Đánh giá thực trạng và đề xuất sử dụng đất ruộng hiệu quả tại huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn

Chuyên khảo phân tích Luận văn đánh giá thực trạng và đề xuất các loại hình sử dụng đất ruộng có hiệu quả trên địa bàn, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Tác giả: Lã Tiến Minh
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thế Đặng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh Giá Thực Trạng Và Đề Xuất Các Loại Hình Sử Dụng Đất Ruộng Có Hiệu Quả Trên Địa Bàn Huyện Cao Lộc, Tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Lạng Sơn

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Một số vấn đề về sử dụng đất nông nghiệp
• 1.2. Khái niệm về đất và đất nông nghiệp
• 1.3. Khái niệm về sử dụng đất nông nghiệp
• 1.4. Loại hình sử dụng đất và hệ thống sử dụng đất
• 1.5. Hiệu quả sử dụng đất và hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 1.6. Khái quát tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên Thế giới và ở Việt Nam
• 1.7. Đánh giá sử dụng đất nông nghiệp bền vững
• 1.8. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất theo quan điểm sinh thái bền vững
• 1.9. Các công trình nghiên cứu về đánh giá sử dụng đất nông nghiệp bền vững ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội tác động đến sử dụng đất ruộng của huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn
• 2.5. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất ruộng và các loại hình sử dụng đất ruộng
• 2.6. Đánh giá hiệu quả và lựa chọn loại hình sử dụng đất ruộng
• 2.7. Đề xuất giải pháp phát triển các loại hình sử dụng đất ruộng hiệu quả bền vững cho sản xuất nông nghiệp tại huyện Cao Lộc
• 2.8. Phương pháp nghiên cứu
• 2.8.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
• 2.8.2. Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu
• 2.8.3. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu
• 2.8.4. Phương pháp chuyên gia
• 2.8.5. Phương pháp tính hiệu quả sử dụng đất
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội tác động đến sử dụng đất nông nghiệp của huyện Cao Lộc
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.2. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp và các loại hình sử dụng đất nông nghiệp
• 3.2.1. Hiện trạng sử dụng đất huyện Cao Lộc
• 3.2.2. Các loại hình sử dụng đất ruộng chính trên địa bàn huyện Cao Lộc
• 3.3. Đánh giá hiệu quả của các loại hình sử dụng đất ruộng
• 3.4. Đề xuất các loại hình sử dụng đất trên địa bàn huyện Cao Lộc
• 3.5. Định hướng phát triển nông nghiệp huyện Cao Lộc
• 3.6. Đề xuất các loại hình sử dụng đất nông nghiệp có hiệu quả
• 3.7. Đề xuất các giải pháp thực hiện
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá thực trạng sử dụng đất ruộng

Trong huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn, việc đánh giá thực trạng sử dụng đất ruộng là rất cần thiết để xác định các vấn đề hiện tại trong quản lý và sử dụng đất. Theo thống kê, tổng diện tích đất nông nghiệp của huyện là 55.486,91 ha, chiếm 89,63% tổng diện tích tự nhiên. Tuy nhiên, việc sử dụng đất chưa đạt hiệu quả cao do nhiều yếu tố như trình độ khoa học kỹ thuật còn hạn chế và phương thức canh tác truyền thống. Các loại hình sử dụng đất chủ yếu bao gồm trồng lúa, cây ăn quả và cây công nghiệp ngắn ngày. Việc phân tích thực trạng cho thấy rằng, mặc dù năng suất và sản lượng nông sản đã tăng lên, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều điểm yếu trong việc sử dụng tài nguyên đất, dẫn đến tình trạng thoái hóa đất. "Việc lựa chọn, so sánh các kiểu sử dụng đất phù hợp với điều kiện đất đai là đòi hỏi cấp thiết", điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý đất đai hiệu quả.

1.1 Tình hình sử dụng đất nông nghiệp

Tình hình sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Cao Lộc đã được nghiên cứu kỹ lưỡng. Theo số liệu, đất nông nghiệp chủ yếu được sử dụng cho cây lúa và một số cây trồng khác. Tuy nhiên, các loại hình sử dụng đất hiện tại không khai thác hết tiềm năng của đất, dẫn đến tình trạng năng suất thấp và hiệu quả kinh tế không cao. "Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất, cần có các giải pháp đồng bộ và căn cơ", điều này cho thấy sự cần thiết trong việc đề xuất giải pháp nhằm cải thiện tình hình hiện tại.

1.2 Các loại hình sử dụng đất

Các loại hình sử dụng đất trong huyện Cao Lộc bao gồm trồng lúa, cây ăn quả, và cây công nghiệp. Mỗi loại hình đều có những đặc điểm riêng và yêu cầu về kỹ thuật canh tác khác nhau. Việc phân tích các loại hình sử dụng đất cho thấy rằng, mặc dù một số loại hình mang lại hiệu quả kinh tế cao, nhưng vẫn cần cải tiến kỹ thuật và áp dụng khoa học công nghệ để tối ưu hóa sản xuất. "Đánh giá hiệu quả và lựa chọn loại hình sử dụng đất ruộng là bước đi cần thiết để phát triển bền vững", điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quy hoạch sử dụng đất hợp lý.

II. Đề xuất giải pháp sử dụng đất hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất ruộng, cần thiết phải đề xuất các giải pháp cụ thể. Trước hết, cần phải tăng cường công tác quản lý đất đai và quy hoạch sử dụng đất một cách hợp lý. Việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp sẽ giúp cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm. "Nâng cao hiệu quả sử dụng đất là mục tiêu hàng đầu trong phát triển nông nghiệp bền vững", điều này cho thấy rằng việc phát triển nông nghiệp cần phải đi đôi với bảo vệ tài nguyên đất. Bên cạnh đó, cần có chính sách hỗ trợ cho nông dân trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nhằm tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên đất.

2.1 Chính sách hỗ trợ nông dân

Chính sách hỗ trợ nông dân trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng là rất quan trọng. Cần thiết phải có các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật để nông dân có thể áp dụng các phương pháp canh tác hiện đại. "Chính sách hỗ trợ cần phải đi kèm với việc cung cấp thông tin đầy đủ về thị trường và kỹ thuật sản xuất", điều này nhấn mạnh vai trò của chính sách đất đai trong việc phát triển nông nghiệp. Việc nâng cao nhận thức và kỹ năng cho nông dân sẽ góp phần tạo ra những thay đổi tích cực trong tình hình sử dụng đất.

2.2 Quy hoạch sử dụng đất bền vững

Quy hoạch sử dụng đất bền vững là một trong những giải pháp quan trọng để bảo vệ tài nguyên đất. Cần phải có các kế hoạch chi tiết cho từng loại hình sử dụng đất, nhằm đảm bảo rằng tài nguyên đất được sử dụng một cách hiệu quả. "Quy hoạch sử dụng đất cần phải dựa trên các nghiên cứu thực tiễn và điều kiện cụ thể của từng vùng", điều này cho thấy rằng việc phát triển bền vững trong nông nghiệp cần phải được xem xét kỹ lưỡng. Việc áp dụng các phương pháp quy hoạch hiện đại sẽ giúp tối ưu hóa việc sử dụng đất và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn, với tổng diện tích tự nhiên 61.908,88 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm tới 89,63%, là vùng đất có điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội đa dạng, ảnh hưởng trực tiếp đến việc sử dụng đất ruộng. Nhu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại đây là cấp thiết nhằm phát triển kinh tế xã hội bền vững, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực dân số ngày càng tăng. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá thực trạng sử dụng đất ruộng, lựa chọn các loại hình sử dụng đất hiệu quả và đề xuất giải pháp phát triển bền vững trên địa bàn huyện Cao Lộc trong giai đoạn 2015-2016. Nghiên cứu tập trung vào hai tiểu vùng với 6 xã đại diện, khảo sát 90 hộ nông dân, nhằm cung cấp số liệu cụ thể về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, hiện trạng sử dụng đất và hiệu quả kinh tế, xã hội, môi trường của các loại hình sử dụng đất ruộng. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc lập quy hoạch sử dụng đất, nâng cao năng suất, bảo vệ môi trường và đảm bảo an ninh lương thực địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình về quản lý đất đai, sử dụng đất nông nghiệp bền vững và đánh giá hiệu quả sử dụng đất theo ba tiêu chí kinh tế, xã hội và môi trường. Khái niệm đất nông nghiệp được hiểu là đất dùng cho sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản và các mục đích liên quan. Loại hình sử dụng đất (Land Use Type - LUT) được phân tích chi tiết dựa trên các thuộc tính sinh học, kinh tế - xã hội, kỹ thuật quản lý và hạ tầng. Hiệu quả sử dụng đất được đánh giá toàn diện qua hiệu quả kinh tế (giá trị sản xuất, thu nhập thuần, hiệu quả đồng vốn), hiệu quả xã hội (thu hút lao động, phù hợp thị trường, mức độ chấp nhận của người dân) và hiệu quả môi trường (sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, duy trì độ phì đất). Lý thuyết phát triển bền vững được áp dụng nhằm đảm bảo sử dụng đất không làm suy thoái tài nguyên, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống người dân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên, khảo sát 90 hộ nông dân tại 6 xã đại diện cho hai tiểu vùng địa hình khác nhau của huyện Cao Lộc. Số liệu thu thập bao gồm dữ liệu sơ cấp qua phỏng vấn trực tiếp và khảo sát thực địa, cùng số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý địa phương như phòng Tài nguyên Môi trường, phòng Thống kê, phòng Nông nghiệp. Phân tích số liệu được thực hiện bằng phần mềm Excel, kết hợp phương pháp chuyên gia để đánh giá và đề xuất các loại hình sử dụng đất hiệu quả. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng đất gồm hiệu quả kinh tế (thu nhập thuần, hiệu quả đồng vốn), hiệu quả xã hội (giải quyết việc làm, phù hợp thị trường) và hiệu quả môi trường (mức độ sử dụng phân bón, thuốc BVTV). Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 8/2015 đến tháng 8/2016, đảm bảo thu thập dữ liệu đầy đủ theo mùa vụ và điều kiện thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội ảnh hưởng đến sử dụng đất: Huyện Cao Lộc có địa hình đồi núi phức tạp với độ dốc lớn, khí hậu nhiệt đới gió mùa, lượng mưa trung bình 1312 mm/năm, tạo thuận lợi cho đa dạng cây trồng. Tuy nhiên, mùa mưa tập trung gây lũ lụt cục bộ, mùa khô thiếu nước tưới. Kinh tế huyện chuyển dịch theo hướng giảm tỷ trọng nông nghiệp từ 25,9% năm 2010 xuống còn 18,89% năm 2015, trong khi công nghiệp và dịch vụ tăng lên lần lượt 31,6% và 49,51%. Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân giai đoạn 2011-2015 đạt 10,23%, trong đó nông nghiệp tăng 4,72%.

2. Hiện trạng sử dụng đất ruộng: Diện tích đất nông nghiệp chiếm 55.486,91 ha, chủ yếu là đất đồi núi và đất ruộng bậc thang. Các loại hình sử dụng đất ruộng chính gồm trồng lúa, cây công nghiệp, cây ăn quả và đất trồng rau màu. Diện tích gieo trồng hàng năm ổn định khoảng 9.287 ha, sản lượng lương thực đạt trên 25.800 tấn, bình quân lương thực đầu người 340 kg/năm.

3. Hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất: Hiệu quả kinh tế tính trên 1 ha đất ruộng cho thấy các loại hình trồng cây công nghiệp và cây ăn quả có giá trị gia tăng cao hơn so với trồng lúa truyền thống. Hiệu quả đồng vốn của các loại hình này đạt trên 1,5 lần, trong khi trồng lúa chỉ khoảng 1,1 lần. Hiệu quả kinh tế ngày công lao động cũng cao hơn, góp phần tăng thu nhập cho người dân.

4. Hiệu quả xã hội và môi trường: Các loại hình sử dụng đất đa dạng thu hút lao động, giải quyết việc làm cho khoảng 90% hộ dân tham gia sản xuất. Mức độ sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật ở một số vùng vượt quá khuyến cáo, gây nguy cơ thoái hóa đất. Tuy nhiên, các mô hình trồng cây lâu năm và luân canh cây trồng giúp cải thiện độ phì nhiêu và bảo vệ môi trường đất.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy điều kiện tự nhiên đa dạng của huyện Cao Lộc tạo thuận lợi cho phát triển nhiều loại hình sử dụng đất ruộng khác nhau, từ trồng lúa đến cây công nghiệp và cây ăn quả. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế giảm tỷ trọng nông nghiệp phản ánh xu hướng phát triển công nghiệp và dịch vụ, nhưng vẫn cần duy trì và nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp để đảm bảo an ninh lương thực và phát triển bền vững. Hiệu quả kinh tế cao hơn của các loại cây công nghiệp và cây ăn quả phù hợp với điều kiện đất đai và thị trường tiêu thụ, đồng thời góp phần tăng thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, việc sử dụng phân bón và thuốc BVTV cần được kiểm soát chặt chẽ để tránh ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và sức khỏe cộng đồng. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả phù hợp với xu hướng đa dạng hóa cây trồng và áp dụng kỹ thuật canh tác bền vững nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh hiệu quả kinh tế các loại hình sử dụng đất và bảng phân tích mức độ sử dụng phân bón, thuốc BVTV theo từng tiểu vùng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường áp dụng các loại hình sử dụng đất hiệu quả: Khuyến khích phát triển các loại cây công nghiệp, cây ăn quả có giá trị kinh tế cao, phù hợp với điều kiện tự nhiên và thị trường tiêu thụ nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế trên đơn vị diện tích đất ruộng. Thời gian thực hiện: 3-5 năm. Chủ thể: UBND huyện, Sở Nông nghiệp, các hợp tác xã nông nghiệp.

2. Kiểm soát và sử dụng hợp lý phân bón, thuốc bảo vệ thực vật: Xây dựng chương trình hướng dẫn kỹ thuật sử dụng phân bón và thuốc BVTV theo quy trình kỹ thuật, giảm thiểu ô nhiễm môi trường và bảo vệ độ phì đất. Thời gian: 2 năm. Chủ thể: Phòng Nông nghiệp, Trung tâm khuyến nông, các tổ chức nông dân.

3. Phát triển mô hình luân canh và canh tác bền vững: Áp dụng các mô hình luân canh cây trồng, xen canh cây lâu năm và cây ngắn ngày để cải thiện độ phì nhiêu đất, bảo vệ môi trường và tăng thu nhập bền vững. Thời gian: 3 năm. Chủ thể: Hợp tác xã, nông dân, các tổ chức nghiên cứu.

4. Đầu tư phát triển hạ tầng thủy lợi và quản lý nguồn nước: Xây dựng các công trình trữ nước, đập ngăn, hồ chứa để đảm bảo nguồn nước tưới tiêu ổn định, giảm thiểu thiệt hại do lũ lụt và hạn hán. Thời gian: 5 năm. Chủ thể: UBND huyện, Sở Nông nghiệp, các đơn vị thi công.

5. Tăng cường đào tạo, chuyển giao khoa học kỹ thuật: Tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo nâng cao trình độ kỹ thuật cho nông dân về quản lý đất đai, kỹ thuật canh tác và bảo vệ môi trường. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Trung tâm khuyến nông, các tổ chức đào tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý đất đai và quy hoạch nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng kế hoạch sử dụng đất hợp lý, nâng cao hiệu quả và bền vững trong quản lý đất đai địa phương.

2. Nông dân và hợp tác xã nông nghiệp: Áp dụng các loại hình sử dụng đất hiệu quả, kỹ thuật canh tác bền vững nhằm tăng năng suất, thu nhập và bảo vệ môi trường.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý đất đai, nông nghiệp: Tham khảo phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất, các chỉ tiêu kinh tế, xã hội, môi trường và mô hình nghiên cứu thực tiễn.

4. Các tổ chức phát triển nông thôn và chính sách công: Dựa trên kết quả để đề xuất chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp bền vững, kiểm soát ô nhiễm và bảo vệ tài nguyên đất.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần đánh giá hiệu quả sử dụng đất ruộng ở huyện Cao Lộc?
   Việc đánh giá giúp xác định các loại hình sử dụng đất phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội, từ đó nâng cao năng suất, thu nhập và bảo vệ môi trường, đảm bảo phát triển bền vững.

2. Phương pháp nghiên cứu chính được sử dụng trong luận văn là gì?
   Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát thực địa, phỏng vấn trực tiếp 90 hộ nông dân tại 6 xã đại diện, kết hợp phân tích số liệu thống kê và ý kiến chuyên gia để đánh giá hiệu quả sử dụng đất.

3. Loại hình sử dụng đất nào có hiệu quả kinh tế cao nhất tại Cao Lộc?
   Các loại hình trồng cây công nghiệp và cây ăn quả cho hiệu quả kinh tế cao hơn so với trồng lúa truyền thống, với hiệu quả đồng vốn trên 1,5 lần và thu nhập ngày công lao động cao hơn.

4. Những yếu tố nào ảnh hưởng lớn đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp?
   Bao gồm điều kiện tự nhiên (địa hình, khí hậu, đất đai), yếu tố kinh tế xã hội (cơ cấu kinh tế, thị trường, lao động), chính sách đất đai và trình độ khoa học kỹ thuật áp dụng trong sản xuất.

5. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả sử dụng đất?
   Khuyến khích phát triển các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, kiểm soát sử dụng phân bón và thuốc BVTV, áp dụng mô hình luân canh bền vững, đầu tư hạ tầng thủy lợi và tăng cường đào tạo kỹ thuật cho nông dân.

Kết luận

• Huyện Cao Lộc có điều kiện tự nhiên đa dạng và kinh tế xã hội chuyển dịch nhanh, tạo cơ hội và thách thức cho sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả.
• Hiện trạng sử dụng đất ruộng chủ yếu là trồng lúa, cây công nghiệp và cây ăn quả, với hiệu quả kinh tế và xã hội khác biệt rõ rệt giữa các loại hình.
• Việc sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật cần được kiểm soát để bảo vệ môi trường và duy trì độ phì nhiêu đất.
• Đề xuất các giải pháp phát triển loại hình sử dụng đất hiệu quả, bền vững, kết hợp đầu tư hạ tầng và nâng cao trình độ kỹ thuật cho người dân.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho quy hoạch sử dụng đất và phát triển nông nghiệp bền vững tại huyện Cao Lộc trong giai đoạn tiếp theo.

Các cơ quan quản lý và nông dân cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả sử dụng đất để điều chỉnh phù hợp. Để biết thêm chi tiết và ứng dụng thực tiễn, độc giả được khuyến khích tham khảo toàn bộ luận văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Một số vấn đề về sử dụng đất nông nghiệp 1. Khái niệm về đất và đất nông nghiệp Đất là nguồn tài nguyên quý báu của quốc gia, là điều kiện tiên quyết của bất kỳ ngành sản xuất vật chất nào trong xã hội. Hiện có rất nhiều quan niệm khác nhau về đất.

Theo Docutraiep - người Nga (1879), là người đầu tiên đã xác định một cách khoa học cho rằng: “Đất là một vật thể thiên nhiên cấu tạo độc lập, lâu đời do kết quả của quá trình hoạt động tổng hợp của 5 yếu tố hình thành đất gồm: đá mẹ, sinh vật, khí hậu, địa hình và thời gian”. [9] Đất là một vật thể thiên nhiên được tồn tại một cách độc lập, có trước con người và tồn tại ngoài ý chí chủ quan của con người. Đây là cách nhìn nhận theo quan điểm phát sinh nguồn gốc của đất. Đó là một quá trình hình thành phức tạp của tự nhiên, tổng hợp của nhiều yếu tố cấu thành nên đất.

Sau này, nhiều học giả nhận thấy rằng cần bổ sung thêm nhân tố con người làm nhân tố thứ 6 ảnh hưởng đến quá trình hình thành đất, và coi đây là nhân tố quan trọng có ý nghĩa sống còn đối với sự phát triển hay suy thoái tài nguyên đất. Đất được xem như một thể sống, nó luôn luôn vận động, biến đổi và phát triển. Đất là tài nguyên hữu hạn song có khả năng phục hồi, tái tạo tuỳ thuộc vào cách mà con người tác động lên nó. Trên trái đất, ở các vùng địa lý và sinh thái khác nhau, đất được hình thành và có độ phì khác nhau rõ rệt bởi các yếu tố hình thành đất tác động, đó là các yếu tố sinh vật, địa hình, khí hậu, đá mẹ, thời gian và tác động của con người.Viliam thì cho rằng đất là lớp tơi xốp của vỏ lục địa, có độ dày khác nhau, có thể sản xuất ra những sản phẩm của cây trồng.

Tiêu chuẩn cơ bản để phân biệt giữa "đá mẹ" và đất là độ phì nhiêu, nếu chưa có độ phì nhiêu, thực vật thượng đẳng chưa sống được thì chưa gọi là đất. Độ phì nhiêu là khả năng của đất có thể cung cấp nước, thức ăn và đảm bảo các điều kiện khác để cây trồng sinh trưởng, phát triển và cho năng suất. Như vậy độ phì không phải chỉ là số lượng chất 5 dinh dưỡng tổng số trong đất mà là khả năng cung cấp chất dinh dưỡng cho cây nhiều hay ít. Khả năng đó nhiều hay ít (tức độ phì cao hay thấp) là do các tính chất lý học, hóa học và sinh học của đất quyết định; ngoài ra còn phụ thuộc vào điều kiện thiên nhiên và tác động của con người.

Như vậy, nguồn gốc của đất là từ các loại "đá mẹ" nằm trong thiên nhiên lâu đời bị phá hủy dần dần dưới tác dụng của yếu tố lý học, hóa học và sinh học, tạo ra độ phì nhiêu để cây trồng sinh trưởng phát triển và cho năng suất. Đối với đất trồng trọt ngoài những yếu tố tự nhiên, thì yếu tố con người có ảnh hưởng mang tính quyết định đến sự tồn tại và phát triển của đất. Đối với sản xuất nông lâm nghiệp, đất là một tư liệu sản xuất vô cùng quý giá, cơ bản và không gì thay thế được, tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất, vừa là công cụ lao động, vừa là đối tượng lao động, quyết định đến năng suất, phẩm chất của sản phẩm. Nhìn nhận trên góc độ nghiên cứu về sử dụng đất, đất là một bộ phận quan trọng của hệ sinh thái, bao gồm tất cả các thuộc tính sinh học và tự nhiên của bề mặt trái đất có ảnh hưởng nhất định đến tiềm năng và hiện trạng sử dụng đất.

Đất được coi như một “hệ đệm”, như một “phễu lọc” luôn luôn làm trong sạch môi trường với tất cả các chất thải do hoạt động sống của sinh vật nói chung và con người nói riêng trên trái đất. - Đất nông nghiệp: là đất sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối và mục đích bảo vệ, phát triển rừng; bao gồm đất sản xuất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối và đất nông nghiệp khác. Đất nông nghiệp tham gia vào quá trình sản xuất tạo ra các sản phẩm thiết yếu của con người. Đất nông nghiệp ngày càng có những ý nghĩa quan trọng đối với sự tồn tại, phát triển của xã hội loài người nhất là trong bối cảnh thế giới đang đứng trước nguy cơ của biến đổi khí hậu thì việc nghiên cứu nhằm nâng cao hiệu quả trong sử dụng đất nông nghiệp là vô cùng cấp thiết.

Khái niệm về sử dụng đất nông nghiệp Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội. Lịch sử nông nghiệp là một quãng đường dài thể hiện sự phát triển mối quan hệ giữa con người 6 với thiên nhiên. Trong hoạt động sống của mình, con người đã tìm ra các phương thức sản xuất cùng với những biện pháp kỹ thuật tác động lên đất để tiến hành các hoạt động sản xuất tạo ra sản phẩm đáp ứng nhu cầu của con người. Sử dụng đất nông nghiệp là một hệ thống các biện pháp nhằm điều hoà mối quan hệ người – đất trong tổ hợp với nguồn tài nguyên thiên nhiên khác và môi trường.

Bùi Nữ Hoàng Anh (2013) [1] Quá trình tác động đó gắn liền với các giai đoạn phát triển của con người và xã hội. Sử dụng đất nông nghiệp luôn gắn với một phạm vi không gian nhất định, thể hiện qua cơ cấu sử dụng đất, quy mô sử dụng đất và mức độ khai thác sức sản xuất của đất. Ngày nay, cùng với sự tiến bộ và phát triển như vũ bão của nhân loại, thế giới đang đứng trước những thách thức của vấn đề an ninh lương thực và môi trường sinh thái, thì sử dụng đất nông nghiệp như thế nào đang là một vấn đề được các nhà khoa học trên thế giới quan tâm nghiên cứu. Loại hình sử dụng đất và hệ thống sử dụng đất 1.

Loại hình sử dụng đất (Land Use Type - LUT): Là thực trạng sử dụng đất của một vùng đất (hay đơn vị đất, khoanh đất, vạt đất .), có các đặc trưng về điều kiện kinh tế – xã hội, phương thức quản lý, kỹ thuật sản xuất. tại một thời điểm nhất định. Hoặc: LUT là bức tranh mô tả thực trạng sử dụng đất của một vùng đất với các phương thức quản lý sản xuất trong điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội nhất định. - Loại sử dụng đất chính (Major type of land use): Là thực trạng sử dụng đất tổng quát của một vùng đất.

Đó là sự phân nhỏ của sử dụng đất trong khu vực hoặc vùng nông lâm nghiệp, chủ yếu dựa trên cơ sở của sản xuất các cây trồng hàng năm, cây lâu năm, lúa, đồng cỏ, rừng, khu giải trí nghỉ ngơi… Tuy nhiên trong đánh giá đất (LE- Land Evaluation), nếu chỉ xem xét việc sử dụng đất qua các loại hình sử dụng đất chính thì chưa đủ, sẽ có những câu hỏi như sau được đưa ra trong quá trình đánh giá đất: - Những loại cây trồng hay những giống loài cây gì sẽ được trồng? điều này rất quan trọng vì mỗi loài, giống cây khác nhau sẽ đòi hỏi điều kiện đất đai khác nhau. - Các loại phân bón được dùng đã đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của các loài cây trồng chưa? Đôi khi sử dụng phân bón không hợp lý còn giảm độ phì của đất. 7 Để trả lời được những vấn đề nêu trên, cần phải có những mô tả chi tiết hơn trong việc sử dụng đất, vì vậy một khái niệm “ Loại hình sử dụng đất” (LUT) được đề cập trong LE. - Kiểu sử dụng đất: Là sự phân chia chi tiết của các loại sử dụng đất.

Những loại hình của sử dụng đất này có thể hiểu theo nghĩa rộng là các loại hình sử dụng đất chính (Major type of land use) hoặc có thể được mô tả chi tiết hơn với khái niệm là các loại hình sử dụng đất (Land Use Type - LUT), LUT còn có nghĩa là kiểu sử dụng đất (Land Use Utilization). Hệ thống sử dụng đất (Land Use System – LUS): Là sự kết hợp của đơn vị bản đồ đất đai và loại hình sử dụng đất (hiện tại và tương lai), hay là loại sử dụng đất riêng biệt được thực hiện trên một vạt đất nhất định kết hợp với đầu tư, thu nhập và khả năng cải tạo đất như: làm bằng, tưới, tiêu. Mỗi một hệ thống sử dụng đất (LUS) có một hợp phần đất đai và một hợp phần sử dụng đất đai. Hợp phần đất đai của LUS là các đặc tính đất của LMU, ví dụ như thời vụ, cây trồng, độ dốc %, thành phần cơ giới đất.

Hợp phần sử dụng đất của hệ thống sử dụng đất là sự mô tả loại hình sử dụng đất (LUT) bởi các thuộc tính. Các đặc tính của LMU và các thuộc tính của LUT đều ảnh hưởng đến tính thích hợp của đất đai. Các thuộc tính cơ bản của loại hình sử dụng đất Là các đặc tính, tính chất mô tả đặc điểm, hiện trạng của các loại hình sử dụng đất Theo H.Hulzing, 1993, loại hình sử dụng đất gồm các thuộc tính cơ bản sau đây: * Nhóm thuộc tính sinh học: Gồm các sản phẩm và lợi ích khác mà LUT mang lại * Nhóm thuộc tính kinh tế - xã hội: gồm các thông tin cơ bản về: - Định hướng thị trường: Là thuộc tính của loại hình sử dụng đất được mô tả theo định lượng, thể hiện - Khả năng vốn: Khả năng vốn đầu tư được quy thành mức vốn theo các cấp: chi phí trở lại và đầu tư vốn. - Khả năng lao động: Được biểu thị là số công lao động/LUT theo mùa vụ, theo năm hoặc theo thời điểm lao động mùa vụ, bao gồm cả lao động của nông hộ và lao động thuê mướn.

8 - Kỹ thuật, kiến thức và quan điểm: Sự hiểu biết kỹ thuật và quan điểm sản xuất của chủ sử dụng đất được biểu thị qua trình độ giáo dục phổ cập và trình độ kỹ thuật cũng như qua hiệu quả tiếp thu đổi mới và thay đổi sản xuất. * Nhóm thuộc tính kỹ thuật và quản lý - Sở hữu đất đai và quy mô quản lý đất - Sức kéo/cơ giới hoá: Phản ảnh phương thức sản xuất giữa việc sử dụng nhân công, sức kéo gia súc hay bằng máy móc.