Luận văn thạc sĩ hus nghiên cứu đánh giá hiện trạng quản lý và sử dụng rừng ngập mặn tại xã thụy trường huyện thái thụy tỉnh thái bình

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hus nghiên cứu đánh giá hiện trạng quản lý và sử dụng rừng ngập mặn tại xã thụy trường huyện thái, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Tâm
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Vân Huệ
• Trường học: Trường Đại học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu đánh giá hiện trạng quản lý và sử dụng rừng ngập mặn tại xã Thụy Trường, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về rừng ngập mặn
• 1.2. Vai trò của rừng ngập mặn với tự nhiên
• 1.3. Vai trò của rừng ngập mặn đối với con người
• 1.4. Tình hình sử dụng và quản lý ngập mặn trên thế giới và Việt Nam
• 1.4.1. Tình hình sử dụng và quản lý rừng ngập mặn trên thế giới
• 1.4.2. Tình hình sử dụng và quản lý rừng ngập mặn tại Việt Nam
• 1.5. Những nghiên cứu về dịch vụ hệ sinh thái rừng ngập mặn, sinh kế trên thế giới và Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Cách tiếp cận nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp tổng hợp thu thập số liệu, tài liệu thứ cấp
• 2.4.2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
• 2.4.3. Phương pháp GIS
• 2.4.4. Phương pháp xử lý phân tích số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và rừng ngập mặn xã Thụy Trường
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên xã Thụy Trường, huyện Thái Thụy, Thái Bình
• 3.1.2. Đặc điểm kinh tế- xã hội, dân cư xã Thụy Trường, huyện Thái Thụy, Thái Bình
• 3.2. Hiện trạng quản lý rừng ngập mặn tại xã Thụy Trường, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình
• 3.3. Hiện trạng sử dụng rừng ngập mặn tại xã Thụy Trường, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình
• 3.4. Nhận thức của người dân xã Thụy Trường về dịch vụ hệ sinh thái rừng ngập mặn. Phân bố khả năng cung cấp các dịch vụ hệ sinh thái rừng ngập mặn
• 3.5. Dịch vụ hệ sinh thái và sinh kế của người dân
• 3.6. Những vấn đề tồn tại trong việc quản lý và sử dụng rừng ngập mặn tại xã Thụy Trường, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý và sử dụng rừng ngập mặn tại Thụy Trường

Rừng ngập mặn tại xã Thụy Trường, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và sinh kế của người dân địa phương. Hệ sinh thái này không chỉ cung cấp thực phẩm mà còn bảo vệ bờ biển, điều tiết khí hậu và duy trì đa dạng sinh học. Tuy nhiên, hiện trạng quản lý và sử dụng rừng ngập mặn đang gặp nhiều thách thức. Việc đánh giá hiện trạng này là cần thiết để đưa ra các giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững.

1.1. Vai trò của rừng ngập mặn đối với môi trường và con người

Rừng ngập mặn có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ bờ biển, giảm thiểu xói mòn và cung cấp nơi cư trú cho nhiều loài sinh vật. Theo nghiên cứu, rừng ngập mặn giúp điều tiết khí hậu và cung cấp thực phẩm cho cộng đồng ven biển. Các dịch vụ hệ sinh thái mà rừng ngập mặn cung cấp bao gồm thực phẩm, gỗ, và các sản phẩm sinh học khác.

1.2. Tình hình quản lý rừng ngập mặn tại Thái Bình

Tại Thái Bình, rừng ngập mặn đang bị suy giảm về diện tích và chất lượng do khai thác không bền vững. Theo thống kê, diện tích rừng ngập mặn đã giảm đáng kể trong những năm qua. Việc quản lý rừng ngập mặn cần được cải thiện để bảo vệ tài nguyên này và đảm bảo sinh kế cho người dân.

II. Những thách thức trong quản lý rừng ngập mặn tại Thụy Trường

Quản lý rừng ngập mặn tại xã Thụy Trường đang đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như khai thác gỗ trái phép, ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái này. Việc nhận thức của cộng đồng về giá trị của rừng ngập mặn còn hạn chế, dẫn đến việc sử dụng tài nguyên không bền vững.

2.1. Khai thác gỗ và tài nguyên rừng ngập mặn

Khai thác gỗ trái phép là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến suy giảm diện tích rừng ngập mặn. Nhiều người dân vẫn chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng, dẫn đến việc khai thác không kiểm soát.

2.2. Ô nhiễm môi trường và tác động của biến đổi khí hậu

Ô nhiễm từ các hoạt động nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản đang làm suy giảm chất lượng nước và đất tại khu vực rừng ngập mặn. Biến đổi khí hậu cũng gây ra các hiện tượng thời tiết cực đoan, ảnh hưởng đến sự phát triển của rừng ngập mặn.

III. Phương pháp quản lý bền vững rừng ngập mặn tại Thụy Trường

Để quản lý bền vững rừng ngập mặn tại xã Thụy Trường, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế là rất quan trọng. Các giải pháp như trồng rừng, bảo vệ rừng tự nhiên và nâng cao nhận thức cộng đồng sẽ giúp cải thiện tình hình.

3.1. Trồng rừng và phục hồi hệ sinh thái

Trồng rừng ngập mặn mới và phục hồi các khu vực rừng bị suy thoái là một trong những giải pháp quan trọng. Các chương trình trồng rừng cần được triển khai đồng bộ với sự tham gia của cộng đồng địa phương.

3.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị rừng ngập mặn

Giáo dục và nâng cao nhận thức cho người dân về tầm quan trọng của rừng ngập mặn là rất cần thiết. Các hoạt động tuyên truyền, hội thảo và chương trình giáo dục môi trường sẽ giúp người dân hiểu rõ hơn về giá trị của rừng và tham gia bảo vệ tài nguyên này.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về rừng ngập mặn

Nghiên cứu về quản lý và sử dụng rừng ngập mặn tại Thụy Trường đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Các mô hình quản lý bền vững đã được áp dụng và mang lại hiệu quả. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế đã giúp cải thiện sinh kế cho người dân địa phương.

4.1. Mô hình quản lý bền vững rừng ngập mặn

Một số mô hình quản lý bền vững đã được triển khai tại Thụy Trường, bao gồm việc kết hợp giữa trồng rừng và nuôi trồng thủy sản. Mô hình này không chỉ bảo vệ rừng mà còn tạo ra nguồn thu nhập cho người dân.

4.2. Kết quả từ các nghiên cứu thực địa

Các nghiên cứu thực địa cho thấy rằng việc bảo tồn rừng ngập mặn không chỉ giúp cải thiện môi trường mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Những kết quả này cần được nhân rộng và áp dụng tại các khu vực khác.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho rừng ngập mặn tại Thụy Trường

Quản lý và sử dụng rừng ngập mặn tại xã Thụy Trường cần được cải thiện để đảm bảo phát triển bền vững. Các giải pháp bảo tồn, phục hồi và nâng cao nhận thức cộng đồng là rất cần thiết. Tương lai của rừng ngập mặn phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các bên liên quan và sự tham gia tích cực của cộng đồng.

5.1. Tầm quan trọng của sự hợp tác trong quản lý rừng

Sự hợp tác giữa chính quyền, tổ chức phi chính phủ và cộng đồng địa phương là rất quan trọng trong việc quản lý rừng ngập mặn. Các bên cần cùng nhau xây dựng kế hoạch và thực hiện các giải pháp bảo tồn hiệu quả.

5.2. Định hướng phát triển bền vững cho rừng ngập mặn

Định hướng phát triển bền vững cho rừng ngập mặn cần được xây dựng dựa trên các nghiên cứu khoa học và thực tiễn. Việc áp dụng các công nghệ mới và phương pháp quản lý hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả bảo tồn và phát triển rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ sinh thái rừng ngập mặn đóng vai trò như lá chắn xanh bảo vệ vùng duyên hải trước các biến cố thiên tai cực đoan và biến đổi khí hậu toàn cầu. Theo thống kê từ Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc, giai đoạn từ năm 1980 đến năm 2013 ghi nhận khoảng 20% đến 35% diện tích rừng ngập mặn toàn cầu bị suy giảm. Tại Việt Nam, diện tích rừng ngập mặn đã sụt giảm nghiêm trọng từ hơn 400.000 ha vào năm 1943 xuống còn 155.290 ha vào năm 2005, trước khi phục hồi nhẹ lên mức khoảng 160.000 ha vào năm 2012 nhờ nỗ lực trồng mới.

Tỉnh Thái Bình hiện sở hữu 3.708,98 ha rừng ngập mặn, tập trung chủ yếu tại huyện Thái Thụy với hơn 2.000 ha trải dài qua 5 xã ven biển. Trong đó, xã Thụy Trường là khu vực trọng điểm với tổng diện tích đất ngập mặn đạt 1.234,8 ha, bao gồm 784,7 ha đất có rừng che phủ và khoảng 400 ha rừng cổ thụ lâu năm nhất lưu vực đồng bằng sông Hồng. Tuy nhiên, áp lực chuyển đổi mục đích sử dụng đất sang nuôi trồng thủy sản, chăn thả gia súc và ô nhiễm nguồn nước đang đe dọa trực tiếp đến tính bền vững của hệ sinh thái nơi đây.

Luận văn thạc sĩ khoa học môi trường của tác giả Nguyễn Thị Tâm tập trung đánh giá toàn diện hiện trạng quản lý, cấu trúc khai thác và sử dụng dịch vụ hệ sinh thái rừng ngập mặn tại xã Thụy Trường trong giai đoạn 2013-2018. Mục tiêu chính của đề tài nhằm nhận diện các xung đột lợi ích giữa bảo tồn và sinh kế, phân tích bất cập trong phân cấp quản lý cơ sở, từ đó thiết lập hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị tài nguyên rừng, hướng đến mục tiêu kép vừa bảo vệ hệ sinh thái vừa gia tăng thu nhập bền vững cho cộng đồng địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng cách tiếp cận Hệ thống Sinh thái - Xã hội để phân tích mối tương tác hai chiều, hữu cơ giữa cấu trúc sinh thái tự nhiên và cộng đồng dân cư địa phương. Hệ thống này xem con người là một hợp phần không thể tách rời của hệ sinh thái, trong đó mọi biến động về diện tích rừng đều tác động trực tiếp đến dòng năng lượng và cấu trúc sinh kế.

Đồng thời, luận văn vận dụng khung phân loại của Đánh giá Hệ sinh thái Thiên niên kỷ và chương trình Kinh tế Hệ sinh thái và Đa dạng sinh học. Bốn nhóm dịch vụ sinh thái cốt lõi được định lượng gồm: dịch vụ cung cấp (thực phẩm, thủy hải sản, gỗ củi), dịch vụ điều tiết (giảm sóng bão, chống xói lở bờ biển, điều hòa vi khí hậu), dịch vụ hỗ trợ (chu trình dinh dưỡng, vườn ươm con giống tự nhiên) và dịch vụ văn hóa (du lịch sinh thái, tâm linh). Các chỉ số sinh thái quốc tế chứng minh rừng ngập mặn có khả năng lưu trữ carbon vượt trội, đạt trung bình 1.023 mg carbon/ha ở tầng đất sâu trên 30 cm, đồng thời có thể hấp thụ từ 75% đến 83% năng lượng sóng bão khi triều cường dâng cao.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa thu thập tài liệu thứ cấp và dữ liệu thực địa sơ cấp thông qua phương pháp Đánh giá Nông thôn có sự tham gia.

Quy trình khảo sát thực địa được triển khai theo các bước cụ thể:

• Phỏng vấn sâu 10 cá nhân chủ chốt gồm cán bộ Hạt Kiểm lâm Thái Thụy, lãnh đạo Ủy ban nhân dân xã, ban địa chính lâm sinh, đại diện Đồn Biên phòng và tổ trưởng tổ bảo vệ rừng.
• Tổ chức 2 cuộc thảo luận nhóm tập trung tại thôn Trường Xuân và thôn Đồng Xuân với quy mô từ 6 đến 8 thành viên mỗi nhóm, đại diện cho các ngành nghề khai thác bãi triều, trồng trọt và nuôi thủy sản.
• Khảo sát bảng hỏi cấu trúc trên cỡ mẫu 30 hộ gia đình tại thôn Trường Xuân. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng dựa trên danh sách 173 hộ dân của thôn, chia đều thành 15 hộ có mức sống khá và 15 hộ trung bình. Lý do lựa chọn phân tầng này vì 100% số hộ nghèo tại địa phương không có điều kiện tiếp cận sinh kế từ rừng ngập mặn.

Nghiên cứu sử dụng phần mềm MapInfo 15.0 để xây dựng bản đồ không gian và phân vùng 5 cấp độ cung cấp dịch vụ hệ sinh thái. Toàn bộ số liệu định lượng kinh tế - xã hội được tổng hợp và phân tích thống kê mô tả trên phần mềm Microsoft Excel nhằm tìm kiếm mối tương quan giữa diện tích mặt nước nuôi trồng và biến động thu nhập bình quân đầu người.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích hiện trạng cho thấy xã Thụy Trường đang sở hữu diện tích đất ngập mặn lớn nhất huyện Thái Thụy với 1.234,8 ha, trong đó diện tích có rừng chiếm 784,7 ha và diện tích đất bãi bồi trống là 450,1 ha. Tỷ lệ diện tích đầm nuôi thủy sản so với rừng ngập mặn tại xã duy trì ở mức 33,6% đầm và 66,4% rừng, bám rất sát khuyến nghị kỹ thuật 30:70 của Bộ Nủy sản nhằm bảo đảm an toàn sinh thái.

Đa dạng sinh học vùng rừng ghi nhận 111 loài thực vật thuộc 38 họ, tiêu biểu là Bần chua, Vẹt và Đước đôi. Hệ động vật ghi nhận 100 loài động vật đáy, 64 loài thực vật nổi và 59 loài động vật nổi. Rừng ngập mặn Thụy Trường phân bố thành các đai tuổi rõ rệt: khu vực rừng tự nhiên kề sát đầm nuôi có tuổi đời trên 40 năm, các đai rừng phòng hộ trồng theo Dự án 327 và Hội Chữ thập đỏ Đan Mạch tài trợ từ năm 1994 có độ che phủ cao, và đai rừng non ngoài mép biển trồng mới 110 ha vào năm 2017 theo chương trình ứng phó biến đổi khí hậu.

Về mặt kinh tế, tổng giá trị sản xuất toàn xã năm 2016 đạt 274 tỉ 895 triệu đồng, trong đó nông - lâm - ngư nghiệp chiếm tỷ trọng 45,8% tương đương 126 tỉ 004 triệu đồng. Hoạt động nuôi trồng thủy sản nước mặn, lợ trên diện tích 258 ha mang lại doanh thu 19 tỉ 500 triệu đồng; 187 ha nuôi ngao bãi triều đạt 14 tỉ 600 triệu đồng; và hoạt động khai thác hải sản tự nhiên tạo sinh kế trực tiếp cho khoảng 400 đến 500 lao động với giá trị đạt 7 tỉ 700 triệu đồng mỗi năm.

Thảo luận kết quả

Mô hình quản trị rừng ngập mặn tại Thụy Trường được thiết lập theo cơ chế phân cấp 3 tầng rõ ràng: Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thái Bình chịu trách nhiệm chỉ đạo vĩ mô, Trạm Kiểm lâm liên huyện Thái Thụy thực hiện giám sát địa bàn, và Ủy ban nhân dân xã Thụy Trường trực tiếp điều hành Tổ bảo vệ rừng ngập mặn cơ sở gồm 10 thành viên. Mỗi nhân sự trong tổ được phân chia lô rừng cụ thể để tuần tra 24/24 giờ với mức phụ cấp hỗ trợ khoảng 2 triệu đồng/tháng.

Dữ liệu khảo sát được biểu diễn trực quan qua sơ đồ phân cấp dịch vụ sinh thái và biểu đồ tương quan thu nhập. Kết quả cho thấy nhận thức của người dân về dịch vụ cung cấp và dịch vụ điều tiết đạt mức độ rất cao, trong khi dịch vụ hỗ trợ sinh học và giá trị văn hóa cảnh quan chưa được khai thác tương xứng.

Bên cạnh mặt tích cực, luận văn chỉ ra nhiều tồn tại đe dọa sinh thái rừng:

• Tập quán chăn thả tự do đàn gia súc 303 con trâu bò dọc chân đê làm giẫm đạp, gãy đổ nghiêm trọng các dải cây ngập mặn non mới tái sinh.
• Tình trạng một số chủ đầm tôm tự ý chặt tỉa thân cây sú vẹt vì lo ngại lá rụng làm ô nhiễm nguồn nước nuôi.
• Việc sử dụng phổ biến ngư cụ lưới bát quái có mắt lưới siêu nhỏ khai thác tận diệt nguồn ấu trùng và con non thủy hải sản.
• Hệ thống thoát nước thải chưa qua xử lý từ các ao nuôi thâm canh trong nội đồng xả trực tiếp ra bãi triều rừng ngập mặn gây ô nhiễm cục bộ.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để các bất cập nêu trên và hướng đến mục tiêu phát triển bền vững dải ven biển Thụy Trường, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, hoàn thiện quy hoạch phân khu chức năng và cắm mốc ranh giới bảo vệ. Ủy ban nhân dân huyện Thái Thụy phối hợp Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hoàn thành việc phân định ranh giới cho toàn bộ 1.234,8 ha đất ngập mặn trước năm 2025. Bắt buộc các đầm nuôi thủy sản ngoài đê phải tuân thủ nghiêm ngặt tỷ lệ che phủ tối thiểu 60% diện tích rừng ngập mặn trong khuôn viên đầm.

Thứ hai, thể chế hóa và nhân rộng mô hình đồng quản lý tài nguyên. Ủy ban nhân dân xã Thụy Trường cần trao quyền tự quản nhiều hơn cho cộng đồng thôn Trường Xuân và Đồng Xuân; đồng thời nâng mức kinh phí hỗ trợ tuần tra cho 10 thành viên Tổ bảo vệ rừng lên mức 3,5 đến 4 triệu đồng/tháng thông qua nguồn quỹ dịch vụ môi trường rừng.

Thứ ba, tăng cường kiểm tra thực địa và thực thi chế tài xử phạt hành chính. Hạt Kiểm lâm Thái Thụy kết hợp cùng lực lượng Bộ đội Biên phòng tổ chức tuần tra liên ngành định kỳ, kiên quyết tịch thu 100% ngư cụ lờ bát quái trái phép, đồng thời cấm tuyệt đối việc chăn thả 303 con gia súc vào các lô rừng trồng dưới 5 năm tuổi.

Thứ tư, chuyển đổi sinh kế bền vững và áp dụng cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng. Xã cần hỗ trợ người dân chuyển đổi từ mô hình nuôi quảng canh truyền thống sang nuôi tôm, cua sinh thái dưới tán rừng ngập mặn kết hợp mở rộng diện tích nuôi ngao 187 ha; phấn đấu nâng thu nhập bình quân của nhóm hộ phụ thuộc rừng thêm 15% đến 20% trong giai đoạn 5 năm tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tư liệu khoa học chuẩn xác, mang tính ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Chi cục Kiểm lâm, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Bình, Ủy ban nhân dân các huyện ven biển có thể ứng dụng khung phân tích của đề tài để ban hành quy chế quản lý rừng ngập mặn liên xã và xây dựng phương án giao khoán đất bãi bồi.
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu: Các chuyên gia thuộc khối ngành Khoa học môi trường, Quản lý tài nguyên, Sinh thái học biển tham khảo phương pháp luận kết hợp GIS với công cụ đánh giá nông thôn có sự tham gia.
• Ban quản lý các tổ chức phi chính phủ và dự án phát triển: Các tổ chức quốc tế hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn đất ngập nước và ứng phó biến đổi khí hậu có thêm cơ sở dữ liệu thực địa tin cậy để thiết kế dự án sinh kế dựa vào cộng đồng.
• Cộng đồng cư dân và chủ đầm nuôi thủy sản ven biển: Người dân địa phương học hỏi kỹ thuật kết hợp hài hòa giữa duy trì độ tán che của rừng với kỹ thuật nuôi tôm cua nước lợ đạt hiệu quả kinh tế cao.

Câu hỏi thường gặp

Rừng ngập mặn Thụy Trường có vai trò gì nổi bật nhất đối với công tác phòng chống thiên tai? Đai rừng ngập mặn rộng hơn 1,5 km tại Thụy Trường có khả năng làm giảm chiều cao sóng biển từ 1m xuống còn 0,05m khi tiến vào chân đê. Hệ số suy giảm năng lượng sóng đạt từ 75% đến 83%, giúp bảo vệ an toàn cho hệ thống đê biển trước các cơn bão mạnh cấp 10 đến cấp 12 đổ bộ hàng năm.

Tỷ lệ diện tích giữa đầm nuôi thủy sản và rừng ngập mặn tại địa phương hiện nay ra sao? Hiện nay xã Thụy Trường duy trì tỷ lệ 33,6% diện tích đầm nuôi thủy sản và 66,4% diện tích rừng ngập mặn trên tổng số 1.234,8 ha đất bãi triều. Con số này tiệm cận rất sát với tiêu chuẩn kỹ thuật 30% nuôi trồng và 70% che phủ rừng do ngành nông nghiệp khuyến nghị.

Cơ chế tuần tra và vận hành của Tổ bảo vệ rừng ngập mặn xã Thụy Trường như thế nào? Tổ bảo vệ gồm 10 thành viên là người dân địa phương am hiểu luồng lạch, duy trì trực gác 24/24 giờ tại trạm kiểm soát chân đê. Diện tích 784,7 ha rừng được chia thành từng lô riêng biệt cho từng thành viên chịu trách nhiệm kiểm tra, báo cáo sự cố và phối hợp xử lý vi phạm.

Các hoạt động nhân tạo nào đang gây tác động tiêu cực nhất đến rừng ngập mặn địa phương? Tác động tiêu cực nhất gồm việc chăn thả tự do đàn gia súc hơn 300 con ăn mầm cây non, tình trạng chặt phá cây rừng cục bộ trong các đầm thủy sản, việc sử dụng ngư cụ lưới bát quái đánh bắt tận diệt và nguồn xả thải nước ao nuôi chưa qua lắng lọc.

Vì sao xã Thụy Trường được lựa chọn làm địa bàn nghiên cứu điển hình về rừng ngập mặn? Thụy Trường là xã ven biển có dải rừng già ngập mặn hơn 400 ha nguyên sinh lớn nhất châu thổ sông Hồng. Nằm tại ngã ba cửa sông Hóa và vịnh Bắc Bộ, nơi đây phản ánh rõ nét nhất sự tương tác phức tạp giữa chế độ thủy văn cửa sông, đa dạng sinh thái và hoạt động mưu sinh ven biển.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện hiện trạng quản lý và sử dụng 1.234,8 ha đất ngập mặn tại xã Thụy Trường, khẳng định vai trò sống còn của 784,7 ha rừng đối với phòng hộ đê biển và duy trì sinh kế cộng đồng.
• Đánh giá chi tiết cơ cấu kinh tế ven biển, chỉ ra đóng góp to lớn của ngành thủy sản với giá trị sản xuất đạt 44 tỉ 770 triệu đồng năm 2016 cùng sự tham gia của gần 500 lao động đánh bắt tự nhiên.
• Làm rõ cấu trúc phân cấp quản lý lâm nghiệp 3 cấp và phát hiện các xung đột môi trường then chốt như chăn thả gia súc, ngư cụ tận diệt và xả thải đầm nuôi.
• Xây dựng thành công bản đồ phân vùng 5 cấp độ cung cấp dịch vụ hệ sinh thái bằng công nghệ MapInfo kết hợp điều tra xã hội học phân tầng trên 30 hộ dân.
• Đề xuất lộ trình 4 nhóm giải pháp kỹ thuật, thể chế và sinh kế khả thi, tạo tiền đề để địa phương hoàn thiện chính sách đồng quản lý tài nguyên rừng bền vững trong giai đoạn 2020-2025.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu: Tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu nghiên cứu - Chƣơng 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu - Chƣơng 2: Phạm vi, đối tƣợng và phƣơng pháp nghiên cứu - Chƣơng 3: Kết quả và thảo luận - Kết luận và kiến nghị 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Tổng quan về rừng ngập mặn Khái niệm rừng ngập mặn: Theo Tomlison P. Rừng ngập mặn là một trong những hệ sinh thái quan trọng và có năng suất cao trên Thế giới. Tầm quan trọng của hệ sinh thái này đã đƣợc thảo luận rộng rãi trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu. Theo Phan Nguyên Hồng và cs.

(1999): “Đây là hệ sinh thái đặc trƣng và đóng vai trò rất lớn cả về yếu tố kinh tế lẫn sinh thái cảnh quan và yếu tố môi trƣờng ở các vùng đất ngập nƣớc ven biển của vùng nhiệt đới và vùng cận nhiệt đới. Khái niệm về dịch vụ hệ sinh thái: Theo nghiên cứu kinh tế các hệ sinh thái và đa dạng sinh học (TEEB), các dịch vụ hệ sinh thái đƣợc định nghĩa là “dịch vụ đem lại lợi ích trực tiếp và gián tiếp của các hệ sinh thái cho sự thịnh vƣợng của con ngƣời” [7, 45]. Dịch vụ hệ sinh thái ở đây đƣợc dùng để chỉ cả các nguồn lợi hữu hình (lƣơng thực, chất đốt…) và các nguồn lợi vô hình (các giá trị tâm linh, văn hóa…). Theo các tiêu chí khác nhau, các dịch vụ hệ sinh thái đƣợc phân chia theo nhiều cách khác nhau.

Theo định nghĩa của Đánh giá hệ sinh thái thiên niên kỷ (Millennium Ecosystem Assessment), các dịch vụ hệ sinh thái là: “Những lợi ích con ngƣời đạt đƣợc từ các hệ sinh thái, bao gồm dịch vụ cung cấp nhƣ thức ăn và nƣớc; các dịch vụ điều tiết nhƣ điều tiết lũ lụt, hạn hán; các dịch vụ hỗ trợ nhƣ hình thành đất và chu trình dinh dƣỡng; và các dịch vụ văn hóa nhƣ giải trí, tinh thần, tín ngƣỡng và các lợi ích vật chất khác”[7, 36]. Theo Đánh giá hệ sinh thái thiên niên kỷ, rừng ngập mặn cung cấp các dịch vụ hệ sinh thái sau: 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1: Các dịch vụ hệ sinh thái do rừng ngập mặn cung cấp Dịch vụ Diễn giải và ví dụ Dịch vụ cung cấp Thực phẩm Cung cấp cá, các loài hải sản và rong tảo Sợi, gỗ và nhiên liệu Cung cấp gỗ, nguyên liệu củi, than bùn, cỏ khô Sản phẩm hóa sinh Cung cấp chiết xuất thuốc và các vật liệu khác từ thực vật Vật liệu di truyền Cung cấp thuốc, nguồn gen đề kháng đối với tác nhân gây bệnh ở động vật và thực vật Dịch vụ điều tiết Điều tiết khí hậu Giảm thiểu khí nhà kính, điều chỉnh nhiệt độ, lƣợng mƣa và các quá trình khí hậu khác; điều chỉnh nồng độ các thành phần của khí quyển Điều tiết sinh học Ngăn chặn các loài xâm lƣợc; điều chỉnh mối quan hệ giữa các bậc dinh dƣỡng khác nhau; bảo tồn đa dạng chức năng và tƣơng tác Làm sạch và xử lý ô Duy trì, phục hồi chất lƣợng nƣớc và loại bỏ các chất nhiễm nƣớc dinh dƣỡng thừa và các chất ô nhiễm khác Chống xói mòn đất Giữ đất, ngăn chặn xói mòn Phòng chống thiên tai Kiểm soát lũ, phòng chống bão Dịch vụ văn hóa Tinh thần và truyền cảm Các giá trị tinh thần và tín ngƣỡng mang lại niềm tin, hứng hạnh phúc cho con ngƣời Giải trí Cơ hội cho các hoạt động du lịch và giải trí 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thẩm mỹ Các cảnh đẹp thiên nhiên Giáo dục Các cơ hội cho giáo dục và đào tạo chính thức cũng nhƣ không chính thức Dịch vụ hỗ trợ Bảo tồn đa dạng sinh học Là nơi cƣ trú và lƣu trú cho các loài sinh vật Hình thành đất Giữ trầm tích và tích lũy chất hữu cơ Hỗ trợ chu trình dinh Lƣu giữ, phục hồi, biến đổi các chất sinh dƣỡng dƣỡng (Nguồn: Millennium Ecosystem Assessment, 2005 [40]) Trong các dịch vụ hệ sinh thái rừng ngập mặn kể trên, Đánh giá hệ sinh thái thiên niên kỷ đã sắp xếp mức độ quan trọng của các dịch vụ theo 3 hạng: cao, trung bình và thấp nhƣ sau: Bảng 1.2: Tầm quan trọng của các dịch vụ hệ sinh thái rừng ngập mặn Mức độ quan trọng Dịch vụ hệ sinh thái rừng ngập mặn Cung cấp thực phẩm Cung cấp sợi, gỗ và nhiên liệu Điều tiết sinh học Cao Làm sạch và xử lý ô nhiễm nƣớc Chống xói mòn đất Phòng chống thiên tai Điều tiết khí hậu Trung bình Bảo tồn đa dạng sinh học Hình thành đất 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hỗ trợ chu trình dinh dƣỡng Sản phẩm hóa sinh Vật liệu di truyền Tinh thần và truyền cảm hứng Thấp Giải trí Thẩm mỹ Giáo dục (Nguồn: Millennium Ecosystem Assessment, 2005 [40]) Các vùng đất ngập nƣớc ven biển, đặc biệt là rừng ngập mặn đóng vai trò quan trọng với con ngƣời thông qua việc cung cấp thực phẩm, nhiên liệu, phòng chống thiên tai, ô nhiễm, xói mòn đất. Đây là những dịch vụ có liên quan trực tiếp đến an toàn, sinh kế, thu nhập của ngƣời dân ven biển. Ngoài ra, rừng ngập mặn còn cung cấp các dịch vụ khác tuy nhiên tầm quan trọng thấp hơn và ít đƣợc ngƣời dân quan tâm hơn.

Vai trò của rừng ngập mặn với tự nhiên Rừng ngập mặn là rừng nhiệt đới ven biển, có vai trò bảo vệ bờ biển chống lại xói mòn do gió bão thƣờng xảy ra ở vùng ven biển nhiệt đới, hạn chế tốc độ sóng, gió và dòng triều vùng ven biển và vùng cửa sông, hạn chế xâm nhập mặn. Rễ cây ngập mặn, đặc biệt là các quần thể thực vật tiên phong mọc dày đặc có tác dụng làm cho trầm tích bồi tụ nhanh hơn. Chúng vừa ngăn chặn có hiệu quả hoạt động công phá bờ biển của sóng, đồng thời là vật cản làm cho trầm tích lắng đọng. Theo Phân viện Điều tra Quy hoạch rừng Nam Bộ, hàng năm vùng cửa sông Hồng tại Ba Lạt tiến ra biển 60 - 70m, một số xã ở tỉnh Tiền Giang, Bến Tre đất bồi ra biển 25 - 30m, các tỉnh Trà Vinh, Sóc Trăng 15 - 30m, Bạc Liêu, Cà Mau 30 - 40m [6].

Ngƣợc lại, ở một số nơi không có rừng ngập mặn nhƣ một vài xã phía nam huyện Thái Thụy, Thái Bình, trên diện tích còn sót lại của rễ và gốc cây ngập mặn đã bị 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khai thác trắng, bờ biển bị xói lở với cƣờng độ mạnh. Hằng năm, biển ăn sâu vào đất liền khoảng 2m với độ ngập sâu của nƣớc nơi xói lở lên tới 2,4m [15]. Ngoài ra, rừng ngập mặn còn có tác dụng hạn chế quá trình xâm nhập mặn. Nhờ có rừng mà quá trình này diễn ra chậm hơn và trên phạm vi hẹp hơn, vì khi triều cao, nƣớc lan vào trong khu rừng ngập mặn, hệ thống rễ cây dày đặc cùng thân cây đã làm giảm tốc độ dòng triều, tán cây có tác dụng hạn chế tốc độ gió.

Khi mất rừng, dòng triều kèm gió mạnh đƣa nƣớc mặn vào sâu kèm theo tác động của sóng gây ra xói lở bờ sông và các chân đê. Mặt khác nƣớc mặn sẽ thẩm thấu qua thân đê vào khu vực đất nông nghiệp khiến năng suất bị giảm, tình trạng thiếu nƣớc ngọt ảnh hƣởng đến sản xuất và sinh hoạt của ngƣời dân [16]. Rừng ngập mặn cung cấp thức ăn cho các loài thủy hải sản, cung cấp nơi trú ngụ, nuôi dƣỡng các ấu trùng, con non của các loài động vật, hỗ trợ cho sự tồn tại và phát triển phong phú của các quần thể sinh vật vùng cửa sông ven biển, duy trì sự đa dạng sinh học. Nguồn thức ăn đầu tiên, phong phú và đa dạng cung cấp cho các loài hải sản chính là xác hữu cơ hay còn gọi là mụn bã hữu cơ, đó là sản phẩm của quá trình phân hủy xác thực vật, bao gồm: lá, cành, chồi, rễ… của các cây ngập mặn.

Theo Snedaker (1978), lƣợng lá rơi của rừng ngập mặn ở nam Florida là 10.000 kg khô/ha/năm [48]. Kết quả nghiên cứu ở rừng đƣớc Cà Mau cung cấp cho hệ sinh thái rừng ngập mặn khu vực này 8.000 kg lá khô/năm/ha [17]. Những sản phẩm phân hủy này một phần đƣợc sử dụng bởi các loài động vật, một phần nằm dƣới dạng chất hữu cơ hòa tan cung cấp cho một số loài dinh dƣỡng bằng con đƣờng thẩm thấu. Phần chủ yếu còn lại chuyển thành nguồn thức ăn phế liệu (detrit) nuôi sống hàng loạt động vật ăn mùn bã thực vật vốn rất đa dạng, phong phú trong các kênh rạch và bãi triều.

Loại chuỗi thức ăn phế liệu này cũng là dạng phổ biến và đóng vai trò quan trọng trong lƣới thức ăn của khu vực rừng ngập mặn, là điểm khởi đầu tạo nên năng suất sinh học cao của hệ sinh thái này. Ngoài ra, rừng ngập mặn còn là nơi thu hút nhiều loài chim nƣớc và chim di cƣ, tạo thành các sân chim lớn. Rừng ngập mặn Việt Nam có nhiều loài chim quý hiếm của thế giới nhƣ các loài cò mỏ thìa, già dẫy, hạc cổ trắng… [6]. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Không những là nguồn cung cấp thức ăn, rừng ngập mặn còn là nơi cƣ trú, nuôi dƣỡng con non của nhiều loài thủy hải sản.

Trong vòng đời của số lƣợng lớn các loài cá, tôm, cua… có một hoặc một số giai đoạn bắt buộc phải sống trong các vùng nƣớc nông, cửa sông có rừng ngập mặn. Ví dụ điển hình là loài tôm thẻ (Penaeus merguiensis). Loài tôm này có tập tính đẻ ở biển, cách xa bờ chừng 12km, do tác dụng của dòng nƣớc và thay đổi nƣớc triều, sau khi trứng thụ tinh, ấu trùng di chuyển vào vùng nƣớc ven bờ, tìm những vùng nƣớc nông có giá bám nhƣ bụi cỏ, rễ cây…, sau đó đi sâu vào kênh rạch rừng ngập mặn. Chúng sinh trƣởng và phát triển ở đó cho tới khi thành thục, thƣờng từ 3-4 tháng rồi mới di cƣ ra biển.

Rừng ngập mặn vừa là nơi bảo vệ, vừa là nơi nuôi dƣỡng con non. Với vai trò là nơi vừa bảo vệ, nuôi dƣỡng con non, con giống vừa cung cấp thức ăn cho thủy sinh vật, rừng ngập mặn đóng góp đáng kể vào sản lƣợng thủy sản. Rừng ngập mặn còn có vai trò quan trọng trong điều hòa khí hậu, tích tụ cacbon. Hệ sinh thái rừng ngập mặn giúp cân bằng O2 và CO2 trong khí quyển, điều hòa khí hậu địa phƣơng (nhiệt độ, lƣợng mƣa) và giảm thiểu khí nhà kính.

Theo Lê Xuân Tuấn và cs.