Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu đánh giá tiềm năng khai thác bền vững các sản phẩm du lịch từ rừng đặc dụng khu vực chùa hương huyện mỹ đức thành phố hà nội

Luận văn thạc sĩ phân tích hay nghiên cứu đánh giá tiềm năng khai thác bền vững các sản phẩm du lịch từ rừng đặc dụng khu vực, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Đào Xuân Việt
• Người hướng dẫn: PGS. Vương Văn Quỳnh
• Trường học: Trường Đại học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu đánh giá tiềm năng khai thác bền vững các sản phẩm du lịch từ rừng đặc dụng khu vực Chùa Hương huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.2. Tổng quan về du lịch sinh thái bền vững
• 1.2.1. Khái niệm về du lịch sinh thái
• 1.2.2. Đặc trưng của du lịch sinh thái
• 1.2.3. Điều kiện cần thiết để phát triển du lịch sinh thái
• 1.2.4. Phát triển du lịch sinh thái bền vững
• 1.2.5. Nghiên cứu trên Thế giới
• 1.2.5.1. Nghiên cứu về du lịch sinh thái
• 1.2.5.2. Nghiên cứu tác động của du lịch đến tài nguyên thiên nhiên
• 1.2.5.3. Nghiên cứu các giải pháp giảm thiểu tác động của du lịch đến các hệ sinh thái rừng
• 1.2.6. Nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.2.6.1. Nghiên cứu về du lịch sinh thái
• 1.2.6.2. Nghiên cứu tác động của du lịch đến tài nguyên thiên nhiên
• 1.2.6.3. Nghiên cứu các giải pháp giảm thiểu tác động của du lịch đến các hệ sinh thái rừng
• 1.2.7. Một số nghiên cứu tại chùa Hương
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu chung
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.1. Nghiên cứu thực trạng hoạt động du lịch tại rừng đặc dụng khu vực chùa Hương tại Mỹ Đức, TP Hà Nội
• 2.3.2. Nghiên cứu tiềm năng khai thác bền vững các sản phẩm du lịch từ rừng đặc dụng khu vực chùa Hương tại Mỹ Đức – Hà Nội
• 2.3.3. Đánh giá nhân tố ảnh hưởng đến khả năng khai thác bền vững các sản phẩm du lịch từ rừng đặc dụng
• 2.3.4. Đề xuất giải pháp khai thác bền vững các sản phẩm du lịch từ rừng đặc dụng khu vực chùa Hương tại Mỹ Đức, thành phố Hà Nội
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Thực trạng của hoạt động du lịch ở rừng đặc dụng
• 2.4.2. Tiềm năng khai thác bền vững các sản phẩm du lịch từ rừng đặc dụng
• 2.4.3. Xác định các nhân tố thuận lợi và khó khăn ảnh hưởng đến khả năng khai thác bền vững các sản phẩm du lịch từ rừng đặc dụng
• 2.4.4. Đề xuất giải pháp khai thác bền vững các sản phẩm du lịch từ rừng đặc dụng
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ XÃ HỘI
• 3.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Địa hình, địa chất
• 3.1.3. Thủy văn, khí hậu
• 3.1.4. Các nguồn tài nguyên
• 3.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội của khu vực nghiên cứu
• 3.2.1. Dân số và lao động
• 3.2.2. Tình hình kinh tế
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng hoạt động du lịch tại khu vực Chùa Hương ở Mỹ Đức, Hà Nội
• 4.2. Các nguyên tắc chỉ đạo hoạt động du lịch ở rừng đặc dụng khu vực Chùa Hương
• 4.3. Cơ sở vật chất kỹ thuật và nhân lực lao động du lịch ở rừng đặc dụng khu vực Chùa Hương
• 4.4. Thực trạng về lượng khách, doanh thu các loại hình du lịch và hoạt động quản lý
• 4.5. Đánh giá của khách du lịch về môi trường du lịch chùa Hương
• 4.6. Tiềm năng khai thác bền vững các sản phẩm du lịch từ rừng đặc dụng khu vực chùa Hương
• 4.6.1. Tiềm năng từ tài nguyên thực vật
• 4.6.2. Tiềm năng từ tài nguyên động vật
• 4.6.3. Tiềm năng khác
• 4.7. Đánh giá chung về tiềm năng khai thác sản phẩm từ rừng
• 4.8. Nhân tố ảnh hưởng đến khả năng khai thác bền vững sản phẩm từ rừng đặc dụng
• 4.8.1. Nhân tố thuận lợi cho khả năng khai thác bền vững sản phẩm từ rừng đặc dụng
• 4.8.2. Nhân tố trở ngại cho khả năng khai thác bền vững sản phẩm từ rừng đặc dụng
• 4.9. Đề xuất giải pháp khai thác bền vững các sản phẩm du lịch từ rừng đặc dụng
• 4.9.1. Giải pháp về tăng cường hiệu lực quản lý của Nhà nước về tài nguyên du lịch
• 4.9.2. Giải pháp về quản lý tài nguyên du lịch
• 4.9.3. Giải pháp về nâng cao nhận thức về tài nguyên DLST
• 4.9.4. Giải pháp về quảng bá hình ảnh và tiếp thị với khách du lịch
• 4.9.5. Giải pháp về phát triển nguồn nhân lực
• 4.9.6. Giải pháp về tài chính
• 4.9.7. Giải pháp về bảo tồn đa dạng sinh học
• KẾT LUẬN CHUNG VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tiềm Năng Du Lịch Rừng Đặc Dụng Chùa Hương

Chùa Hương, một trong những điểm đến nổi tiếng tại Hà Nội, không chỉ thu hút du khách bởi giá trị tâm linh mà còn bởi tiềm năng du lịch sinh thái phong phú. Khu vực này có diện tích rừng đặc dụng lớn, với đa dạng sinh học cao và nhiều sản phẩm du lịch độc đáo. Việc khai thác bền vững các sản phẩm du lịch từ rừng đặc dụng sẽ góp phần bảo tồn thiên nhiên và phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Đặc Điểm Tự Nhiên Của Khu Vực Chùa Hương

Khu vực Chùa Hương có địa hình đa dạng với nhiều loại hình sinh thái khác nhau. Rừng đặc dụng tại đây không chỉ là nơi bảo tồn các loài thực vật quý hiếm mà còn là môi trường sống của nhiều loài động vật. Điều này tạo ra cơ hội lớn cho phát triển du lịch sinh thái.

1.2. Giá Trị Văn Hóa Và Lịch Sử Tại Chùa Hương

Chùa Hương không chỉ nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên mà còn là nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa và lịch sử. Các di tích lịch sử, lễ hội truyền thống và phong tục tập quán của người dân địa phương tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt cho du khách.

II. Thách Thức Trong Khai Thác Du Lịch Bền Vững Tại Chùa Hương

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc khai thác du lịch tại Chùa Hương cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như ô nhiễm môi trường, sự gia tăng lượng khách du lịch và áp lực lên tài nguyên thiên nhiên cần được giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Tác Động Của Du Lịch Đến Môi Trường

Sự gia tăng lượng khách du lịch có thể dẫn đến ô nhiễm môi trường và suy giảm chất lượng tài nguyên thiên nhiên. Cần có các biện pháp quản lý hiệu quả để giảm thiểu tác động tiêu cực này.

2.2. Khó Khăn Trong Quản Lý Tài Nguyên

Việc quản lý tài nguyên rừng đặc dụng gặp nhiều khó khăn do thiếu nguồn lực và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Điều này ảnh hưởng đến khả năng khai thác bền vững các sản phẩm du lịch.

III. Phương Pháp Khai Thác Bền Vững Du Lịch Rừng Đặc Dụng

Để khai thác bền vững du lịch tại Chùa Hương, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả. Việc kết hợp giữa bảo tồn thiên nhiên và phát triển du lịch sẽ giúp tối ưu hóa lợi ích cho cả cộng đồng và môi trường.

3.1. Tăng Cường Quản Lý Tài Nguyên Du Lịch

Cần xây dựng các chính sách quản lý tài nguyên du lịch chặt chẽ, đảm bảo sự phối hợp giữa các bên liên quan. Việc này sẽ giúp bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

3.2. Đẩy Mạnh Giáo Dục Nhận Thức Về Bảo Tồn

Giáo dục cộng đồng và du khách về tầm quan trọng của bảo tồn thiên nhiên là rất cần thiết. Các chương trình giáo dục có thể giúp nâng cao nhận thức và khuyến khích hành vi bảo vệ môi trường.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Nghiên Cứu Tại Chùa Hương

Nghiên cứu về tiềm năng khai thác bền vững du lịch tại Chùa Hương đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn. Các mô hình du lịch sinh thái có thể được áp dụng để phát triển kinh tế địa phương và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.

4.1. Mô Hình Du Lịch Cộng Đồng

Mô hình du lịch cộng đồng có thể giúp người dân địa phương tham gia vào hoạt động du lịch, từ đó tạo ra thu nhập và nâng cao đời sống. Điều này cũng góp phần bảo tồn văn hóa và truyền thống địa phương.

4.2. Phát Triển Sản Phẩm Du Lịch Sinh Thái

Các sản phẩm du lịch sinh thái như tour khám phá thiên nhiên, trải nghiệm văn hóa địa phương có thể thu hút du khách. Việc phát triển các sản phẩm này cần dựa trên nguyên tắc bảo tồn và phát triển bền vững.

V. Kết Luận Về Tiềm Năng Du Lịch Rừng Đặc Dụng Chùa Hương

Tiềm năng khai thác bền vững du lịch rừng đặc dụng Chùa Hương là rất lớn. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng và du khách. Việc bảo tồn thiên nhiên và phát triển kinh tế cần được thực hiện song song.

5.1. Tương Lai Của Du Lịch Rừng Đặc Dụng

Tương lai của du lịch rừng đặc dụng tại Chùa Hương phụ thuộc vào khả năng quản lý và bảo tồn tài nguyên. Cần có các chiến lược dài hạn để phát triển bền vững.

5.2. Khuyến Khích Sự Tham Gia Của Cộng Đồng

Sự tham gia của cộng đồng địa phương là yếu tố quan trọng trong phát triển du lịch bền vững. Cần khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động du lịch để tạo ra lợi ích cho cả họ và môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Hà Nội sở hữu khoảng 27.756 ha rừng và đất lâm nghiệp, trong đó diện tích rừng tự nhiên chiếm 7.580 ha tập trung chủ yếu tại ba vùng sinh thái đặc thù là Ba Vì, Sóc Sơn và Mỹ Đức. Nổi bật trong hệ thống này là rừng đặc dụng Hương Sơn thuộc huyện Mỹ Đức với tổng diện tích tự nhiên 3.320,41 ha và độ che phủ rừng đạt 48%. Khu vực này từ lâu đã nổi tiếng với quần thể di tích và danh lam thắng cảnh Chùa Hương, đóng vai trò hạt nhân thúc đẩy ngành thương mại và dịch vụ du lịch chiếm tới 69,13% cơ cấu kinh tế địa phương. Tuy nhiên, hoạt động khai thác du lịch tại đây đang đối mặt với sự mất cân đối nghiêm trọng khi lưu lượng khách tập trung quá lớn vào 3 tháng lễ hội đầu năm, chủ yếu khai thác khía cạnh tâm linh truyền thống mà chưa tận dụng hiệu quả giá trị cảnh quan và sinh thái rừng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là làm thế nào để giải tỏa áp lực quá tải môi trường mùa lễ hội, đồng thời kích hoạt tiềm năng du lịch sinh thái từ hệ sinh thái núi đá vôi độc đáo suốt bốn mùa. Đề tài hướng tới mục tiêu đánh giá toàn diện thực trạng quản lý, nhận diện tiềm năng từ tài nguyên thực vật, động vật và cảnh quan, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp phát triển du lịch sinh thái bền vững. Nghiên cứu được thực hiện tại xã Hương Sơn trong giai đoạn 2018–2019 dựa trên chuỗi dữ liệu kinh tế - môi trường giai đoạn 2014–2018. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp luận cứ khoa học nhằm bảo tồn 873 loài thực vật bậc cao, chuyển đổi sinh kế cho hàng nghìn hộ dân và nâng cao hiệu quả kinh tế lâm nghiệp đô thị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết phát triển du lịch sinh thái bền vững do Hector Ceballos-Lascurain khởi xướng năm 1987 và 10 nguyên tắc phát triển bền vững của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế ban hành năm 1998. Khung lý thuyết này khẳng định du lịch sinh thái là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên, gắn liền với bảo tồn đa dạng sinh học và đề cao sự tham gia của cộng đồng bản địa. Bên cạnh đó, đề tài vận dụng lý thuyết về sức chứa môi trường nhằm xác định ngưỡng chịu tải vật lý, sinh thái và tâm lý của các điểm đến tự nhiên, kết hợp phương pháp định giá ngẫu nhiên để đo lường mức độ sẵn lòng chi trả của du khách cho các dịch vụ bảo tồn cảnh quan.

Hệ thống khái niệm nền tảng bao gồm:

• Du lịch sinh thái: Hình thức du lịch có trách nhiệm tại các khu vực tự nhiên còn nguyên vẹn, hỗ trợ bảo tồn và tạo sinh kế bản địa theo Điều 3 Luật Du lịch năm 2017.
• Rừng đặc dụng: Loại rừng được thành lập chủ yếu cho mục đích bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên, nguồn gen sinh vật, di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh theo quy định tại Nghị định số 117/2010/NĐ-CP và Thông tư số 78/2011/TT-BNNPTNT.
• Khai thác bền vững: Phương thức sử dụng tài nguyên đáp ứng nhu cầu hiện tại nhưng duy trì vẹn toàn nguồn vốn tự nhiên cho các thế hệ tương lai.
• Sản phẩm du lịch từ rừng: Tập hợp các dịch vụ trải nghiệm cảnh quan, tham quan nghiên cứu và chuỗi sản phẩm phi gỗ có nguồn gốc từ hệ sinh thái rừng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được kế thừa từ các báo cáo định kỳ giai đoạn 2012–2018 của Ban Quản lý Khu di tích và Thắng cảnh Hương Sơn, Phòng Thống kê huyện Mỹ Đức và Chi cục Kiểm lâm Hà Nội. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia và điều tra xã hội học bằng bảng hỏi bán định hướng từ tháng 9 năm 2018 đến tháng 2 năm 2019. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 90 đối tượng, được phân bổ theo phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích bao gồm: 50 khách du lịch trong nước tại các điểm tham quan chính, 20 hộ kinh doanh dịch vụ và 20 cán bộ thuộc ban quản lý cùng chính quyền xã Hương Sơn.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích kết hợp giữa định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính khách quan và kiểm chứng chéo giữa các bên liên quan. Các công cụ thống kê mô tả, phân tích ma trận điểm mạnh - điểm yếu - cơ hội - thách thức cùng phương pháp so sánh đối chiếu được áp dụng để làm rõ mối quan hệ giữa áp lực du lịch và mức độ suy thoái tài nguyên rừng. Quy trình xử lý dữ liệu giúp phản ánh chính xác thực trạng phân bố dòng khách, mức độ thỏa dụng dịch vụ và đánh giá khả năng thương mại hóa các lâm sản ngoài gỗ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã làm rõ 4 phát hiện quan trọng về thực trạng và tiềm năng của rừng đặc dụng Hương Sơn:

Thứ nhất, tài nguyên đa dạng sinh học vô cùng phong phú nhưng chưa được khai thác tương xứng trong chuỗi giá trị du lịch. Rừng đặc dụng Hương Sơn hiện ghi nhận 873 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 577 chi, 185 họ nằm trong 8 hệ sinh thái chính. Trong đó có 24 loài thực vật quý hiếm nằm trong Sách đỏ như sưa, trầm, nghiến, lan kim tuyến, cùng nhiều sản phẩm lâm sản ngoài gỗ có giá trị thương phẩm cao như rau sắng và quả mơ Hương Tích. Hệ động vật có 288 loài động vật có xương sống trên cạn và 374 loài côn trùng, với 40 loài nguy cấp có giá trị bảo tồn nguồn gen.

Thứ hai, cơ cấu kinh tế địa phương phụ thuộc lớn vào dịch vụ nhưng mang tính mùa vụ cực đoan. Năm 2017, nhóm ngành Du lịch - Thương mại - Vận tải chiếm tới 69,13% tổng thu nhập toàn xã, đạt tốc độ tăng trưởng 11,42% với mức thu nhập bình quân 31 triệu đồng/người/năm. Mặc dù vậy, nguồn thu này tập trung chủ yếu vào 3 tháng hội xuân, khiến 89 trên tổng số 95 cơ sở nhà nghỉ trên địa bàn phải hoạt động theo hình thức thời vụ, công suất phòng giảm sâu trong 9 tháng còn lại.

Thứ ba, cơ sở hạ tầng phục vụ lưu trú và vận tải còn nhiều điểm nghẽn kỹ thuật. Toàn xã có 50,4 km đường giao thông, trong đó 14,6 km đường liên thôn và 6,0 km đường thủy. Khảo sát cho thấy chỉ có 5 khách sạn đạt tiêu chuẩn từ 1 đến 3 sao với quy mô 133 phòng, chưa đáp ứng nhu cầu phân khúc khách cao cấp. Đội ngũ vận tải đường thủy rất lớn với 3.289 chiếc xuồng đò tay của 1.178 hộ dân nhưng phương tiện còn thô sơ, thiếu tiện ích an toàn hiện đại.

Thứ tư, áp lực chất thải và mật độ dịch vụ đe dọa trực tiếp đến môi trường sinh thái. Trong mùa lễ hội năm 2018, khu vực di tích bố trí 318 gian hàng kinh doanh dịch vụ, bao gồm 181 hàng nước, 46 hàng lưu niệm và 14 hàng ăn uống nằm dọc các lối mòn ven suối Yến và đường lên Động Hương Tích. Mật độ kinh doanh tự phát quá cao tạo ra áp lực lớn về xử lý nước thải sinh hoạt và rác thải rắn tại các phân khu bảo vệ nghiêm ngặt.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những tồn tại trên xuất phát từ tư duy khai thác du lịch truyền thống thiên về số lượng, thiếu sự liên kết giữa ngành văn hóa du lịch và ngành lâm nghiệp. Hoạt động quản lý hiện tại chủ yếu tập trung vào điều tiết an ninh lễ hội tâm linh mà chưa có phương án quy hoạch phân khu chức năng phục vụ du lịch sinh thái chuyên sâu. So sánh với các mô hình tại Vườn quốc gia Ba Vì hay Vườn quốc gia Cát Bà, việc chậm trễ triển khai cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Hương Sơn đã làm giảm nguồn lực tái đầu tư cho công tác tuần tra bảo vệ rừng.

Về mặt trực quan hóa, các diễn biến này có thể được trình bày rõ nét qua biểu đồ đường thể hiện tương quan giữa lượng khách tham quan và doanh thu giai đoạn 2014–2018, kết hợp bảng thống kê diện tích phân bố 8 hệ sinh thái chính trên nền địa hình núi đá vôi. Dữ liệu chỉ ra rằng việc mở rộng các tuyến trekking khám phá rừng tự nhiên kết hợp trải nghiệm thu hoạch đặc sản bản địa sẽ phân bổ lại mật độ khách, giảm tải 30% áp lực cục bộ tại các điểm di tích trung tâm, đồng thời nâng cao nhận thức bảo tồn thiên nhiên cho du khách.

Đề xuất và khuyến nghị

Để phát triển bền vững các sản phẩm du lịch từ rừng đặc dụng Hương Sơn, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

• Tái cấu trúc quy hoạch không gian và quản lý sức chứa du lịch: Ban Quản lý di tích phối hợp với Chi cục Kiểm lâm Hà Nội thiết lập ranh giới phân khu bảo vệ nghiêm ngặt trên toàn bộ 3.320,41 ha rừng đặc dụng. Thiết lập hệ thống kiểm soát lưu lượng trực tuyến nhằm giới hạn số lượng khách tối đa không vượt quá 35.000 lượt/ngày tại các điểm nhạy cảm như Động Hương Tích và Suối Yến, hoàn thành trong giai đoạn 2020–2022.
• Đa dạng hóa chuỗi sản phẩm du lịch sinh thái bốn mùa: Ủy ban nhân dân huyện Mỹ Đức và các doanh nghiệp lữ hành xây dựng 3 tuyến du lịch chuyên đề mới gồm: tuyến thám hiểm địa chất hang động núi đá vôi, tuyến trải nghiệm văn hóa nông lâm kết hợp thu hái quả mơ và rau sắng, tuyến chèo thuyền ngắm cảnh sinh thái ngập nước ngoài mùa lễ hội. Mục tiêu nâng tỷ trọng doanh thu du lịch sinh thái phi lễ hội lên 25% vào năm 2024.
• Chuẩn hóa nguồn nhân lực và chuyển đổi sinh kế cộng đồng: Ủy ban nhân dân xã Hương Sơn tổ chức các khóa tập huấn kỹ năng hướng dẫn viên sinh thái và nghiệp vụ bảo vệ môi trường cho 1.178 hộ dân chèo đò cùng 318 chủ hộ kinh doanh dịch vụ. Đảm bảo 100% người tham gia hoạt động vận chuyển hành khách đạt chứng chỉ tập huấn an toàn và ứng xử văn minh du lịch trước năm 2023.
• Hoàn thiện cơ chế tài chính và thành lập Quỹ bảo tồn đa dạng sinh học: Sở Tài chính và Sở Du lịch Hà Nội tham mưu cơ chế trích lại 15% đến 20% tổng nguồn thu phí thắng cảnh hàng năm để tái đầu tư trực tiếp cho công tác khoanh nuôi, bảo tồn 24 loài thực vật nguy cấp và nâng cấp trạm cấp nước sạch Thiên Trù - Hương Tích đạt công suất 1.200 m³/ngày đêm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng:

• Các cơ quan quản lý nhà nước và ban quản lý rừng đặc dụng: Cung cấp khung phương pháp đánh giá sức chứa và mô hình tích hợp giữa quản lý di tích lịch sử với bảo tồn tài nguyên lâm nghiệp tại các vùng sinh thái đặc thù.
• Các nhà hoạch định chính sách du lịch và chính quyền địa phương: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm về cơ cấu kinh tế dịch vụ (chiếm 69,13%) để xây dựng quy hoạch kinh tế - xã hội giảm thiểu tính mùa vụ cho huyện Mỹ Đức và thành phố Hà Nội.
• Các doanh nghiệp lữ hành và nhà đầu tư du lịch sinh thái: Cung cấp danh lục tài nguyên sinh vật chi tiết (873 loài thực vật, 288 loài động vật) làm luận cứ thiết kế các tour trải nghiệm thiên nhiên, du lịch mạo hiểm và du lịch chữa lành mới lạ.
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Môi trường, Lâm nghiệp: Làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp điều tra đánh giá nhanh có sự tham gia (PRA) và kỹ thuật phân tích mối tương quan giữa du lịch và bảo tồn sinh thái.

Câu hỏi thường gặp

Tiềm năng đa dạng sinh học nổi bật nhất của rừng đặc dụng Hương Sơn là gì?

Rừng đặc dụng Hương Sơn sở hữu hệ sinh thái núi đá vôi độc đáo với 873 loài thực vật bậc cao có mạch và 288 loài động vật có xương sống. Nơi đây lưu giữ 24 loài thực vật quý hiếm như sưa, trầm, chò chỉ, lan kim tuyến cùng các đặc sản có giá trị kinh tế cao như rau sắng và mơ Hương Tích.

Tính mùa vụ tại Chùa Hương tác động tiêu cực như thế nào đến kinh tế - xã hội địa phương?

Hoạt động du lịch hiện tập trung quá mức vào 3 tháng đầu năm khiến 89 trên 95 nhà nghỉ phải kinh doanh thời vụ. Tình trạng này gây lãng phí cơ sở vật chất trong 9 tháng còn lại, tạo ra áp lực quá tải cục bộ về rác thải, đồng thời khiến thu nhập của 1.178 hộ dân chèo đò thiếu tính ổn định quanh năm.

Cỡ mẫu và phương pháp thu thập dữ liệu trong nghiên cứu được triển khai ra sao?

Tác giả đã thực hiện khảo sát 90 phiếu điều tra bán định hướng trong giai đoạn từ tháng 9 năm 2018 đến tháng 2 năm 2019. Mẫu khảo sát đại diện gồm 50 du khách trong nước, 20 hộ kinh doanh dịch vụ và 20 cán bộ quản lý di tích nhằm đảm bảo tính khách quan và toàn diện cho các kết luận khoa học.

Chuyển đổi từ du lịch tâm linh sang du lịch sinh thái mang lại lợi ích gì?

Chuyển dịch sang du lịch sinh thái giúp giãn dòng khách quanh năm, giảm tải áp lực môi trường lên Suối Yến và Động Hương Tích. Đồng thời, giải pháp này giúp khai thác bền vững giá trị cảnh quan 3.320,41 ha rừng, gia tăng giá trị chuỗi sản phẩm đặc sản và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Cơ chế tài chính nào được đề xuất để bảo vệ môi trường rừng Chùa Hương?

Luận văn khuyến nghị cơ chế trích lập từ 15% đến 20% doanh thu bán vé tham quan để đưa vào quỹ bảo tồn đa dạng sinh học. Nguồn kinh phí này dùng để nâng công suất hệ thống cấp nước sạch Thiên Trù, cải tạo 50,4 km đường giao thông nông thôn và hỗ trợ kiểm lâm tuần tra bảo vệ các loài nguy cấp.

Kết luận

• Rừng đặc dụng Hương Sơn có diện tích 3.320,41 ha với 873 loài thực vật và 288 loài động vật, là nguồn vốn tự nhiên vô giá để phát triển du lịch sinh thái bền vững.
• Hoạt động du lịch hiện tại mang tỷ trọng kinh tế cao (chiếm 69,13%) nhưng phụ thuộc nặng nề vào tính mùa vụ của lễ hội tâm linh 3 tháng đầu năm.
• Hệ thống hạ tầng còn hạn chế với 5 khách sạn đạt chuẩn, trong khi 318 gian hàng kinh doanh tự phát đang gia tăng áp lực chất thải lên các hệ sinh thái rừng.
• Khai thác bền vững các sản phẩm từ rừng như rau sắng, quả mơ và tuyến trekking cảnh quan là giải pháp đột phá giúp phân bổ đều đặn nguồn thu suốt 12 tháng.
• Đóng góp chính của luận văn là xác lập luận cứ khoa học thực nghiệm đầu tiên về mối liên kết giữa bảo tồn rừng đặc dụng và đa dạng hóa sản phẩm du lịch tại Hương Sơn.

Kế hoạch hành động cần được triển khai theo lộ trình 2020–2025 với trọng tâm hoàn thiện quy hoạch sức chứa và chuẩn hóa năng lực cộng đồng. Các cơ quan quản lý và nhà đầu tư cần sớm phối hợp triển khai các tuyến du lịch sinh thái mới nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa du lịch Hương Sơn phát triển bền vững và thân thiện với môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Những năm gần đây cùng với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế - xã hội, mức sống của ngƣời dân Việt Nam cũng đƣợc nâng lên rõ rệt. Nhu cầu vui chơi, giải trí, đi du lịch của ngƣời dân ngày càng cao. Bên cạnh các khu vui chơi náo nhiệt, những cảnh quan nhân tạo đẹp mắt và hấp dẫn thì rất nhiều ngƣời lại lựa chọn cho mình loại hình du lịch sinh thái, để đƣợc thƣ giãn, hoà mình vào thiên nhiên. Ở Hà Nội, theo thống kê có 27.756 ha rừng và đất lâm nghiệp, trong đó có 7.58 ha rừng tự nhiên và 12.495 ha rừng trồng còn lại là những loại đất khác nhƣ núi đá, đất trống, vƣờn quả, cây nông nghiệp.

Rừng đƣợc phân bố tập trung nhiều nhất ở Ba Vì, Mỹ Đức và Sóc Sơn. Đây cũng là ba khu vực mà rừng có những đặc trƣng riêng. Rừng ở Ba vì đặc trƣng cho rừng tự nhiên trên núi đất, ở Mỹ Đức là rừng tự nhiên núi đá, ở Sóc Sơn là rừng trồng trên vùng đồi thấp. Với tính đa dạng cao của cảnh quan thiên nhiên, sự phong phú đặc biệt của các giống loài động thực vật, mức trong lành gần nhƣ tuyệt đối của môi trƣờng sinh thái, chứa đựng nhiều công trình văn hóa và di tích lịch sử, với vẻ đẹp cảnh quan lộng lẫy và tình trạng an ninh tốt, các khu rừng ở Hà Nội đã trở thành điểm đến hấp dẫn bậc nhất trong những ngày nghỉ cuối tuần và những kỳ nghỉ lễ tết của ngƣời dân Thủ đô và du khách muôn phƣơng.

Ở đó ngƣời dân và du khách đƣợc sống hoà mình với thiên nhiên, gần gũi với thiên nhiên, vừa giải trí, nghỉ dƣỡng, vừa tự mình tìm hiểu, khám phá những điều kỳ thú của thiên nhiên. Họ có thể tìm ở đó những cảm hứng, những kiến thức, ý niệm đạo đức, đức tính nhân bản, tình yêu thiên nhiên, tình yêu đồng loại, yêu cuộc sống, yêu quê hƣơng v. Trong những năm qua du lịch ở Hà Nội không ngừng phát triển. Mỗi năm rừng ở Hà Nội và các công trình văn hóa, các di tích lịch sử, các điểm đến tâm linh trong nó đã đón nhận hàng triệu du khách, góp phần cải thiện đời sống của LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 ngƣời dân địa phƣơng.

Một trong những địa điểm du lịch đƣợc rất nhiều du khách biết đến là thắng cảnh chùa Hƣơng thuộc huyện Mỹ Đức. Tuy nhiên, bên cạnh du lịch tâm linh chùa Hƣơng thì nơi đây còn có nhiều tiềm năng du lịch khác mà du khách chƣa khám phá hết trong rừng đặc dụng chùa Hƣơng. Để phát huy ở mức cao những giá trị của rừng cho phát triển du lịch sinh thái ở Thủ đô nói chung và rừng đặc dụng chùa Hƣơng nói riêng đồng thời giảm thấp nhất những tác động của du lịch sinh thái đến tính nguyên vẹn, đến những giá trị vốn có của các khu rừng, cần nghiên cứu để nhận diện đƣợc những giá trị và tiềm năng to lớn của rừng cho phát triển du lịch sinh thái, và nhận diện những tác động hiện tại cũng nhƣ tiềm năng của du lịch sinh thái đến rừng, từ đó xây dựng những giải pháp quản lý du lịch thân thiện với rừng, có trách nhiệm với rừng và ngƣời dân địa phƣơng. Xuất phát từ những lý do trên tôi tiến hành thực hiện đề tài “Nghiên cứu đánh giá tiềm năng khai thác bền vững các sản phẩm du lịch từ rừng đặc dụng khu vực chùa Hương huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội”.

Đề tài này hƣớng vào phân tích tiềm năng, thực trạng phát triển du lịch của các hệ sinh thái rừng và tác động của du lịch đến các hệ sinh thái của rừng đặc dụng chùa Hƣơng và đƣa ra những giải pháp quản lý đối với ngành du lịch cho bảo tồn và phát triển bền vững các hệ sinh thái rừng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Một số khái niệm cơ bản - Khái niệm du lịch theo tổ chức du lịch thế giới (World Tourist Organization), một tổ chức thuộc Liên Hiệp Quốc: “Du lịch bao gồm tất cả mọi hoạt động của những ngƣời du hành, tạm chú, trong mục đích tham quan, khám phá và tìm hiểu, trải nghiệm hoặc trong mục đích nghỉ ngơi, giải trí, thƣ giãn; cũng nhƣ mục đích hành nghề và những mục đích khác nữa, trong thời gian liên tục không quá một năm, ở bên ngoài môi trƣờng sống định cƣ; nhƣng loại trừ các du hành mà có mục đích chính là kiếm tiền. Du lịch cũng là một dạng nghỉ ngơi năng động trong môi trƣờng sống khác hẳn nơi định cƣ”.

- Theo Liên Hiệp Quốc (1963) định nghĩa về du lịch nhƣ sau: “Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tƣợng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ các cuộc hành trình và lƣu trú của cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nơi ở thƣờng xuyên của họ hay ngoài nƣớc họ với mục đích hoà bình. Nơi họ đến lƣu trú không phải là nơi làm việc của họ”. Theo Quốc hội nƣớc CHXHCNVN (Luật du lịch, 2017, Điều 3): - Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con ngƣời ngoài nơi cƣ trú thƣờng xuyên trong thời gian không quá 01 năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, nghỉ dƣỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác. - Phát triển du lịch bền vững là sự phát triển du lịch đáp ứng đồng thời các yêu cầu về kinh tế - xã hội và môi trƣờng, bảo đảm hài hòa lợi ích của các chủ thể tham gia hoạt động du lịch, không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu về du lịch trong tƣơng lai.

- Môi trƣờng du lịch là môi trƣờng tự nhiên và môi trƣờng xã hội nơi diễn ra các hoạt động du lịch. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 - Hoạt động du lịch là hoạt động của khách du lịch, tổ chức, cá nhân kinh doanh du lịch và cơ quan, tổ chức, cá nhân, cộng đồng dân cƣ có liên quan đến du lịch. - Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên, yếu tố tự nhiên và các giá trị văn hóa làm cơ sở để hình thành sản phẩm du lịch, khu du lịch, điểm du lịch, nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch. Tài nguyên du lịch bao gồm tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch văn hóa.

- Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch đƣợc phát triển trên cơ sở các giá trị văn hóa của cộng đồng, do cộng đồng dân cƣ quản lý, tổ chức khai thác và hƣởng lợi. - Du lịch văn hóa là loại hình du lịch đƣợc phát triển trên cơ sở khai thác giá trị văn hóa, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, tôn vinh giá trị văn hóa mới của nhân loại. - Khái niệm du lịch tâm linh: Nguyễn Văn Tuấn (Du lịch ở Việt Nam–Thực trạng và định hƣớng phát triển, 2013) nêu: “Du lịch tâm linh trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng có những quan niệm khác nhau và đến nay vẫn chƣa có một khái niệm chung nhất. Tuy nhiên, xét về nội dung và tính chất hoạt động, du lịch tâm linh thực chất là loại hình du lịch văn hóa, lấy yếu tố văn hóa tâm linh vừa làm cơ sở vừa làm mục tiêu nhằm thỏa mãn nhu cầu tâm linh của con ngƣời trong đời sống tinh thần.

Theo cách nhìn nhận đó, du lịch tâm linh khai thác những yếu tố văn hóa tâm linh trong quá trình diễn ra các hoạt động du lịch, dựa vào những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể gắn với lịch sử hình thành nhận thức của con ngƣời về thế giới, những giá trị về đức tin, tôn giáo, tín ngƣỡng và những giá trị tinh thần đặc biệt khác. Theo đó, du lịch tâm linh mang lại những cảm xúc và trải nghiệm thiêng liêng về tinh thần của con ngƣời trong khi đi du lịch”.[Nguyễn Văn Tuấn (Du lịch ở Việt Nam–Thực trạng và định hƣớng phát triển, 2013)] - Khái niệm sản phẩm du lịch: Sản phẩm du lịch là tập hợp các dịch vụ trên cơ sở khai thác giá trị tài nguyên du lịch để thỏa mãn nhu cầu của khách du lịch. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 - Khái niệm về khai thác bền vững: Cách khai thác sao cho các sản phẩm thu đƣợc vừa đáp ứng nhu cầu hiện tại vừa đảm bảo duy trì nguồn lợi ổn định cho thế hệ mai sau. - Rừng đặc dụng Rừng đặc dụng đƣợc sử dụng chủ yếu để bảo tồn hệ sinh thái rừng tự nhiên, nguồn gen sinh vật rừng, nghiên cứu khoa học, bảo tồn di tích lịch sử - văn hóa, tín ngƣỡng, danh lam thắng cảnh kết hợp du lịch sinh thái; nghỉ dƣỡng, giải trí trừ phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của rừng đặc dụng; cung ứng dịch vụ môi trƣờng rừng bao gồm: + Vƣờn quốc gia; + Khu dự trữ thiên nhiên; + Khu bảo tồn loài - sinh cảnh; + Khu bảo vệ cảnh quan bao gồm rừng bảo tồn di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh; rừng tín ngƣỡng; rừng bảo vệ môi trƣờng đô thị, khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế, khu công nghệ cao; + Khu rừng nghiên cứu, thực nghiệm khoa học; vƣờn thực vật quốc gia; rừng giống quốc gia.

Tổng quan về du lịch sinh thái bền vững 1. Khái niệm về du lịch sinh thái Từ những năm đầu thế kỷ XIX, khái niệm du lịch sinh thái (DLST) xuất hiện với hàm ý mọi hoạt động du lịch có liên quan đến thiên nhiên nhƣ tắm biển, nghỉ mát, leo núi,. đều gọi là du lịch sinh thái. Đến nay, khái niệm du lịch sinh thái đã có sự phát triển với hàng chục kiểu khác nhau.

Năm 1987, một định nghĩa hoàn chỉnh về du lịch sinh thái đã đƣợc Hector Ceballos – Lascurain lần đầu tiên đƣa ra: Du lịch sinh thái là du lịch đến những LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 khu vực tự nhiên còn ít bị thay đổi với những mục đích đặc biệt nhƣ: Nghiên cứu, tham quan với ý thức trân trọng thế giới hoang dã và những giá trị văn hóa đƣợc chấm phá (Bộ KHCN&MT, 2002). Theo Hiệp hội DLST Hoa Kỳ năm 1998: DLST là du lịch có mục đích với các khu tự nhiên, hiểu biết về lịch sử văn hóa và lịch sử tự nhiên của môi trƣờng, không làm biến đổi tình trạng của hệ sinh thái, đồng thời ta có cơ hội để phát triển kinh tế, bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên và lợi ích tài chính cho cộng đồng địa phƣơng.