Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Các công trình nghiên cứu về SKH và bảo tồn và phát triển thảm thực vật 1. Các công trình nghiên cứu về sinh khí hậu Trên thế giới, việc nghiên cứu SKH thảm thực vật tự nhiên, với các công trình của C. Đặc biệt, phân loại khí hậu Köppen là một trong những hệ thống phân loại khí hậu được sử dụng rộng rãi nhất.
Việc nghiên cứu, phân vùng khí hậu có ý nghĩa sử dụng hợp lý và hiệu quả tài nguyên khí hậu. Ở Việt Nam, có các công trình tiêu biểu của Vũ Tự Lập (1976), Đào Thế Tuấn (1987), Lâm Công Định(1992), Nguyễn Đức Ngữ và Nguyễn Trọng Hiệu (2004), Nguyễn Khanh Vân (2006). Bên cạnh đó, hướng nghiên cứu sinh khí hậu đối với phát triển nông lâm nghiệp đang được phát triển mạnh: Kiều Quốc Lập(2009), Đỗ Thị Vân Hương (2009), Dương Văn Khảm (2012)… Tóm lại, trong các nghiên cứu về sinh khí hậu, các nhà nghiên cứu đều cho rằng, 2 Luan van chế độ khí hậu đóng vai trò rất quan trọng trong sự hình thành và phát triển TTV. Các công trình nghiên cứu về bảo tồn và phát triển thảm thực vật Mặc dù việc trồng rừng đang được nhiều nước quan tâm và phát triển mạnh mẽ đáp ứng nhu cầu của cuộc sống.
Tuy nhiên, vẫn còn có các ý kiến khác nhau về vấn đề trồng rừng: Baur (1976),Catinot (1965), Risa Richards P. Những công trình nghiên cứu về các giải pháp phục hồi rừng Phục hồi rừng tự nhiên là quá trình diễn thế thứ sinh thảm thực vật. Tuy nhiên, đến những năm 1980 của Thế kỉ XX mới được thực hiện một cách mạnh mẽ bởi nhiều nhà nghiên cứu: Lâm Phúc Cố (1994), Phùng Ngọc Lan (1986), Trần Đình Lý (1995), Đặng Kim Vui (2003), Nguyễn Thế Hưng (2003), Nguyễn Văn Trương (1982), Phạm Minh Nguyệt (1971), Vũ Tiến Hinh (1988), Lê Đồng Tấn (1995), Hoàng Chung (1974), Phùng Tửu Bôi, Nguyễn Bá Quyền (1982), Bảo Huy, Phùng Ngọc Lan, Nguyễn Ngọc Lung (1995), Đồng Sỹ Hiền (1995), Trịnh Đức Huy (1987), Đinh Hữu Khánh (2004)… 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1.
Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài Báo cáo tổng hợp đề cấp đến một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài: Khí hậu, Sinh khí hậu học, Biến đổi khí hậu, Thảm thực vật, Rừng, Giá trị môi trường rừng, Tái sinh rừng, Phục hồi rừng, Suy thoái rừng, Rừng nguyên sinh, Rừng nghèo và rừng phục hồi ,Đa dạng sinh học, Bảo tồn tại chỗ (In-situ), Bảo tồn chuyển chỗ (Ex-situ), Thoái hóa đất, Sa mạchóa,Khả năng giữ nước củađất, Độ ẩm của đất, Xói mòn đất, Cơ chế phát triển sạch – Clean Development Mechanism… 1. Cơ sở của việc đánh giá thích nghi sinh thái của các loài cây trồng đối với tài nguyên sinh khí hậu. Các quy luật sinh thái cơ bản 3 Luan van Các quy luật này là cơ sở cho việc lựa chọn chỉ tiêu phân loại sinh khí hậu, cho việc lựa chọn trọng số trong đánh giá tính thích nghi của sinh vật và phân chia các mức độ thích nghi của sinh vật với điều kiện sinh khí hậu cụ thể: (i) Quy luật về sự tác động tổng hợp; (ii) Quy luật về sự tác động tổng hợp phản ánh bản chất c; (iv) Quy luật về sự tác động tổn; (v) Quy luật tác động qua lại giữa sinh vật với môi trường 1. Lí luận chung về đánh giá tài nguyên sinh khí hậu Đánh giá tài nguyên khí hậu thực chất là việc xem xét, xác định và phân loại giá trị của loại tài nguyên này trên mỗi vùng lãnh thổ đối với một số yêu cầu KT-XH nhất định; từ đó có thể đưa ra những kiến nghị về khả năng khai thác và sử dụng hợp lí (SDHL) tài nguyên khí hậu cho mục đích nào đó.
Việc đánh giá tài nguyên khí hậu phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản sau: (i) Phải đảm bảo tính khoa học của việc đánh giá thông qua việc xác định giá trị và quy luật phân hoá tài nguyên khí hậu; (ii) Coi các thông tin khí hậu đúc kết được từ số liệu quan trắc nhiều năm của các trạm khí tượng là cơ sở chủ yếu của việc đánh giá; (iii) Đảm bảo mối liên hệ chặt chẽ và nhất quán giữa giátrị, quy luật phân hoá tài nguyên khí hậu và các yêu cầu của hoạt động sản xuất, đời sống con người thông qua kết quả của việc đánh giá 1. Tổng quan về điều kiện tự nhiên - xã hội vùng Trung du miền núi Bắc Bộ. Điều kiện tự nhiên, KT - XH khu vực Đông Bắc vùng TDMNBB. Điều kiện tự nhiên Nhóm nhân tố địa chất, địa hình:Cấu trúc địa chất của mỗi khu vực trong Vùng mang đặc điểm, tính chất riêng biệt và có sự phân hóa mạnh mẽ theo phương Đông - Tây, Bắc - Nam.
Địa hình của vùng đa dạng bao gồm nhiều kiểu địa hình: thung lũng, đồng bằng, các dạng địa hình đồi, núi thấp, núi trung bình, núi cao… trong đó luôn có sự xen kẽ giữa địa hình núi đất với địa hình núi và cao nguyên đá vôi. Nhóm nhân tố thủy văn, thổ nhưỡng, sinh vật: Bên cạnh hệ thống sông ngòi, hệ thống hồ - đầm trong khu vực cũng rất phong phú. Thổ nhưỡng thể hiện ở sự phân hóa theo quy luật đai cao rõ nét, với 4 đai thổ nhưỡng: đất feralit đỏ vàng núi thấp (<600-700m), đất mùn đỏ vàng núi trung bình (700- 1700m), đất mùn alit núi cao (1.800m) và đất mùn thô than bùn núi cao (>2. 4 Luan van Thảm thực vật đa dạng và có sự phân hóa, với đặc điểm và cấu trúc riêng biệt.
Vai trò của biển: Địa hình lại có dạng thoải dần ra phía biển, thuận lợi đón gió từ vịnh Bắc Bộ qua duyên hải Quảng Ninh và đồng bằng sông Hồng. Đặc điểm kinh tế - xã hội Trong những năm qua, ngành lâm nghiệp vùng Đông Bắc có nhiều nỗ lực nhằm phủ xanh đất trống, đồi núi trọc, dần dần khôi phục vốn rừng đã bị mất. Trong vùng đã hình thành một số vùng rừng nguyên liệu cho công nghiệp chế biến giấy, ván nhân tạo, cột trụ mỏ… Nhờ đó mà đến nay độ che phủ rừng của vùng đã tăng lên đáng kể. Điều kiện tự nhiên, KT - XH khu vực Tây Bắc vùng Trung du miền núi Bắc Bộ.
Điều kiện tự nhiên Nhóm nhân tố địa chất, địa hình: Khuất sau khu Hoàng Liên Sơn, có núi cao vây bọc xung quanh, nên khu Tây Bắc bị che khuất cả hai luồng gió mùa chính và đều bị hiệu ứng “phơn” làm biến tính, khiến cho mùa đông rất khô hanh và mùa hè có gió Lào nóng bỏng. Ở vùng Tây Bắc, khó khăn lớn nhất là thiếu nước, vì thế phải chú ý khai thác nước ngầm tại các vùng đá vôi và xây dựng các hồ chứa tại miền núi. Nhóm nhân tố thủy văn, thổ nhưỡng, sinh vật: Rừng ở Tây Bắc bị phá hoại rất nghiêm trọng, cỏ tranh, lau lách, cây bụi bạt ngàn, rừng tốt chỉ lác đác từng vệt nhỏ. Các quần hệ rừng kín và quần hệ trảng bụi, trảng cỏ ở đất địa đới là những quần hệ mang tính chất nguyên sinh.
Các quần hệ còn lại là hậu quả của sự tác động của con người. Đặc điểm kinh tế - xã hội Vùng Tây Bắc có quỹ đất chưa sử dụng còn lớn cùng với các vùng tiểu khí hậu nhiệt đới và ôn đới để phát triển đa dạng nông nghiệp, trong đó có những loại cây đặc sản có giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, Tây Bắc là vùng có xuất phát điểm thấp trong cả nước về điều kiện kinh tế - xã hội. Hầu hết địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ cao.
5 Luan van Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.Phương pháp nghiên cứu thảm thực vật 2. Phương pháp kế thừa số liệu kết hợp với khảo sát tổng thể hiện trường 2. Phương pháp tuyến điều tra và ô tiêu chuẩn Tuyến điều tra có chiều rộng 4m. Khoảng cách giữa các tuyến điều tra là 50 m.
Dọc theo tuyến điều tra, bố trí các ô tiêu chuẩn, diện tích các ô tiêu chuẩn tùy thuộc vào loại thảm thực vật. Trên các ô tiêu chuẩn bố trí các thứ cấp cấp 1 - ô dạng bản (ODB) và các ô thứ cấp cấp 2. Phương pháp phân tích mẫu thực vật Xác định tên khoa học, tên địa phương các loài cây theo các tài liệu của Nguyễn Tiến Bân (1997), Phạm Hoàng Hộ (1991 - 1993), theo cuốn “Tên cây rừng Việt Nam” của Bộ NN&PTNN (2000), Danh lục tài liệu thực vật Việt Nam… Hình 2. 1: Sơ đồ thiết lập các tuyến điều tra Hình 2.2: Sơ đồ bố trí thí nghiệm trong nghiên cứu thực địa 6 Luan van 2.
Phương pháp nghiên cứu năng lực tái sinh của thảm thực vật n Xác định mật độ cây tái sinh tính theo công thức: N / ha = 10.000 S Trong đó: n: Tổng số cá thể của loài trong các ô tiêu chuẩn.; S: Tổng diện tích các ô tiêu chuẩn (ha). Phương pháp xác định sự phân bố của cây tái sinh theo mặt phẳng ngang: Sử dụng phương pháp kiểm tra mức độ sai khác giữa số trung bình khoảng cách từ một cây được chọn ngẫu nhiên đến cây gần nhất với trị số bình quân lý thuyết theo công x thức: Q = 2 x Trong đó, x : Trị số trung bình của n lần quan sát; : Mật độ E( x ) cây gỗ trên đơn vị diện tích (cây/m2). Cây gỗ có kiểu phân bố tập trung nếu Q < 1, phân bố cách đều nếu Q > 1, phân bố có dạng nanh sấucó cạnh bằng nhau, nếu Q = 2,1419. Khi dung lượng mẫu đủ lớn, có thể sử dụng tiêu chuẩn U của phân bố chuẩn để ( x.
n đánh giá U = Trong đó, n: Số khoảng cách giữa 2 cây.Mật độ cây gỗ 0,26136 (Ncây/ha) trên một m2 (cây/m2) = Nếu U 1,96: phân bố ngẫu nhiên, U > 1,96: phân bố 10000 đều; U < -1,96: phân bố cụm. Phương pháp dùng toán thống kê để xử lí số liệu Các số liệu được xử lý theo phương pháp thống kê sinh học. Sử dụng phần mềm Excell để xử lý và mô hình hoá số liệu. Phương pháp nghiên cứu sinh khối, khả năng tích lũy cacbon của thảm thực vật + Tổng sinh khối tươi của thảm thực vật cây bụi được tính như sau: Tổng sinh khối tươi = TDM(l) + TDM(tc) + TDM(r) + TDM(c) + TDM(tm).
- Xác định tỷ lệ sinh khối khô/sinh khối tươi: Sấy mẫu bằng tủ sấy ở nhiệt độ 1050C cho đến khi trọng lượng không đổi. Tỷ lệ sinh khối khô/ sinh khối tươi của các mẫu phân tích được tính theo công thức: K (%) = (FW-DW/FW).