CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VÀ TỔNG QUAN VỀ DU LỊCH CẨM THANH, TP. HỘI AN, TỈNH QUẢNG NAM 1. Cơ sở lý luận chung 1.
Khái niệm liên quan 1. Du lịch Ngày nay, du lịch trở thành một hoạt động thường xuyên, phổ biến và là nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống của con người. Chính những lợi ích nhiều mặt mà du lịch mang lại, đây được xem là ngành kinh tế mũi nhọn, đã góp phần vực dậy nền kinh tế của nhiều quốc gia. Mặc dù vậy cho đến nay, việc nhận thức về du lịch vẫn chưa được thống nhất.
Đã có rất nhiều cách hiểu, nhìn nhận khác nhau về du lịch. Khái niệm Du lịch theo Tổ chức du lịch thế giới (World Tourist Organization): “Du lịch bao gồm tất cả mọi hoạt động của những người du hành, tạm trú, trong mục đích tham quan, khám phá và tìm hiểu, trải nghiệm hoặc trong mục đích nghỉ ngơi, giải trí, thư giãn; cũng như mục đích hành nghề và những mục đích khác nữa, trong thời gian liên tục không quá một năm, ở bên ngoài môi trường sống định cư; nhưng loại trừ các du hành mà có mục đích chính là kiếm tiền. Du lịch cũng là một dạng nghỉ ngơi năng động trong môi trường sống khác hẳn nơi định cư.” [50] Tại hội nghị Liên Hiệp Quốc về du lịch họp tại Roma (1963) định nghĩa về du lịch như sau: “Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tượng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ các cuộc hành trình và lưu trú của cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nơi ở thường xuyên của họ hay ngoài nước họ với mục đích hoà bình. Nơi họ đến lưu trú không phải là nơi làm việc của họ.
Trong giáo trình Thống kê du lịch, Nguyễn Cao Thường và Tô Đăng Hải cho rằng: “Du lịch là một ngành kinh tế xã hội, dịch vụ có nhiệm vụ phục vụ nhu cầu tham quan, giải trí nghỉ ngơi có hoặc không kết hợp với các hoạt động chữa bệnh, thể thao, nghiên cứu khoa học và các nhu cầu khác” [35]. SVTH: Nguyễn Thị Thanh Đoan – Lớp: 14 CVNH Trang 13 Luan van Khóa Luận Tốt Nghiệp GVHD: Th.S Ngô Thị Hường Ngoài ra còn rất nhiều cách hiểu khác về du lịch, trong đó, khái niệm được sử dụng phổ biến ở nước ta là theo Luật du lịch Việt Nam (2005): “Du lịch là hoạt động của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm thoả mãn nhu cầu tham quan, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định” [4]. Như vậy, dù còn đôi chỗ khác biệt trong quan niệm về du lịch, chưa có sự thống nhất về ngữ nghĩa, nhưng nhìn chung du lịch là cuộc hành trình và lưu trú tạm thời của con người bên ngoài nơi ở thường xuyên của họ để nghỉ dưỡng, chữa bệnh, phát triển thể chất và tinh thần, nâng cao trình độ nhận thức,. Mặt khác, du lịch được hiểu là tập hợp các hoạt động kinh doanh, phục vụ vận chuyển, ăn uống, tham quan, lưu trú.
Ở Việt nam hiện nay, khái niệm về du lịch được trình bày trong Luật Du lịch được thừa nhận và sử dụng rộng rãi. Du lịch bền vững Theo giáo sư Berneker- một chuyên gia hàng đầu về du lịch thế giới đã nhận định: “Đối với du lịch, có bao nhiêu tác giả nghiên cứu thì có bấy nhiêu định nghĩa.” Theo Luật Du lịch Việt Nam (2006): “Du lịch bền vững là sự phát triển du lịch đáp ứng được các nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu về du lịch của tương lai”. Theo Hội đồng Du lịch và Lữ hành quốc tế (1996): “Du lịch bền vững là việc đáp ứng các nhu cầu hiện tại của du khách và vùng du lịch mà vẫn bảo đảm những khả năng đáp ứng nhu cầu cho các thế hệ du lịch tương lai”. Theo Ủy ban Môi trường và Phát triển Quốc tế (1987): “Du lịch bền vững là một quá trình nhằm đáp ứng những nhu cầu của hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng của những thế hệ mai sau”.
Từ những khái niệm nêu trên, ta có thể hiểu: “Du lịch bền vững là sự phát triển du lịch có sự quan tâm đến việc bảo tồn các giá trị của tài nguyên du lịch đồng thời giảm thiểu đến mức thấp nhất những tác hại xấu đến môi trường, kinh tế, văn hóa- xã hội nhằm phục vụ nhu cầu hiện tại của du khách và điểm du lịch mà không làm phương hại đến nhu cầu của tương lai”. Du lịch bền vững là phát triển các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng những nhu cầu hiện tại của khách du lịch và người dân bản địa trong khi vẫn quan tâm đến việc bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên cho việc phát triển các hoạt động du lịch SVTH: Nguyễn Thị Thanh Đoan – Lớp: 14 CVNH Trang 14 Luan van Khóa Luận Tốt Nghiệp GVHD: Th.S Ngô Thị Hường trong tương lai…(Nguyễn Đình Hòe và Vũ Văn Hiếu, Du lịch bền vững, 2001). Du lịch bền vững hướng đến việc quản lý các nguồn tài nguyên sao cho các nhu cầu kinh tế xã hội đều được thỏa mãn trong khi vẫn duy trì được bản sắc văn hóa, các đặc điểm sinh thái, sự đa dạng sinh học và hệ thống hỗ trợ đời sống. Như vậy, du lịch bền vững là phát triển du lịch trong điều kiện bảo tồn và cải thiện các mặt môi trường, kinh tế, văn hóa và xã hội.
Vì vậy, du lịch bền vững cần: - Sử dụng tài nguyên môi trường một cách tối ưu để những tài nguyên này hình thành một yếu tố quan trọng trong phát triển du lịch, duy trì những quá trình sinh thái thiết yếu và hỗ trợ cho việc bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và đa dạng sinh học. - Tôn trọng bản sắc văn hóa- xã hội của các cộng đồng ở các điểm đến, bảo tồn di sản văn hóa và những giá trị truyền thống trong cuộc sống của họ và tham gia vào quá trình hiểu biết và chấp thuận các nền văn hóa khác. Bảo đảm những hoạt động kinh tế sống động lâu dài, đem lại lợi ích kinh tế, xã hội cho tất cả mọi thành viên bao gồm những công nhân viên chức có thu nhập cao hay những người có thu nhập và góp phần vào việc xóa đói giảm nghèo. Đánh giá của cộng đồng địa phương về tác động của du lịch 1.
Tác động của du lịch Du lịch phát triển thì dù ở bất cứ đâu hay loại hình nào cũng đều có những tác động đến điểm đến.Trải qua các quá trình nghiên cứu, đánh giá, các nhà Khoa học đồng quan điểm rằng du lịch tác động đến địa phương chủ yếu tập trung vào ba lĩnh vực: kinh tế, văn hóa xã hội và môi trường. Về các tác động tích cực của du lịch, nhiều học giả có chung quan điểm rằng ở mặt tích cực du lịch tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho cộng đồng địa phương. Du lịch cải thiện nền kinh tế, thu thuế bổ sung vào ngân sách, thu nhập và trao đổi ngoại tệ. Du lịch duy trì và củng cố mạng lưới liên kết giữa các doanh nghiệp trong vùng, nâng cao đời sống cộng đồng địa phương, giúp lưu giữ và bảo tồn những di tích lịch sử và di chỉ khảo cổ đồng thời bảo tồn bản sắc cộng đồng địa phương và niềm tự hào văn hóa của họ.
Du lịch còn tạo ra các cơ hội về các nơi mua sắm mới và các hoạt động giải trí cho địa phương đồng thời giúp cải thiện hệ thống đường sá và các tiện ích công cộng. Bên cạnh đó các tác động tích cực của du lịch còn được phản ánh qua việc tạo ra các cơ hội trao đổi văn hoá, giúp tái dựng lại truyền thống địa phương, nâng cao chất lượng cuộc sống và tăng cường hình ảnh của cộng đồng. Về SVTH: Nguyễn Thị Thanh Đoan – Lớp: 14 CVNH Trang 15 Luan van Khóa Luận Tốt Nghiệp GVHD: Th.S Ngô Thị Hường các tác động tiêu cực của du lịch, phát triển du lịch có thể mang lại những tác động xấu. Ðặc biệt trong mùa cao điểm, du lịch gây ra những tác động tiêu cực lên nhiều mặt của đời sống nhu kinh tế, văn hóa – xã hội, và môi truờng.
Lindberg và Johnson (1997), và Sheldon và Abenoja (2001) cho rằng mùa du lịch cao điểm gây nên tình trạng quá tải ở các điểm công cộng, vui chơi giải trí; tình trạng ách tắc giao thông và quá tải ở các bãi đỗ xe. Những tác động trên ảnh hưởng rất lớn đến đời sống hằng ngày của cộng đồng địa phương, gây ra những bất tiện trong quá trình sinh hoạt và làm việc của họ. Ngoài ra, có thể nhận thấy du lịch làm tăng chi phí sinh hoạt cũng như tình trạng sử dụng rượu bia và chất kích thích trái phép ở một bộ phận du khách và cộng đồng địa phương. Lankford (1994) nhấn mạnh rằng du lịch còn gây nên những tổn hại cho môi trường như ô nhiễm và tăng lượng rác thải.
Những tác động xấu mà du lịch gây ra có thể khiến cộng đồng địa phương hình thành và duy trì thái độ tiêu cực đối với phát triển du lịch. Về khía cạnh văn hoá, Kousis (1989) cho rằng du lịch có thể gây ra những ảnh hưởng xấu đến những giá trị văn hóa truyền thống của gia đình người dân. Du lịch là nguyên nhân của sự thương mại hóa văn hóa và có thể tạo ra những xung đột xã hội và văn hóa tại cộng đồng của điểm đến do những khác biệt về văn hóa xã hội, phúc lợi kinh tế và khoảng cách về khả năng chi tiêu giữa khách du lịch và cộng đồng địa phương. Về lâu dài, cộng đồng địa phương bắt đầu thích nghi với những chuẩn mực, giá trị văn hóa do du khách mang đến và trở nên phụ thuộc về mặt văn hóa mang đến từ du khách [9].
Nhận thức của người dân về tác động của du lịch Nhiều nhà nghiên cứu tiến hành nghiên cứu nhận thức của cộng đồng địa phương về tác động của du lịch đã cho thấy rằng những khía cạnh này có thể được giải thích bằng cách sử dụng lý thuyết trao đổi xã hội. Lý thuyết trao đổi xã hội là “một lý thuyết xã hội học chung liên quan đến sự hiểu biết trao đổi các nguồn lực giữa các cá nhân và các nhóm trong một tình huống tương tác”. Nó cho thấy rằng mọi người đánh giá về trao đổi sẽ dựa trên chi phí và lợi ích phát sinh như là kết quả của sự trao đổi đó, ở đây có thể hiểu hai nhân tố có sự trao đổi qua lại chính là du lịch và đời sống của cư dân địa phương.