Đặt vấn đề Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các công trình kinh tế, an ninh, quốc phòng. Nhưng đất đai là tài nguyên không thể tái tạo được, cố định về vị trí và có giới hạn về không gian. Hiến pháp nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 quy định “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước thống nhất quản lý theo quy hoạch và pháp luật, đảm bảo sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả”. Luật Đất đai năm 2003 quy định "Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những nội dung quản lý Nhà nước về đất đai" và "UBND các cấp lập quy hoạch kế hoạch sử dụng đất trong địa phương mình trình Hội đồng nhân dân thông qua, trước khi trình cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt".
Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có vai trò rất quan trọng trong công tác quản lý nhà nước về đất đai, trong sự phát triển hài hoà, cân đối của từng địa phương và của đất nước theo nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Nó còn là cơ sở để Nhà nước quản lý thống nhất toàn bộ đất đai theo hiến pháp và pháp luật, đảm bảo đất đai được sử dụng tiết kiệm, hợp lý và có hiệu quả. Trong giai đoạn từ năm 2011-2015, Phú Lâm tiếp tục đẩy nhanh quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông thôn. Do đó, nhu cầu về đất cho xây dựng cơ sở hạ tầng phát triển kinh tế - xã hội, các công trình phúc lợi phục vụ an sinh xã hội và nhu cầu về đất ở tăng cao trong khi quỹ đất có hạn, đặt ra nhiều vấn đề phức tạp và tạo áp lực ngày càng lớn lên đất đai.
Nhiệm vụ đặt ra là phải sắp xếp, sử dụng quỹ đất hợp lý và có hiệu quả, không gây ô nhiễm môi trường sinh thái và thúc đẩy sự phát triển kinh tế của địa phương. Nâng cao trình độ dân trí, thu nhập và đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân. 2 Xuất phát từ tình hình đó,được sự đồng ý của ban chủ nhiệm khoa Quản lí tài nguyên – Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên,dưới sự hướng dẫn của thầy giáo Tiến sĩ Nguyễn Chí Hiểu, tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá kết quả thực hiện quy hoạch sử dụng đất trong quy hoạch xây dựng nông thôn mới xã Phú Lâm – huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2011-2015” 1.Mục đích của đề tài ►Mục tiêu tổng quát Nghiên cứu kết quả thực hiện quy hoạch sử dụng đất trong quy hoạch xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011-2015 của xã Phú Lâm-huyện Yên Sơn-Tỉnh Tuyên Quang đáp ứng các tiêu chí về nông thôn mới được chính phủ ban hành ►Mục tiêu cụ thể Đánh giá đúng thực trạng và tiềm năng đất đai của xã, tạo ra tầm nhìn tổng quát về phân bổ quỹ đất cho các ngành, các mục tiêu sử dụng đất đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội Khoanh định, phân bố đất đai phục vụ yêu cầu của các hoạt động kinh tế trong thời gian tới, là cơ sở để giao đất, xây dựng kế hoạch sử dụng đất hàng năm, đảm bảo hài hoà giữa các mục tiêu, phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của vùng, đảm bảo sử dụng đất tiết kiệm, hợp lý và có hiệu quả. Làm định hướng cho việc xây dựng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của các ngành, tạo cơ sở cho việc giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất.
Tạo điều kiện cho việc thu hút các dự án đầu tư, hình thành các vùng sản xuất nông nghiệp, các trung tâm văn hoá - xã hội và dịch vụ, góp phần thực hiện quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn theo chiến lược lược phát triển kinh tế xã hội của huyện đến năm 2020. Yêu cầu của đề tài Quy hoạch sử dụng đất phải đảm bảo tính khả thi, tính khoa học, phù hợp với quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội; quy hoạch xây dựng nông thôn mới của xã; quy hoạch sử dụng đất của huyện đã được phê duyệt, 3 đảm bảo đất đai được sử dụng hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả, phù hợp với điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội của xã 1. Ý nghĩa của đề tài Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu : tìm hiểu nắm vững các kiến thức thực tế về luật đất đai nói chung và công tác thực hiện quy hoạch sử dụng đất trong quy hoạch thôn mới của địa phương nói riêng Ý nghĩa trong thực tiễn : qua việc đánh giá công tác quy hoạch sử dụng đất trong quy hoạch nông thôn mới,tìm ra những mặt thuận lợi và khó khăn trong công tác quản lí đất đai nói chung và công tác thực hiện quy hoạch sử dụng đất trong quy hoạch nông thôn mới nói riêng của xã,từ đó tìm ra những giải pháp khó khăn tồn tại 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.Những vấn đề chung về quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng nông thôn mới Trong chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới,công tác quy hoạch và thực hiện quy hoạch đóng vai trò then chốt,tạo nền móng để thực hiện các tiêu chí còn lại,trong đó có quy hoạch sử dụng đất. ►Cơ sở lý luận về quy hoạch sử dụng đất [1] -Khái niệm về quy hoạch sử dụng đất Xét trên quan điểm đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt,thì quy hoạch sử dụng đất là một phạm trù kinh tế-xã hội và có thể xác định khái niệm quy hoạch sử dụng đất là hệ thống các biện pháp của nhà nước,tổ chức và quản lý sử dụng đất hợp lý,hiệu quả,nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất,xã hội,thực hiện đường lối kinh tế của nhà nước trên cơ sở dự báo,theo quan điểm sinh thái bền vững,phù hợp với xã hội và bảo vệ môi trường.
Xét trên quan điểm đất đai là tài nguyên quốc gia,là yếu tố cơ bản của sản xuất xã hội,nguồn lực quan trọng của sự phát triển kinh tế-xã hội,thì quy hoạch sử dụng đất là một hệ thống chỉ tiêu đánh giá tiềm năng đất đai,những loại hình sử dụng đất,tiềm năng kinh tế-xã hội,nhằm lựa chọn và xác định các biện pháp sử dụng đất tối ưu,đáp ứng nhu cầu của con người trên cơ sở bảo vệ các nguồn tài nguyên lâu dài. Xét trên quan điểm là tài sản quốc gia do nhà nước làm chủ sở hữu và kiểm soát thì quy hoạch sử dụng đất là sự tính toán,phân bố đất đai cụ thể về số lượng,vị trí,không gian,cho các mục tiêu kinh tế-xã hội thì việc sử dụng đất phù hợp các điều kiện về đất đai,khí hậu,thổ nhưỡng và các ngành sản xuất. Như vậy việc lập quy hoạch sử dụng đất không chỉ cho trước mắt mà cho cả lâu dài Từ những phân tích trên,ta có thể rút ra khái niệm về quy hoạch sử dụng đất như sau: Quy hoạch sử dụng đất là việc phân bổ và khoanh vùng đất đai 5 theo không gian sử dụng cho các mục tiêu phát triển kinh tê – xã hội,quốc phòng,an ninh,bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu,trên cơ sở tiềm năng đất đai và nhu cầu sử dụng đất của các ngành,lĩnh vực,đối với từng vùng kinh tế-xã hội và đơn vị hành chính trong một khoảng thời gian xác định - Đặc điểm của quy hoạch sử dụng đất: Quy hoạch sử dụng đất trong mỗi giai đoạn là khác nhau,luôn thể hiện chính sách cũng như đường lối của các giai cấp thống trị Quy hoạch sử dụng đất thuộc loại quy hoạch có tính lịch sử xã hội,tính chiến lược và chỉ đạo vĩ mô,tính dài hạn,tính tổng hợp,tính chính sách,tính khả biến,là bộ phận hợp thành quan trọng của hệ thống kế hoạch phát triển xã hội và kinh tế quốc dân -Tình hình nghiên cứu quy hoạch của các nước trên thế giới Tình hình nghiên cứu quy hoạch sử dụng đất đai đã được tiến hành nhiều năm trước đây vì thế họ đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm quý báu.Hiện nay công tác này đang được chủ trương trong quá trình phát triển sản xuất,đặc biệt trong quá trình sản xuất nông nghiệp Trên thế giới có rất nhiều loại hình,phương pháp quy hoạch đất đai,tùy thuộc vào đặc điểm cụ thể của mỗi nước,nhìn chung có hai trường phái chính sau: Tiến hành tổng thế kinh tế xã hội đảm bảo sự hài hòa phát triển của mục tiêu,sau đó mới đi sâu nghiên cứu chuyên ngành,tiêu biểu cho trường phái này là Đức và Úc Tiến hành quy hoạch nông nghiệp là nền tảng sau đó làm quy hoạch tổng thể.Lập hồ sơ phát triển và phân bố lực lượng sản xuất theo yêu cầu của cơ chế hóa tập trung.Lao động và đất đai trở thành yếu tố cơ bản của vấn đề nghiên cứu.Tiêu biểu cho trường phái này là Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Theo FAO quy hoạch sử dụng đất là bước kế tiếp của công tác đánh giá đất.Từ kết quả đánh giá đất sẽ đưa ra được sử dụng loại hình đất thích hợp với đơn vị đất đai trong vùng. 6 Bên cạnh các tổ chức quốc tê như: Ngân hàng thế giới(WB),Ngân hàng phát triển châu Á(ADP),Qũy tiền tệ quốc tê(IMF).đã tài trợ cho nhiều chương trình quy hoạch và đã đem lại thành công ở nhiều quốc gia như: Thailan,Philippin.
Tại Nam Phi: đã thiết lập đồ án quy hoạch mặt bằng ở cấp quốc gia do chính phủ thiết kê cùng với sự tham gia của chính quyền các tỉnh,một dự án chỉ dẫn cấp quốc gia cho thấy sự phân bố hợp lý các khu vực sử dụng đất đai Tại Thái Lan việc quy hoạch sử dụng đất được phân theo ba cấp: Cấp quốc gia,cấp vùng và cấp địa phương.Quy hoạch đất đai nhằm cụ thể hóa các chương trình phát triển kinh tế-xã hội gắn liền với tổ chức và quản lý nhà nước,phối hợp với chính phủ và chính quyền địa phương Tại Trung Quốc,Lào,Campuachia công tác quy hoạch đất đai đã bắt đầu phát triển nhưng dừng lại ở tổng thể các ngành không tiến hành làm quy hoạch ở các cấp nhỏ như ở Việt Nam Để có một phương án chung làm cơ sở khoa học cho công tác quy hoạch sử dụng đất ở phạm vi toàn thế giới.