Đặt vấn đề Đất nước ta đang trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa, sự nghiệp phát triển nghành y tế, chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng dân cư là một trong những mối quan tâm hàng đầu của Nhà nước. Các bệnh viện ngày càng được nâng cao không những về số lượng mà cả về chất lượng phục vụ. Tuy nhiên đi kèm theo đó là lượng chất thải rắn độc hại phát sinh ngày càng nhiều tỷ lệ thuận với sự gia tăng số giường bệnh, gây ra tình trạng ô nhiễm ngày càng trở nên trầm trọng. Để đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng của nhân dân, hệ thống các cơ sở y tế không ngừng được tăng cường, mở rộng và hoàn thiện.
Tuy nhiên trong quá trình hoạt động, hệ thống y tế đặc biệt là các bệnh viện đã thải ra môi trường một lượng lớn chất thải cũng như nước thải nguy hại. Chất thải bệnh viện là một trong những mối quan tâm hàng đầu ,đáng lo ngại vì chúng có thể gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và nguy hại đến đời sống con người. Theo tổ chức Y tế thế giới, trong thành phần chất thải nói chung tại các bệnh viện có khoảng 10% là chất thải nhiễm khuẩn, 5% là chất thải độc hại như chất phóng xạ, chất gây độc tế bào, các hóa chất độc hại phát sinh trong quá trình chuẩn đoán và điều trị bệnh, đó là những yếu tố nguy cơ làm ô nhiễm môi trường. Điều đáng quan tâm đối với chất thải của các bệnh viện là các vấn đề về vi trùng gây bệnh và thuốc kháng sinh, thuốc sát trùng.
Các vi trùng gây bệnh tồn tại có thể trong một thời gian nhất định ngoài môi trường khi có cơ hội thuận lợi nó sẽ phát triển trên một vật chủ khác và đó chính là hiện tượng lây truyền các bệnh truyền nhiễm. 2 Đây chính là sự khác biệt giữa chất thải bệnh viện so với các loại chất thải khác. Ngoài ra, các chất kháng sinh và thuốc sát trùng xuất hiện cùng chất thải sẽ tiêu diệt các vi khuẩn có lợi và có hại gây ra sự phá vỡ hệ cân bằng sinh thái trong hệ các vi khẩn tự nhiên có trong môi trường , làm mất khả năng xử lý chất thải của vi sinh vật nói chung. Do đó việc xử lý chất thải bệnh viện trước khi thải vào nguồn tiếp nhận là một yêu cầu thiết yếu.
Thái Nguyên là một trong những tỉnh trung tâm của khu vực miền núi phía Bắc và Bệnh viện Đa Khoa Trung Ương Thái Nguyên là bệnh viện trọng yếu của khu vực Đông Bắc trực thuộc Bộ Y Tế, được thành lập từ năm 1951, có nhiệm vụ khám chữa bệnh cho nhân dân các dân tộc miền núi thuộc 6 tỉnh miền núi phía Đông bắc Việt Nam. Bệnh viện đóng trên địa bàn trung tâm của tỉnh Thái Nguyên tại số 479 – Đường Lương Ngọc Quyến – Phường Phan Đình Phùng - TP. Hiện nay, Bệnh viện đa khoa Trung Ương Thái Nguyên đã tích cực triển khai nhiều hoạt động để xử lí triệt để ô nhiễm môi trường. Tuy vậy các hoạt động xử lý ô nhiễm môi trường vẫn chưa được giải quyết triệt để ,nhiều chỉ số ô nhiễm qua giám sát vượt quá nhiều lần tiêu chuẩn cho phép.
Xuất phát từ những vấn đề trên và nhận thấy được tầm quan trọng của công tác đánh giá quản lý chất thải rắn y tế , được sự nhất trí của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Môi trường – Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên và dưới sự hướng dẫn trực tiếp của giảng viên Trần Thị Phả em thực hiện đề tài “ Đánh giá công tác quản lý chất thải rắn y tế tại bệnh viện Đa Khoa Trung Ương Tỉnh Thái Nguyên ”. Mục tiêu của đề tài - Nghiên cứu, đánh giá hiện trạng chất thải rắn tại bệnh viện và đề xuất giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng môi trường. - Xác định được khối lượng rác thải của bệnh viện ra ngoài môi trường. 3 - Đề xuất giải pháp nâng cao năng lực quản lý nhà nước về môi trường tại bệnh viện Đa Khoa Trung ương Thái Nguyên 1.
Yêu cầu của đề tài - Số liệu thu thập phải khách quan, chính xác, trung thực. - Đưa ra các đánh giá đảm bảo tính khách quan với thực trạng môi trường và công tác quản lý môi trường tại bệnh viện. - Phản ánh đầy đủ, đúng đắn công tác thu gom và quản lý chất thải rắn y tế tại bệnh viện Đa khoa Thái Nguyên. - Đề xuất những giải pháp kiến nghị phải có tính khả thi, thực tế, phù hợp với điều kiện thực tế của cơ sở.
- Nâng cao kiến thức thực tế của bản thân phục vụ cho công tác sau khi ra trường. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Vận dụng và phát huy những kiến thức đã học tập vào nghiên cứu. - Nâng cao kiến thức, kĩ năng và rút ra kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác nghiên cứu sau này.
- Nâng cao khả năng tự học tập, nghiên cứu và tìm tài liệu. - Bổ sung tư liệu cho học tập. Ý nghĩa thực tiễn - Đề tài nghiên cứu cung cấp số liệu rác thải của bệnh viện. - Tìm hiểu được mức độ ô nhiễm của ngành Y tế, đề xuất các biện pháp phù hợp và hiệu quả làm giảm bớt tình trạng ô nhiễm, phòng ngừa các bệnh lây nhiễm.
- Giúp bản thân có thêm kiến thức về chất thải y tế. - Đánh giá được công tác thu gom và quản lý chất thải rắn y tế bệnh viện Đa khoa Thái Nguyên. 4 - Kết quả của đề tài là căn cứ tăng cường tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức của người dân về môi trường. 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học của đề tài 2. Một số khái niệm + Khái niệm về môi trường Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật. Môi trường của con người bao gồm toàn bộ các hệ thống tự nhiên và các hệ thống do con người tạo ra, những cái hữu hình (đô thị, hồ chứa.) và những cái vô hình (tập quán, niềm tin, nghệ thuật.), trong đó con người sống bằng lao động của mình, họ khai thác các tài nguyên thiên nhiên và nhân tạo nhằm thoả mãn những nhu cầu của mình. Như vậy, môi trường sống đối với con người không chỉ là nơi tồn tại, sinh trưởng và phát triển cho một thực thể sinh vật là con người mà còn là “khung cảnh của cuộc sống, của lao động và sự nghỉ ngơi của con người” (UNESCO, 1981).
+ Khái niệm về ô nhiễm môi trường Theo Luật Bảo vệ Môi trường Việt Nam: Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật môi trường và tiêu chuẩn môi trường gây ảnh hưởng xấu đến con người và sinh vật. + Thành phần môi trường: là yếu tố vật chất tạo thành môi trường như đất, nước, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vật, hệ sinh thái và các hình thái vật chất khác. + Quản lý môi trường: Là tập hợp các biện pháp, luật pháp, chính sách kinh tế, kỹ thuật, xã hội thích hợp nhằm bảo vệ chất lượng môi trường sống và phát triển bền vững kinh tế xã hội quốc gia. Các nguyên tắc quản lý môi 6 trường, các công cụ thực hiện giám sát môi trường, các phương pháp xử lý môi trường bị ô nhiễm được xây dựng trên cơ sở sự hình thành và phát triển ngành khoa học môi trường.
+ Phát triển bền vững: Là phát triển đáp ứng được nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu đó của các thế hệ tương lai trên cơ sở kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường. + Tiêu chuẩn môi trường: Là giới hạn cho phép của các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, về hàm lượng của chất gây ô nhiễm trong chất thải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định làm căn cứ để quản lý và bảo vệ môi trường. + Ô nhiễm môi trường: Là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn của môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người, sinh vật. Suy thoái môi trường là sự suy giảm về chất lượng và số lượng của thành phần môi trường, gây ảnh hưởng xấu đối với con người và sinh vật.
* Định nghĩa chất thải y tế Theo Quy chế Quản lý CTYT của Bộ Y tế ban hành tại Quyết định số 43/QĐ-BYT ngày 30/11/2007 quy định: + Chất thải y tế là vật chất ở thể rắn, lỏng và khí được thải ra từ các cơ sở y tế bao gồm chất thải y tế nguy hại và chất thải thông thường. + Chất thải y tế nguy hại là chất thải y tế chứa yếu tố nguy hại cho sức khỏe con người và môi trường như dễ lây nhiễm, gây ngộ độc, phóng xạ, dễ cháy, dễ nổ, dễ ăn mòn hoặc có đặc tính nguy hại khác nếu những chất thải này không được tiêu hủy an toàn. 7 + Quản lý chất thải nguy hại là các hoạt động liên quan đến việc phòng ngừa, giảm thiểu, phân định, phân loại, tái sử dụng trực tiếp, lưu giữ tạm thời, vận chuyển và xử lý CTNH. + Quản lý chất thải y tế là hoạt động quản lý việc phân loại, xử lý ban đầu, thu gom, vận chuyển, lưu giữ, giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế, xử lý, tiêu hủy chất thải y tế và kiểm tra, giám sát việc thực hiện.
Nguồn gốc phát sinh Theo Thông kê của (Bộ Y tế, 2006)[2]. - Hầu hết, các chất thải rắn y tế là các chất thải sinh học độc hại và mang tính đặc thù, nếu không được phân loại cẩn thận trước khi xả chung với các loại chất thải sinh hoạt sẽ gây ra những nguy hại đáng kể. - Theo Quy chế quản lý chất thải y tế (Bộ Y tế) thì chất thải y tế là vật chất ở thể rắn, lỏng và khí, được thải ra từ các cơ sở y tế bao gồm chất thải y tế nguy hại và chất thải thông thường. Chất thải y tế nguy hại là chất thải y tế chứa yếu tố nguy hại cho sức khỏe con người và môi trường như dễ lây nhiễm, gây ngộ độc, phóng xạ, dễ cháy, dễ nổ, dễ ăn mòn hoặc có đặc tính nguy hại khác nếu những chất thải này không được tiêu hủy hoàn toàn.