Đặt vấn đề Nông thôn Việt Nam hiện nay đang trên đà phát triển của đất nước, đã và đang trong quá trình chuyển đổi về cơ cấu kinh tế, kéo theo đó là sự phát sinh không ít vấn đề mà đặc biệt là tình trạng ô nhiễm môi trường. Người dân Việt Nam xưa nay vẫn còn phải quan tâm nhiều hơn đến cuộc sống mưu sinh, khi đời sống chưa thực sự đảm bảo thì việc bảo vệ môi trường chỉ là thứ yếu. Các nguyên nhân gây ra ô nhiễm môi trường nông thôn được kể đến như việc lạm dụng và sử dụng không hợp lý các hóa chất trong sản xuất nông nghiệp; rác thải của các nhà máy sản xuất, chế biến; rác thải từ hoạt động sinh hoạt, chăn nuôi của các hộ gia đình; việc xử lý các chất thải từ làng nghề thủ công truyền thống chưa triệt để; nhận thức, ý thức bảo vệ môi trường của người dân sinh sống ở các vùng nông thôn còn hạn chế. Một nguyên nhân nữa là do sự quan tâm chưa đúng mức của các cấp, các ngành trong việc quản lý về công tác bảo vệ môi trường.
Ô nhiễm môi trường đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng, tác động xấu đến hệ sinh thái nông nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của người dân. Vì vậy bảo vệ môi trường là vấn đề cấp bách hiện nay cần được quan tâm, thể hiện ở việc đưa tiêu chí môi trường vào trong chương trình xây dựng Nông thôn mới - chương trình mục tiêu quốc gia lớn và dài của Chính phủ. Xây dựng nông thôn mới sẽ tạo bước đột phá trong phát triển nông nghiệp, nông thôn, nâng cao đời sống cho người dân, góp phần thực hiện thắng lợi. Cùng với quá trình thực hiện chủ trương Nghị quyết TW7 (khoá X) về nông nghiệp, nông dân, nông thôn và Nghị quyết đại hội Đảng các cấp về phát triển nông thôn, tỉnh Thái Nguyên nói chung và huyện Phú Lương nói riêng đã tiến hành thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới với 19 tiêu chí theo bộ tiêu chí quốc gia nhằm nâng cao đời sống và bảo vệ môi trường nông thôn, xây dựng các làng, xã có cuộc sống no đủ, văn minh, môi trường trong sạch.
Sau một n 2 năm hưởng ứng phong trào xây dựng nông thôn mới đã làm thay đổi một cách căn bản diện mạo nông thôn, nếp sống, nếp nghĩ, cách làm của người dân giúp người dân biết áp dụng khoa học kĩ thuật vào trồng trọt, chăn nuôi làm cho cả đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng cao. Bộ mặt làng, xã cũng được thay đổi rõ rệt, cảnh quan môi trường được bảo vệ. Tuy nhiên, những mặt hạn chế trong quá trình thực hiện cũng không phải là ít. Theo Ban chỉ đạo xây dựng nông thôn mới của tỉnh, đây là một lĩnh vực mới, trong khi kinh nghiệm của cán bộ chưa cao.
Khi đề xuất nội dung xây dựng, Ban chỉ đạo đã yêu cầu chỉ chú trọng xây dựng hạ tầng, chưa quan tâm nhiều đến các mô hình sản xuất mới. Sự trông chờ ỷ lại của một bộ phận cán bộ cơ sở, dân cư là khá lớn, vẫn tồn tại quan niệm “xin - cho”. Vì thế, họ chỉ chú trọng đến việc giải ngân tốt mà không quan tâm nhiều đến mục tiêu chất lượng của chương trình. Đảng bộ và chính quyền cùng với nhân dân các xã cùng cố gắng nỗ lực phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường để nâng cao đời sống cho nhân dân ngày càng phát triển, song vẫn còn có những khó khăn và vướng mắc, đặc biệt tiêu chí thứ 17 về môi trường là một thách thức lớn trong tiến trình thực hiện.
Xã Cổ Lũng là một xã điểm trong Chương trình xây dựng Nông thôn mới của huyện Phú Lương. Và tiêu chí 17 về môi trường cũng đang là một vấn đề thách thức đối với Ban chỉ đạo xây dựng Nông thôn mới của xã. Với 5 chỉ tiêu trong tiêu chí, xã đang cố gắng hoàn thành trong năm 2014 để hoàn thành kế hoạch đề ra với Ban chỉ đạo Nghị quyết TW7 của huyện. Để tìm hiểu, đánh giá tiến độ thực hiện và các kết quả đạt được của xã Cổ Lũng trong quá trình thực hiện tiêu chí Môi trường, được sự đồng ý của Ban chủ nhiệm Khoa Môi Trường và sự hướng dẫn của thầy giáo TS.
Dư Ngọc Thành, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá tình hình thực hiện tiêu chí môi trường trong chương trình xây dựng nông thôn mới tại xã Cổ Lũng, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Đánh giá tiến độ và kết quả thực hiện tiêu chí môi trường trong chương trình xây dựng nông thôn mới tại xã Cổ Lũng, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. Trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp và kiến nghị góp phần xây dựng thành công kế hoạch thực hiện cho các xã khác của huyện.
Mục tiêu cụ thể - Góp phần hệ thống hoá cơ sở lý luận và thực tiễn về việc thực hiện tiêu chí Môi trường trong chương trình xây dựng nông thôn mới. - Đánh giá kết quả thực hiện tiêu chí môi trường tại xã Cổ Lũng, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. - Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị góp phần xây dựng thành công kế hoạch thực hiện cho các xã khác của huyện. Yêu cầu của đề tài - Thu thập đầy đủ các thông tin, tài liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Cổ Lũng, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.
- Thu thập tài liệu một cách trung thực, khách quan, chính xác. - Tiến hành điều tra theo bộ câu hỏi. Bộ câu hỏi phải dễ hiểu, đầy đủ, các thông tin cần thiết cho việc đánh giá. - Tìm ra những giải pháp và những kiến nghị phù hợp với tình hình địa phương và có tính khả thi.
- Chủ động thu thập và chuẩn bị tài liệu để viết báo cáo sau đợt thực tập. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập nghiên cứu khoa học - Vận dụng và phát huy được các kiến thức đã học tập và nghiên cứu đề xuất các giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường trong quá trình xây dựng nông thôn mới nhằm đưa địa phương hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới. n 4 - Nâng cao kiến thức, kỹ năng và rút kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác làm việc chuyên môn sau này.
Ý nghĩa thực tiễn - Đánh giá tiến độ và kết quả thực hiện tiêu chí môi trường trong chương trình xây dựng nông thôn mới tại xã Cổ Lũng, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. - Làm căn cứ để cơ quan chuyên môn quản lý môi trường thực hiện công tác tuyên truyền, giáo dục nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường. - Đưa ra các giải pháp bảo vệ môi trường cho khu vực nông thôn thuộc huyện Phú Lương nói riêng và tỉnh Thái Nguyên nói chung. - Đề xuất một số biện pháp nâng cao công tác thực hiện tiêu chí môi trường nông thôn mới.
n 5 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Khái niệm về nông thôn Nông thôn được coi như là khu vực địa lý nơi đó sinh kế cộng đồng gắn bó, có quan hệ trực tiếp đến khai thác, sử dụng, bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên cho hoạt động sản xuất nông nghiệp. Hiện nay vẫn chưa có khái niệm chuẩn xác về nông thôn và còn có nhiều quan điểm khác nhau. Khi khái niệm về nông thôn người ta thường so sánh nông thôn với đô thị.
Có ý kiến cho rằng, khi xem xét nông thôn dùng chỉ tiêu mật độ dân số, số lượng dân cư ở nông thôn thấp hơn so với thành thị. Có quan điểm lại cho rằng dựa vào chỉ tiêu trình độ phát triển của cơ sở hạ tầng, có nghĩa là vùng nông thôn có cơ sở hạ tầng không phát triển bằng thành thị. Một quan điểm khác lại cho rằng, vùng nông thôn là vùng có dân cư làm nông nghiệp là chủ yếu, tức là nguồn sinh kế chính của cư dân nông thôn trong vùng là từ hoạt động sản xuất nông nghiệp. Những ý kiến này chỉ đúng trong từng khía cạnh cụ thể và từng nước nhất định, phụ thuộc vào trình độ phát triển, cơ cấu kinh tế, cơ chế áp dụng cho từng nền kinh tế.
Như vậy, khái niệm nông thôn chỉ có tính chất tương đối, nó có thể thay đổi theo thời gian và theo tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia trên thế giới. Trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam chúng ta có thể hiểu: “Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa - xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác”. Khái niệm về mô hình nông thôn mới Khái niệm nông thôn mới trước tiên phải là nông thôn chứ không phải là Thị tứ; Thứ hai, là nông thôn mới chứ không phải nông thôn truyền thống.
Nếu so sánh giữa nông thôn mới và nông thôn truyền thống, thì nông thôn mới phải bao hàm cơ cấu và chức năng mới. Xây dựng nông thôn mới không phải là việc biến làng xã thành các Thị tứ hay cố định nông dân tại nông thôn. Đô thị hoá và phi nông hoá nông dân chính là nguồn động lực quan trọng để xây dựng nông thôn mới. Xây dựng nông thôn mới phải đặt trong bối cảnh đô thị hoá.
Trong khi đó, chuyển dịch lao động nông thôn chính là nội dung quan trọng của sự nghiệp xây dựng nông thôn mới với chủ thể là các tổ chức nông dân. Các tổ chức hợp tác khu xã nông dân kiểu mới đóng một vai trò đặc biệt trong sự nghiệp này. Khái niệm mô hình nông thôn mới mang đặc trưng của mỗi vùng nông thôn khác nhau. Nhìn chung, mô hình nông thôn mới là mô hình cấp xã, thôn được phát triển toàn diện theo định hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá, dân chủ hoá và văn minh hoá.
Mô hình nông thôn mới được quy định bởi các tính chất: Đáp ứng yêu cầu phát triển; Có sự đổi mới về tổ chức, vận hành và cảnh quan môi trường; Đạt hiệu quả cao nhất trên tất cả các mặt kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội; Tiến bộ hơn so với mô hình cũ; Chứa đựng các đặc điểm chung, có thể phổ biến và vận dụng trên cả nước.