Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá hiện trạng quản lý và sử dụng rừng ngập mặn tại xã thụy trường huyện thái thụy tỉnh thái bình

Luận văn thạc sĩ phân tích nghiên cứu đánh giá hiện trạng quản lý và sử dụng rừng ngập mặn tại xã thụy trường huyện thái thụy, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Tâm
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Vân Huệ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Đánh Giá Hiện Trạng Quản Lý Và Sử Dụng Rừng Ngập Mặn Tại Xã Thụy Trường, Huyện Thái Thụy, Tỉnh Thái Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về rừng ngập mặn
• 2. CHƯƠNG 2: PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý rừng ngập mặn tại Thái Bình

Rừng ngập mặn tại Thái Bình đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và sinh kế của người dân địa phương. Với diện tích khoảng 3.708,98 ha, rừng ngập mặn không chỉ cung cấp các dịch vụ sinh thái mà còn là nguồn sống cho nhiều hộ gia đình. Tuy nhiên, tình trạng quản lý và sử dụng rừng ngập mặn hiện nay đang gặp nhiều thách thức.

1.1. Đặc điểm sinh thái của rừng ngập mặn tại Thái Bình

Rừng ngập mặn tại Thái Bình có hệ sinh thái đa dạng với nhiều loài thực vật và động vật. Hệ thống rễ cây ngập mặn giúp bảo vệ bờ biển, ngăn chặn xói mòn và tạo môi trường sống cho nhiều loài thủy sản.

1.2. Vai trò của rừng ngập mặn đối với cộng đồng địa phương

Rừng ngập mặn cung cấp thực phẩm, nguyên liệu và các dịch vụ sinh thái khác cho người dân. Nhiều hộ gia đình phụ thuộc vào rừng ngập mặn để duy trì sinh kế và phát triển kinh tế.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý rừng ngập mặn

Mặc dù rừng ngập mặn có nhiều lợi ích, nhưng việc quản lý và bảo vệ chúng đang gặp nhiều khó khăn. Các vấn đề như khai thác quá mức, ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu đang đe dọa đến sự tồn tại của rừng ngập mặn.

2.1. Tình trạng khai thác và sử dụng rừng ngập mặn

Khai thác gỗ và phát triển nuôi trồng thủy sản là những nguyên nhân chính dẫn đến suy giảm diện tích rừng ngập mặn. Nhiều khu vực đã bị chặt phá để phục vụ cho các hoạt động kinh tế.

2.2. Ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường đến rừng ngập mặn

Ô nhiễm từ các hoạt động sản xuất và sinh hoạt của người dân đã làm giảm chất lượng môi trường sống của rừng ngập mặn, ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và các dịch vụ sinh thái.

III. Phương pháp đánh giá hiện trạng quản lý rừng ngập mặn

Để đánh giá hiệu quả quản lý rừng ngập mặn, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và thực địa. Việc thu thập dữ liệu từ các nguồn khác nhau sẽ giúp có cái nhìn tổng quan về tình hình hiện tại.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp

Sử dụng khảo sát và phỏng vấn người dân địa phương để thu thập thông tin về nhận thức và thực trạng sử dụng rừng ngập mặn.

3.2. Phương pháp phân tích dữ liệu GIS

Áp dụng công nghệ GIS để phân tích và đánh giá sự thay đổi diện tích rừng ngập mặn theo thời gian, từ đó đưa ra các giải pháp quản lý hiệu quả.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc quản lý rừng ngập mặn tại Thái Bình cần được cải thiện để đảm bảo bền vững. Các kết quả cho thấy sự cần thiết phải có các chính sách bảo vệ và phát triển rừng ngập mặn hiệu quả.

4.1. Đánh giá hiệu quả các biện pháp quản lý hiện tại

Các biện pháp quản lý hiện tại chưa đáp ứng được yêu cầu bảo vệ rừng ngập mặn. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương.

4.2. Đề xuất giải pháp bảo vệ và phát triển rừng ngập mặn

Cần xây dựng các chương trình giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của rừng ngập mặn, đồng thời khuyến khích các hoạt động bảo vệ và phục hồi rừng.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho quản lý rừng ngập mặn

Quản lý rừng ngập mặn tại Thái Bình cần được chú trọng hơn nữa để đảm bảo sự phát triển bền vững. Các chính sách và biện pháp cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn địa phương.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng ngập mặn

Bảo vệ rừng ngập mặn không chỉ giúp duy trì đa dạng sinh học mà còn bảo vệ sinh kế của người dân địa phương.

5.2. Định hướng phát triển bền vững cho rừng ngập mặn

Cần có các chiến lược dài hạn để phát triển rừng ngập mặn, bao gồm việc khôi phục các khu vực đã bị suy thoái và tăng cường quản lý tài nguyên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Rừng ngập mặn là một hệ sinh thái quan trọng, đóng vai trò thiết yếu trong bảo vệ bờ biển, dự trữ cacbon và cung cấp nguồn lợi sinh thái cho cộng đồng ven biển. Theo thống kê của Tổ chức Nông Lương Thế giới (FAO), diện tích rừng ngập mặn toàn cầu đã giảm từ 20-35% trong giai đoạn 1980-2013, chủ yếu do khai thác quá mức, phát triển nuôi trồng thủy sản và đô thị hóa. Tại Việt Nam, diện tích rừng ngập mặn cũng suy giảm đáng kể, từ hơn 400.000 ha năm 1943 xuống còn khoảng 160.000 ha năm 2012. Tỉnh Thái Bình, với hơn 3.700 ha rừng ngập mặn, là vùng có diện tích rừng ngập mặn lớn nhất đồng bằng sông Hồng, trong đó huyện Thái Thụy sở hữu hơn 2.000 ha tập trung tại 5 xã ven biển.

Nghiên cứu tập trung đánh giá hiện trạng quản lý và sử dụng rừng ngập mặn tại xã Thụy Trường, huyện Thái Thụy nhằm làm rõ các vấn đề bất cập trong công tác bảo vệ và khai thác tài nguyên rừng, đồng thời đề xuất các giải pháp quản lý bền vững. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong khoảng thời gian từ tháng 7 đến tháng 9 năm 2018, tại xã Thụy Trường – khu vực có rừng ngập mặn giàu tiềm năng và ảnh hưởng sâu sắc đến sinh kế người dân địa phương. Mục tiêu chính là phân tích hiện trạng sử dụng, nhận thức cộng đồng về dịch vụ hệ sinh thái rừng ngập mặn, từ đó đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ và phát triển bền vững rừng ngập mặn, góp phần cải thiện sinh kế cho người dân ven biển.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khung lý thuyết hệ sinh thái xã hội (social-ecosystem system), xem xét mối quan hệ tương tác giữa con người và hệ sinh thái rừng ngập mặn. Khái niệm này tích hợp các yếu tố sinh thái và xã hội, nhấn mạnh sự trao đổi vật chất, năng lượng và thông tin giữa hệ sinh thái và cộng đồng dân cư. Các khái niệm chính bao gồm:

• Dịch vụ hệ sinh thái: Bao gồm các dịch vụ cung cấp (thực phẩm, nhiên liệu), điều tiết (khí hậu, phòng chống thiên tai), hỗ trợ (bảo tồn đa dạng sinh học, hình thành đất) và văn hóa (giáo dục, giải trí).
• Quản lý tài nguyên thiên nhiên bền vững: Phương pháp quản lý nhằm cân bằng giữa khai thác và bảo tồn tài nguyên, đảm bảo lợi ích lâu dài cho cộng đồng và môi trường.
• Mô hình đồng quản lý: Hình thức quản lý tài nguyên thiên nhiên dựa trên sự phối hợp giữa chính quyền và cộng đồng địa phương, tăng cường quyền lực và trách nhiệm của người dân trong bảo vệ rừng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp, kết hợp thu thập số liệu sơ cấp và thứ cấp:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp từ các báo cáo của địa phương, các nghiên cứu trước đây, số liệu thống kê của ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Thái Bình.
• Thu thập số liệu sơ cấp: Áp dụng phương pháp Đánh giá nông thôn có sự tham gia (Participatory Rural Appraisal) với các công cụ:
  • Phỏng vấn sâu các thông tin viên chủ chốt như cán bộ lâm sinh, kiểm lâm, đại diện cộng đồng.
  • Thảo luận nhóm tại hai thôn giáp rừng (Trường Xuân và Đồng Xuân) với đại diện các tầng lớp dân cư.
  • Phỏng vấn 30 hộ gia đình ngẫu nhiên, chia thành hai nhóm: hộ có sinh kế phụ thuộc rừng ngập mặn và hộ không phụ thuộc, nhằm so sánh thu nhập và nhận thức.
• Phân tích GIS: Sử dụng phần mềm Mapinfo 15 để phân vùng rừng ngập mặn theo khả năng cung cấp các dịch vụ hệ sinh thái quan trọng.
• Phân tích số liệu: Dữ liệu được xử lý bằng Microsoft Excel, trình bày qua các bảng biểu và biểu đồ minh họa các khía cạnh sinh kế, thu nhập và nhận thức cộng đồng.

Cỡ mẫu phỏng vấn 30 hộ được lựa chọn ngẫu nhiên nhằm đảm bảo tính đại diện, trong đó tập trung vào các hộ có thu nhập trung bình và khá để đánh giá sự phụ thuộc vào rừng ngập mặn. Thời gian nghiên cứu kéo dài 3 tháng, từ tháng 7 đến tháng 9 năm 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng rừng ngập mặn xã Thụy Trường: Diện tích rừng ngập mặn trên 1.200 ha, chiếm tỷ lệ lớn nhất trong huyện Thái Thụy và tỉnh Thái Bình. Rừng phân bố theo các đai tuổi khác nhau, với phần rừng già trên 40 năm tập trung gần các đầm nuôi trồng thủy sản. Tỷ lệ diện tích nuôi tôm so với rừng ngập mặn là 33,6% tôm và 66,4% rừng, gần đạt tiêu chuẩn của Bộ Thủy sản (30% tôm, 70% rừng).

2. Cơ cấu kinh tế và sinh kế người dân: Nông nghiệp chiếm 45,8% giá trị sản xuất xã hội, trong đó nuôi trồng và khai thác thủy sản là ngành kinh tế mũi nhọn với giá trị ước đạt 44,77 tỷ đồng năm 2016. Khoảng 400-500 lao động tham gia khai thác thủy sản tự nhiên. Thu nhập từ rừng ngập mặn đóng góp đáng kể vào sinh kế, đặc biệt với nhóm hộ có sinh kế phụ thuộc rừng.

3. Nhận thức cộng đồng về dịch vụ hệ sinh thái: Người dân địa phương nhận thức rõ vai trò của rừng ngập mặn trong cung cấp thực phẩm, bảo vệ bờ biển, phòng chống thiên tai và duy trì đa dạng sinh học. Tuy nhiên, các dịch vụ văn hóa và hỗ trợ ít được quan tâm hơn.

4. Quản lý rừng ngập mặn: Hệ thống quản lý gồm Chi cục Kiểm lâm tỉnh, Hạt Kiểm lâm huyện và tổ bảo vệ rừng xã với 10 thành viên. Tổ bảo vệ rừng hoạt động hiệu quả với mức lương trung bình 2 triệu đồng/người/tháng, chia lô quản lý theo từng cá nhân. Tuy nhiên, vẫn tồn tại các vấn đề như khai thác trái phép, chăn thả gia súc trong rừng gây thiệt hại.

Thảo luận kết quả

Diện tích và chất lượng rừng ngập mặn tại xã Thụy Trường được duy trì tương đối ổn định nhờ các chính sách trồng mới và bảo vệ rừng, cũng như mô hình đồng quản lý hiệu quả. So với các vùng khác trong nước, tỷ lệ rừng ngập mặn còn lại tại đây cao hơn nhiều, góp phần giảm thiểu xói lở bờ biển và hạn chế xâm nhập mặn. Thu nhập từ rừng và các hoạt động liên quan chiếm tỷ trọng quan trọng trong sinh kế người dân, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực phát triển kinh tế ven biển.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh thu nhập bình quân đầu người giữa nhóm hộ có và không có sinh kế phụ thuộc rừng, cũng như bản đồ phân vùng khả năng cung cấp dịch vụ hệ sinh thái rừng ngập mặn. So sánh với các nghiên cứu tại các tỉnh ven biển khác cho thấy mô hình quản lý và nhận thức cộng đồng tại Thụy Trường có nhiều điểm tích cực, tuy nhiên cần tăng cường hơn nữa công tác giám sát và xử lý vi phạm để bảo vệ rừng hiệu quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò và giá trị của rừng ngập mặn, đặc biệt các dịch vụ hỗ trợ và văn hóa, nhằm thúc đẩy sự tham gia tích cực của người dân trong bảo vệ rừng. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng, chủ thể: UBND xã phối hợp với các tổ chức phi chính phủ.

2. Mở rộng và củng cố mô hình đồng quản lý rừng ngập mặn, phân chia rõ quyền lợi và trách nhiệm giữa các bên liên quan, đồng thời tăng cường đào tạo kỹ năng quản lý cho tổ bảo vệ rừng. Thời gian: 1-2 năm, chủ thể: Chi cục Kiểm lâm tỉnh, Hạt Kiểm lâm huyện, UBND xã.

3. Xây dựng hệ thống giám sát và xử lý vi phạm nghiêm ngặt, áp dụng công nghệ GIS và camera giám sát để phát hiện kịp thời các hành vi khai thác trái phép, chăn thả gia súc trong rừng. Thời gian: 12 tháng, chủ thể: Hạt Kiểm lâm, công an địa phương.

4. Phát triển các mô hình sinh kế bền vững gắn với rừng ngập mặn, như nuôi trồng thủy sản kết hợp trồng rừng, du lịch sinh thái, nhằm tăng thu nhập cho người dân và giảm áp lực khai thác rừng. Thời gian: 2-3 năm, chủ thể: UBND xã, các tổ chức phát triển kinh tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý tài nguyên thiên nhiên và môi trường: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn và phân tích về quản lý rừng ngập mặn, giúp xây dựng chính sách bảo vệ và phát triển bền vững.

2. Các nhà khoa học và nghiên cứu sinh ngành khoa học môi trường, sinh thái học: Luận văn trình bày khung lý thuyết hệ sinh thái xã hội và phương pháp nghiên cứu thực địa, GIS, phù hợp để tham khảo trong các nghiên cứu tương tự.

3. Cộng đồng dân cư và các tổ chức phi chính phủ hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ môi trường: Cung cấp thông tin về nhận thức cộng đồng, mô hình đồng quản lý và các giải pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng.

4. Các nhà hoạch định chính sách phát triển kinh tế ven biển: Thông tin về vai trò rừng ngập mặn trong sinh kế và bảo vệ môi trường giúp cân nhắc các quyết định phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Rừng ngập mặn có vai trò gì trong bảo vệ bờ biển?
   Rừng ngập mặn giảm cường độ sóng, gió và dòng triều, hạn chế xói lở và xâm nhập mặn. Ví dụ, tại xã Thụy Hải, sóng cao 1m giảm còn 0,05m khi đi qua rừng ngập mặn rộng 1,5 km.

2. Người dân địa phương phụ thuộc như thế nào vào rừng ngập mặn?
   Khoảng 50% thu nhập của các hộ có sinh kế phụ thuộc rừng đến từ khai thác thủy sản, trồng rừng và nuôi trồng thủy sản dưới tán rừng, góp phần cải thiện sinh kế bền vững.

3. Mô hình đồng quản lý rừng ngập mặn hoạt động ra sao?
   Mô hình phân chia quyền và trách nhiệm giữa chính quyền và cộng đồng, người dân được cấp thẻ ra vào, tự quản lý và giám sát, giúp giảm phá hoại và khai thác bền vững.

4. Những thách thức chính trong quản lý rừng ngập mặn hiện nay là gì?
   Bao gồm khai thác trái phép, chăn thả gia súc trong rừng, áp lực chuyển đổi đất rừng sang nuôi trồng thủy sản, và thiếu nguồn lực giám sát hiệu quả.

5. Các giải pháp kinh tế nào có thể hỗ trợ bảo vệ rừng ngập mặn?
   Chi trả dịch vụ môi trường rừng, phát triển du lịch sinh thái, kinh doanh cacbon rừng và mô hình sinh kế bền vững giúp người dân có lợi ích kinh tế từ việc bảo vệ rừng.

Kết luận

• Rừng ngập mặn xã Thụy Trường có diện tích trên 1.200 ha, đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ bờ biển và sinh kế người dân.
• Người dân địa phương nhận thức tốt về các dịch vụ hệ sinh thái cung cấp, đặc biệt là dịch vụ cung cấp thực phẩm và phòng chống thiên tai.
• Mô hình quản lý rừng hiện tại với sự tham gia của tổ bảo vệ rừng và chính quyền địa phương đã đạt được nhiều kết quả tích cực.
• Vẫn còn tồn tại các vấn đề về khai thác trái phép và áp lực phát triển kinh tế cần được giải quyết bằng các biện pháp đồng bộ.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao nhận thức, củng cố mô hình đồng quản lý, áp dụng công nghệ giám sát và phát triển sinh kế bền vững nhằm bảo vệ và phát triển rừng ngập mặn bền vững trong giai đoạn tiếp theo.

Hành động tiếp theo: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm, đồng thời mở rộng nghiên cứu đánh giá tác động lâu dài của biến đổi khí hậu đến hệ sinh thái rừng ngập mặn và cộng đồng ven biển. Các nhà quản lý và cộng đồng được khuyến khích phối hợp chặt chẽ để bảo vệ tài nguyên quý giá này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu: Tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu nghiên cứu - Chƣơng 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu - Chƣơng 2: Phạm vi, đối tƣợng và phƣơng pháp nghiên cứu - Chƣơng 3: Kết quả và thảo luận - Kết luận và kiến nghị 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Tổng quan về rừng ngập mặn Khái niệm rừng ngập mặn: Theo Tomlison P. Rừng ngập mặn là một trong những hệ sinh thái quan trọng và có năng suất cao trên Thế giới. Tầm quan trọng của hệ sinh thái này đã đƣợc thảo luận rộng rãi trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu. Theo Phan Nguyên Hồng và cs.

(1999): “Đây là hệ sinh thái đặc trƣng và đóng vai trò rất lớn cả về yếu tố kinh tế lẫn sinh thái cảnh quan và yếu tố môi trƣờng ở các vùng đất ngập nƣớc ven biển của vùng nhiệt đới và vùng cận nhiệt đới. Khái niệm về dịch vụ hệ sinh thái: Theo nghiên cứu kinh tế các hệ sinh thái và đa dạng sinh học (TEEB), các dịch vụ hệ sinh thái đƣợc định nghĩa là “dịch vụ đem lại lợi ích trực tiếp và gián tiếp của các hệ sinh thái cho sự thịnh vƣợng của con ngƣời” [7, 45]. Dịch vụ hệ sinh thái ở đây đƣợc dùng để chỉ cả các nguồn lợi hữu hình (lƣơng thực, chất đốt…) và các nguồn lợi vô hình (các giá trị tâm linh, văn hóa…). Theo các tiêu chí khác nhau, các dịch vụ hệ sinh thái đƣợc phân chia theo nhiều cách khác nhau.

Theo định nghĩa của Đánh giá hệ sinh thái thiên niên kỷ (Millennium Ecosystem Assessment), các dịch vụ hệ sinh thái là: “Những lợi ích con ngƣời đạt đƣợc từ các hệ sinh thái, bao gồm dịch vụ cung cấp nhƣ thức ăn và nƣớc; các dịch vụ điều tiết nhƣ điều tiết lũ lụt, hạn hán; các dịch vụ hỗ trợ nhƣ hình thành đất và chu trình dinh dƣỡng; và các dịch vụ văn hóa nhƣ giải trí, tinh thần, tín ngƣỡng và các lợi ích vật chất khác”[7, 36]. Theo Đánh giá hệ sinh thái thiên niên kỷ, rừng ngập mặn cung cấp các dịch vụ hệ sinh thái sau: 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1: Các dịch vụ hệ sinh thái do rừng ngập mặn cung cấp Dịch vụ Diễn giải và ví dụ Dịch vụ cung cấp Thực phẩm Cung cấp cá, các loài hải sản và rong tảo Sợi, gỗ và nhiên liệu Cung cấp gỗ, nguyên liệu củi, than bùn, cỏ khô Sản phẩm hóa sinh Cung cấp chiết xuất thuốc và các vật liệu khác từ thực vật Vật liệu di truyền Cung cấp thuốc, nguồn gen đề kháng đối với tác nhân gây bệnh ở động vật và thực vật Dịch vụ điều tiết Điều tiết khí hậu Giảm thiểu khí nhà kính, điều chỉnh nhiệt độ, lƣợng mƣa và các quá trình khí hậu khác; điều chỉnh nồng độ các thành phần của khí quyển Điều tiết sinh học Ngăn chặn các loài xâm lƣợc; điều chỉnh mối quan hệ giữa các bậc dinh dƣỡng khác nhau; bảo tồn đa dạng chức năng và tƣơng tác Làm sạch và xử lý ô Duy trì, phục hồi chất lƣợng nƣớc và loại bỏ các chất nhiễm nƣớc dinh dƣỡng thừa và các chất ô nhiễm khác Chống xói mòn đất Giữ đất, ngăn chặn xói mòn Phòng chống thiên tai Kiểm soát lũ, phòng chống bão Dịch vụ văn hóa Tinh thần và truyền cảm Các giá trị tinh thần và tín ngƣỡng mang lại niềm tin, hứng hạnh phúc cho con ngƣời Giải trí Cơ hội cho các hoạt động du lịch và giải trí 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Thẩm mỹ Các cảnh đẹp thiên nhiên Giáo dục Các cơ hội cho giáo dục và đào tạo chính thức cũng nhƣ không chính thức Dịch vụ hỗ trợ Bảo tồn đa dạng sinh học Là nơi cƣ trú và lƣu trú cho các loài sinh vật Hình thành đất Giữ trầm tích và tích lũy chất hữu cơ Hỗ trợ chu trình dinh Lƣu giữ, phục hồi, biến đổi các chất sinh dƣỡng dƣỡng (Nguồn: Millennium Ecosystem Assessment, 2005 [40]) Trong các dịch vụ hệ sinh thái rừng ngập mặn kể trên, Đánh giá hệ sinh thái thiên niên kỷ đã sắp xếp mức độ quan trọng của các dịch vụ theo 3 hạng: cao, trung bình và thấp nhƣ sau: Bảng 1.2: Tầm quan trọng của các dịch vụ hệ sinh thái rừng ngập mặn Mức độ quan trọng Dịch vụ hệ sinh thái rừng ngập mặn Cung cấp thực phẩm Cung cấp sợi, gỗ và nhiên liệu Điều tiết sinh học Cao Làm sạch và xử lý ô nhiễm nƣớc Chống xói mòn đất Phòng chống thiên tai Điều tiết khí hậu Trung bình Bảo tồn đa dạng sinh học Hình thành đất 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hỗ trợ chu trình dinh dƣỡng Sản phẩm hóa sinh Vật liệu di truyền Tinh thần và truyền cảm hứng Thấp Giải trí Thẩm mỹ Giáo dục (Nguồn: Millennium Ecosystem Assessment, 2005 [40]) Các vùng đất ngập nƣớc ven biển, đặc biệt là rừng ngập mặn đóng vai trò quan trọng với con ngƣời thông qua việc cung cấp thực phẩm, nhiên liệu, phòng chống thiên tai, ô nhiễm, xói mòn đất. Đây là những dịch vụ có liên quan trực tiếp đến an toàn, sinh kế, thu nhập của ngƣời dân ven biển. Ngoài ra, rừng ngập mặn còn cung cấp các dịch vụ khác tuy nhiên tầm quan trọng thấp hơn và ít đƣợc ngƣời dân quan tâm hơn.

Vai trò của rừng ngập mặn với tự nhiên Rừng ngập mặn là rừng nhiệt đới ven biển, có vai trò bảo vệ bờ biển chống lại xói mòn do gió bão thƣờng xảy ra ở vùng ven biển nhiệt đới, hạn chế tốc độ sóng, gió và dòng triều vùng ven biển và vùng cửa sông, hạn chế xâm nhập mặn. Rễ cây ngập mặn, đặc biệt là các quần thể thực vật tiên phong mọc dày đặc có tác dụng làm cho trầm tích bồi tụ nhanh hơn. Chúng vừa ngăn chặn có hiệu quả hoạt động công phá bờ biển của sóng, đồng thời là vật cản làm cho trầm tích lắng đọng. Theo Phân viện Điều tra Quy hoạch rừng Nam Bộ, hàng năm vùng cửa sông Hồng tại Ba Lạt tiến ra biển 60 - 70m, một số xã ở tỉnh Tiền Giang, Bến Tre đất bồi ra biển 25 - 30m, các tỉnh Trà Vinh, Sóc Trăng 15 - 30m, Bạc Liêu, Cà Mau 30 - 40m [6].

Ngƣợc lại, ở một số nơi không có rừng ngập mặn nhƣ một vài xã phía nam huyện Thái Thụy, Thái Bình, trên diện tích còn sót lại của rễ và gốc cây ngập mặn đã bị 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] khai thác trắng, bờ biển bị xói lở với cƣờng độ mạnh. Hằng năm, biển ăn sâu vào đất liền khoảng 2m với độ ngập sâu của nƣớc nơi xói lở lên tới 2,4m [15]. Ngoài ra, rừng ngập mặn còn có tác dụng hạn chế quá trình xâm nhập mặn. Nhờ có rừng mà quá trình này diễn ra chậm hơn và trên phạm vi hẹp hơn, vì khi triều cao, nƣớc lan vào trong khu rừng ngập mặn, hệ thống rễ cây dày đặc cùng thân cây đã làm giảm tốc độ dòng triều, tán cây có tác dụng hạn chế tốc độ gió.

Khi mất rừng, dòng triều kèm gió mạnh đƣa nƣớc mặn vào sâu kèm theo tác động của sóng gây ra xói lở bờ sông và các chân đê. Mặt khác nƣớc mặn sẽ thẩm thấu qua thân đê vào khu vực đất nông nghiệp khiến năng suất bị giảm, tình trạng thiếu nƣớc ngọt ảnh hƣởng đến sản xuất và sinh hoạt của ngƣời dân [16]. Rừng ngập mặn cung cấp thức ăn cho các loài thủy hải sản, cung cấp nơi trú ngụ, nuôi dƣỡng các ấu trùng, con non của các loài động vật, hỗ trợ cho sự tồn tại và phát triển phong phú của các quần thể sinh vật vùng cửa sông ven biển, duy trì sự đa dạng sinh học. Nguồn thức ăn đầu tiên, phong phú và đa dạng cung cấp cho các loài hải sản chính là xác hữu cơ hay còn gọi là mụn bã hữu cơ, đó là sản phẩm của quá trình phân hủy xác thực vật, bao gồm: lá, cành, chồi, rễ… của các cây ngập mặn.

Theo Snedaker (1978), lƣợng lá rơi của rừng ngập mặn ở nam Florida là 10.000 kg khô/ha/năm [48]. Kết quả nghiên cứu ở rừng đƣớc Cà Mau cung cấp cho hệ sinh thái rừng ngập mặn khu vực này 8.000 kg lá khô/năm/ha [17]. Những sản phẩm phân hủy này một phần đƣợc sử dụng bởi các loài động vật, một phần nằm dƣới dạng chất hữu cơ hòa tan cung cấp cho một số loài dinh dƣỡng bằng con đƣờng thẩm thấu. Phần chủ yếu còn lại chuyển thành nguồn thức ăn phế liệu (detrit) nuôi sống hàng loạt động vật ăn mùn bã thực vật vốn rất đa dạng, phong phú trong các kênh rạch và bãi triều.

Loại chuỗi thức ăn phế liệu này cũng là dạng phổ biến và đóng vai trò quan trọng trong lƣới thức ăn của khu vực rừng ngập mặn, là điểm khởi đầu tạo nên năng suất sinh học cao của hệ sinh thái này. Ngoài ra, rừng ngập mặn còn là nơi thu hút nhiều loài chim nƣớc và chim di cƣ, tạo thành các sân chim lớn. Rừng ngập mặn Việt Nam có nhiều loài chim quý hiếm của thế giới nhƣ các loài cò mỏ thìa, già dẫy, hạc cổ trắng… [6]. 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Không những là nguồn cung cấp thức ăn, rừng ngập mặn còn là nơi cƣ trú, nuôi dƣỡng con non của nhiều loài thủy hải sản.

Trong vòng đời của số lƣợng lớn các loài cá, tôm, cua… có một hoặc một số giai đoạn bắt buộc phải sống trong các vùng nƣớc nông, cửa sông có rừng ngập mặn. Ví dụ điển hình là loài tôm thẻ (Penaeus merguiensis). Loài tôm này có tập tính đẻ ở biển, cách xa bờ chừng 12km, do tác dụng của dòng nƣớc và thay đổi nƣớc triều, sau khi trứng thụ tinh, ấu trùng di chuyển vào vùng nƣớc ven bờ, tìm những vùng nƣớc nông có giá bám nhƣ bụi cỏ, rễ cây…, sau đó đi sâu vào kênh rạch rừng ngập mặn. Chúng sinh trƣởng và phát triển ở đó cho tới khi thành thục, thƣờng từ 3-4 tháng rồi mới di cƣ ra biển.

Rừng ngập mặn vừa là nơi bảo vệ, vừa là nơi nuôi dƣỡng con non. Với vai trò là nơi vừa bảo vệ, nuôi dƣỡng con non, con giống vừa cung cấp thức ăn cho thủy sinh vật, rừng ngập mặn đóng góp đáng kể vào sản lƣợng thủy sản. Rừng ngập mặn còn có vai trò quan trọng trong điều hòa khí hậu, tích tụ cacbon. Hệ sinh thái rừng ngập mặn giúp cân bằng O2 và CO2 trong khí quyển, điều hòa khí hậu địa phƣơng (nhiệt độ, lƣợng mƣa) và giảm thiểu khí nhà kính.

Theo Lê Xuân Tuấn và cs. Nhờ các tán rừng hút CO2 mạnh nên làm giảm hàm lƣợng CO2, qua đó làm cho pH của nƣớc phù hợp với điều kiện sống của các loài thủy sinh vật.