PHẦN MỞ ĐẦU [ Trong hơn 55 năm hình thành và phát triển, giáo dục thể chất (GDTC) và thể thao trường học đã có những bước tiến vượt bậc cả về chất lượng chuyên môn, sứ mạng và tầm nhìn, thực sự trở thành môn học chính khóa của hệ thống giáo dục và đào tạo Việt Nam từ bậc học Mầm non đến Đại học; có trọng trách “cung cấp kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản cho người học góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện” [30]. Đề án phát triển thể lực, tầm vóc người Việt Nam giai đoạn 2011 – 2030 của Chính phủ đã một lần nữa khẳng định nhiệm vụ chiến lược của nền thể thao nước nhà và GDTC trường học: "Phát triển thể lực, tầm vóc người Việt Nam trong 20 năm tới để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; từng bước nâng cao chất lượng giống nòi và tăng tuổi thọ khỏe mạnh của người Việt Nam" [94]. Thực tiễn giáo dục đại học đã chứng minh: GDTC không chỉ là môn học bắt buộc thuộc chương trình đào tạo, có giá trị giúp sinh viên củng cố sức khỏe, tăng cường thể lực và hoàn thiện thể chất, mà còn là phương tiện quan trọng để nâng cao chất lượng cuộc sống học đường, nâng cao năng lực hoạt động nghề nghiệp của sinh viên trong tương lai; chất lượng và hiệu quả đào tạo không chỉ phụ thuộc vào nội dung chương trình, trình độ chuyên môn của đội ngũ giảng viên và nguồn lực cơ sở vật chất, mà còn phụ thuộc sâu sắc vào ý thức trách nhiệm, tính tự giác tích cực của sinh viên đối với môn học. Vì vậy, phát huy tính tự giác, tích cực trong học tập và tự rèn luyện của sinh viên không chỉ là nguồn lực để nâng cao chất lượng đào tạo mà còn là một nội dung giáo dục quan trọng của GDTC trường học.
Đại học Quốc gia Hà Nội là trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học, chuyển giao tri thức, đa ngành, đa lĩnh vực, chất lượng cao, trình độ cao theo chuẩn quốc tế. Mục tiêu phấn đấu đến năm 2020 của ĐHQGHN là cơ bản trở thành đại học theo định hướng nghiên cứu, đa ngành đa lĩnh vực ngang tầm 2 các đại học tiên tiến trong khu vực Châu Á; một số lĩnh vực và nhiều ngành, chuyên ngành đạt trình độ quốc tế. Góp phần phát triển nền kinh tế tri thức và đưa Việt Nam cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Trước sứ mạng to lớn của Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) đối với sự nghiệp đào tạo thế hệ trẻ và nền kinh tế quốc dân, công tác GDTC của nhà trường đã không ngừng được cải tiến cả về nội dung chương trình và phương thức tổ chức đào tạo; chất lượng và trình độ chuyên môn của đội ngũ giảng viên, tính đáp ứng của hệ thống cơ sở vật chất phục vụ đào tạo không ngừng được nâng cao và hoàn thiện; nhu cầu học tập của sinh viên luôn được quan tâm đáp ứng với sự cố gắng cao nhất của các đơn vị chức năng.
Tuy nhiên, chất lượng và hiệu quả GDTC của ĐHQGHN còn những hạn chế nhất định, chưa vượt qua những tồn tại chung, vốn có trong hệ thống các nhà trường như “Chiến lược phát triển Thể dục thể thao Việt Nam đến năm 2020” đã chỉ ra: "Công tác giáo dục thể chất trong nhà trường và các hoạt động thể thao ngoại khóa của học sinh, sinh viên chưa được coi trọng, chưa đáp ứng yêu cầu duy trì và nâng cao sức khỏe cho học sinh, là một trong số các nguyên nhân khiến cho thể lực và tầm vóc người Việt Nam thua kém rõ rệt so với một số nước trong khu vực" [93]. Nghiên cứu thực trạng GDTC ở ĐHQGHN cho thấy: Kết quả học tập của sinh viên còn nhiều hạn chế; một tỷ lệ không nhỏ sinh viên chưa đạt tiêu chuẩn đánh giá và phân loại trình độ thể lực theo qui định của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT); hoạt động học tập, động cơ và mục đích học tập môn học GDTC của số đông sinh viên chưa thể hiện trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với sự nghiệp đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao của đất nước. Tích cực hóa hoạt động học tập của sinh viên trong quá trình tổ chức đào tạo chưa trở thành nội dung được quan tâm đúng mức, thiếu hiệu quả; sinh viên còn gặp một số khó khăn đáng kể trong quá trình tham gia học tập; cơ chế đào tạo của học chế tín chỉ chưa được vận dụng để biến thành động lực thúc đẩy sinh viên chủ 3 động, trách nhiệm cao trong hoạt động GDTC nội và ngoại khóa; hoạt động tự học, tự rèn luyện của sinh viên chưa trở thành phương tiện để nâng cao hiệu quả dạy và học của thầy và trò. Trước thực trạng đó, ĐHQGHN đã có nhiều công trình nghiên cứu các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của nội dung chương trình, của công tác tổ chức đào tạo nội và ngoại khóa.
Song cho đến nay, chưa có đề tài nào hướng tới vấn đề tích cực hóa hoạt động học tập của sinh viên trong quá trình GDTC. Vì những lý do nêu trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động học tập môn học Giáo dục thể chất cho sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội theo hướng tích cực hóa người học”. Mục đích nghiên cứu Thông qua lựa chọn các biện pháp có giá trị tích cực hóa hoạt động học tập của sinh viên, đề tài hướng tới mục đích góp phần nâng hiệu quả GDTC của ĐHQGHN. Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu 1: Đánh giá thực trạng hoạt động học tập môn học GDTC của sinh viên ĐHQGHN.
- Xác định các tiêu chí và ứng dụng đánh giá thực trạng hoạt động học tập môn học GDTC cho sinh viên ĐHQGHN. - Thực trạng các yếu tố chi phối hoạt động học tập môn học GDTC cho sinh viên ĐHQGHN. - Thực trạng các điều kiện đảm bảo thực hiện hoạt động học tập môn học GDTC cho sinh viên ĐHQGHN. - Thực trạng tính tích cực của sinh viên ĐHQGHN tham gia hoạt động học tập môn học GDTC.
- Thực trạng những khó khăn, trở ngại của sinh viên ĐHQGHN khi tham gia hoạt động học tập môn học GDTC. 4 Mục tiêu 2: Nghiên cứu biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động học tập môn học GDTC cho sinh viên ĐHQGHN theo hướng tích cực hóa người học. - Xác định cơ sở khoa học, cơ sở pháp lý để lựa chọn biện pháp. - Xác định nguyên tắc lựa chọn biện pháp.
- Định hướng lựa chọn biện pháp. - Xác định: mục đích, nội dung, tổ chức thực hiện các biện pháp. - Bước đầu đánh giá tính khoa học, tính khả thi của biện pháp được lựa chọn. - Thực nghiệm và đánh giá hiệu quả của các biện pháp thông qua thực tiễn hoạt động đào tạo tại ĐHQGHN.
Giả thuyết khoa học của đề tài GDTC nội khóa của ĐHQGHN còn những hạn chế đáng kể về chất lượng và hiệu quả. Nguyên nhân cơ bản của thực trạng là do công tác tổ chức đào tạo chưa quan tâm đúng mức tới việc tích cực hóa hoạt động học tập của sinh viên. Nếu có các biện pháp đảm bảo tính khoa học, thực tiễn và khả thi, có giá trị tích cực hóa hoạt động học tập của sinh viên thì thực trạng nêu trên sẽ được khắc phục cơ bản 5 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. GIÁO DỤC THỂ CHẤT TRONG ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC 1.
Vị trí và tầm quan trọng của GDTC trong đào tạo đại học Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “TDTT là một công tác cách mạng”. Khi nói về vai trò của TDTT, người viết “Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức khỏe mới thành công. Mỗi người dân yếu ớt là làm cho cả nước yếu ớt một phần, mỗi người dân khỏe mạnh tức là làm cho cả nước mạnh khỏe. Vậy nên tập luyện thể dục, bồi bổ sức khỏe là bổn phận của mỗi người dân yêu nước” [72], [73], [74].
Chăm sóc sức khỏe, tăng cường thể chất của nhân dân được coi là nhiệm vụ quan trọng của Đảng và Chính Phủ. Nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ tổ quốc đòi hỏi nhân dân phải có đủ sức khỏe, thể chất cường tráng. Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 01 tháng 12 năm 2011 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng tạo bước phát triển mạnh mẽ về TDTT đến năm 2020, phần quan điểm đã nêu rõ “Phát triển thể dục, thể thao là một yêu cầu khách quan của xã hội, nhằm góp phần nâng cao sức khoẻ, thể lực và chất lượng cuộc sống của nhân dân, chất lượng nguồn nhân lực; giáo dục ý chí, đạo đức, xây dựng lối sống và môi trường văn hóa lành mạnh, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, mở rộng quan hệ hữu nghị và hợp tác quốc tế; đồng thời, là trách nhiệm của các cấp ủy đảng, chính quyền, đoàn thể, tổ chức xã hội và của mỗi người dân. Các cấp ủy đảng có trách nhiệm thường xuyên lãnh đạo công tác thể dục, thể thao, bảo đảm cho sự nghiệp thể dục, thể thao ngày càng phát triển.
Gìn giữ, tôn vinh những giá trị thể dục, thể thao dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại, phát triển nền thể dục, thể thao nước ta mang tính dân tộc, khoa học, nhân dân và văn minh. Chỉ thị số 17/CT-TW ngày 23/10/2002 của Ban Bí thư Trung ương Đảng nêu rõ: “Đẩy mạnh hoạt động TDTT ở trường học, đảm bảo mỗi trường 6 học đều có giáo viên thể dục chuyên trách”. Qua trên cho thấy Đảng rất quan tâm đến công tác TDTT trong trường học và đặc biệt là đội ngũ giáo viên thể dục chuyên trách. Hiến pháp năm 1992 nêu rõ vị trí, trách nhiệm của công tác giáo dục thể chất.
Điều 41 Hiến pháp (1992) quy định: "Nhà nước quản lý thống nhất công tác Thể dục thể thao, quy định các chế độ giáo dục thể chất bắt buộc trong trường học, khuyến khích và giúp đỡ phát triển các hình thức tập luyện Thể dục thể thao tự nguyện của nhân dân" [35]. Để tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển Thể dục thể thao nước nhà, ngày 07/3/1995, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị 133/TTg về việc xây dựng quy hoạch phát triển ngành Thể dục thể thao.