HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM LÊ ĐỨC CÔNG ĐÁNH GIÁ TÍNH BỀN VỮNG CHUỖI RAU AN TOÀN MỘC CHÂU Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp Mã số: 60.15 Người hướng dẫn: TS. Đào Thế Anh NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Tôi xin cam đoan mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được ghi rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Lê Đức Công i LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành được luận văn, ngoài sự nỗ lực của bản thân tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm giúp đỡ của các tập thể, cá nhân trong và ngoài trường.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới quý thầy giáo, cô giáo Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn – Học Viện Nông nghiệp Việt Nam những người đã truyền đạt cho tôi những kiến thức bổ ích và tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn này. Tôi cũng xin bày tỏ lòng cảm ơn tới thầy giáo TS. Đào Thế Anh người đã tận tâm hướng dẫn tôi thực hiện đề tài. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ UBND huyện Mộc Châu, phòng Thống kê, phòng Nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện Mộc Châu.
Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè đã luôn ủng hộ, và giúp đỡ tôi trong thời gian qua Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Lê Đức Công ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục bảng. vi Danh mục từ viết tắt.
vii Trích yếu luận văn. viii Thesis abstract. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu.
Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.
Phạm vi nghiên cứu. Đóng góp mới của luận văn. Về thực tiễn. Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn.
Một số khái niệm. Điều kiện, đặc điểm và vai trò của rau an toàn. Sự cần thiết phải có chuỗi rau an toàn để cung ứng đến người tiêu dùng. Nội dung nghiên cứu tính bền vững chuỗi rau an toàn.
Phát triển chuỗi rau an toàn theo hướng bền vững. Các yếu tố ảnh hưởng đến tính bền vững chuỗi rau an toàn. Cơ sở thực tiễn. Tổng quan thị trường rau Việt Nam.
Một số mô hình tiêu biểu trong sản xuất và tiêu thụ RAT. Tổng quan một số công trình nghiên cứu về chuỗi giá trị nông sản. Phương pháp nghiên cứu. Đặc điểm địa bàn sản xuất.
Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập thông tin.
Phương pháp phân tích và xử lý số liệu. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu. Đánh giá tính bền vững chuỗi rau an toàn mộc châu.
Tình hình sản xuất rau tại huyện Mộc Châu. Chính sách ảnh hưởng đến sản xuất rau an toàn của huyện Mộc Châu. Thương hiệu sản phẩm rau an toàn Mộc Châu. Tình hình thị trường tiêu thụ chính các sản phẩm rau Mộc Châu.
Hiện trạng chuỗi rau an toàn Mộc Châu. Tính bền vững chuỗi rau an toàn Mộc Châu. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tính bền vững chuỗi rau an toàn mộc châu. Phân tích SWOT với chuỗi rau an toàn Mộc Châu.
Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững chuỗi rau an toàn Mộc Châu. Các giải pháp phát triển chuỗi rau an toàn mộc châu. Quy hoạch vùng chuyên canh. Ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất và tiêu thụ rau an toàn.
Đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng. Phát triển mô hình tổ chức – nhóm nông dân. Phát triển thị trường tiêu thụ và xây dựng thương hiệu rau an toàn trái vụ Mộc Châu. Tăng cường liên kết trong chuỗi giá trị sản phẩm.
Giải pháp về kỹ thuật. Giải pháp về chính sách. Kết luận và kiến nghị. 89 Tài liệu tham khảo.
92 iv DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Tổng quan tình hình sản xuất một số loại rau chính của huyện Mộc Châu 2015-2016. Độ tuổi của chủ hộ sản xuất rau. Số năm kinh nghiệm.
Trình độ học vấn của hộ sản xuất rau. Diện tích đất trồng rau của hộ sản xuất. Hoạch toán chi phí cho 1000 m2 cải bắp, cà chua. Kết quả và hiệu quả của hộ sản xuất trong chuỗi rau an toàn Mộc Châu.
Hiệu quả tiêu thụ 1000 kg cà chua và cải bắp của nhóm thu gom. Yêu cầu của hệ thống bán lẻ rau tại Hà Nội. Các tiêu chí yêu cầu về chất lượng của công ty về sản phẩm Cà Chua. Các tiêu chí yêu cầu của công ty về sản phẩm cải bắp.
Chi phí, kết quả của tác nhân bán lẻ. Số lượng điều tra và độ tuổi của người được điều tra. Số thành viên trong gia đình và thu nhập của người được điều tra. Mức độ quan trọng của các tiêu chí trong lựa chọn mua rau an toàn Mộc Châu.
Mức sẵn sàng chi trả cho rau an toàn Mộc Châu. Đánh giá của người tiêu dùng về rau an toàn Mộc Châu. Kết quả và hiệu quả kinh tế của các tác nhân tham gia chuỗi. Thay đổi diện tích sản xuất rau an toàn Mộc Châu qua các năm.
So sánh Giá trị gia tăng trong chuỗi rau an toàn Mộc Châu của các tác nhân trong chuỗi rau an toàn Mộc Châu với sản phẩm cà chua qua các năm. Phân tích SWOT chuỗi rau an toàn Mộc Châu. Sơ đồ chuỗi giá trị rau an toàn Mộc Châu 2017. Hợp tác giữa thu gom và người sản xuất rau.
Giá trị tăng thêm trên 1000 kg cà chua chuỗi rau an toàn Mộc Châu. Giá trị tăng thêm trên 1000 kg cải bắp chuỗi rau an toàn Mộc Châu. 75 DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Khung phân tích chuỗi giá trị của Porter. Vòng tuần hòan tiếp cận tính bền vững.
Một số kênh tiêu thụ rau chủ yếu tại Việt Nam. Logo sản phẩm rau an toàn Mộc Châu. 47 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 4. Cơ cấu giá thành sản phẩm cải bắp của người sản xuất.
Cơ cấu giá thành sản phẩm cà chua của người sản xuất. Biến động giá rau xuất bán của người sản xuất các thời điểm trong năm 2016. So sánh thay đổi diện tích sản xuất rau an toàn qua các năm. So sánh % thu nhập từ rau an toàn trong tổng thu nhập người sản xuất.
So sánh giá trị gia tăng của các tác nhân trong chuỗi rau an toàn Mộc Châu năm 2013-2016 với sản phẩm cà chua. 78 vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt ATTP An toàn thực phẩm Bộ KH-CN Bộ Khoa học – Công nghệ Bộ NN-PTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn BVTV Bảo vệ thực vật HACCP Hazard Analysis and Critical Control Point - là hệ thống quản lý chất lượng dựa trên cơ sở phân tích các mối nguy và các điểm kiểm soát trọng yếu KH-KT Khoa học kỹ thuật RAT Rau an toàn UBND Ủy ban nhân dân TW Trung ương VietGap Vietnamese Good Agricultural Practices - Thực hành sản xuất nông nghiệp tốt ở Việt Nam vii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Lê Đức Công Tên Luận văn: “Đánh giá tính bền vững chuỗi rau an toàn Mộc Châu”. Ngành: Kinh tế nông nghiệp Mã số: 60.15 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Rau là một loại thực phẩm không thể thiếu trong bữa ăn hàng ngày của người Việt Nam, là nguồn cung cấp vitamin, chất khoáng, vi lượng, chất xơ. Trong thời gian qua, đã có nhiều dự án phát triển chuỗi sản xuất nông sản an toàn từ trang trại đến bàn ăn được triển khai nhưng thành quả không bền vững vì chi phí vận hành quản lý và giá thành sản xuất cao.
Vì điều kiện về thời gian không cho phép,trong nghiên cứu này chúng tôi tập trung phân tích, đánh giá thực trạng về chuỗi rau an toàn Mộc Châu từ đó đề xuất hệ thống các giải pháp nhằm phát triển bền vững chuỗi rau an toàn Mộc Châu trong thời gian tới. Tương ứng với đó là mục tiêu cụ thể bao gồm: (1) Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về chuỗi rau an toàn; (2) Đánh giá hiện trạng vận hành chuỗi rau an toàn Mộc Châu; (3) Đánh giá những yếu tố thuận lợi, khó khăn trong chuỗi rau an toàn Mộc Châu; (4) Đề xuất một số giải pháp phát triển bền vững chuỗi rau an toàn Mộc Châu. Trong nghiên cứu này chúng tôi sử dụng linh hoạt giữa số liệu thứ cấp và sơ cấp để đưa ra các phân tích nhận định. Trong đó số liệu thứ cấp thu thập từ các nguồn khác nhau như: Các sách, tạp chí, báo, báo cáo của các ngành, các cấp, trang web… có liên quan đến nội dung nghiên cứu của đề tài.
Số liệu sơ cấp được thu thập bằng các công cụ phỏng vấn sâu, phỏng vấn cấu trúc, bán cấu trúc các đối tượng điều tra. Để đảm bảo tính đại diện của mẫu, chúng tôi tiến hành chọn mẫu điều tra là 80 hộ trồng rau tại 4 xã Đông Sang, Mường Sang, Chiềng Hắc và Vân Hồ, 4 tác nhân thu gom – Hợp tác xã, 15 cửa hàng và siêu thị và 100 người tiêu dùng tại Hà Nội. Qua đánh giá thực trạng chuỗi rau an toàn Mộc Châu cho thấy: Diện tích trồng rau trái vụ của các hộ cũng khá cao, bình quân 1 hộ sản xuất rau với diện tích 0,38 ha. Tuy nhiên, diện tích đất lại bị chia cắt, phân bố nhỏ lẻ manh mún.
Với chuỗi rau an toàn Mộc Châu trái vụ, tác nhân sản xuất có giá trị tăng thêm tương đối cao, giá trị tăng thêm của sản phẩm cải bắp là 82,99% giá trị sản phẩm, với sản phẩm cà chua là 84,06% giá trị sản phẩm. Trong cơ cấu giá thành sản phẩm của nhóm thu gom thì chi phí mua sản phẩm là chi phí chiếm tỷ lệ lớn nhất lên tới khoảng trên 75% tổng chi phí (cà chua là 78,49% và cải bắp là 75,76%). Giá trị gia tăng của tác nhân bán lẻ là 25-27% doanh thu sản phẩm.