Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm để phát triển du lịch biển bền vững Chương 2: Hiện trạng phát triển du lịch biển bền vững tại Cát Bà (Hải Phòng) Chương 3: Một số giải pháp góp phần phát triển bền vững du lịch biển Cát Bà (Hải Phòng) 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com NỘI DUNG CHƢƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM ĐỂ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BIỂN BỀN VỮNG 1. Cơ sở lý luận về loại hình du lịch biển 1. Khái niệm du lịch biển Theo Viê ̣n nghiên cứu và phát triể n du lich ̣ Viê ̣t Nam (năm 2010), du lich ̣ biể n là “loại hình du li ̣ch được phát triển dựa trên cơ sở khai thác tài nguyên biển, gắ n liề n với loại tài nguyên này là các hoạt động như : tắ m biển , tắ m nắ ng, tắ m khí trời , hít thở khí trời , thể thao nước nhằ m thỏa mãn nhu cầ u nghỉ ngơi, chữa bê ̣nh, vui chơi, giải trí của du khách tại vùng biển. Nói cách khác, du li ̣ch biển là loại hình du li ̣ch ở vùng đấ t ven biển , trên bãi biển , trên mặt nước và vùng đấ t mặt nước biển.” Theo Trầ n Đức Thanh , du lich ̣ biể n là loa ̣i hiǹ h du lich ̣ với “mục đích chủ yếu của du khách là về với thiên nhiên , tham gia các hoạt động như tắ m biển, thể thao biển.” 1 Theo Phạm Trung Lương , “du li ̣ch biển là hoạt động du li ̣ch được tổ chức, phát triển ở vùng địa lý đặc thù là vùng ven biển và hải đảo trên cơ sở khai thác các đặc điểm tiề m năng tài nguyên, môi trường du li ̣ch biển.”2 Như vâ ̣y , có thể hiểu : du lich ̣ biể n là hoa ̣t đô ̣ng du lich ̣ của du khách đươc̣ tiế n hành ở vùng bờ biể n nhằ m mu ̣c đích nghỉ ngơi , thư giañ hoă ̣c để tìm hi ểu, khám phá và thụ hư ởng những sản vật từ biển.
“Theo quan điểm phát triển du lịch thì vùng bờ biển là những khoảng không gian hẹp trong 1 : A15, tr.8 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phạm vi tương tác biển – lục địa mà tại đó có các tài nguyên du lịch thu hút khách. Đó thường là vùng bờ biển cát có bãi tắm, có vách biển và dải đất hẹp ven biển dùng để phát triển cơ sở hạ tầng du lịch, rừng ngập mặn, ám tiêu san hô, vùng vịnh, đầm phá, cửa sông, cồn cát, các đảo, các ngư trường gần bờ… phục vụ phát triển du lịch” 1. Đặc điểm của loại hình du lịch biển Buổ i ban đầ u , sự bùng nổ của hoa ̣t đô ̣ng du lich ̣ là do những dòng khách nghỉ biển tạo nên. Cho đến nay, “du lịch nghỉ biển vẫn là dòng khách chính trên thế giới” 2.
Đây là lý do chúng ta có khái niệm du lịch 3S: biể n (sea), cát (sand), ánh nắng (sun). Du lich ̣ biể n đươ ̣c tổ chức chủ yế u ở “vùng bờ biển”. Đây là vùng điạ lý với hê ̣ sinh thái tự nhiên rấ t nha ̣y cảm , dễ biế n đổ i bởi các tác đô ̣ng của viê ̣c phát triển kinh tế , xã hội và thiên tai nên loại hình này chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các yế u tố khí hâ ̣u. Thời gian thuâ ̣n lơ ̣i cho loa ̣i hiǹ h này là mùa nóng, khi “nhiê ̣t đô ̣ nước biể n và không khí trên 20oC” 3, cũng là thời gian rảnh của nhiều cá nhân , gia điǹ h, cơ quan, tổ chức.
Các hoạt động chủ yếu là: tắm biển, tắm nắng, lướt ván, đi mô tô nước, lặn biển ngắm san hô, dù lượn, bóng chuyền bãi biển, bóng đá mini bãi biển, team building, kéo co bãi biển, thả diều, câu cá đêm… Du lịch biển mang tin ́ h thời vu ̣ rõ nét. Ở nước ta , thời vu ̣ du lich ̣ biể n thường ngắ n , chênh lê ̣ch cường đô ̣ giữa mùa du lich ̣ chiń h so với thời kỳ trước và sau vu ̣ khá rõ ràng. Điều kiện phát triển du lịch biển 1 : A4, tr.79 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Điề u kiê ̣n chung *) Điều kiện an ninh chính trị và an toàn xã hội: Du lịch nói chung và du lịch biể n nói riêng chỉ có thể phát triển trong bầu không khí hòa bình, ổn định.
Chiến tranh, xung đột, dịch bệnh, thiên tai sẽ đe dọa rất lớn đến hoa ̣t đô ̣ng du lịch biển. *) Điều kiện kinh tế: Yếu tố này thể hiện ở hai khía cạnh. Thứ nhất, nền kinh tế chung phát triển là tiền đề cho sự chi trả của khách, biến nhu cầu thành cầu du lịch. Thứ hai, bởi du lịch lệ thuộc vào thành quả, sản phẩm của các ngành kinh tế khác, nên khi các ngành khác phát triển, du lịch sẽ phát triển theo.
*) Chính sách phát triển du lịch: Đây là yếu tố vô cùng quan tro ̣ng , bởi dù khu vực này có tài nguyên du lịch biển phong phú, mức số ng của người dân không thấ p nhưng chiń h quyề n điạ phương không yể m trơ ̣ cho các hoạt động du lịch thì hoạt động này cũng không thể phát triể n đươ ̣c. Đặc biệt chính sách phát triển du lịch phù hợp có vai trò lớn trong viê ̣c thay đổ i thái đô ̣ của cư dân điạ phương với du khách từ thụ động sang chủ động, từ tiêu cực sang tić h cực.1: Mối quan hệ giữa các loại thái độ cư xử với du khách Thái độ Chủ động Thụ động Tích cực Ủng hộ mạnh mẽ hoạt Chấp nhận hoạt động du lịch động du lịch và du khách và sự có mặt của du khách Tiêu cực Chống đối kịch liệt du lịch Lặng lẽ chống đối và tỏ thái độ thù địch với du khách Nguồn: Doxey A15, tr. Khả năng cung ứng du lịch 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com *) Điề u kiê ̣n tự nhiên và các yếu tố sinh thái ảnh hưởng đến du lịch biển: - Vị trí địa lý: khoảng cách từ nơi cấp khách đến điểm du lịch biển có ý nghĩa rất quan trọng. Bãi biể n ở xa điể m gửi khách có ba điể m bấ t lơ ̣i : du khách phải chi thêm tiền cho việc đi lại vì khoảng cách xa ; du khách phải rút ngắ n thời gian lưu l ại ở điểm du lịch vì mấ t nhiề u thời gian di chuyển ; du khách bị hao tổn sức khỏe cho việc di chuyển.
Ngươ ̣c la ̣i, khoảng cách ngắn sẽ là điều kiện thuận lợi để du khách đến đông hơn và lưu trú lại lâu hơn. - Khí hậu : nhìn c hung, những nơi có khí hâ ̣u ôn hòa thường đươ ̣c du khách ưa thích. Với loại hình du lịch biển , khí hậu nóng , đô ̣ ẩ m vừa phải , không mưa, nhiê ̣t đô ̣ nước biể n từ 20oC đế n 25oC đươ ̣c coi là thích hơ ̣p nhấ t. - Thế giới đô ̣ng thực v ật: thảm thực vật xanh tươi , đa da ̣ng là mô ̣t trong những yế u tố ta ̣o nên sức hấ p dẫn cho du lich ̣ biể n.
Đồng thời, các loại hải sản cũng cung cấp một nguồn thực phẩm bổ dưỡng du khách và là đối tượng để phát triển loại hình câu cá, lă ̣n biển, nghiên cứu sinh vâ ̣t biể n… - Sóng biển: những vùng bờ có sóng lừng (sóng đại dương) biên độ cao thường rất phù hợp với loại hình lướt sóng, lướt ván và các trò thể thao biển khác. Tuy nhiên, chế độ sóng phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Các bãi biển có sóng lớn thường hay bị phá hủy, xói mòn. - Thủy triều: đây là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến du lịch biển.
Các chu kỳ nhật triều, bán nhật triều đều hay không đều và biên độ triều là những tham số đáng chú ý. Biên độ triều là hiệu số cao của mức triều lên (cao nhất vào kỳ triều cường) và mức triều rút (thấp nhất vào kỳ triều kiệt). Ở những khu vực có biên độ triều lớn thường có bãi biển rộng, thời gian phơi nắng dài tạo điều kiện thuận lợi cho du lịch biển phát triển. - Dòng biển: dòng biển có thể được tạo ra do sóng hoặc do thủy triều.
Nó có tác dụng vận chuyển vật liệu xói mòn và rác thải. Tuy nhiên, các dòng 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chảy sát đáy sinh ra do sóng rút sau khi vỗ bờ nhiều khi có tốc độ mạnh, rất nguy hiểm cho du khách. - Bãi biể n: để một bãi biển trở thành bãi biển du lịch cần thỏa mãn đủ bốn tiêu chuẩ n : sun, sea, sand, sight. Tức là có đủ các yế u tố : ánh sáng mặt trời rực rỡ, nước biể n trong xanh, bãi cát mịn trải dãi và cảnh quan thiên nhiên thơ mô ̣ng.
Tùy theo đặc điểm địa lý có thể chia thành các kiểu bãi biển khác nhau như sau: Bảng 1.2: Các kiểu bãi biển Kiể u bãi biể n Tính chất đặc trƣng A. Bãi biển cứng Nằ m ở chân các vách sóng vỗ hoă ̣c các bờ dố c B. Bãi biển cuội tảng Bãi gồm cuội tảng kích thước lớn C. Bãi biển cát thấp Phân bổ do ̣c các đường có cồ n cát , không có 1.
Dáng tuyến rừng ngâ ̣p mă ̣n. Hình thái đa dạng tùy thuộc 2. Lõm về phía biển vào hình dạng các mũi nhô a. Vụng hình lưỡi liềm b.
Vụng hình móng ngựa 3. Lồ i về phía biể n D. Bãi biển cát cao Dọc theo bờ biển có cồn cát chắn , thường da ̣ng tuyế n phía sau cồ n cát có thể có vu ̣ng E. Bãi biển san hô Hình thành ám tiêu san hô và từ cát san hô F.
Bãi biển cửa song Phân bố ở vùng cửa sông G. Bãi biển nhân tạo Do con người ta ̣o ra hoă ̣c xuấ t hiê ̣n trong các công triǹ h như kè, mỏ hàn… Nguồn: Nguyễn Đình Hòe A4, tr.114 - Bên cạnh lợi ích, biển cũng có những mối nguy hiểm tiềm ẩn đối với du khách như: cảm nắng (khi nhiệt độ cơ thể vượt quá 400C, dẫn tới cơ thể không thể điều hoà và tự làm mát để bù lại lượng nước do mồ hồi thoát ra), 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.