Luận văn thạc sĩ vnu ued sử dụng phần mềm cabri ii plus trong dạy học lượng giác ở trung học phổ thông theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu ứng dụng phần mềm Cabri II Plus trong dạy học lượng giác, nâng cao hoạt động học tập cho học sinh trung học.

• Tác giả: Lê Thị Xuân
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Chí Thành
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán học
• Đề tài: Ứng dụng phần mềm Cabri II Plus trong dạy học lượng giác ở trung học phổ thông theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.5. Khách thể nghiên cứu và đối tượng khảo sát
• 0.6. Phạm vi nghiên cứu
• 0.7. Giả thuyết khoa học
• 0.8. Phương pháp nghiên cứu
• 0.9. Những đóng góp của luận văn
• 0.10. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Định hướng đổi mới PPDH ở THPT hiện nay
• 1.2. Đặc điểm tâm lý lứa tuổi và hoạt động học tập của HS THPT
• 1.3. Tích cực hoá hoạt động của HS trong học tập
• 1.3.1. Khái niệm về tính tích cực
• 1.3.2. Dấu hiệu nhận biết tính tích cực
• 1.3.3. Một số biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức của HS THPT
• 1.4. PPDH tích cực và các dấu hiệu đặc trưng của nó
• 1.5. Thực trạng dạy học Lượng giác và sử dụng CNTT ở THPT hiện nay
• 1.5.1. Thực trạng dạy học Lượng giác ở THPT hiện nay
• 1.5.2. Thực trạng sử dụng CNTT trong dạy học ở trường THPT hiện nay
• 1.6. Lý luận về dạy học khái niệm toán học
• 1.7. Sử dụng phần mềm Cabri II Plus trong dạy học
• 1.7.1. Lịch sử hình thành phần mềm Cabri II Plus
• 1.7.2. Đặc điểm phần mềm Cabri II Plus
• 1.7.3. Sử dụng phần mềm Cabri II Plus trong dạy học theo quan điểm tương tác
• 1.8. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH CHƯƠNG TRÌNH VÀ SÁCH GIÁO KHOA THPT NĂM 2005 PHẦN LƯỢNG GIÁC
• 2.1. Chương trình Lượng giác ở THPT năm 2005
• 2.1.1. Nguyên tắc xây dựng chương trình ở THPT
• 2.1.2. Mục tiêu của môn Toán ở THPT
• 2.1.3. Mục tiêu của phần Lượng giác trong chương trình toán THPT
• 2.2. Phân tích sách giáo khoa năm 2005
• 2.2.1. Lượng giác lớp 10
• 2.2.2. Lượng giác lớp 11
• 2.2.3. Đề xuất các giả thuyết giải quyết khó khăn trong dạy học lượng giác
• 2.3. Một số vấn đề về sử dụng Cabri II Plus trong dạy học
• 2.3.1. Qui trình triển khai sử dụng Cabri II Plus trong dạy học Lượng giác ở THPT
• 2.3.2. Các phương án khai thác Cabri II Plus
• 2.3.3. Thời lượng sử dụng Cabri II Plus trong các giờ lên lớp
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG MỘT SỐ TÌNH HUỐNG DẠY HỌC ĐIỂN HÌNH VÀ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Sử dụng Cabri II Plus trong một số tình huống dạy học điển hình Lượng giác ở THPT
• 3.1.1. Sử dụng Cabri II Plus trong dạy học các khái niệm Lượng giác
• 3.1.2. Sử dụng Cabri II Plus trong dạy học khảo sát sự biến thiên của hàm số lượng giác
• 3.1.3. Sử dụng Cabri II Plus trong dạy học vẽ đồ thị hàm số lượng giác
• 3.2. Tổ chức thực nghiệm sư phạm
• 3.2.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.2.3. Lựa chọn đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.2.4. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.2.5. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.2.6. Kết luận thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Phụ lục 1
• Phụ lục 2. Phụ lục 2

Tóm tắt

I. Tổng quan về ứng dụng phần mềm Cabri II Plus trong dạy học lượng giác

Phần mềm Cabri II Plus đã trở thành một công cụ hữu ích trong việc dạy học lượng giác tại trung học phổ thông. Với khả năng mô phỏng hình học động, phần mềm này giúp học sinh hình dung và hiểu rõ hơn về các khái niệm lượng giác phức tạp. Việc tích hợp công nghệ vào giảng dạy không chỉ nâng cao hiệu quả học tập mà còn kích thích sự sáng tạo và tư duy phản biện của học sinh.

1.1. Đặc điểm nổi bật của phần mềm Cabri II Plus

Cabri II Plus là phần mềm hình học động, cho phép người dùng tạo ra và tương tác với các hình ảnh hình học. Đặc điểm nổi bật của phần mềm này là khả năng mô phỏng các khái niệm lượng giác một cách trực quan, giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và hiểu bài học hơn.

1.2. Lợi ích của việc sử dụng Cabri II Plus trong dạy học

Việc sử dụng phần mềm Cabri II Plus trong dạy học lượng giác mang lại nhiều lợi ích. Học sinh có thể thực hành và trải nghiệm trực tiếp các khái niệm lượng giác, từ đó phát triển kỹ năng tư duy và giải quyết vấn đề. Ngoài ra, phần mềm còn giúp giáo viên dễ dàng truyền đạt kiến thức một cách sinh động và hấp dẫn.

II. Thách thức trong việc dạy học lượng giác tại trung học phổ thông

Dạy học lượng giác tại trung học phổ thông hiện nay gặp nhiều thách thức. Học sinh thường cảm thấy khó khăn trong việc tiếp thu các khái niệm trừu tượng và phức tạp. Thời gian học tập hạn chế cũng là một yếu tố cản trở việc truyền đạt kiến thức hiệu quả.

2.1. Khó khăn trong việc truyền đạt kiến thức lượng giác

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hiểu và áp dụng các công thức lượng giác. Điều này dẫn đến việc học sinh không hứng thú với môn học, ảnh hưởng đến kết quả học tập.

2.2. Thiếu công cụ hỗ trợ trong dạy học

Nhiều giáo viên vẫn sử dụng phương pháp dạy học truyền thống, thiếu các công cụ hỗ trợ hiện đại như phần mềm Cabri II Plus. Điều này làm giảm tính tương tác và sự hứng thú của học sinh trong quá trình học tập.

III. Phương pháp sử dụng phần mềm Cabri II Plus trong dạy học lượng giác

Để phát huy hiệu quả của phần mềm Cabri II Plus trong dạy học lượng giác, giáo viên cần áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực. Việc tổ chức các hoạt động học tập tương tác sẽ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách hiệu quả hơn.

3.1. Tổ chức hoạt động học tập tương tác

Giáo viên có thể tổ chức các hoạt động nhóm, cho phép học sinh cùng nhau khám phá và giải quyết các bài toán lượng giác thông qua phần mềm Cabri II Plus. Điều này không chỉ giúp học sinh học hỏi lẫn nhau mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm.

3.2. Thiết kế bài giảng sinh động với Cabri II Plus

Giáo viên nên thiết kế các bài giảng sinh động, sử dụng phần mềm Cabri II Plus để minh họa các khái niệm lượng giác. Việc này giúp học sinh dễ dàng hình dung và ghi nhớ kiến thức hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về Cabri II Plus

Nghiên cứu cho thấy việc sử dụng phần mềm Cabri II Plus trong dạy học lượng giác đã mang lại những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện.

4.1. Kết quả thực nghiệm sư phạm

Các cuộc thực nghiệm cho thấy học sinh sử dụng phần mềm Cabri II Plus có kết quả học tập cao hơn so với những học sinh học theo phương pháp truyền thống. Điều này chứng tỏ hiệu quả của việc tích cực hóa hoạt động học tập.

4.2. Phản hồi từ học sinh và giáo viên

Học sinh và giáo viên đều đánh giá cao việc sử dụng phần mềm Cabri II Plus trong dạy học. Học sinh cảm thấy hứng thú hơn với môn học, trong khi giáo viên dễ dàng truyền đạt kiến thức một cách sinh động.

V. Kết luận và tương lai của việc ứng dụng Cabri II Plus trong dạy học

Việc ứng dụng phần mềm Cabri II Plus trong dạy học lượng giác tại trung học phổ thông không chỉ giúp nâng cao hiệu quả học tập mà còn mở ra hướng đi mới cho giáo dục. Tương lai của việc ứng dụng công nghệ trong dạy học sẽ ngày càng phát triển.

5.1. Tương lai của dạy học lượng giác với công nghệ

Công nghệ sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc dạy học lượng giác. Việc phát triển các phần mềm hỗ trợ học tập sẽ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng và hiệu quả hơn.

5.2. Khuyến khích giáo viên áp dụng công nghệ trong giảng dạy

Giáo viên cần được khuyến khích và đào tạo để áp dụng công nghệ vào giảng dạy. Việc này không chỉ nâng cao chất lượng dạy học mà còn giúp học sinh phát triển toàn diện hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lượng giác là một trong những mảng kiến thức nền tảng và phức tạp nhất trong chương trình toán phổ thông, chiếm thời lượng tương đương gần một học kỳ xuyên suốt ba năm trung học phổ thông, được phân bổ trọng tâm tại chương VI Đại số 10 và chương I Đại số và Giải tích 11. Mặc dù đóng vai trò then chốt trong việc phát triển tư duy giải tích và hình học, thực tế giảng dạy cho thấy hơn 80% học sinh gặp khó khăn lớn khi tiếp cận các khái niệm trừu tượng như góc lượng giác có số đo vượt quá 180 độ, cung lượng giác và mối liên hệ giữa số đo radian với độ dài cung tròn. Khảo sát thực tế trong chương trình chuẩn cho thấy hệ thống bài tập củng cố khái niệm nền tảng chỉ chiếm khoảng 11,8% (4 trên tổng số 34 bài tập), dẫn đến tình trạng học sinh học vẹt công thức và biến thành những thợ giải toán thụ động mà không hiểu bản chất toán học.

Nghiên cứu được triển khai nhằm giải quyết triệt để rào cản sư phạm này bằng cách xây dựng quy trình ứng dụng phần mềm hình học động Cabri II Plus vào việc giảng dạy các khái niệm lượng giác theo định hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức. Đề tài tập trung khảo sát và thực nghiệm tại trường Trung học phổ thông Hàn Thuyên (Bắc Ninh), kết hợp thu thập ý kiến chuyên gia tại các trường chuyên và trường trọng điểm tại thành phố Hà Nội và Hải Phòng. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc nâng tỷ lệ học sinh nắm vững bản chất khái niệm đạt trên 85%, đồng thời giảm hơn 70% các sai lầm cơ bản khi giải phương trình lượng giác.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết hoạt động trong dạy học môn Toán của giáo sư Nguyễn Bá Kim và lý thuyết dạy học tương tác dựa trên môi trường vi thế giới của Jean Marie Laborde cùng tiến sĩ Nguyễn Chí Thành. Theo khung lý thuyết này, học sinh không tiếp thu tri thức thụ động mà tự kiến tạo kiến thức thông qua chuỗi hành động thích nghi trong môi trường học tập tương tác.

Nghiên cứu tích hợp hệ thống phân bậc tính tích cực nhận thức gồm 3 cấp độ chính: bắt chước, tìm tòi và sáng tạo do Thái Duy Tuyên và Trần Bá Hoành xác lập. Trong đó, các khái niệm cốt lõi được định hình gồm:

• Tính tích cực nhận thức: Trạng thái nỗ lực trí tuệ cao độ của người học nhằm chiếm lĩnh tri thức dưới sự tổ chức của giáo viên.
• Môi trường hình học động: Không gian tương tác phần mềm bảo toàn các mối quan hệ hình học và thuộc tính phụ thuộc khi đối tượng cơ sở thay đổi vị trí.
• Tiếp cận khái niệm theo con đường kiến thiết và quy nạp: Quy trình sư phạm dẫn dắt học sinh tự khám phá thuộc tính bản chất thông qua quan sát các yếu tố bất biến.
• Đường tròn lượng giác định hướng: Công cụ trực quan đóng vai trò cầu nối ánh xạ từ tập số thực sang các giá trị lượng giác tương ứng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích tại trường Trung học phổ thông Hàn Thuyên, lựa chọn 2 lớp thực nghiệm và đối chứng gồm lớp 10A5 và lớp 11A14 với tổng số 92 học sinh. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập qua việc dự giờ 18 tiết học, phỏng vấn sâu 15 giáo viên dạy giỏi tại trường Trung học phổ thông Lê Quý Đôn (Hà Nội) và Trung học phổ thông Thăng Long (Hải Phòng), kết hợp phiếu đánh giá năng lực tư duy toán học.

Phương pháp phân tích được lựa chọn là phân tích định lượng kết hợp kiểm định thống kê toán học (đo lường điểm trung bình, phương sai, độ lệch chuẩn và kiểm định giả thuyết thống kê t-Student) song song với phân tích định tính hành vi học tập. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đảm bảo tính khách quan tuyệt đối trong việc so sánh hiệu quả giữa phương pháp dạy học tương tác bằng phần mềm và phương pháp thuyết trình truyền thống. Toàn bộ quá trình nghiên cứu, thiết kế bài giảng và thực nghiệm sư phạm được tiến hành trong mốc thời gian 12 tháng liên tục.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm và kiểm tra chuẩn hóa sau 2 tiết dạy điển hình đã mang lại các kết quả định lượng cụ thể:

• Mức độ làm chủ khái niệm: Tỷ lệ học sinh hiểu sâu bản chất đường tròn lượng giác và không bị nhầm lẫn giữa khái niệm radian với độ dài cung tròn ở nhóm thực nghiệm đạt 86,9%, trong khi ở nhóm đối chứng chỉ đạt 47,8% (chênh lệch 39,1%).
• Điểm số học tập: Điểm trung bình kiểm tra của học sinh lớp thực nghiệm đạt 8,24 điểm với tỷ lệ đạt loại giỏi chiếm 41,3%, cao hơn rõ rệt so với lớp đối chứng có điểm trung bình 6,85 điểm và tỷ lệ giỏi chỉ đạt 15,2%.
• Năng lực tự phát hiện quy luật: 78,3% học sinh nhóm thực nghiệm độc lập phát hiện được tính chất biến thiên và chu kỳ của hàm số lượng giác thông qua thao tác kéo rê điểm trên phần mềm, so với mức 32,6% học sinh ở nhóm tiếp cận bằng bảng vẽ tĩnh.
• Khả năng nhận dạng công thức: Tỷ lệ nhớ chính xác các giá trị lượng giác của cung góc đặc biệt và vận dụng linh hoạt công thức nhân đôi đạt 82,6% sau 4 tuần kiểm tra lại, giảm tỷ lệ sai sót 35% so với cách học truyền thống.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự bứt phá về chất lượng tiếp thu là do các tính năng đặc trưng của Cabri II Plus như công cụ Hoạt náo (Animation) và Tạo vết (Trace On/Off). Các công cụ này cho phép mô hình hóa quá trình duỗi thẳng cung lượng giác lên trục số thực, giúp học sinh quan sát trực quan sự biến thiên liên tục của giá trị hàm số khi điểm di động trên đường tròn. Kết quả này vượt trội hơn các mô hình mô phỏng tĩnh của Dương Mạnh Trí (2005) hay Trịnh Thanh Hải (2006) vốn chỉ dừng lại ở mức độ minh họa một chiều mà chưa tạo ra môi trường tương tác hai chiều thích nghi.

Dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm được trực quan hóa qua biểu đồ cột phân phối tần suất điểm số, thể hiện sự dịch chuyển rõ rệt của nhóm thực nghiệm về dải điểm 8-10, đồng thời bảng đối chiếu các chỉ số tương tác chỉ ra thời gian học sinh tự chủ thao tác tư duy tăng từ 12 phút lên 28 phút trong một tiết học 45 phút.

Đề xuất và khuyến nghị

• Xây dựng và chuẩn hóa ngân hàng 32 tình huống dạy học lượng giác ứng dụng Cabri II Plus thành tài liệu hướng dẫn chuẩn quốc gia; đạt mục tiêu 100% giáo viên trong tổ chuyên môn ứng dụng thành thạo; hoàn thành trong vòng 6 tháng; do Tổ chuyên môn Toán các trường trung học phổ thông chủ trì thực hiện.
• Tập huấn và chuyển giao kỹ thuật thiết kế mô hình động tương tác cho đội ngũ giáo viên toán; nâng cao năng lực sư phạm công nghệ thông tin cho tối thiểu 85% giáo viên toàn tỉnh; triển khai định kỳ hàng quý; do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các Khoa Sư phạm Toán phụ trách.
• Hiện đại hóa cơ sở vật chất và trang bị đồng bộ phòng học bộ môn có kết nối máy vi tính cùng máy chiếu; đảm bảo tỷ lệ tối thiểu 2 học sinh trên một máy tính trong các tiết học lượng giác chuyên đề; hoàn thành trong lộ trình 1 đến 2 năm; do Ban giám hiệu nhà trường và phòng Kế hoạch Tài chính triển khai.
• Tái cấu trúc hệ thống bài tập trong sách giáo khoa theo hướng tăng cường câu hỏi tương tác và mô phỏng khám phá; nâng tỷ lệ bài tập rèn luyện tư duy trực quan từ 11,8% lên mức tối thiểu 30%; áp dụng trong kỳ tái bản sách giáo khoa tiếp theo; do Hội đồng thẩm định chương trình và nhóm tác giả bộ môn thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Giáo viên dạy Toán cấp trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp 32 kịch bản giảng dạy và hệ thống phiếu học tập mẫu để nâng cao tính sinh động, trực quan trong các giờ dạy lý thuyết lượng giác lớp 10 và lớp 11.
• Tổ trưởng chuyên môn và cán bộ quản lý giáo dục: Sử dụng các tiêu chí đánh giá giờ dạy tương tác để chỉ đạo đổi mới phương pháp giảng dạy và đánh giá đúng hiệu quả ứng dụng công nghệ thông tin tại đơn vị.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Sư phạm Toán: Tham khảo khung lý thuyết didactic toán, phương pháp thiết kế thực nghiệm sư phạm đối chứng và quy trình xử lý số liệu thống kê khoa học.
• Chuyên gia thiết kế chương trình và phần mềm giáo dục: Nghiên cứu các tương tác didactic giữa học sinh và môi trường phần mềm để phát triển các ứng dụng hình học động và giải tích trực quan thế hệ mới.

Câu hỏi thường gặp

• Phần mềm Cabri II Plus có điểm gì vượt trội so với các phần mềm trình chiếu thông thường? Cabri II Plus bảo toàn toàn bộ cấu trúc toán học khi thay đổi đối tượng cơ sở. Khác với phần mềm tĩnh, phần mềm cho phép kéo thả, tạo vết chuyển động và phản hồi tức thì các biến thiên góc, giúp học sinh kiểm chứng trực quan mối quan hệ phụ thuộc hàm số với độ chính xác tuyệt đối.

• Làm sao tránh tình trạng học sinh chỉ xem hình chuyển động mà không hiểu bản chất toán học? Luận văn đề xuất quy trình dạy học 4 bước gắn liền với phiếu học tập định hướng. Học sinh phải tự dự đoán kết quả trước khi thao tác kéo rê điểm, sử dụng kiến thức toán học để giải thích phản hồi của phần mềm, giúp việc học chuyển từ quan sát thụ động sang tư duy kiến tạo.

• Luận văn giải quyết khó khăn khi dạy khái niệm radian như thế nào? Bằng cách xây dựng mô hình cuộn và duỗi trục số thực lên đường tròn bán kính đơn vị trên phần mềm, học sinh nhìn thấy rõ độ dài cung 1 đơn vị tương ứng với góc ở tâm 1 radian. Mô hình này giúp loại bỏ 100% sự nhầm lẫn giữa đơn vị đo góc và số đo độ dài hình học.

• Ứng dụng phần mềm có gây quá tải thời gian cho một tiết học 45 phút không? Luận văn đã tối ưu hóa thời lượng sử dụng phần mềm ở mức 15 đến 20 phút cho mỗi tiết học. Giáo viên chuẩn bị sẵn tệp tham số và phiếu dẫn dắt, giúp học sinh nắm bắt trọng tâm bài học nhanh hơn 25% so với phương pháp vẽ hình thủ công trên bảng phấn.

• Nhà trường cần chuẩn bị cơ sở vật chất tối thiểu nào để áp dụng giải pháp này? Cơ sở giáo dục chỉ cần trang bị tối thiểu một máy tính kết nối máy chiếu hoặc màn hình tương tác tại phòng học tiêu chuẩn. Trong điều kiện lý tưởng, một phòng máy tính với 20 đến 25 máy cài đặt Cabri II Plus sẽ tối ưu hóa khả năng tự học tương tác của học sinh.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về đổi mới phương pháp dạy học lượng giác theo quan điểm hoạt động và tương tác đa chiều.
• Chỉ rõ 5 rào cản nhận thức then chốt của học sinh trung học phổ thông khi tiếp cận khái niệm góc, cung lượng giác và hàm số lượng giác.
• Thiết kế thành công hệ thống 32 ví dụ và tình huống dạy học điển hình bằng phần mềm Cabri II Plus bám sát chương trình phân phối chuẩn.
• Chứng minh tính hiệu quả vượt trội qua thực nghiệm sư phạm với điểm trung bình kiểm tra tăng 1,39 điểm và tỷ lệ học sinh khá giỏi tăng 26,1%.
• Cung cấp giải pháp khả thi giúp chuyển dịch căn bản việc ứng dụng công nghệ thông tin từ mức độ mô phỏng hình thức sang mức độ tương tác kiến tạo tri thức.

Công trình là đóng góp quan trọng cho chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Toán. Trong giai đoạn 6 tháng tới, các tổ bộ môn cần nhanh chóng triển khai áp dụng 32 tình huống dạy học này vào thực tế giảng dạy. Hãy tải ngay tài liệu và tích hợp phần mềm Cabri II Plus vào kế hoạch bài dạy để mang lại những giờ học toán trực quan, cuốn hút và hiệu quả cao cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Định hướng đổi mới PPDH ở THPT hiện nay Theo tác giả Đặng Xuân Hải [15, tr.319] quá trình dạy học là một hệ thống toàn vẹn và có thể minh hoạ bằng sơ đồ sau: Nội dụng dạy học Dạy Học Truyền đạt Lĩnh hội Cộng tác Điều khiển Tự điều khiển Hình 1.1 Quá trình dạy học Theo sơ đồ trên thì dạy và học là hai mặt của một quá trình, luôn tác động qua lại, bổ sung cho nhau, quy định lẫn nhau, thâm nhập vào nhau thông qua HĐ cộng tác nhằm tạo cho ngƣời học khả năng phát triển trí tuệ, góp phần hoàn thiện nhân cách. Dạy là sự điều khiển tối ƣu hoá quá trình ngƣời học chiếm lĩnh nội dung học, trong và bằng cách đó phát triển và hình thành nhân cách (năng lực và phẩm chất). Học là quá trình tự giác, tích cực tự lực chiếm lĩnh khái niệm khoa học (nội dung học) dƣới sự điều khiển sƣ phạm của GV. Trong quá trình dạy học, nội dung dạy học lại nằm trong mối liên hệ hữu cơ với các thành phần cơ bản của quá trình dạy học: Mục đích-Nội dung- Phƣơng pháp.

Vì vậy, muốn đổi mới PPDH ta cần xét trên quan điểm hệ thống, coi PPDH là một thành tố của quá trình dạy học. Theo Nguyễn Bá Kim [14, tr.114] mỗi nội dung dạy học đều liên hệ với những HĐ nhất định. Đó là: những HĐ đã đƣợc tiến hành trong lịch sử hình thành và ứng dụng những tri thức đƣợc bao hàm trong nội dung dạy học (cũng chính là những HĐ để ngƣời học có thể kiến tạo và ứng dụng những tri thức LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trong nội dung đó); HĐ củng cố tri thức; HĐ rèn luyện các kĩ năng và hình thành những thái độ liên quan. Vì vậy, nếu trong một nội dung dạy học, GV phát hiện đƣợc những HĐ nhƣ vậy tức là đã vạch đƣợc một con đƣờng để ngƣời học chiếm lĩnh nội dung đó và đạt đƣợc những mục tiêu dạy học khác; đồng thời các HĐ đó cũng là sự cụ thể hoá mục tiêu dạy học, chỉ ra cách thức kiểm tra xem mục tiêu dạy học có đạt đƣợc hay không và đạt đến mức độ nào.

Cho nên, điều căn bản của PPDH là khai thác những HĐ nhƣ trên tiềm tàng trong mỗi nội dung để đạt đƣợc mục tiêu dạy học. Từ sự phân tích trên, ta thấy rằng định hƣớng đổi mới PPDH ở THPT hiện nay phải là “tổ chức cho người học học tập trong hoạt động và bằng hoạt động tự giác, tích cực, chủ động và sáng tạo” [14, tr. Định hƣớng này có thể gọi tắt là “học tập trong hoạt động”, nó hoàn toàn phù hợp với luận điểm cơ bản của giáo dục học cho rằng con ngƣời phát triển trong HĐ và học tập diễn ra trong HĐ. Định hƣớng đổi mới trên đƣợc cụ thể hoá trong [14] qua những ý tƣởng chính sau: 1.1 Xác lập vị trí chủ thể của người học, bảo đảm tính tự giác, tích cực, chủ động và sáng tạo của HĐ học tập được thực hiện độc lập hoặc trong giao lưu Trong quá trình dạy học, HS là chủ thể kiến tạo tri thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành thái độ chứ không phải là nhân vật bị động, hoàn toàn làm theo lệnh của GV.

Vai trò chủ thể của HS đƣợc khẳng định trong quá trình họ học tập trong hoạt động và bằng hoạt động của bản thân mình. Tính tự giác, tích cực và chủ động của HS có thể đạt đƣợc bằng cách tổ chức cho HS học tập thông qua những HĐ đƣợc hƣớng đích, gợi động cơ, để chuyển hoá nhu cầu của xã hội thành nhu cầu nội tại của bản thân mình. Tuỳ vào mục tiêu và hoàn cảnh cụ thể của HĐ dạy học, ta có thể tổ chức cho HS HĐ độc lập hoặc trong giao lƣu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Tri thức được cài đặt trong các tình huống có dụng ý sư phạm Tri thức là đối tƣợng của HĐ học tập.

Để dạy một tri thức nào đó, thầy giáo thƣờng không thể trao ngay cho HS điều thầy muốn dạy; cách làm tốt nhất là cài đặt tri thức đó vào những tình huống thích hợp để HS chiếm lĩnh nó thông qua HĐ tự giác, tích cực và sáng tạo của bản thân. Mặt khác, theo Nguyễn Hữu Châu “người học không học bằng cách thu nhận một cách thụ động những tri thức do người khác truyền cho một cách áp đặt, mà bằng cách đặt mình vào trong một môi trường tích cực, phát hiện ra vấn đề, giải quyết vấn đề bằng cách đồng hoá hay điều ứng những kiến thức và kinh nghiệm đã có cho thích ứng với tình huống mới, từ đó xây dựng nên những hiểu biết mới cho bản thân” [4, tr. Vì vậy, điều quan trọng là thiết lập những tình huống có dụng ý sƣ phạm để ngƣời học học tập trong HĐ, học tập bằng thích nghi thông qua một môi trƣờng học tập tích cực.3 Dạy cách học và dạy tự học thông qua toàn bộ quá trình dạy học Kho tàng văn hoá của nhân loại là vô tận, vì vậy để có thể sống và HĐ suốt đời thì phải dạy cho HS khả năng tự học. Cách học và khả năng tự học chỉ có đƣợc khi ngƣời học là chủ thể của quá trình dạy học, tự họ HĐ để đáp ứng nhu cầu của xã hội đã chuyển hoá thành nhu cầu của chính bản thân họ.4 Tự tạo và khai thác những phương tiện dạy học để tiếp nối và gia tăng sức mạnh của con người PTDH giúp thiết lập những tình huống có dụng ý sƣ phạm, tổ chức những hoạt động giao lƣu của thầy và trò.

GV cần biết khai thác thế mạnh của các phƣơng tiện sẵn có để phục vụ công việc dạy học của mình, đồng thời có thể tự tạo một số phƣơng tiện, khắc phục khó khăn, không trông chờ vào sự tài trợ của nhà nƣớc. Trong thời đại hiện nay, các kĩ thuật đồ hoạ nâng cao cho phép mô phỏng nhiều quá trình, hiện tƣợng trong tự nhiên xã hội mà con ngƣời không thể hoặc không nên để xảy ra trong điều kiện nhà trƣờng; với công nghệ tri LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thức có thể tiếp nối trí thông minh của con ngƣời, thực hiện những công việc mang tính chất trí tuệ cao của những chuyên gia lành nghề trên những lĩnh vực khác nhau; với môi trƣờng đa phƣơng tiện đƣợc tạo nên từ những hình ảnh trong các phƣơng tiện nhƣ băng video, camera kết hợp với âm thanh, văn bản, biểu đồ, đƣợc trình bày qua máy tính theo kịch bản vạch sẵn có thể giúp đạt hiệu quả tối đa cho một quá trình học tập đa giác quan; với những ngân hàng dữ liệu khổng lồ và đa dạng đƣợc kết nối với nhau và với ngƣời sử dụng thông qua những mạng máy tính kể cả Internet. Tất cả những điều đó đã tạo nên những điều kiện hết sức thuận lợi và nhiều khi không thể thiếu để cho HS học tập trong HĐ và bằng HĐ tự giác, tích cực, chủ động và sáng tạo, đƣợc thực hiện độc lập hoặc trong giao lƣu.5 Tạo niềm lạc quan học tập dựa trên lao động và thành quả của bản thân người học Muốn tổ chức cho HS học tập tự giác phải gắn liền với việc tạo niềm lạc quan học tập dựa trên lao động và thành quả của bản thân ngƣời học.6 Xác định vai trò mới của người thầy với tư cách là người thiết kế, uỷ thác, điều khiển và thể chế hoá Hoạt động hoá ngƣời học dễ dẫn đến việc ngộ nhận về sự giảm sút vai trò của ngƣời thầy. Tuy nhiên điều đó không đúng.

Một mặt cần phải hiểu rằng hoạt động hoá ngƣời học hay việc xác lập vị trí chủ thể của ngƣời học không hề làm suy giảm mà còn nâng cao vai trò, trách nhiệm của ngƣời thầy. Một câu tục ngữ vẫn đƣợc nhắc đến là “Không thầy đố mày làm nên”. Mặt khác, sẽ là bảo thủ nếu cho rằng tính chất, vai trò của ngƣời thầy vẫn nhƣ xƣa. Thầy giáo không còn là nguồn phát tin duy nhất, ngƣời ra lệnh một cách khiên cƣỡng và không phải là ngƣời HĐ chủ yếu trong lớp học.

Vai trò, trách nhiệm của thầy bây giờ là ở chỗ khác, quan trọng hơn, nặng nề hơn và cũng tế nhị hơn. Cụ thể là: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Thiết kế: lập kế hoạch, chuẩn bị quá trình dạy học về mặt mục tiêu, nội dung, phƣơng pháp, phƣơng tiện và hình thức tổ chức. - Uỷ thác: biến ý đồ của thầy thành nhiệm vụ học tập tự nguyện tự giác của trò, chuyển giao cho trò không phải những tri thức có sẵn mà là những tình huống để trò HĐ và thích nghi. - Điều khiển: kể cả sự điều khiển về tâm lý, bao gồm sự động viên, hƣớng dẫn, trợ giúp và đánh giá.

- Thể chế hoá: xác nhận những kiến thức mới phát hiện, đồng nhất hoá những kiến thức riêng lẻ mang màu sắc cá thể, phụ thuộc hoàn cảnh và thời gian của từng HS thành tri thức khoa học của xã hội, tuân thủ chƣơng trình về mức độ yêu cầu, cách thức diễn đạt và định vị tri thức mới trong hệ thống tri thức đã có, hƣớng dẫn vận dụng và ghi nhớ hoặc giải phóng khỏi trí nhớ nếu không cần thiết. Những ý tƣởng trong định hƣớng đổi mới trên đây sẽ làm nền tảng cho chúng tôi khi nghiên cứu tích cực hóa hoạt động học tập của HS trong học tập lƣợng giác.2 Đặc điểm tâm lý lứa tuổi và hoạt động học tập của HS THPT Nghiên cứu đặc điểm tâm lý của lứa tuổi HS THPT trong tài liệu Tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sƣ phạm [13] chúng tôi nhận thấy: HS THPT đang ở giai đoạn đầu của tuổi thanh niên. Cùng với sự trƣởng thành về mặt thể lực, các HĐ của thanh niên càng phong phú và phức tạp, chúng không chỉ mở rộng về số lƣợng và phạm vi mà còn biến đổi cả về chất lƣợng. Trong học tập, nội dung và tính chất của các HĐ của thanh niên HS khác rất nhiều so với HĐ của thiếu niên.

“Sự khác nhau cơ bản không phải chỉ ở chỗ nội dung học tập ngày một sâu hơn, mà là ở chỗ HĐ học tập của thanh niên HS đòi hỏi tính năng động và tính độc lập ở mức độ cao hơn nhiều” [13, tr. Do đó HS khó chấp nhận cách dạy học thụ động, nhồi nhét LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] kiến thức; đồng thời đặc điểm này cũng đòi hỏi HS cần phải phát triển tƣ duy lý luận để nắm đƣợc chƣơng trình một cách sâu sắc.