy cho hồ nhân tạo Núi Cốc rộng 25 - 30 km² chứa tới 175 triệu m³ nước, giữ vai trò tưới tiêu cho 12.000 ha đất nông nghiệp và cấp nước sinh hoạt trọng yếu.

• Các chỉ số chất lượng nước mặt tại Thái Nguyên trong giai đoạn 2011 - 2017 có điểm gì nổi bật? Kết quả phân tích 15 vị trí quan trắc cho thấy độ pH ổn định ở mức 6,4 - 8,0 và nồng độ oxy hòa tan (DO) đạt chuẩn từ 4,0 đến trên 7,0 mg/L. Tuy nhiên, hàm lượng tổng chất rắn lơ lửng (TSS) tại nhiều trạm sông Cầu thường xuyên vượt mức 30 - 50 mg/L của QCVN 08-MT:2015/BTNMT cột A2 và B1, có đợt đạt 160 mg/L; kim loại nặng Cadmi (Cd) và Thủy ngân (Hg) ghi nhận vượt chuẩn cục bộ vào mùa mưa.

• Nguyên nhân cốt lõi nào khiến môi trường nước sông Cầu và sông Công bị ô nhiễm? Ô nhiễm nước mặt xuất phát từ áp lực tiếp nhận khoảng 300 triệu m³ nước thải công nghiệp mỗi năm từ hơn 80 làng nghề, Khu Gang Thép, mỏ Núi Pháo và các khu công nghiệp tập trung. Thêm vào đó, năng lực xử lý nước thải sinh hoạt đô thị còn thấp khi TP Thái Nguyên chỉ xử lý được 8.000 m³/ngày đêm, kết hợp hoạt động khai thác cát sỏi lòng sông làm suy thoái nghiêm trọng chất lượng thủy vực tiếp nhận.

• Trữ lượng và chất lượng nguồn nước dưới đất tại Thái Nguyên hiện nay ra sao? Thái Nguyên sở hữu trữ lượng nước dưới đất tương đối lớn khoảng 3 tỷ m³, phân bố ở tầng trầm tích Đệ tứ và phức hệ khe nứt castơ. Nhìn chung chất lượng nước ngầm đạt chuẩn sử dụng cho sinh hoạt, song chuỗi dữ liệu 9 điểm quan trắc cấp huyện giai đoạn 2011 - 2017 cảnh báo một số nơi đã bị ô nhiễm cục bộ bởi hàm lượng Mangan (Mn), Chì (Pb), độ cứng và vi sinh Coliform.

• Những giải pháp cấp bách nào cần ưu tiên thực hiện để bảo vệ nguồn nước hồ Núi Cốc? Tỉnh cần thiết lập hành lang bảo vệ nguồn nước xung quanh 30 km² diện tích mặt nước hồ Núi Cốc dung tích 175 triệu m³, kiểm soát chặt chẽ nước thải từ các cơ sở dịch vụ du lịch và hoạt động khai khoáng tại thượng nguồn huyện Đại Từ. Đồng thời, cần lắp đặt trạm quan trắc tự động liên tục và áp dụng công nghệ sinh thái để ngăn ngừa hiện tượng phú dưỡng và tảo độc nở hoa.

Kết luận

• Đánh giá toàn diện hiện trạng chất lượng nước mặt trên 15 điểm quan trắc lưu vực sông Cầu, sông Công và 9 vị trí nước ngầm giai đoạn 2011 - 2017, chỉ rõ diễn biến nồng độ các thông số pH, DO, TSS, COD, BOD5, Cd, Hg và WQI.
• Xác định nguyên nhân gốc rễ gây ô nhiễm nước bắt nguồn từ việc tiếp nhận 300 triệu m³ nước sử dụng công nghiệp mỗi năm, nước thải khai khoáng, làng nghề và sự thiếu hụt hạ tầng xử lý nước thải đô thị khi trạm xử lý TP Thái Nguyên chỉ đạt công suất 8.000 m³/ngày đêm.
• Khẳng định giá trị tài nguyên nước dưới đất với trữ lượng 3 tỷ m³ và nguồn nước mặt 175 triệu m³ của hồ Núi Cốc, đồng thời cảnh báo các nguy cơ ô nhiễm kim loại nặng và vi sinh vật tiềm ẩn.
• Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp giữa cơ chế chính sách, công cụ kinh tế, đầu tư hạ tầng kỹ thuật và cắm mốc hành lang bảo vệ nguồn nước trên phạm vi toàn tỉnh trước năm 2025.
• Hoàn thiện khung phương pháp luận đánh giá chất lượng nước cấp tỉnh làm tài liệu tham khảo khoa học phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu và hoạch định chính sách môi trường bền vững.

Các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp sản xuất và cộng đồng dân cư cần chung tay triển khai ngay các giải pháp kiểm soát xả thải và đầu tư hạ tầng bảo vệ nguồn nước, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững và bảo đảm an ninh nguồn nước lâu dài cho tỉnh Thái Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về đánh giá hiện trạng môi trường nước Bảo vệ môi trường hiện nay đang là vấn đề nóng của toàn cầu, không chỉ là sự quan tâm của các nhà khoa học mà còn của tất cả người dân. Nguồn nước bị ô nhiễm là vertor lan truyền ô nhiễm và là một trong các nguyên nhân gây ra nhiều bệnh tật cho con người. Cuộc sống con người trở nên khó khăn khi môi trường nước bị suy giảm về số lượng và chất lượng.

Đánh giá hiện trạng môi trường nước cung cấp bức tranh tổng thể về 2 phương diện: Phương diện vật lý, hoá học thể hiện chất lượng môi trường và phương diện kinh tế xã hội, đó chính là những thông báo về tác động từ các tác động của con người tới chất lượng môi trường cũng như tới sức khoẻ con người, kinh tế và phúc lợi xã hội. Đánh giá hiện trạng môi trường có vai trò như một bản “thông điệp” về tình trạng môi trường, tài nguyên thiên nhiên và con người, thông qua việc cung cấp thông tin tin cậy về môi trường để hỗ trợ quá trình ra quyết định bảo vệ phát triển bền vững. Trong đó, đánh giá hiện trạng tài nguyên nước là quá trình hoạt động nhằm xác định trữ lượng và chất lượng, tình hình khai thác sử dụng, bảo vệ tài nguyên nước, tìm ra các nguyên nhân gây ảnh hưởng tiêu cực tới chất lượng và trữ lượng nước quốc gia. Trên cơ sở các số liệu đánh giá hiện trạng tài nguyên nước, cơ quan quản lý Nhà nước sẽ đưa ra các biện pháp cụ thể nhằm định hướng cho các hoạt động khai thác và sử dụng tài nguyên nước, dự báo cho các hoạt động xấu gây ảnh hưởng nghiêm trọng cho nguồn nước.

Để hiểu rõ hơn về đánh giá hiện trạng môi trường nước ta cần tìm hiểu một số khái niệm về ô nhiễm môi trường, ô nhiễm môi trường nước, nguyên nhân và các dạng ô nhiễm môi trường nước mặt chủ yếu: - Ô nhiễm môi trường là sự thay đổi tính chất môi trường, vi phạm tiêu chuẩn môi trường. - Chất gây ô nhiễm là những nhân tố làm cho môi trường trở thành độc hại. - Quy chuẩn môi trường là giới hạn cho phép của các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, về hàm lượng của chất gây ô nhiễm trong chất thải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định dùng làm căn cứ để kiểm soát ô nhiễm môi trường nước. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ô nhiễm môi trường nước là sự thay đổi thành phần, tính chất của nước gây ảnh hưởng đến hoạt động sống bình thường của con người và vi sinh vật.

Khi sự thay đổi thành phần và tính chất của nước vượt quá một ngưỡng chi phép thì sự ô nhiễm nước đã một mức nguy hiểm gây ảnh hưởng tới sức khoẻ con người. Vấn đề ô nhiễm nước là một trong những thực trạng đáng ngại nhất của sự huỷ hoại môi trường tự nhiên do nền văn minh đương thời gây nên. Môi trường nước rất dễ bị ô nhiễm, các ô nhiễm từ đất, không khí đều có thể làm ô nhiễm nước, ảnh hưởng lớn tới co người và các sinh vật khác. Môi trường nước mặt bao gồm nước hồ, ao, đồng ruộng, nước các sông suối, kênh rạch.

Nguồn nước các sông, kênh tải nước thải, các hồ khu vực đô thị, KCN và đồng ruộng lúa nước là những nơi thường có mức độ ô nhiễm cao. Nguồn gây ra ô nhiễm nước mặt là các khu dân cư tập trung, các hoạt động công nghiệp, giao thông thuỷ và sản xuất nông nghiệp. Nguồn nước bị ô nhiễm có các dấu hiệu đặc trưng sau: - Có xuất hiện các chất nổi trên bề mặt nước và các cặn lắng chìm xuống đáy nguồn. - Thay đổi tính chất lý học (độ trong, màu, mùi, nhiệt độ,…) - Thay đổi thành phần hoá học (pH, hàm lượng các chất hữu cơ và vô cơ, xuất hiện các chất độc hại,…) - Lượng oxy hoà tan (DO) trong nước giảm do các quá trình sinh hoá để oxy hoá các chất bẩn hữu cơ vừa mới thải vào.

- Các vi sinh vật thay đổi về loài và số lượng. Có xuất hiện các vi trùng gây bệnh. Các dạng ô nhiễm nước mặt thường gặp là: - Ô nhiễm chất hữu cơ: đó là sự có mặt của các chất tiêu thụ ôxy trong nước. Các chỉ tiêu để đánh giá ô nhiễm chất hữu cơ là: DO, BOD5, COD - Ô nhiễm các chất vô cơ: là có nhiều chất vô cơ gây ô nhiễm nước, tuy nhiên có một số nhóm điển hình như: các loại phân bón chất vô cơ (là các hợp chất vô cơ mà thành phần chủ yếu là cacbon, hydro và oxy, ngoài ra chúng còn chứa các nguyên tố như N, P, K cùng các nguyên tố vi lượng khác), các khoáng axit, cặn, các nguyên tố vết.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Ô nhiễm các chất dinh dưỡng: hiện tượng phú dưỡng là sự gia tăng hàm lượng Nito, Photpho trong nước nhập vào các thuỷ vực dẫn đến sự tăng trưởng của các thực vật bậc thấp (rong, tảo,…). Nó tạo ra những biến đổi lớn trong hệ sinh thái nước, làm giảm oxy trong nước. Do đó làm chất lượng nước bị suy giảm và ô nhiễm. - Ô nhiễm do kim loại nặng và các hoá chất khác: thường gặp trong các thuỷ vực gần khu công nghiệp, khu vực khai khoáng, các thành phố lớn.

Ô nhiễm kim loại nặng và các chất nguy hại khác có tác động rất trầm trọng tới hoạt động sống của con người và sinh vật. Chúng chậm phân huỷ và sẽ tích luỹ theo chuỗi thức ăn vào cơ thể động vật và con người. - Ô nhiễm vi sinh vật: thường gặp ở các thuỷ vực nhận nước thải sinh hoạt, đặc biệt là nước thải bệnh viện. Các loại vi khuẩn, ký sinh trùng, sinh vật gây bệnh sẽ theo nguồn nước lan truyền bệnh cho người và động vật.

- Ô nhiễm nguồn nước mặt bởi dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hoá học: trong quá trình sử dụng, một lượng lớn thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học bị đẩy vào vực nước ruộng, ao, hồ, đầm,… Chúng sẽ lan truyền và tích luỹ trong môi trường đất, nước và các sản phẩm nông nghiệp thâm nhập vào cơ thể người và động vật theo chuỗi thức ăn. Những kết quả nghiên cứu về môi trường nước trên thế giới và ở Việt Nam 1. Thực trạng ô nhiễm và tác hại của ô nhiễm môi trường nước trên thế giới Ô nhiễm nước là sự biến đổi nói chung do con người đối với chất lượng nước, làm nhiễm bẩn nước và gây nguy hiểm cho con người, cho công nghiệp, nông nghiệp, nuôi cá, nghỉ ngơi, giải trí, cho động vật nuôi và các loài hoang dã (Lê Văn Khoa và cs, 2011) [13]. Trung bình mỗi ngày trên trái đất có khoảng 2 triệu tấn chất thải sinh hoạt đổ ra sông hồ và biển cả, 70% lượng chất thải công nghiệp không qua xử lý bị trực tiếp đổ vào các nguồn nước tại các quốc gia đang phát triển.

Đây là thống kê của Viện Nước quốc tế (SIWI) được công bố tại Tuần lễ Nước thế giới (World Water Week) khai mạc tại Stockholm, thủ đô Thụy Điển ngày 5/9. Thực tế trên khiến nguồn nước dùng trong sinh hoạt của con người bị ô nhiễm nghiêm trọng. Một nửa số bệnh nhân nằm viện ở các nước đang phát triển là do không được tiếp cận những điều kiện vệ sinh phù hợp (vì thiếu nước) và các bệnh liên quan đến nước. Thiếu vệ sinh và thiếu nước sạch là nguyên nhân gây tử vong cho hơn 1,6 triệu trẻ em mỗi năm.

Tổ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cảnh báo trong 15 năm tới sẽ có gần 2 tỷ người phải sống tại các khu vực khan hiếm nguồn nước và 2/3 cư dân trên hành tinh có thể bị thiếu nước. Báo cáo của UNICEF cho biết, tình trạng mất vệ sinh do thiếu nước sinh hoạt đã gây ra cái chết của 1,2 triệu trẻ em dưới 5 tuổi mỗi năm. Lý do gây ra việc này là nguồn cung cấp nước không thể theo kịp tình trạng bùng nổ dân số.000 trẻ em tử vong vì nước bẩn và vệ sinh kém. Đây là con số được Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc UNICEF công bố.

Thống kê của UNICEF tại khu vực Nam và Đông Á cho thấy chất lượng nước ở khu vực này ngày càng trở thành mối đe dọa lớn đối với trẻ em. Tình trạng ô nhiễm a-sen và flo (fluoride) trong nước ngầm đang đe dọa nghiêm trọng tình trạng sức khỏe của 50 triệu người dân trong khu vực. Tại diễn đàn của Trẻ em thế giới về nước tổ chức tại Mehico ngày 21/3, UNICEF cho biết 400 triệu trẻ em trên thế giới đang phải vật lộn với sự sống vì không có nước sạch. Theo đó, trẻ em là người phải trả giá cao nhất khi không được sử dụng nước sạch.

Kết quả nghiên cứu cho thấy trẻ em dưới năm tuổi dễ bị mắc tiêu chảy nhất (căn bệnh này gây tử vong cho 4500 trẻ em mỗi ngày. Điểm phân phát nước ở Bắc Darfur, Sudan trong một chiến dịch phân phát 40.000 lít nước sạch đến cộng đồng. Dù số lượng hạn hẹp, nhiều người phải vượt quãng đường ít nhất 15km để có thể đến được điểm phát nước gần nhất (Võ Dương Mộng Huyền và cs, 2013) [25]. Ví dụ về ô nhiễm nước ở một số nước trên thế giới: Hàm lượng nước ngầm ở Vapi (Ấn Độ) cao gấp 96 lần so với tiêu chuẩn sức khỏe do tổ chức y tế thế giới quy định.

Năm 2000, vụ tai nạn hầm mỏ xảy ra tại công ty Aurul (Rumani) đã thải ra 50 - 100 tấn Xianua và kim loại nặng vào dòng sông gần Baia Mare khiến các loài thủy sản ở đây chết hàng loạt, tổn hại đến hệ thực vật và làm bẩn nguồn nước sạch ảnh hưởng đến cuộc sống của 2,5 triệu người. Tình hình sử dụng tài nguyên nước và thực trạng môi trường nước ở Việt Nam Hiện nay nguồn nước cấp cho các đô thị ngày càng khan hiếm, tỷ lệ dân số được cấp nước ở đô thị còn thấp (tỷ lệ dân số được cấp nước máy tại đô thị đặc biệt đạt từ 85-90%, đô thị loại I, II đạt từ 60- 85%, trong khi đó đô thị loại III chỉ đạt từ 40 - 45%). Số lượng và chất lượng nước cấp còn thiếu và chưa đảm bảo.