CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Quan điểm của Đảng, nhà nước về công tác GDTC và thể thao trong nhà trường. Đảng, Nhà nước luôn quan tâm đến phát triển TDTT và công tác GDTC, được thể hiện qua các sự kiện và những văn bản chỉ đạo của các cấp, ngành, lãnh đạo. Bộ Chính trị đưa ra quan điểm tại Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 01/12/2011 "Phát triển thể dục, thể thao là một yêu cầu khách quan của xã hội, nhằm góp phần nâng cao sức khỏe, thể lực và chất lượng cuộc sống của nhân dân, chất lượng nguồn nhân lực; giáo dục ý chí, đạo đức, xây dựng lối sống và môi trường văn hóa lành mạnh, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, mở rộng quan hệ hữu nghị và hợp tác quốc tế…" [5].
Đồng thời, tiếp tục khẳng định tầm quan trọng của công tác GDTC và TDTT trong nhà trường đến năm 2020 là: “…phấn đấu 90% học sinh, sinh viên đạt tiêu chuẩn rèn luyện thân thể…cần quan tâm đầu tư đúng mức TD,TT trường học, với vị trí là bộ phận quan trọng của phong trào TD,TT; là một mặt của GD toàn diện nhân cách học sinh, sinh viên…xây dựng và thực hiện Đề án tổng thể phát triển GDTC và thể thao trường học…Đổi mới chương trình và phương pháp GDTC, gắn GDTC với Giáo dục ý chí, đạo đức, Giáo dục quốc phòng, Giáo dục sức khỏe và kỹ năng sống của học sinh, sinh viên…”[5]. Chính phủ ban hành Nghị quyết số 16/NQ-CP ngày 14/01/2013 về việc ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết 08-NQ/TW của Bộ Chính trị, xác định nhiệm vụ chủ yếu về GDTC là "Nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục thể chất và hoạt động thể thao trường học: a) Đổi mới chương trình và phương pháp giáo dục thể chất, gắn giáo dục thể chất với giáo dục ý chí, đạo đức, giáo dục quốc phòng, giáo dục sức khỏe và kỹ năng sống của học sinh, sinh viên; thực hiện tốt giáo dục thể chất theo chương trình nội khóa và phát triển mạnh các hoạt động thể thao ngoại khóa của học sinh, sinh viên; tiếp tục phát triển các trường lớp năng khiếu thể thao để phát hiện, đào tạo tài năng thể thao quốc gia. b) Tăng cường đầu tư xây dựng, đảm bảo đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị cho công tác giáo dục thể chất trong nhà trường; sử dụng có hiệu quả các công trình thể thao trên địa bàn phục vụ hoạt động thể thao ngoại khóa của học sinh, sinh viên"[15]. 6 Nghị quyết Hội nghị lần thứ 9, khóa XI (2014) đã nhấn mạnh GDTC trong nhà trường cho thế hệ trẻ có mục đích và nhiệm vụ chính là: “Góp phần phát triển năng lực toàn diện và đặc thù của mỗi HS, SV.
Đồng thời góp phần vào việc hoàn thiện khả năng nhằm đạt thành tích về thể chất, thể thao cho các em học sinh, sinh viên” [3]. Nghị định 122/2007/NĐ-CP ngày 26/6/2007 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật TD,TT xác định các nhiệm vụ và mục tiêu phát triển TDTT trong nhà trường được xác định cụ thể, đó là "nâng cao sức khỏe, đảm bảo sự phát triển bình thường của cơ thể học sinh; phát triển các tố chất thể lực và kỹ năng vận động cơ bản của con người; hình thành thói quen rèn luyện thân thể, giữ gìn vệ sinh và rèn luyện đạo đức, ý chí cho người học. Phát triển TDTT trường học có tầm quan trọng đặc biệt trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”. Những quy định này đã thể chế hóa quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam và tư tưởng Hồ Chí Minh về TDTT trường học nói riêng [16].
Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định số 11/2015/NĐ-TTg ngày 31/01/2015, Quy định về GDTC và thể thao trong nhà trường, đã xác định vị trí, mục tiêu GDTC và hoạt động thể thao trong nhà trường: "1. GDTC trong nhà trường là nội dung giáo dục, môn học bắt buộc, thuộc chương trình giáo dục của các cấp học và trình độ đào tạo, nhằm trang bị cho trẻ em, học sinh, sinh viên các kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản, hình thành thói quen luyện tập thể dục, thể thao để nâng cao sức khỏe, phát triển thể lực, tầm vóc, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện. Hoạt động thể thao trong nhà trường là hoạt động tự nguyện của học sinh, sinh viên, được tổ chức theo phương thức ngoại khóa, câu lạc bộ thể dục, thể thao, nhóm, cá nhân phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi và sức khỏe, nhằm hoàn thiện các kỹ năng vận động, hỗ trợ thực hiện mục tiêu giáo dục thể chất thông qua các hình thức luyện tập, thi đấu thể thao, tạo điều kiện cho học sinh, sinh viên thực hiện quyền vui chơi, giải trí, phát triển năng khiếu thể thao; phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, tài năng thể thao" [59]. Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm 2001 ban hành Quyết định số 14/2001/QĐ-BGDĐT về Quy chế giáo dục thể chất và y tế trường học, trong đó xác định vị trí của công tác GDTC và y tế trường học là: "hoạt động giáo dục bắt buộc nhằm giáo dục, bảo vệ và tăng cường sức khoẻ, PTTC góp phần hình thành và bồi dưỡng nhân cách, đáp ứng yêu cầu giáo dục toàn diện cho học sinh, sinh viên" [7].
7 Luật TD,TT sửa đổi, bổ sung năm 2018, quy định về Giáo dục thể chất và thể thao trong nhà trường từ Điều 21 đến 26 của Luật TD,TT sửa đổi, bổ sung [48]. Thực hiện Quyết định số 641/QĐ-TTg ngày 28/4/2011 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Đề án tổng thể phát triển thể lực, tầm vóc người Việt Nam giai đoạn 2011-2030, với mục tiêu tổng quát "Phát triển thể lực, tầm vóc người Việt Nam trong 20 năm tới để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; từng bước nâng cao chất lượng giống nòi và tăng tuổi thọ khỏe mạnh của người Việt Nam" [58]. Để TDTT có phát triển đúng định hướng, năm 2013, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2160/QĐ-TTg ngày 11 tháng 11 năm 2013 về phê duyệt “Quy hoạch phát triển thể dục, thể thao Việt Nam đến năm 2020, định hướng đến năm 2030” [59]. Định hướng rõ mục tiêu cụ thể về phát triển GDTC và thể thao trong nhà trường, đối với đại học, cao đẳng.
theo từng giai đoạn. Năm 2016, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục ban hành Quyết định số 1076/ QĐ-TTg ngày 17/ 06/ 2016 Phê duyệt "Đề án tổng thể phát triển GDTC và thể thao trường học giai đoạn 2016-2020, định hướng đến năm 2025" với quan điểm ""1. Giáo dục thể chất và thể thao trường học là bộ phận quan trọng, nền tảng của nền thể dục, thể thao nước nhà; góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện cho trẻ em, học sinh, sinh viên. Phát triển giáo dục thể chất và thể thao trường học là trách nhiệm của các cấp ủy Đảng, chính quyền, đoàn thể, tổ chức xã hội, các nhà trường và cộng đồng.
Phát triển giáo dục thể chất và thể thao trường học bảo đảm tính khoa học và thực tiễn, có lộ trình triển khai phù hợp với từng vùng, miền, địa phương trong cả nước. Nhà nước quan tâm đầu tư, đồng thời khuyến khích, đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư; phát huy mạnh mẽ sự tham gia của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước trong việc phát triển giáo dục thể chất và thể thao trường học". Đồng thời, muc tiêu hướng đến là "Nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục thể chất và thể thao trường học nhằm tăng cường sức khỏe, phát triển thể lực toàn diện, trang bị kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản và hình thành thói quen tập luyện thể dục, thể thao thường xuyên cho trẻ em, học sinh, sinh viên; gắn giáo dục thể chất, thể thao trường học với giáo dục ý chí, đạo đức, lối sống, kỹ năng sống; đáp ứng nhu cầu vui chơi giải trí, lành mạnh cho trẻ em, học sinh, sinh viên, đồng thời góp phần phát hiện, đào tạo năng khiếu và tài năng thể thao cho đất nước". 8 Triển khai thực hiện "Đề án tổng thể phát triển GDTC và thể thao trường học giai đoạn 2016-2020, định hướng đến năm 2025", Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quyết định số 1611/QĐ-BGDĐT ngày 10/5/2017 về Kế hoạch triển khai Quyết định 1076 của Thủ tướng.
Triển khai giai đoạn 2017-2020 có 21 nhiệm vụ cụ thể và giai đoạn 2021-2025 với 4 nhiệm vụ. Bộ Giáo dục và Đào tạo tiến hành tổ chức Hội nghị “Nâng cao chất lượng giáo dục thể chất và thể thao trường học” thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm ngành Giáo dục [11]. Từ những quan điểm, chỉ đạo của Đảng và Nhà nước về công tác GDTC, luận án đi đến nhận định: Đây là những văn bản, văn kiện của Đảng và Nhà nước chỉ đạo phát triển TDTT nói chung và GDTC và thể thao trong nhà trường nói riêng. Khẳng định Đảng và Nhà nước luôn coi trọng và quan tâm tới phát triển nâng cao chất lượng GDTC cho học sinh, sinh viên.
Từ quan tâm, chỉ đạo này tạo nền tảng và định hướng tại các văn bản quy phạm pháp luật về tổ chức thực hiện từ các cấp và phối hợp giữa các ngành, giúp nâng cao chất lượng môn học GDTC nhằm góp phần PTTC học sinh, sinh viên đáp ứng phát triển toàn diện và yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Những quan điểm về GDTC và phát triển thể chất 1. Một số khái niệm có liên quan về GDTC và phát triển thể chất Sức khoẻ: Sức khỏe là vốn quý nhất của mỗi con người và của toàn xã hội. Chính vì vậy, năm 2013 Thủ tướng Chính phủ đã Phê duyệt Chiến lược quốc gia bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân giai đoạn 2011 – 2020, tầm nhìn đến năm 2030 [60].
Sức khoẻ là một trong những yếu tố cơ bản, đầu tiên để học tập, lao động, đẩy mạnh sản xuất, phát triển kinh tế, bảo vệ và xây dựng đất nước. Thể chất: Theo từ điển tiếng Việt của Nguyễn Như Ý thì: “Thể chất hiểu theo nghĩa hẹp là chất lượng cơ thể” [74]. Matveep “Thể chất là chất lượng cơ thể con người. Đó là những đặc trưng về hình thái, chức năng của cơ thể đuợc thay đổi và phát triển theo từng giai đoạn và các thời kỳ kế tiếp nhau theo quy luật sinh học.
Thể chất được hình thành và phát triển do bẩm sinh di truyền và những điều kiện sống tác động” [43].