Đánh giá thực trạng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong trồng lúa tại xã hiệp hòa huyện vĩnh bảo thành phố hải phòng

Đánh giá thực trạng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) trong trồng lúa tại xã Hiệp Hòa, huyện Vĩnh Bảo là… 85 trang · Học viện Nông nghiệp Việt Nam · 2022.

• Tác giả: Nguyễn Hữu Thanh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thu Thùy
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh giá thực trạng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong trồng lúa tại xã Hiệp Hòa, huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• PHẦN I: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về thuốc BVTV
• 1.1.1. Khái niệm thuốc BVTV
• 1.1.2. Các thuật ngữ liên quan
• 1.1.3. Cơ sở pháp lý
• 1.2. Vai trò và phân loại thuốc BVTV với cây trồng
• 1.2.1. Vai trò thuốc BVTV
• 1.2.2. Phân loại thuốc BVTV
• 1.2.2.1. Phân loại theo tính độc
• 1.2.2.2. Phân loại theo công dụng
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.1. Tìm hiểu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội trên địa bàn xã Hiệp Hòa
• 2.2.2. Đánh giá thực trạng sản xuất lúa trên địa bàn xã Hiệp Hòa, huyện Vĩnh Bảo
• 2.2.3. Thực trạng sử dụng thuốc BVTV trong sản xuất trồng lúa trên địa bàn xã Hiệp Hòa
• 2.2.4. Đánh giá thực trạng thải bỏ, thu gom và xử lý bao bì thuốc BVTV của người dân tại xã Hiệp Hòa
• 2.2.5. Đề xuất một số giải pháp nhằm sử dụng hiệu quả và nâng cao kiến thức của người dân trong sử dụng thuốc BVTV an toàn
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp
• 2.3.2. Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp
• 2.3.3. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội trên địa bàn xã Hiệp Hòa
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên trên địa bàn xã
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.2. Thực trạng sản xuất lúa trên địa bàn xã Hiệp Hòa
• 3.3. Thực trạng sử dụng thuốc BVTV trong sản xuất lúa
• 3.3.1. Chủng loại, số lượng thuốc BVTV được người dân sử dụng nhiều trong trồng lúa
• 3.4. Thực trạng kinh doanh và quản lý thuốc BVTV trên địa bàn
• 3.5. Thực trạng sử dụng thuốc BVTV của người dân xã Hiệp Hòa
• 3.6. Thực trạng áp dụng các biện pháp bảo hộ và đảm bảo an toàn sau khi sử dụng thuốc
• 3.7. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao công tác quản lý và sử dụng thuốc BVTV
• 3.7.1. Giải pháp về quản lý
• 3.7.2. Giải pháp về tuyên truyền
• 3.7.3. Giải pháp về kĩ thuật
• 3.7.4. Giải pháp về xây dựng mạng lưới các điểm thu gom, bể chứa bao bì thuốc BVTV
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đánh giá sử dụng thuốc bảo vệ thực vật

Đánh giá thực trạng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) trong trồng lúa tại xã Hiệp Hòa, huyện Vĩnh Bảo là một vấn đề cấp thiết. Nông nghiệp tại đây chủ yếu dựa vào việc trồng lúa, và việc sử dụng thuốc BVTV đã trở thành một phần không thể thiếu trong quá trình sản xuất. Tuy nhiên, việc lạm dụng thuốc BVTV có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe con người. Nghiên cứu này nhằm cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình sử dụng thuốc BVTV tại địa phương.

1.1. Khái niệm và vai trò của thuốc BVTV

Thuốc BVTV là các chất được sử dụng để bảo vệ cây trồng khỏi sâu bệnh. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất lúa. Tuy nhiên, việc sử dụng không đúng cách có thể dẫn đến ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

1.2. Tình hình sử dụng thuốc BVTV tại Hiệp Hòa

Tại xã Hiệp Hòa, việc sử dụng thuốc BVTV đang gia tăng. Nông dân thường sử dụng thuốc để đối phó với sâu bệnh, nhưng nhiều người chưa nắm rõ cách sử dụng an toàn. Điều này dẫn đến tình trạng lạm dụng thuốc và ô nhiễm môi trường.

II. Vấn đề và thách thức trong sử dụng thuốc BVTV

Mặc dù thuốc BVTV mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc lạm dụng và quản lý kém đang tạo ra nhiều thách thức. Nông dân thường không tuân thủ đúng quy trình sử dụng thuốc, dẫn đến dư lượng thuốc trong nông sản và ô nhiễm môi trường. Các vấn đề này cần được giải quyết để đảm bảo an toàn thực phẩm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

2.1. Tác động của thuốc BVTV đến sức khỏe con người

Sử dụng thuốc BVTV không đúng cách có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe, từ ngộ độc cấp tính đến các bệnh mãn tính. Nhiều nông dân không nhận thức được mức độ nguy hiểm của thuốc BVTV, dẫn đến việc tiếp xúc trực tiếp mà không có biện pháp bảo hộ.

2.2. Ảnh hưởng đến môi trường sinh thái

Việc lạm dụng thuốc BVTV không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe con người mà còn gây ra sự mất cân bằng sinh thái. Sự xuất hiện của các loài dịch hại mới và sự suy giảm đa dạng sinh học là những hệ quả nghiêm trọng từ việc sử dụng thuốc BVTV không hợp lý.

III. Phương pháp sử dụng thuốc BVTV hiệu quả trong trồng lúa

Để giảm thiểu tác động tiêu cực từ thuốc BVTV, nông dân cần áp dụng các phương pháp sử dụng hiệu quả. Việc tuân thủ nguyên tắc 4 đúng trong sử dụng thuốc sẽ giúp nâng cao hiệu quả và giảm thiểu rủi ro cho sức khỏe và môi trường.

3.1. Nguyên tắc 4 đúng trong sử dụng thuốc

Nguyên tắc 4 đúng bao gồm: đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng thời điểm và đúng cách. Việc tuân thủ các nguyên tắc này sẽ giúp nông dân sử dụng thuốc một cách an toàn và hiệu quả hơn.

3.2. Kỹ thuật trồng lúa an toàn

Áp dụng các kỹ thuật trồng lúa an toàn như luân canh, sử dụng giống kháng bệnh và biện pháp sinh học sẽ giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào thuốc BVTV. Điều này không chỉ bảo vệ sức khỏe con người mà còn bảo vệ môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng thuốc BVTV tại xã Hiệp Hòa đang gặp nhiều vấn đề. Tuy nhiên, nếu áp dụng các biện pháp quản lý và giáo dục nông dân về an toàn thực phẩm, có thể cải thiện tình hình. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để đề xuất các giải pháp hiệu quả trong việc sử dụng thuốc BVTV.

4.1. Đánh giá thực trạng sử dụng thuốc BVTV

Kết quả khảo sát cho thấy nhiều nông dân chưa nắm rõ cách sử dụng thuốc BVTV an toàn. Việc thiếu thông tin và kiến thức về thuốc BVTV đã dẫn đến tình trạng lạm dụng và quản lý kém.

4.2. Đề xuất giải pháp nâng cao nhận thức

Cần tổ chức các buổi tập huấn và hội thảo để nâng cao nhận thức của nông dân về tác hại của thuốc BVTV. Việc này sẽ giúp họ hiểu rõ hơn về cách sử dụng thuốc an toàn và hiệu quả.

V. Kết luận và tương lai của việc sử dụng thuốc BVTV

Việc sử dụng thuốc BVTV trong trồng lúa tại Hiệp Hòa cần được quản lý chặt chẽ hơn. Cần có các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc áp dụng các biện pháp an toàn và hiệu quả. Tương lai của việc sử dụng thuốc BVTV sẽ phụ thuộc vào sự thay đổi trong nhận thức và hành động của nông dân.

5.1. Tương lai của thuốc BVTV trong nông nghiệp

Với sự phát triển của công nghệ sinh học, tương lai của thuốc BVTV có thể sẽ chuyển sang các sản phẩm an toàn hơn cho sức khỏe và môi trường. Điều này sẽ giúp nông nghiệp phát triển bền vững hơn.

5.2. Vai trò của chính quyền trong quản lý thuốc BVTV

Chính quyền địa phương cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ hơn đối với việc sử dụng thuốc BVTV. Việc này không chỉ bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn bảo vệ môi trường sống.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), ngành nông nghiệp Việt Nam đứng trước nhiều cơ hội phát triển nhưng đồng thời cũng đối mặt với không ít thách thức. Vùng đồng bằng sông Hồng từ lâu đã là một trong hai vựa lúa trọng điểm của cả nước, nơi cây lúa đóng vai trò là nguồn thu nhập chủ đạo của cư dân nông thôn. Tuy nhiên, tình hình thời tiết diễn biến ngày càng phức tạp cùng với áp lực thâm canh tăng vụ nhằm gia tăng sản lượng đã dẫn đến sự bùng phát của nhiều loại dịch bệnh hại cây trồng. Thực tế này thúc đẩy người nông dân gia tăng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV), thậm chí lạm dụng hóa chất như một phản xạ canh tác thường quy.

Việc lạm dụng hóa chất nông nghiệp không đi kèm kiến thức kỹ thuật đúng đắn đã gây ra nguy cơ suy thoái môi trường đất, nước, không khí và đe dọa trực tiếp sức khỏe cộng đồng. Biểu hiện rõ nét nhất trên đồng ruộng là tình trạng vỏ bao bì, chai lọ thuốc BVTV bị vứt bỏ bừa bãi sau khi sử dụng do ý thức người dân còn hạn chế và địa phương chưa thiết lập được hệ thống thu gom, xử lý triệt để. Bên cạnh đó, công tác quản lý thị trường thuốc BVTV tại cơ sở còn bộc lộ kẽ hở khi các sản phẩm độc hại hoặc nằm ngoài quy chuẩn vẫn có khả năng tiếp cận người tiêu dùng.

Xã Hiệp Hòa, huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng là địa bàn thuần nông với diện tích đất tự nhiên 557,56 ha (5,55 km²), trong đó cơ cấu kinh tế nông nghiệp với cây lúa chiếm ưu thế lớn. Hiện tượng gia tăng số lượng và nồng độ hóa chất BVTV trong mỗi vụ sản xuất tại xã đang trở thành vấn đề môi trường cấp bách, đòi hỏi phải có cuộc điều tra, đánh giá toàn diện để làm căn cứ đề xuất các giải pháp quản lý bền vững.

Khóa luận xác định hệ thống mục tiêu nghiên cứu cụ thể như sau:

• Mục tiêu chung: Đánh giá được thực trạng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật của người dân trong việc trồng lúa trên địa bàn xã Hiệp Hòa, huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Đánh giá thực trạng sử dụng thuốc BVTV và việc áp dụng các biện pháp an toàn trong sử dụng thuốc BVTV trên địa bàn xã Hiệp Hòa, huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng.
  2. Đánh giá nhận thức của người dân về tác hại của việc sử dụng thuốc BVTV tới môi trường.
  3. Đề xuất một số giải pháp nhằm sử dụng hiệu quả và nâng cao ý thức của nhân dân trong sử dụng thuốc BVTV an toàn cho trồng lúa.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động sử dụng thuốc BVTV trong sản xuất lúa trên địa bàn xã Hiệp Hòa, huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Hiệp Hòa, tập trung chuyên sâu tại các thôn có diện tích canh tác lúa trọng điểm gồm thôn Trúc Hiệp, thôn Lả và thôn Giông.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu và khảo sát thực địa được triển khai từ ngày 15/02/2022 đến ngày 15/06/2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và căn cứ pháp lý

Về mặt học thuật, nghiên cứu tiếp cận khái niệm thuốc BVTV (pesticide) theo các định nghĩa chuẩn mực: định nghĩa của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (US EPA), định nghĩa học thuật của Trần Văn Hai (2009) và khái niệm pháp lý tại Khoản 16 Điều 3 Chương 1 Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật số 41/2013/QH13. Theo đó, thuốc BVTV là các hợp chất hóa học hoặc chế phẩm sinh học được ứng dụng để phòng ngừa, tiêu diệt hoặc kiểm soát sinh vật gây hại tài nguyên thực vật.

Nghiên cứu áp dụng các thuật ngữ chuyên môn nông hóa: nồng độ, liều lượng, dư lượng (mg/kg), độ bền sinh học, cùng hệ thống nguyên tắc canh tác "4 đúng" (đúng thuốc, đúng liều lượng và nồng độ, đúng lúc, đúng cách) kết hợp chương trình Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM).

Cơ sở pháp lý phục vụ đánh giá công tác quản lý bao gồm:

• Luật Bảo vệ Môi trường năm 2005;
• Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật số 41/2013/QH13;
• Nghị định số 58/2002/NĐ-CP ngày 03/6/2002 của Chính phủ ban hành Điều lệ quản lý thuốc BVTV;
• Thông tư 21/2015/TT-BNNPTNT về quản lý thuốc Bảo vệ thực vật;
• Thông tư 10/2020/TT-BNNPTNT ban hành Danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng và cấm sử dụng tại Việt Nam;
• Thông tư liên tịch số 05/2016/TTLT-BNNPTNT-BTNMT hướng dẫn việc thu gom, vận chuyển và xử lý bao gói thuốc BVTV sau sử dụng;
• Quyết định số 97/2008/QĐ-BNN ngày 06/10/2008 quy định về cấp chứng chỉ hành nghề sản xuất, kinh doanh thuốc BVTV.

Về độc tính học, đề tài dựa trên phân loại độ độc cấp tính qua đường miệng (LD50 trên chuột nhà tính bằng mg/kg) theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2015):

Phân nhóm độc	Biểu tượng cảnh báo	Độ độc cấp tính LD50 qua miệng (thể rắn)	Độ độc cấp tính LD50 qua miệng (thể lỏng)
Nhóm I: "Rất độc"	Đầu lâu xương chéo, chữ đen trên băng đỏ	< 50 mg/kg	< 200 mg/kg
Nhóm II: "Độc cao"	Chữ thập đen, chữ đen trên băng vàng	50 – 500 mg/kg	200 – 2000 mg/kg
Nhóm III: "Nguy hiểm"	Vạch đen không liên tục, chữ đen trên băng xanh nước biển	> 500 mg/kg	> 2000 mg/kg

Nghiên cứu cũng tham chiếu bảng thời gian tồn lưu của các nhóm hóa chất trong đất và các chất hữu cơ khó phân hủy (POPs) theo số liệu Tổng cục Môi trường (2015), ghi nhận thời gian bán phân hủy của Aldrin từ 5–10 năm, DDT từ 10–15 năm, Dieldrin 5 năm và Endrin trên 12 năm.

Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện các mục tiêu đề ra, tác giả sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp: Thu thập và kế thừa các tài liệu, báo cáo thống kê kinh tế - xã hội, hiện trạng sử dụng đất từ UBND xã Hiệp Hòa, Hợp tác xã nông nghiệp, Hội Nông dân, Hội Phụ nữ và các tài liệu chuyên ngành về quản lý hóa chất nông nghiệp.
• Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp:
  • Khảo sát thực địa: Quan sát trực tiếp hoạt động pha chế, phun rải thuốc, kiểm tra hiện trạng đồng ruộng trước và sau các đợt phun, ghi nhận thực trạng bao bì rác thải nông nghiệp vứt bỏ tại các bờ mương, bờ ruộng.
  • Điều tra bảng hỏi (xã hội học): Thực hiện phỏng vấn trực tiếp bằng phiếu điều tra ngẫu nhiên đối với 35 hộ gia đình nông dân ($n = 35$) thuộc 3 thôn có diện tích cấy lúa lớn nhất xã: thôn Trúc Hiệp, thôn Lả và thôn Giông. Quy trình điều tra gồm 4 bước: (1) Soạn thảo phiếu điều tra; (2) Phỏng vấn thử nghiệm tại 03 hộ gia đình; (3) Hiệu chỉnh phiếu điều tra; (4) Tiến hành điều tra chính thức trên diện rộng.
  • Phỏng vấn chuyên sâu: Trao đổi trực tiếp với cán bộ quản lý nông nghiệp xã, lãnh đạo địa phương và các chủ cơ sở kinh doanh, đại lý buôn bán thuốc BVTV trên địa bàn.
• Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu: Toàn bộ dữ liệu khảo sát và số liệu thống kê được nhập liệu, phân loại, tính toán tỷ lệ phần trăm và xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần I: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết xuất phát từ bối cảnh chuyển dịch sản xuất lúa thâm canh tại vùng đồng bằng sông Hồng, những hệ lụy môi trường do lạm dụng hóa chất BVTV và sự buông lỏng trong thu gom bao bì thuốc tại khu vực nông thôn. Phần này xác định rõ mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, đối tượng nghiên cứu và giới hạn phạm vi nghiên cứu tại xã Hiệp Hòa trong giai đoạn 4 tháng (từ tháng 2 đến tháng 6 năm 2022).

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu

Chương 1 cung cấp bức tranh lý luận tổng quát về hóa chất bảo vệ thực vật:

• Hệ thống hóa các định nghĩa, thuật ngữ thương mại, cách phân loại theo đối tượng dịch hại (trừ sâu, trừ bệnh, trừ cỏ, diệt chuột, trừ nhện, trừ tuyến trùng), theo con đường xâm nhập (tiếp xúc, vị độc, xông hơi, nội hấp, thấm sâu) và theo nguồn gốc hóa học (thảo mộc, sinh học, vô cơ, hữu cơ).
• Phân tích cơ chế tác động của thuốc BVTV: khả năng bảo vệ năng suất lúa (giảm thiểu tỷ lệ mất mùa do dịch hại vốn chiếm tới 46% tiềm năng năng suất lúa thế giới và 51,6% tại châu Á), đồng thời chỉ rõ các tác động tiêu cực: nhiễm độc cấp tính và mãn tính ở người, hiện tượng tích lũy sinh học, nguy cơ làm mất cân bằng hệ sinh thái (tiêu diệt thiên địch, gây bùng phát dịch bệnh thứ cấp do tính kháng thuốc) và mức độ ô nhiễm các thành phần môi trường đất, nước, không khí.
• Khái quát tình hình sử dụng thuốc BVTV trên thế giới và tại Việt Nam: Giai đoạn 2000–2011, lượng thuốc sử dụng tại Việt Nam tăng 2,5 lần, nhập khẩu tăng 3,5 lần; bình quân đầu người sử dụng thuốc BVTV tại Việt Nam năm 2010 là 0,95 kg. Năm 2021, Việt Nam nhập khẩu 60.621,52 tấn thuốc thành phẩm (trị giá 347,71 triệu USD) và xuất khẩu 18.982,285 tấn (160 triệu USD).
• Phân tích chi tiết quy chuẩn canh tác an toàn theo nguyên tắc "4 đúng", kỹ thuật phối trộn hỗn hợp thuốc và nguyên tắc luân phiên nhóm thuốc nhằm ngăn ngừa tính kháng thuốc của sâu bệnh.

Chương 2: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương này trình bày cụ thể thiết kế nghiên cứu:

• Xác định đối tượng nghiên cứu là hoạt động sử dụng thuốc BVTV trong canh tác lúa tại địa phương.
• Làm rõ 5 nội dung nghiên cứu: (1) Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội; (2) Hiện trạng sản xuất lúa; (3) Thực trạng sử dụng thuốc BVTV; (4) Hiện trạng thải bỏ, thu gom bao bì; (5) Đề xuất giải pháp.
• Chi tiết hóa phương pháp luận thu thập số liệu thứ cấp, quy trình 4 bước lập bảng hỏi và điều tra thực tế mẫu $n = 35$ hộ dân tại 3 thôn (Trúc Hiệp, Lả, Giông), cùng phương pháp xử lý số liệu bằng Microsoft Excel.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Nội dung chương 3 tập trung phân tích các kết quả điều tra và số liệu thực tế tại địa phương:

1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội xã Hiệp Hòa

• Vị trí và địa hình: Nằm phía Tây huyện Vĩnh Bảo, cách trung tâm huyện 7 km, tiếp giáp sông Hóa (phía Tây) và tuyến Quốc lộ 10. Địa hình đồng bằng sa bồi không đều, độ dốc dưới 1%, chia thành khu ven làng/chân đê cao và khu đồng lòng chảo trũng, thuận lợi cho xây dựng thủy lợi tưới tiêu nội đồng.
• Khí hậu và thủy văn: Nhiệt độ trung bình 23°C (cao nhất 39°C vào tháng 7, thấp nhất 7°C vào tháng 1). Lượng mưa trung bình năm đạt 1.780,2 mm, tập trung 75% vào mùa hè (tháng 5 đến tháng 8). Hệ thống kênh mương gồm kênh Đồng Gừng, kênh Hiệp Hòa, kênh Chóp Chài và sông Hóa giữ vai trò cấp thoát nước chính.
• Dân số và lao động: Toàn xã có 6.033 nhân khẩu với 1.876 hộ; quy mô lao động đạt 3.482 người (chiếm 57,71% dân số). Cơ cấu lao động: Công nghiệp – Tiểu thủ công nghiệp chiếm 45,65%, Nông nghiệp chiếm 40,52%, Thương mại – Dịch vụ chiếm 13,83%.
• Hiện trạng sử dụng đất: Tổng diện tích tự nhiên là 557,56 ha; trong đó đất nông nghiệp chiếm 383,58 ha (68,80%), riêng đất trồng lúa chiếm diện tích lớn nhất với 331,25 ha (59,41% tổng diện tích tự nhiên). Đất phi nông nghiệp là 173,98 ha (31,20%).
• Chỉ tiêu kinh tế năm 2021: Tổng giá trị kinh tế đạt 260.432,06 triệu đồng; tốc độ tăng trưởng 6,9%; thu nhập bình quân đầu người đạt 61 triệu đồng/năm; tỷ lệ hộ nghèo còn 6%; tỷ lệ gia đình văn hóa đạt 94%.

2. Thực trạng sản xuất lúa tại địa phương

Xã Hiệp Hòa đạt chuẩn nông thôn mới từ năm 2017 và mở rộng vùng lúa chất lượng cao từ 60 ha (2015) lên 210 ha (2019), năng suất bình quân 5 năm đạt 62 tạ/ha/năm. Năm 2021, tổng diện tích gieo trồng lúa cả năm đạt 570 ha, năng suất trung bình 6,68 tấn/ha, tổng sản lượng đạt 3.807,6 tấn.

Cơ cấu mùa vụ năm 2021 ghi nhận: Vụ đông xuân có diện tích 280 ha, năng suất đạt 7,2 tấn/ha, sản lượng đạt 2.016 tấn (theo bảng tính thời vụ); vụ mùa có diện tích 290 ha. Ba thôn có diện tích canh tác lúa lớn nhất là thôn Giông (83,4 ha), Trúc Hiệp (69,4 ha) và thôn Lả (55,4 ha). Các giống lúa phổ biến gồm BC15, Bắc Thơm, Thơm RVT, Tiến Vua, BC225 và Tám Thơm.

3. Chủng loại và quy trình sử dụng thuốc BVTV

Dịch hại phổ biến trên đồng ruộng gồm sâu cuốn lá, sâu đục thân chấm, sâu tơ, cỏ lộc vừng, cỏ gừng, bệnh đạo ôn cổ bông, khô vằn, lem lép hạt, cùng chuột và ốc bươu vàng. Chu kỳ sử dụng thuốc của nông dân diễn ra qua 5–6 đợt phun:

• Đợt 1 (trước/sau cấy 2–3 ngày): Xử lý ốc bươu vàng và phun trừ cỏ tiền nảy mầm.
• Đợt 2 (khi lúa khoảng 20 ngày tuổi): Phun phòng bệnh đạo ôn đợt 1.
• Đợt 3 (lúa đạt 35–40 ngày tuổi): Phun phòng trừ đạo ôn đợt 2.
• Đợt 4 (lúa đạt 55–60 ngày tuổi): Phun hỗn hợp phòng đạo ôn, lem lép hạt, vàng lá, khô vằn đợt 1.
• Đợt 5 (lúa đạt 65–70 ngày tuổi): Phun nhắc lại đợt 2 phòng trừ tổng hợp nấm và bệnh lem lép hạt.
• Đợt 6 (trước thu hoạch 15–20 ngày): Phun ngừa lem lép hạt và vàng lá lần cuối.

Qua khảo sát thực tế, tác giả tổng hợp danh mục 15 loại thuốc BVTV được người dân địa phương sử dụng phổ biến nhất:

STT	Tên thương phẩm	Hoạt chất	Loại thuốc	Công dụng chính	Nhóm độ độc
1	Cửu Châu 15GR	Metaldehyde	Hóa học	Trừ ốc bươu vàng	Nhóm 2
2	Scogold 300EC	Difenoconazole (min 94%)	Hóa học	Trừ lem lép hạt, khô lá	Nhóm 2
3	Abvectin 1.8EC w/w	Abamectin	Sinh học	Trừ sâu cuốn lá, sâu tơ, bọ chét	Nhóm 2
4	Abavua 36EC	Abamectin	Sinh học	Trừ sâu đục thân, sâu cuốn lá	Nhóm 2
5	Chess 50WG	Pymetrozine	Hóa học	Trị rầy nâu, bọ phấn, rầy lưng trắng	Nhóm 2
6	Penazon 100EC	Penconazole (min 95%)	Hóa học	Trừ bệnh đạo ôn lúa	Nhóm 2
7	Supreme 325SC	Azoxystrobin 200g/l + Difenoconazole 125g/l	Hóa học	Trừ bệnh khô vằn lúa	Nhóm 2
8	Takumi 20WG	Flubendiamide	Hóa học	Trừ sâu cuốn lá, sâu đục thân	Nhóm 2
9	Sofit 300 EC	Pretilachlor	Hóa học	Diệt cỏ nảy mầm lúa	Nhóm 2
10	A.tvil 5SC	Hexaconazole 5% w/v	Hóa học	Trừ vàng lá, đạo ôn, lem lép hạt	Nhóm 3
11	Repny 65WP	Chlorpyrifos ethyl 45% + Imidacloprid 20%	Hóa học	Trừ rầy nâu, sâu đục thân, bọ trĩ	Nhóm 3
12	Happyend 30EC	Difenoconazole 15% + Propiconazole 15%	Hóa học	Trừ bệnh khô vằn lúa	Nhóm 3
13	Fendy 25WP	Fenoxanil (min 95%)	Hóa học	Trừ bệnh đạo ôn, nấm lúa	Nhóm 3
14	Kato 51EC	Pyribenzoxim (min 95%)	Hóa học	Trừ cỏ trên lúa gieo thẳng	Nhóm 3
15	Ratkill 2% DP	Warfarin	Hóa học	Diệt chuột	-

4. Hiện trạng bảo hộ lao động và xử lý chất thải bao bì

Khóa luận chỉ ra rằng phần lớn nông dân chưa tuân thủ đầy đủ trang bị bảo hộ lao động (thiếu kính bảo hộ, găng tay chuyên dụng, quần áo chống thấm), dẫn tới các triệu chứng mệt mỏi, cay mắt, chóng mặt sau khi phun thuốc. Thói quen súc rửa bình bơm trực tiếp xuống kênh mương nội đồng và vứt bỏ bao bì, chai lọ thuốc ngay tại bờ ruộng còn diễn ra phổ biến do địa phương thiếu các bể chứa bê tông chuyên dụng theo đúng Thông tư liên tịch 05/2016/TTLT-BNNPTNT-BTNMT.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính rút ra từ số liệu văn bản

1. Về cơ cấu sử dụng đất và sản xuất lúa: Nghiên cứu lượng hóa toàn bộ quỹ đất nông nghiệp của xã đạt 383,58 ha (68,80% diện tích tự nhiên), trong đó đất chuyên trồng lúa là 331,25 ha (59,41%). Sản lượng lúa năm 2021 đạt 3.807,6 tấn với năng suất bình quân 6,68 tấn/ha trên tổng diện tích canh tác 570 ha/năm. Vụ đông xuân đạt năng suất cao hơn vụ mùa (7,2 tấn/ha so với khoảng 6,15 tấn/ha), tương ứng với mức độ đầu tư phân bón và số lượt phun thuốc BVTV nhiều hơn.
2. Về danh mục và mức độ phụ thuộc hóa chất: Ghi nhận 15 loại thuốc BVTV được dùng chủ đạo, trong đó thuốc hóa học chiếm ưu thế tuyệt đối (13/15 loại), chỉ có 2 chế phẩm sinh học gốc Abamectin (Abvectin 1.8EC và Abavua 36EC). Về mức độ nguy hại, có tới 9 sản phẩm thuộc Nhóm độc II ("Độc cao" theo phân loại WHO) và 5 sản phẩm thuộc Nhóm độc III. Đáng chú ý, nông dân vẫn sử dụng hoạt chất Chlorpyrifos ethyl phối hợp Imidacloprid (thương phẩm Repny 65WP).
3. Về tập quán canh tác và bảo hộ: Xác nhận chu trình thâm canh phụ thuộc hoàn toàn vào thuốc hóa học với mật độ 5–6 lần phun trong một vụ. Công tác thu gom vỏ bao bì và sử dụng bảo hộ lao động của 35 hộ điều tra còn nhiều bất cập, rác thải thuốc BVTV bị thải bỏ trực tiếp ra hệ thống mương thủy lợi nội đồng.

Các giải pháp do tác giả đề xuất

Để khắc phục thực trạng trên, khóa luận xây dựng 4 nhóm giải pháp cụ thể:

• Giải pháp về quản lý: UBND xã cần phối hợp với cơ quan bảo vệ thực vật cấp huyện tăng cường kiểm tra, rà soát các cơ sở buôn bán thuốc BVTV trên địa bàn; đình chỉ các điểm bán hàng không phép hoặc buôn bán thuốc ngoài danh mục Thông tư 10/2020/TT-BNNPTNT; thiết lập quy chế giám sát xả thải rác nông nghiệp.
• Giải pháp về tuyên truyền, tập huấn: Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật chuyển giao mô hình Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), hướng dẫn nông dân nhận biết biểu tượng an toàn trên bao bì thuốc, thực hiện đúng nguyên tắc "4 đúng" và nâng cao ý thức tự bảo vệ sức khỏe khi phun xịt.
• Giải pháp về kỹ thuật: Hướng dẫn nông dân chuyển đổi từ thuốc hóa học nồng độ cao sang các dòng thuốc vi sinh, thuốc thảo mộc và chế phẩm sinh học; khuyến khích kỹ thuật phun tập trung đúng ổ dịch thay vì phun tràn lan toàn bộ cánh đồng.
• Giải pháp xây dựng mạng lưới thu gom và bể chứa: Xây dựng hệ thống các bể chứa bằng bê tông có nắp đậy đặt tại các trục đường giao thông nội đồng và các điểm thuận tiện, tuân thủ đúng quy chuẩn kỹ thuật tại Thông tư liên tịch 05/2016/TTLT-BNNPTNT-BTNMT, định kỳ thu gom và vận chuyển đi tiêu hủy theo quy trình chất thải nguy hại.

Đóng góp của đề tài

Tác giả đã cung cấp hệ thống dữ liệu thực địa cập nhật năm 2022 về thực trạng sử dụng hóa chất BVTV tại một xã nông thôn mới thuộc huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng. Công trình làm rõ mối tương quan giữa sự gia tăng năng suất lúa với tần suất dùng thuốc BVTV, phản ánh khách quan khoảng cách giữa quy định pháp luật và thói quen canh tác thực tế của người dân tại cơ sở.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên nội dung và phạm vi nghiên cứu được công bố trong văn bản, đề tài tồn tại các hạn chế và hướng mở sau:

• Hạn chế về phạm vi và thời gian: Thời gian nghiên cứu thực địa diễn ra trong 4 tháng (từ 15/02/2022 đến 15/06/2022), trùng với vụ lúa đông xuân, do đó các quan sát chưa bao quát trọn vẹn đặc điểm phát sinh sâu bệnh và tập quán phun thuốc của cả vụ mùa.
• Hạn chế về cỡ mẫu: Khảo sát định lượng mới chỉ thực hiện trên cỡ mẫu hạn chế gồm 35 hộ gia đình ($n = 35$) tại 3 trong tổng số 6 thôn của xã (thôn Trúc Hiệp, thôn Lả, thôn Giông).
• Hạn chế về phương pháp đánh giá môi trường: Đề tài chỉ dừng lại ở phương pháp điều tra xã hội học và quan sát thực địa; chưa thực hiện lấy mẫu thí nghiệm để phân tích các chỉ tiêu lý hóa nhằm định lượng chính xác dư lượng hoạt chất thuốc BVTV tồn lưu trong đất, nước mặt và nông sản.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Cần mở rộng quy mô điều tra trên toàn bộ các thôn của xã trong cả 2 vụ lúa; thực hiện các nghiên cứu quan trắc phân tích hóa học để đánh giá mức độ tích tụ kim loại và hoạt chất độc hại trong môi trường sinh thái đất, nước và chuỗi thức ăn.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho các đối tượng và hoạt động học thuật sau:

• Đối với sinh viên và học viên: Sinh viên chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Tài nguyên, Nông học hoặc Phát triển Nông thôn có thể tham khảo phương pháp thiết kế phiếu điều tra hộ nông dân, quy trình khảo sát thực địa 4 bước và cấu trúc xây dựng đề tài đánh giá hiện trạng môi trường nông nghiệp cấp xã.
• Đối với cán bộ quản lý địa phương: UBND xã Hiệp Hòa, cán bộ khuyến nông và phòng Tài nguyên & Môi trường huyện Vĩnh Bảo có thể sử dụng danh mục 15 loại thuốc phổ biến và bảng số liệu hiện trạng làm căn cứ xây dựng kế hoạch tập huấn an toàn hóa chất và quy hoạch vị trí đặt bể thu gom bao bì thuốc BVTV trên các cánh đồng lúa.
• Nội dung đáng tham khảo nhất: Bảng tổng hợp chi tiết các hoạt chất, tên thương phẩm thuốc BVTV (Bảng 3.7) và lịch trình phun thuốc theo các giai đoạn sinh trưởng của cây lúa, cung cấp dữ liệu thực tiễn phản ánh sát thực hành vi của nông dân vùng đồng bằng sông Hồng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận ghi nhận những loại dịch hại và bệnh hại chính nào thường xuyên xuất hiện trên đồng ruộng xã Hiệp Hòa?
Các đối tượng gây hại phổ biến được ghi nhận gồm: sâu cuốn lá, sâu tơ, sâu đục thân chấm; cỏ dại (cỏ lộc vừng, cỏ gừng, cỏ dừa); các bệnh hại gồm đạo ôn cổ bông, khô vằn, lem lép hạt, vàng lá; cùng các tác nhân gây hại khác như ốc bươu vàng và chuột cắn phá.

2. Nông dân xã Hiệp Hòa thực hiện lịch phun thuốc BVTV như thế nào trong một chu kỳ canh tác lúa?
Nông dân thường phun từ 5 đến 6 đợt: (1) Trước/sau cấy 2–3 ngày phun trừ ốc bươu vàng và cỏ tiền nảy mầm; (2) Khi lúa 20 ngày tuổi phun phòng đạo ôn đợt 1; (3) Lúa đạt 35–40 ngày tuổi phun đạo ôn đợt 2; (4) Lúa 55–60 ngày tuổi phun kết hợp phòng đạo ôn, lem lép hạt, vàng lá, khô vằn đợt 1; (5) Lúa 65–70 ngày tuổi phun đợt 2; (6) Phun lần cuối trước thu hoạch 15–20 ngày để ngừa vàng lá và lem lép hạt.

3. Tỷ lệ thuốc trừ sâu sinh học và hóa học trong danh mục thuốc được người dân sử dụng nhiều nhất là bao nhiêu?
Trong danh sách 15 loại thuốc BVTV được người dân sử dụng phổ biến tại xã (Bảng 3.7), thuốc có nguồn gốc hóa học chiếm ưu thế vượt trội với 13/15 loại (tương đương 86,67%), trong khi thuốc sinh học chỉ có 2 loại (chiếm 13,33%) là Abvectin 1.8EC và Abavua 36EC (đều sử dụng hoạt chất Abamectin).

4. Quy mô diện tích đất tự nhiên, diện tích đất lúa và cơ cấu lao động của xã Hiệp Hòa năm 2021 được ghi nhận ra sao?
Tổng diện tích tự nhiên của xã là 557,56 ha, trong đó đất trồng lúa là 331,25 ha (chiếm 59,41% diện tích tự nhiên và 86,36% đất sản xuất nông nghiệp). Toàn xã có 3.482 lao động; cơ cấu lao động gồm Công nghiệp – Tiểu thủ công nghiệp chiếm 45,65%, Nông nghiệp chiếm 40,52% và Thương mại – Dịch vụ – Du lịch chiếm 13,83%.

5. Cỡ mẫu và địa bàn khảo sát nông hộ trực tiếp của đề tài được phân bổ như thế nào?
Tác giả đã phỏng vấn trực tiếp bằng phiếu điều tra đối với 35 hộ gia đình nông dân ($n = 35$) được lựa chọn ngẫu nhiên tại 3 thôn có diện tích canh tác lúa lớn nhất xã Hiệp Hòa gồm: thôn Giông (diện tích lúa 83,4 ha), thôn Trúc Hiệp (69,4 ha) và thôn Lả (55,4 ha).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Hữu Thanh đã phản ánh bức tranh toàn diện và trung thực về thực trạng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong sản xuất lúa tại xã Hiệp Hòa, huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng trong vụ xuân năm 2022. Nghiên cứu chỉ rõ việc thâm canh tăng năng suất lúa đang đi kèm với sự phụ thuộc lớn vào hóa chất nông nghiệp, đặc biệt là các nhóm thuốc độc tính cao và quy trình phun nhiều đợt thiếu trang bị bảo hộ đạt chuẩn. Trên cơ sở đối chiếu với các quy định pháp luật môi trường hiện hành, đề tài đã đề xuất các nhóm giải pháp đồng bộ từ quản lý, tuyên truyền, kỹ thuật canh tác IPM đến việc đầu tư hạ tầng bể chứa thu gom bao bì thuốc BVTV nhằm giảm thiểu rủi ro sinh thái tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, điều lệ quản lý thuốc BVTV (ban hành kèm theo Nghị định số 58/2002/NĐ-CP ngày 03/6/2002 của Chính phủ). - Thông tư 10/2020TT-BNNPTNT của Thứ trưởng Bộ NN&PTNT về việc ban hành Danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng và cấm sử dụng tại Việt Nam. - Thông tư liên tịch 05/2016/TTLT-BNNPTNT-BTNMT hướng dẫn việc thu gom, vận chuyển và xử lý bao gói thuốc BVTV sau sử dụng. - Quyết định số 97/2008/QĐ-BNN ngày 6/10/2008 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành Quy định về việc cấp chứng chỉ hành nghề sản xuất, gia công, gia chai, đóng gói, buôn bán thuốc BVTV.

Vai trò và phân loại thuốc BVTV với cây trồng 1. Vai trò thuốc BVTV Để đáp ứng nhu cầu lương thực ngày càng tăng do việc bùng nổ dân số, cùng với công nghiệp hóa và đô thị hóa ngày càng mạnh, diện tích đất canh tác ngày càng thu hẹp thì việc thâm canh tăng sản lượng lương thực là con đường tất yếu. Khi thâm canh cây trồng, một hậu quả tất yếu xảy ra là sẽ làm mất cân bằng sinh thái, kéo theo sự phát sinh các loài dịch hại và sự phá hại của chúng ngày càng tăng. Để làm giảm thiệt hại do dịch hại gây ra, con người phải tiến hành các biện pháp để phòng trừ, trong đó biện pháp sử dụng thuốc BVTV được xem là quan trọng, tối ưu với người nông dân.

Tác hại của sâu bênh, nấm, vi khuẩn. rất lớn không thể lường trước được. Người ta dự tính tác hại của bệnh, cỏ dại, vi khuẩn lên đến 46% tiềm năng năng xuất lúa thế giới. Riêng Châu Á thiệt hại đến 51,6% và riêng ở Mỹ hàng năm thiệt hại khoảng 80 tỷ đôla.

Thuốc BVTV đã thực sự được đánh giá cao, được ghi nhận vai trò của mình trong sản xuất nông nghiệp. 5 Từ xưa đến nay trong sản xuất nông nghiệp, thuốc BVTV là một vật tư kỹ thuật cần thiết để góp phần ngăn chặn dịch hại, bảo vệ cây trồng, giữ vững và nâng cao sản lượng, chất lượng nông sản. Hiện nay, sử dụng thuốc BVTV cũng là một biện pháp quan trọng trong hệ thống các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) (Nguyễn Trần Oánh & cs, 2007). Phân loại thuốc BVTV Thuốc BVTV có rất nhiều loại khác nhau (khoảng trên 10.000 hợp chất độc) và có nhiều cách phân loại khác nhau.

Tại Việt Nam, để phòng trừ sinh vật gây hại tài nguyên thực vật, hàng năm Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng, hạn chế sử dụng, cấm sử dụng. Theo “Thông tư 10/2020TT-BNNPTNT của Thứ trưởng Bộ NN&PTNT về việc ban hành Danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng và cấm sử dụng tại Việt Nam” có 850 hoạt chất thuốc trừ sâu với 1757 tên thương phẩm, 563 hoạt chất thuốc trừ bệnh với 1191 tên thương phẩm được sử dụng. Phân loại theo tính độc - Chất độc: là những chất khi xâm nhập vào cơ thể sinh vật một lượng nhỏ cũng có thể gây biến đổi về cấu trúc hay chức năng trong cơ thể sinh vật, phá hủy nghiêm trọng những chức năng của cơ thể, làm cho sinh vật bị ngộ độc hoặc bị chết. - Tính độc: là khả năng gây độc của một chất đối với cơ thể sinh vật ở một lượng nhất định của chất độc đó.1 Phân chia độ độc thuốc (Độc tính LD50 mg/kg chuột nhà) LD50 (mg/kg) Hệ số da Mức độc ( Độc tính) < 300 1-2 Độc tính mạnh 300< LD50 <1000 3 Độc tính trung bình <1000 >3 Độc tính yếu Nguồn: Trần Văn Hai, 2009 6 Theo độ độc cấp tính qua miệng hay đường ruột (biểu thị bằng LD50, thử nghiệm trên chuột), các loại thuốc trừ dịch hại được chia thành các nhóm như sau: Bảng 1.2 Bảng phân chia nhóm độc qua miệng theo độ độc Độ độc cấp tính LD50 (mg/kg) qua Phân nhóm và kí Biểu tượng nhóm miệng hiệu nhóm độc độc Thể rắn Thể lỏng I “Rất độc” Đầu nâu xương <50 <200 chử đen trên băng chéo màu đỏ II “Độc cao” Chử thập đen 50-500 200-2000 chử đen trên băng màu vàng III “Nguy hiểm” Vạch đen không chử đen trên băng >500 >2000 liên tục màu xanh nước biển Nguồn: WHO, 2015 - Trong thực tế người ta thường đề cập đến liều lượng gây chết 50% sinh vật thí nghiệm, ký hiệu LD50 (lethal dose) là liều lượng của thuốc gây chết cho 50% số cá thể sinh vật thí nghiệm (thường là chuột) trong điều kiện môi trường đồng nhất.

Đơn vị của LD50 là mg/kg (mg chất độc hoạt động (active ingredient) trên mỗi kg thể trọng của sinh vật thí nghiệm). Một loại thuốc có LD50 càng thấp thì càng độc. Phân loại theo công dụng - Thuốc trừ sâu: gồm các chất hay hổn hợp các chất có tác dụng tiêu diệt, xua đuổi bất kỳ loại côn trùng nào có mặt trong môi trường. Chúng được dùng để ngăn ngừa hay diệt trừ các tác hại của côn trùng đến cây trồng, nông lâm sản, gia súc và con người.

Trong thuốc trừ sâu dựa vào khả năng gây độc cho từng giai đoạn sinh trưởng người ta còn chia ra: thuốc trừ trứng, thuốc trừ sâu non (Nguyễn Trần Oánh & cs, 2007). - Thuốc trừ bệnh: bao gồm các hợp chất có nguồn gốc hóa học vô cơ, hữu cơ, sinh học (vi sinh vật và các sản phẩm của chúng, nguồn gốc thực vật), có tác dụng ngăn ngừa hay diệt trừ các loại vi sinh vật gây hại cho cây trồng và nông sản (nấm ký sinh, vi khuẩn, xạ khuẩn) bằng cách phun thuốc lên bể mặt cây, xử lý giống và đất. Thuốc trừ bệnh dùng để bảo vệ cây trồng trước khi bị các loại vi sinh vật gây hại tấn công tốt hơn là diệt nguồn bệnh và không có tác dụng chữa trị bệnh do yếu tố phi sinh vật gây ra (thời tiết, đất úng, hạn). Thuốc trừ bệnh còn bao gồm cả thuốc trừ nấm và trừ vi khuẩn, thường thuốc trừ vi khuẩn có khả năng trừ được cả nấm, còn thuốc trừ nấm thường ít có khả năng trừ vi khuẩn.

Nhiều khi nấm bao gồm cả thuốc trừ vi khuẩn (Nguyễn Trần Oánh & cs, 2007). - Thuốc trừ cỏ: bao gồm các chất được dùng để trừ các loại thực vật cản trở sự sinh trưởng và phát triển của cây trồng, các loại thực vật mọc hoang dại trên đồng ruộng, quanh các công trình kiến trúc, sân bay, đường sắt. và gồm cả các thuốc trừ rong rêu trên đồng ruộng, kênh mương. Đây là nhóm dễ gây hại cho cây trồng nhất.

Do vậy, khi dùng các thuốc thuộc nhóm này cần đặc biệt thận trọng (Nguyễn Trần Oánh & cs, 2007). - Thuốc diệt chuột: là những hợp chất vô cơ, hữu cơ hoặc có nguồn gốc sinh học có hoạt tính sinh học và phương thức tác động rất khác nhau được dùng để diệt chuột gây hại trên đồng ruộng, trong nhà, kho tàng và các loại gặm 8 nhấm. Chúng có tác động đến chuột chủ yếu bằng con đường vị độc và xông hơi (ở nơi kín đáo) (Nguyễn Trần Oánh & cs, 2007). - Thuốc trừ nhện: những chất được dùng chủ yếu để trừ nhện hại cây trồng và các loài thực vật khác, đặc biệt là nhện đỏ.

Hầu hết thuốc trừ nhện thông dụng hiện nay đều có tác dụng tiếp xúc. Đại đa số thuốc trong nhóm là những thuốc đặc hiệu có tác dụng diệt nhện, có khả năng chọn lọc cao, ít gây hại cho côn trùng có ích và thiên địch. - Thuốc trừ tuyến trùng: các chất xông hơi và nội hấp được dùng để xử lý đất trước tiên trừ tuyến trùng rễ cây trồng, trong đất, hạt giống và cả trong cây (Nguyễn Trần Oánh & cs, 2007). Phân loại dựa vào con đường xâm nhập đến dịch hại Thuốc BVTV xâm nhập vào cơ thể dịch hại qua các con đường như: tiếp xúc, vị độc, xông hơi, thấm sâu và nội hấp.

Phân loại dựa vào nguồn gốc hóa học - Thuốc có nguồn gốc thảo mộc: bao gồm các thuốc BVTV làm từ cây cỏ hay các sản phẩm chiết xuất từ cây cỏ có khả năng tiêu diệt dịch hại. - Thuốc có nguồn gốc sinh học: gồm các loài sinh vật (các loài ký sinh thiên địch), các sản phẩm có nguồn gốc sinh vật (như các loài kháng sinh.) có khả năng tiêu diệt dịch hại. - Thuốc có nguồn gốc vô cơ: bao gồm các hợp chất vô cơ (như dung dịch boocđô, lưu huỳnh và lưu huỳnh vôi.) có khả năng tiêu diệt dịch hại. - Thuốc có nguồn gốc hữu cơ: gồm các hợp chất hữu cơ tổng hợp có khả năng tiêu diệt dịch hại (như các hợp chất clo hữu cơ, lân hữu cơ, cacbamat.

Tác động của thuốc BVTV Hệ sinh thái là một phức hệ bao gồm các yếu tố như đất đai, khí hậu, thủy văn, động vật, thực vật, vi sinh vật. Hệ sinh thái tự nhiên rẩt đa dạng, phức tạp và có tính cân bằng động nên khá ổn định. Sự khai khẩn, trồng trọt của con 9 người đã biến hệ sinh thái tự nhiên này thành hệ sinh thái nông nghiệp đơn giản, dễ biến động. Các biện pháp thâm canh, canh tác đặc biệt là việc dùng các hóa chất độc để phòng trừ dịch hại càng phát triển thì sự mất cân bằng của hệ sinh thái càng trở nên nghiêm trọng.

Đa số để dễ dàng hơn trong việc trồng trọt canh tác, người dân đều tìm đến thuốc BVTV. Với việu sử dụng thuốc BVTV như hiện nay nó cũng đem lại nhiều điểm tích cực. Các thuốc bảo vệ thực vật tiêu diệt các loài ký sinh hoặc cạnh tranh điều kiện sống với cây trồng (như sâu, nấm bệnh, cỏ dại), giúp cho cây trồng phát triển tốt, cho năng suất cao. Nếu không trừ cỏ thì cây lúa chỉ hấp thu một lượng N bằng 52-70% so với trừ cỏ, do đó năng suất có thể bị giảm 18-43% (Arai Masao A.

Một số thuốc bảo vệ thực vật còn có khả năng kích thích quá trình sinh trưởng và phát triển của cây trồng: Nâng cao tỷ lệ giống nảy mầm, cải thiện sự phát triển của bộ rễ, tăng chiều cao cây, số hạt trên bông, trọng lượng hạt, tỷ lệ hạt chắc, hoặc làm cho cây trồng vững vàng, cứng cáp hơn. Tuy nhiên trái với nhiều điểm lợi đem lại thì tác hại của thuốc BVTV cũng là mối lo lớn đối với toàn thể nhân loại (Trần Văn Hai, 2009). Ảnh hưởng thuốc BVTV với sức khỏe con người Sức khỏe con người là vô cùng quý giá. Nhưng hiện nay những ảnh hưởng của thuốc BVTV đến sức khỏe con người cũng là một vấn đề cấp bách.

Theo điều tra của Cục Y tế dự phòng và môi trường hằng năm có trên 5000 trường hợp nhiễm độc hóa chất bảo vệ thực vật phải cấp cứu tại bệnh viện và có trên 300 trường hợp tử vong.