Chương 1: Cơ sở lý luận, phƣơng pháp và địa bàn nghiên cứu. - Chương 2: Tài nguyên du lịch và thực trạng phát triển du lịch thành phố Hạ Long. - Chương 3: Thực trạng môi trƣờng du lịch và các giải pháp phát triển gắn với bảo vệ môi trƣờng du lịch. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN, PHƢƠNG PHÁP VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu trên thế giới và tại Việt Nam 1. Hướng nghiên cứu về du lịch Hoạt động du lịch đã đƣợc các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu trên thế giới cũng nhƣ tại Việt Nam quan tâm từ rất lâu. Các công trình nghiên cứu về du lịch nói chung và địa lý du lịch nói riêng rất đa dạng, dƣới nhiều khía cạnh và góc độ khác nhau. Theo những nhà nghiên cứu về du lịch, những nghiên cứu đầu tiên của các nhà địa lý du lịch trên thế giới đã đƣợc tiến hành từ nửa cuối thập niên 30 của thế kỷ XX.
Những công trình nghiên cứu đầu tiên đặc biệt quan tâm tới các luồng du khách trong cũng nhƣ ngoài nƣớc và việc khai thác du lịch của các vùng. Điển hình về hƣớng nghiên cứu này là các công trình của nhóm học giả Liên Xô ở trƣờng Đại học Tổng hợp Iagelonxki trong giai đoạn 1936 - 1939 dƣới sự chủ trì của Kracovxki [26]. Tiếp đó là các công trình đánh giá các tổng thể tự nhiên phục vụ giải trí của Mukhina (1973), nghiên cứu sức chứa và sự ổn định của các điểm du lịch của Khadaxkia (1972) và Sepfer (1973), các nhà địa lý và cảnh quan học của trƣờng Đại học tổng hợp Matxcova nhƣ E. đã nghiên cứu các vùng cho mục đích nghỉ dƣỡng trên lãnh thổ Liên Xô (cũ).
Các nhà nghiên cứu Tiệp Khắc nhƣ Mariot (1971), Salavikova (1973) đã tiến hành đánh giá và thành lập bản đồ tài nguyên du lịch nhân văn và tự nhiên. Gần đây có thể kể đến hai nhà kinh tế học R. Hollie đƣa ra những phƣơng pháp marketing thu hút khách du lịch trong cuốn Marketing du lịch (Bản dịch từ tiếng Pháp, Nxb Thế giới, năm 1992). Tại Việt Nam, từ những năm 1960 đến nay, các công trình nghiên cứu về du lịch tƣơng đối nhiều và đa dạng.
Các nghiên cứu đã làm sáng tỏ nhiều vấn đề từ cơ sở lý luận đến thực tiễn trong nghiên cứu tài nguyên và sử dụng lãnh thổ du lịch từ cấp huyện, tỉnh đến cả nƣớc. Nhiều công trình nghiên cứu có giá trị đến lĩnh vực này đƣợc thực hiện nhƣ: Đề tài: “Tổ chức lãnh thổ du lịch Việt Nam” của Viện nghiên cứu phát triển du lịch của tác giả Vũ Tuấn Cảnh (1991) [5]. “Cơ sở lý luận 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và phƣơng pháp nghiên cứu các điều kiện tự nhiên và tài nguyên du lịch biển Việt Nam” của đồng tác giả Nguyễn Trần Cầu và Lê Thông (1993); Cuốn “Địa lý du lịch Việt Nam” của tác giả Nguyễn Minh Tuệ và các đồng nghiệp (2010); Tổ chức lãnh thổ du lịch - Lê Thông, Nguyễn Minh Tuệ (1999); Tài nguyên và môi trƣờng du lịch Việt Nam” của tác giả Phạm Trung Lƣơng (2000). Các công trình nghiên cứu lớn gần đây: “Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030” - Viện nghiên cứu phát triển du lịch (2013), Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch vùng đồng bằng sông Hồng và Duyên hải Đông Bắc, vùng Bắc Trung Bộ.
đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 - Viện Nghiên cứu phát triển du lịch (2013). Các công trình nghiên cứu về du lịch đƣợc nêu đã cung cấp những tiền đề lý luận cần thiết cho luận văn cũng nhƣ là tài liệu tham khảo hữu ích trong quá trình nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển du lịch gắn với bảo vệ môi trƣờng trên địa bàn thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh. Hướng nghiên cứu về tài nguyên và môi trường du lịch Hiện nay, có một số đề tài đã thực hiện nghiên cứu về tài nguyên và môi trƣờng du lịch nhƣ: Đề tài của Viện nghiên cứu phát triển du lịch “Hiện trạng và một số giải pháp bảo vệ môi trƣờng du lịch Việt Nam” đã nhận biết đƣợc tầm quan trọng, ý nghĩa của việc đánh giá tác động môi trƣờng du lịch; phân tích đƣợc hiện trạng môi trƣờng du lịch Việt Nam nói chung và hiện trạng môi trƣờng du lịch ở một số khu du lịch điển hình thông qua các chỉ tiêu về chất lƣợng môi trƣờng nƣớc, không khí, cảnh quan, các hệ sinh thái đặc trƣng, chất thải rắn, vấn đề vệ sinh môi trƣờng, các vấn đề xã hội, nhân văn, sức khỏe cộng đồng… Từ đó, đề tài đƣa ra các giải pháp góp phần giải quyết những mâu thuẫn tất yếu xảy ra giữa yêu cầu phát triển du lịch và bảo vệ môi trƣờng, đảm bảo tính bền vững của môi trƣờng và hoạt động kinh tế du lịch. Ngoài ra, một số học giả trong nƣớc cũng nghiên cứu về tài nguyên và môi trƣờng du lịch.
Trong cuốn sách “Tài nguyên và Môi trƣờng du lịch Việt Nam” [17], tác giả Phạm Trung Lƣơng và các đồng nghiệp đã làm rõ các khái niệm về tài 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nguyên và môi trƣờng du lịch, các tác động của du lịch đến tài nguyên môi trƣờng và đƣa ra các giải pháp phát triển du lịch bền vững. Hướng nghiên cứu phát triển du lịch gắn với bảo vệ môi trường Trong những năm gần đây, phát triển du lịch một cách bền vững đang đƣợc Đảng, Nhà nƣớc và các nhà quản lý về du lịch đặc biệt quan tâm, trong đó hoạt động bảo vệ môi trƣờng trong du lịch là một yếu tố không thể thiếu trong việc hƣớng đến phát triển du lịch bền vững. Chính vì vậy, có thêm ngày một nhiều các công trình nghiên cứu phát triển du lịch gắn với bảo vệ môi trƣờng. Đầu tiên phải kể đến các Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch của cả nƣớc cũng nhƣ các vùng trong đó có đề cập đến hoạt động bảo vệ môi trƣờng trong phát triển du lịch [24, 35].
Bên cạnh đó, trong cuốn “Du lịch bền vững”, các tác giả Nguyễn Đình Hòe và Vũ Văn Hiếu đã nghiên cứu và đƣa ra các giải pháp nhằm đảm bảo sự hài hòa giữa phát triển du lịch và hoạt động bảo vệ môi trƣờng [8], Tác giả Nguyễn Thƣợng Hùng có báo cáo “Phát triển du lịch sinh thái quan điểm phát triển bển vững” (Tuyển tập báo cáo Hội thảo Du lịch sinh thái với phát triển du lịch bền vững ở Việt Nam, Hà Nội, 1998). Tác giả Phạm Trung Lƣơng thực hiện đề tài “Cơ sở khoa học và giải pháp phát triển du lịch bền vững ở Việt Nam” (Hà Nội, 2002). Luận văn “Bảo vệ môi trƣờng du lịch du lịch Cù Lao An Bình tỉnh Vĩnh Long” (2014) của Nguyễn Diễm Phúc phân tích thực trạng hoạt động du lịch và vấn đề bảo vệ môi trƣờng du lịch tại cù lao An Bình tỉnh Vĩnh Long, từ đó đề xuất một số giải pháp và kiến nghị góp phần nâng cao chất lƣợng công tác bảo vệ môi trƣờng du lịch tại địa phƣơng này. Tình hình nghiên cứu về du lịch gắn với bảo vệ môi trƣờng tại Quảng Ninh và thành phố Hạ Long 1.
Tỉnh Quảng Ninh Quảng Ninh là một địa phƣơng có nhiều tiềm năng về du lịch, tài nguyên về du lịch Quảng Ninh có ở khắp các địa phƣơng trên địa bàn tỉnh. Đi liền với việc phát triển du lịch, việc nghiên cứu nhằm bảo tồn các tài nguyên du lịch cũng là một 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com việc làm rất cần thiết. Có thể kể đến các Quy hoạch về bảo tồn của tỉnh trong thời gian gần đây nhƣ: “Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030”, trong bản quy hoạch này có đề cập khá chi tiết đến hoạt động bảo vệ môi trƣờng trong việc phát triển du lịch. Ngoài ra các đề án: “Quy hoạch bảo vệ môi trƣờng tổng thể và một số vùng trọng điểm tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020”, hay đề án “Quy hoạch bảo tồn và phát triển bền vững rừng đặc dụng tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020” cũng đánh giá tầm quan trọng của phát triển du lịch phải gắn với bảo vệ môi trƣờng.
Một số luận văn thạc sĩ du lịch có nghiên cứu về hoạt động bảo tồn tại một số khu vực tại Quảng Ninh nhƣ: Luận văn “Phát triển du lịch văn hoá tại huyện Đông Triều” (2013) của tác giả Phạm Minh Thắng có cái nhìn toàn diện về sản phẩm du lịch văn hóa và các hoạt động bảo vệ tài nguyên du lịch tại địa phƣơng này. Luận án “Quản lý nhà nƣớc về bảo vệ môi trƣờng biển ven bờ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh” (2015) chỉ ra những hạn chế trong quản lý Nhà nƣớc về hoạt động bảo vệ môi trƣờng biển ven bờ tại Quảng Ninh, từ đó đóng góp những giải pháp bảo vệ môi trƣờng phục vụ phát triển kinh tế. Thành phố Hạ Long Những nghiên cứu về du lịch gắn với bảo vệ môi trƣờng của thành phố Hạ Long thƣờng tập trung vào di sản thế giới vịnh Hạ Long, cụ thể: ngày 15/12/2016 UBND tỉnh Quảng Ninh ban hành Quyết định 4216/2016/QĐ-UBND về việc “Ban hành quy chế quản lý, bảo vệ, phát huy di sản vịnh Hạ Long”. Bên cạnh đó còn có rất nhiều bài viết trong tạp chí Du lịch Việt Nam về môi trƣờng vịnh Hạ Long trong phát triển du lịch nhƣ: Tạp chí Du lịch số 01/2006 “Tích cực đầu tƣ mở thêm các tuyến điểm du lịch mới”; Tạp chí số 03/2007 “Bảo vệ môi trƣờng cảnh quan tại các khu, tuyến, điểm du lịch”; Tạp chí 10/2010 “Khai trƣơng dự án bảo vệ môi trƣờng vịnh Hạ Long”; Tờ gấp Bảo vệ môi trƣờng vịnh Hạ Long của Ban Quản lý vịnh Hạ Long, năm 2010.
Ngoài ra còn có các thông tƣ của Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trƣờng về công tác bảo vệ môi trƣờng vịnh Hạ Long nhƣ: “Thông tƣ hƣớng dẫn bảo 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vệ môi trƣờng vịnh Hạ Long’’, 12/1996; Viện nghiên cứu phát triển du lịch (2008), “Báo cáo tổng hợp nhiệm vụ môi trƣờng 2009”; Tổng cục Du lịch… Luận văn “Bảo vệ môi trƣờng tự nhiên trong hoạt động du lịch vịnh Hạ Long, Quảng Ninh” (2012) của Hà Thị Phƣơng Lan đề cập đến thực trạng hoạt động du lịch và công tác bảo vệ môi trƣờng tự nhiên trong hoạt động du lịch tại vịnh Hạ Long. Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm bảo vệ môi trƣờng tự nhiên trong hoạt động du lịch tại vịnh Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh.